“Zayıflatılmış
başkanlık sistemi” ifadesi bana ait. Aslında anayasa hukukunda ve genel olarak
literatürde “zayıflatılmış başkanlık sistemi” diye bir kavram yoktur. Teknik
olarak böyle bir sistem olamaz da zaten. Ancak “güçlendirilmiş” parlamenter
sistem tartışmaları bağlamında meramımızı daha iyi ifade etmek amacıyla bu
ifadeyi kullandık.

            Zayıflatılmış başkanlık sisteminin
pratik olarak var olamayacağını tekrar edelim. Çünkü bir sistem ya başkanlık
sistemidir ya değildir. Başkanlık sisteminin temel özelliği kuvvetler ayrılığı
ilkesinin sert olarak uygulanıyor olmasıdır. Yani yasama-yürütme-yargı
kuvvetleri başkanlık sisteminde birbirinden kesin olarak ayrılmıştır. Sistem, denge-denetim
(check and balance) omurgası üzerine oturmuştur. Şayet yürütmenin başında tek
bir kişi (başkan / president) bulunuyor ancak bu tek kişinin işlemleri yasama
(meclis / parlamento) ve yargı tarafından sıkı bir şekilde denetleniyorsa
başkanlık sistemi söz konusudur. Yürütmenin başındaki kişinin yani başkanın
yasama ve/veya yargı üzerinde bir tahakkümü söz konusuysa, başka bir ifadeyle
kuvvetler birliği söz konusuysa bu defa o sisteme başkanlık sistemi değil
diktatörlük diyoruz. Türkiye’deki durum da teknik olarak budur. Türkiye’de
Cumhurbaşkanının aynı zamanda siyasi parti yöneticisi olması, Cumhurbaşkanının
milletvekili adaylarının belirlenmesinde doğrudan belirleyici olması, meclisin
Cumhurbaşkanının iradesine göre yasama faaliyetlerinde bulunuyor olması ve bu
haliyle meclisin Cumhurbaşkanının vesayeti altında bulunuyor olması, meclis
seçimlerinin Cumhurbaşkanlığı seçimiyle birlikte yapılıyor olması, bu iki
seçimden birinin yapılmasına karar verildiğinde diğerinin de otomatikman
yapılıyor olması, Cumhurbaşkanının yüksek mahkemelere ve Hâkimler Savcılar
Kurulu’na (HSK) üye atamalarında etkin olması, Adalet Bakanı ile müsteşarının
HSK’nın doğal üyesi olması gibi nedenlerden dolayı Türkiye’de kuvvetler
ayrılığı ilkesinin değil kuvvetler birliğinin olduğunu görmekteyiz. Kuvvetler
ayrılığı olmadığı için de Türkiye’deki sistem başkanlık sistemi değil
diktatörlüktür.

            Buradaki “diktatörlük” ifadesini
siyasi bir eleştiri olarak algılamayın. Bu ifade tamamen anayasa hukukunun
kendi terminolojisi içerisinde yürütmenin başında tek bir kişinin olduğu ancak
kuvvetler ayrımının olmadığı durumlar için kullanılmaktadır. (Diktatörlük
kavramının terminolojik içeriğiyle alakalı olarak bkz. Gözler, Kemal: Anayasa
Hukukuna Giriş, Ekin Yayınları, Bursa, 2012, s.77-78)

Güçlendirilmiş Parlamenter Sistem vs. Başkanlık Sistemi

            Bir önceki yazımızda (1) parlamenter
sistemin olumlu-olumsuz yönleri ile parlamenter sistemi güçlendirmeyi sağlayan
araçlara değinmiştik. Burada da kısaca güçlendirilmiş parlamenter sistem ile
başkanlık sisteminden hangisinin daha tercih edilebilir olduğuna dair
kanaatimizi ifade edeceğiz.

            Başkanlık sisteminin (yukarıda
anlattığımız şartlar dahilinde) Türkiye için daha uygun bir sistem olduğunu
ifade ederek başlayalım. Bizi bu düşünceye sev eden sebepler; parlamenter
sistemin yönetimde istikrarı sağlayamaması, güçsüz hükümetlere sebep olması,
yürütmede halk tarafından seçilmiş ve sorumlu Başbakan ile meclis tarafından
seçilmiş sorumsuz bir Cumhurbaşkanından oluşan bir iki başlılığın bulunması,
yürütmedeki bu iki başlılığın sık sık yönetimsel krize neden olması,
parlamenter sistemin çoğunlukla koalisyon hükümetlerine sebep olması, koalisyon
hükümetlerinde hükümet ortağı partilerin aynı zamanda birbirlerine rakip
olmaları ve bu rekabetin ülkeyi ilgilendiren konulara olumsuz yansıması,
bürokraside ve genel olarak devletin işleyişinde hantallığa neden olması vs.
şeklinde özetleyebiliriz.

            Spesifik olarak örneklemek
gerekirse; 2000-2001 ekonomik krizinin dönemin Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet
Sezer’in dönemin Başbakanı Bülent Ecevit’e anayasa kitabı fırlatmasıyla!)
başlaması, yine 2002-2007 yılları arasında dönemin Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet
Sezer ile dönemin Başbakanı arasındaki olumsuz ilişkinin siyasete yansıması,
2007 yılında Cumhurbaşkanı seçiminin devasa bir siyasi krize dönüşmesini
sayabiliriz.

Başkanlık Sistemi Nasıl Olmalı?

            Türkiye’deki mevcut “sistemsizliği”
başkanlık sistemine çevirebilmek için bir takım düzenlemeler yapılması
gerekmektedir. Bu düzenlemelerin bir kısmı doğrudan doğruya siyasi alanda, bir
kısmı idari alanda, bir kısmının ise hukuk alanında gerçekleştirilmesi
gerekmektedir. Şimdi kısaca bu düzenlemelere değinelim.

            Siyasi alanda yapılacak olan
düzenlemelere Devlet Başkanının parti yöneticisi olamaması ile başlamak lazım.
Kanaatimizce Başkanın parti üyesi olup olmaması sadece şekli bir husustur.
Tarafsızlık olgusu kişinin vicdanıyla alakalı bir meseledir. Nitekim Cumhuriyet
tarihi boyunca şeklen partisiz ancak taraflı olan Cumhurbaşkanları görülmüştür.
O nedenle Devlet Başkanının parti üyesi olup olmaması tarafsızlık konusunda tek
başına bir anlam ifade etmemektedir. Ancak Devlet Başkanı hiçbir şekilde parti
yöneticisi olamamalıdır. Çünkü bir koltukta iki karpuz taşınmaz. Bu konuda bir
diğer husus da parti yöneticisi olan Devlet Başkanının partisinin milletvekili
adaylarının belirlenmesinde ve yasama faaliyetlerinin yürütülmesi esnasında
partisi üzerinde tahakküm kuracak olmasıdır. Bu durum yürütmenin yasama
üzerinde bir vesayet oluşturmasına sebep olur. Yasama gücünün yani meclisin
denge-denetim fonksiyonu ortadan kalkar.

            Siyasi alanda yapılması gereken bir
diğer düzenleme %10’luk seçim barajı kaldırılarak temsilde adaletin sağlanması
ve dar bölge seçim sistemine geçilerek mecliste arkasında seçmen desteği olan
güçlü parlamenterlerin (milletvekillerinin) yer almasının sağlanmasıdır.

            Siyasi alanda gerçekleştirilmesi
gereken bir diğer düzenleme siyasette seçimle gelinen bütün görevlerin; yani
muhtarlık, belediye meclis üyeliği, belediye başkanlığı, milletvekilliği,
bakanlık, başkanlık gibi bütün görevlerin en fazla iki dönemle sınırlandırılması
zorunluluğudur. Yani bir kişi bu görevlere hayatı boyunca en fazla iki dönem
gelebilmelidir. Bu değişiklik siyasette hem sirkülasyonu sağlayacak hem de
siyasetin dinamizmini ve kalitesini artırarak siyaseti bir meslek olmaktan
çıkaracaktır.

            Bir diğer düzenleme, Siyasi Partiler
Kanununun değiştirilmesine dairdir. Siyasi partilerde delegasyon sistemi
sonlandırılarak partilerin her kademesindeki yöneticilerin bizatihi parti
üyeleri tarafından seçimi sağlanmalı, parti üyeleri siyasete aktif olarak dahil
edilmeli ve bu şekilde parti içi demokrasi tesis edilmelidir. Yine siyasi
partilerin seçimler öncesi adaylarının belirlenmesinde ön seçim şartı
getirilmeli, adaylar parti yönetimlerince değil bizatihi o partinin üyelerince
seçilmelidir. Böylelikle siyaset sahası sadakat değil liyakat sahiplerine
kalmalıdır.

            İdari alanda yapılacak değişiklikler
ise kamu görevlilerinin göreve alınma, atanma ve yükselmeleriyle alakalıdır.
Kamu görevlilerinin göreve alımlarında sözlü sınav (mülakat) faktörü tamamen tarihe
karışmalıdır. Kamu personel alımlarında yazılı sınavda yüksek puan almanın yanı
sıra lisansüstü eğitim (yüksek lisans / doktora) almış olma, özel sektör
tecrübesi, değişik projelerde yer alma vs. gibi objektif kriterler getirilmeli.
Yine kamuda yükselmelerde tecrübe ve sınav şartı getirilerek objektif bir
yükselme standardı sağlanmalı. Bir kamu görevlisi hangi şartlarda şef, müdür,
bölge müdürü, daire başkanı, müsteşar vs. olabileceğini bilmeli. Yine mevcut
yöneticinin yerine hangi tarihte hangi alt seviyedeki yöneticilerin
gelebileceği belli olmalı. Sürpriz (!) yönetici atanmaları son bulmalı. Bu
şekilde devlette devamlılık sağlanmalı.

            Hukuk alanında yapılacak
değişiklikler ise, daha önce pek çok yazımızda belirttiğimiz üzere, devlet
başkanının ve meclisin yüksek mahkemelere yargıç atama yetkisi ya tamamen sona
erdirilmeli yahut da 1-2 üye atayabilecek şekilde sembolik hale getirilmeli.
İkincil olarak Hâkimler Savcılar Kurulu sadece Hakimler Kurulu haline
getirilmeli, savcılar ayrı bir birim olarak doğrudan Adalet Bakanı’na
bağlanmalı. Adalet Bakanı ile müsteşarı da Hakimler Kurulundan çıkartılmalı.
Böylelikle yürütmenin yargı organları üzerindeki vesayeti sona ermeli, yargı
bağımsızlığı tesis edilmeli. Aynı zamanda yargı asli görevlerinden olan denge-denetim
görevini tam anlamıyla yerine getirebilmeli.

            İşte bu değişiklikler yapıldıktan
sonra Türkiye’de gerçekten bir “başkanlık sisteminin” var olduğunu
söyleyebiliriz.

Geçen gün can sıkıcı bir tablo elden ele dolaştı. Çeşitli
ülkelerdeki COVID-19 ölümlerini veriyordu. Johns Hopkins Üniversitesi
kaynaklıydı. Bazı ülkeler, “Karşılaştırmada kullanılabilir- güvenilir”
diye işaretlenmiş. Çin ve Türkiye’nin rakamları verilmemiş ve şu not düşülmüş:
“Bu ülkelerin verileri güvenilir değil“. Aynı kaynaktan bir başka
tabloda da sadece verilerine güvenilmeyen ülkeler, “Çürük elmalar” diye
sayılmış: Vietnam, Hindistan, Venezuela, Mısır, Suriye, Yemen, Türkiye ve Çin.

Bunu hak ediyor muyuz? Bence hayır. Rakamlarımız COVID-19
ölümlerinin tamamını yansıtmıyor. Hele başlangıçta, henüz sayılar küçükken,
test-raporlama zinciri henüz kurulmamışken epey kaçak oldu. Fakat kasten
gizleme yapıldığına inanmak istemiyorum. Mayıs başında burada yayımlanan, “Bildirilmeyen
COVID-19 ölümleri” yazımda bunu incelemiştim.  Mevsimlik ölüm
istatistikleri, birçok Batı Avrupa ülkesinde ve ABD’de rapor edilen ölümlerle
gerçek arasında %100’e varan sapma olduğunu gösteriyordu.

Hanke’nin Derdi ne?

İki tabloda da Prof. Steve Hanke’nin imzası var. Kim bu
Prof. Hanke? Johns Hopkins Üniversitesi’nin uygulamalı iktisat hocası. Cato
Enstitüsü’nde Kıdemli Üye ve Sıkıntıdaki Para Birimleri Projesi Yöneticisi;
nihayet, Johns Hopkins Uygulamalı Ekonomi, Global Sağlık ve İş Girişimleri
Enstitüsü Eşbaşkanı.  Dünyanın 14 ülkesinde devlete danışmanlık yapmış.
Bizim İstanbul Kültür Üniversitesi, Hanke’ye 2012 yılında Fahrî Doktora unvanı
vermiş.

Prof. Hanke’nin bizimle derdi ne? Bu işin bir geçmişi var.
Hanke’nin üzerinde çalıştığı ve doğruluğunu birkaç ülkede denediği bir ölçütü
var. Yüksek enflasyonlu dönemlerde ülke parasının rezerv paraya (dolara) göre
değeri, enflasyonu yakından izliyormuş. Çalışmasını, Charles Bushnell’le
birlikte World Economics dergisi’nin 2017 Sonbahar sayısında yayımlamış.
 Hanke, 2019 yılında Türkiye’de enflasyon %49 demiş. TÜİK’in verdiği rakam
%12!

TÜİK’in enflasyon verilerine inanan kaç kişi kaldı bilmiyorum.
Bu inanç sarsılmasında kurum yönetiminin defalarca değiştirilmesinin üstüne
yetkililerin bazı beyanlarının da katkısı olmuştur sanıyorum. “Büyüme
rakamlarını değiştirmek için bir sebep görmüyorum“, gibi…

Hissedilen pahalılıkla TÜİK’i açıkladığı bir birini
tutmuyor. İnsanlar, “TÜİK’in alış-veriş yaptığı süpermarket hangisi acaba”
diye şakalaşmaya başladı. Tahminim, Hanke, bizim yalan söylediğimiz kanaatine
ölüm rakamlarımızdan ulaşmadı. Ekonomi hakkındaki beyanlarımıza bakarak vardı.
Ve muhtemelen, ekonomide bu kadar atıyorlarsa, sağlıkta da doğru söylemez
bunlar diye düşündü.

Fakat sağlıkta bu değerlendirmeye müstahak değiliz ve
muhatap da olmamalıydık.

Sovyetler ABD’yi ne zaman geçecek?

Altmışlı, yetmişli yıllarda Samuelson’un Ekonomi‘si
temel ders kitabıydı. Benim hocalık yaptığım ODTÜ’de de bu kitap okutulurdu.
Alıp okudum tabi. Samuelson’un meşhur bir grafiği vardı ve orada mevcut eğilim
sürdüğü takdirde Sovyetler’in ABD’yi seksenli yıllarda geçeceği gösteriliyordu.
Seksenli yıllar geldi. Sovyetler, ABD’yi geçmedi. Samuelson’un yeni baskısı
çıktı. Grafik kaldırılmamış, biraz değiştirilmişti. Sovyetler, ABD’yi doksanlı
yıllarda geçecekti.

Doksanlı yıllarda Sovyetler çöktü ve çöküş sebepleri
arasında başı ekonomi çekti. Geriye dönülüp otopsi yapıldığında, Samuelson’un o
kadar da kabahatli olmadığı, Sovyet istatistiklerinin tamamen uydurma olduğu
anlaşıldı. Yalanın ortaya çıkma gibi bir huyu var. On yıllar sonra bile…

Makam gerçeği tashih eder

Nasıl beceriliyor? Geçen asırdan kalma bir hatıramı nakledeyim.
Hayatımda yapmadığım iş kalmadı. Bir ara arkadaşlarımla birlikte hayvan yemi
ham maddesi ticareti yapıyorduk. İstatistikler ve yalan hikâyem bu yem ham
maddesi dönemindendir. Soya fasulyesi, balık unu gibi değerli maddelerin üretim
miktarlarını yakından izlerdik. Arz-talep dengesi, fiyatlar bu verilere göre
teşekkül edecekti. Neyi ithale neyi ihraca hazırlanmamızın doğru olacağını da
yerli rekolteye göre kestirirdik. Türkiye’de bir elin parmaklarından az
sayıdaki soya işletmesinden aldığımız rakamlarla Toprak Mahsulleri Ofisi’nin
verdikleri tutmuyordu. TMO’daki bir arkadaşımıza telefon açıp sorduk. Cevabı
şöyleydi: “Biz verileri toplayıp makama arz ederiz. Makam gerekli
tashihi yapar. Bizim açıkladığımız rakamlar düzeltilmiş rakamlardır.” Ne
demek yani diye sormadık. Teşekkür edip telefonu kapattık. Bu soruyu sormak
siyaseten de doğru değildi, duygusal zekâya da aykırıydı.

Aradan on yıllar geçti. Şimdi uydu fotoğrafları ile her
ürününün gerçek rekoltesi daha tarladayken belirleniyor. Ekonomik veriler de soya
fasulyesinden farksız. Bugünkü şartlar o zaman olsaydı, Samuelson yanılmazdı.

2020 yılında verileri makama arz edip, makamın tashihinden
sonra yayımlamak hiç akıl kârı değil. Duydunuz mu sevgili makamat?

Gerçeğin otoritesi sonunda otoritenin gerçeğini yeniyor.(Alıntı:
Milli Düşünce Merkezi)

    Uzun uzadıya
nitelediğimiz; ayakta direktif verir şekilde yapılan bu iki kara kalem Şeytan
resmi, 14. asır Orta Asyası’na tarihlenmektedir.

     27. 3 x 15. 6 cm
boyutlarındaki kâğıt üstüne donuk boya maddesi, mürekkep ve altın kullanılarak
resmedilmiştir.

     Sonraları bu resim
“Siyah Kalem Muhammed” adındaki bir ressama isnat ettirilip dayandırılmıştır.

     Aslı; İstanbul,
Topkapı Sarayı Müzesinde H. 2153, fol 48 a’da kayıtlıdır.

     Siyah Kalem
Muhammed’e isnat edilip, dayandırılan birçok resimler, çizimler ve tasvirler
var.

     O günkü insanın
hayal dünyasında yer eden şeylerin arasında,

     Şeytan tasvirlerinin
de bulunması çok doğal…

     Bu tasvirlerin
sergide yer alması tabii ki gerekli. Nitekim yer almış.

     Elbette Şeytan
çizimi sergide belli yerde olacaktır. Ve olmalıdır da.

     Fakat bu Şeytan
çiziminin girişte Türkler serlevhasının alt iki yanına yine “TURKS” başlıkları
altına konulmasının te’vili mümkün değildir. Bunun iler tutar tarafı yoktur.
Mantıkî açıklaması da olamaz!

     Çünkü zırva te’vîl
götürmez. Bu bir düşüncesizlik eseri değildir. Olsa olsa hinoğluhinliktir.

     Dediğim gibi beni
asıl şaşırtan, Türk ilgililerin bu kadar saf oluşlarıdır.

     Oysa “Hüsnü zan
ademi itimad.” asıl olmalı. Yani güzel zan ve sanı da bulunmalı.

     Ama tedbiri de
elden bırakmamalıdır.

     Biz AB için deli
divane olurken,

     Biz AB’ye girmek
için çırpınıp dururken,

     Biz AB’ye dâhil
olmak, onun bir parçası; daha doğrusu bir uydusu, maalesef arkasında gezen bir
kuyruğu olmak için yırtınıp dururken, her şeylerini iyiye yorup, ne derlerse
eyvallah deyip, ne yaparlarsa bir hikmeti vardır sanıp, ne isterlerse verelim
gitsin diye düşünürken…

     Adamlar; her şeyi,
her faaliyeti nasıl Türklerin aleyhinde kullanabiliriz diye kafa yoruyorlar. Ve
bulmuyor da değiller.

     Bunun son örneği:
Gayet güzel ve yerinde düşünülmüş bir fuar, Türk Sanat Tarihi’nden, Türk Kültür
Tarihi’nden büyük bir kesit sunarken ortaya konulmuş, en güzel bir sanat
faaliyeti hem de resmî kanaldan yapılan güzel bir sanat hizmeti dünya
insanlarına sunulurken; sinsi hedef, gizli gaye güdülmüş…Olmadık şey
düşünülmüş. Ne yapıp edip tanıtıcı afişte Türkler kelimesinin alt iki yanına,
sergide yer alan ve alması çok tabii olan Şeytan tasvirini koyarak; Türkler
Şeytan’la bir tutulmuş!

     Türkler hakkında
korkunç, yersiz ve şerefsiz bir harekette bulunulmuştur!

     Türk Hükümeti; bunun
sorumlularının bulunmasını, derhal İngiliz hükümetinden istemeli.

     Türk Milleti’nden
resmen özür dilemeleri sağlanmalıdır.

     Ben, inanıyorum
ki, iyi niyetle tasarlanan bu faaliyetten,

     Nasıl Türkler
aleyhinde istifade edebiliriz diye düşünen Türk düşmanı kimseler çıkmış;

     Bu yakışıksız
olarak hazırlanan tanıtıcı afişleri;

     Galeri binasının
ön cephesinin iki yanında, el âleme karşı günlerce sallandırmasını bilmişler…

     Bizleri uyutarak,
dünya milletlerini de kandırmayı başarmışlardır.

     Bu, asla
geçiştirilecek bir mesele değildir. Muhakkak açıklığa kavuşturulmalı.

     Türk Milleti’ne ve
Türk Tarihi’ne vurulmak istenen bu kara lekeden kurtulmanın,

     Mutlaka bir
çaresine bakmalıdır.

     Bir milletin şeref
ve haysiyetiyle bu kadar oynanamaz.

     Bir millet asla
Şeytan’la bir tutulamaz.

     Ayıptır, günahtır.

     Bu vebal altında,
önce bu şenaati işleyenler kalır.

     Sonra da, bunun
hesabını sormayan Türk resmî makamları.

Kimdir o? Ziya Gökalp’in hep gölgede
kalmış benzeri. Bunca zaman nasıl itinayla unutturulmuş; hayret! TBMM
Kütüphanesi’nden indirdiğim Osmanlıca Türkmen
Aşiretleri kitabını incelerken Alman Frayliç’le
Ravlig’in vâkıf olamayacağı kadar Türk Zihniyetine vâkıf biri tarafından
kaleme alındığını düşünür ve kitapla ilgili yeni çeviri-yayınların önsöz
bilgilerini okurken Nadir Kitap, körün
istediği 1 iken 2 kitap göndermiş. İlki zaten siparişimizdi: Telhis-i Hukuk-u Düvel. Sapanca Mahmudiye’de adına bir Cami yaptıran ve
İstanbul Büyükşehir’in arkasında Türbesi bulunan bir Devlet Adamı; valilik,
bakanlık ve Meclis Başkanlığı da yapmış Hasan
Fehmi Paşa. Gayrı ötesini Ali Vasfi
(Kurt) Hoca’ya sorun.

Hediye olarak gönderilen ikinci kitap
kördüğümü çözdü. Hâbil Âdem,
yayınlanan-yayınlanmayan 40 kitaba
sahipti ama imzaları başkaları adına atıyordu. 40 küsur da makalesi ve köşe yazısı bulunan bir II.Meşrutiyet ve Cumhuriyet Aydını idi.
Kendini bilerek öne çıkarmaması Emniyet
Teşkilatında görev yapmaktan çok okur-yazarlığın bile lüks kabul edildiği zamanlarda
Almanca, İngilizce ve Fransızca
bilen bir elektirik mühendisliği
çıkışlı bir felsefe doktorunun
söyleyeceklerinin ancak bir ecnebî ağzından ifadesinin hüsn-ü kabul göreceği
endişesi olsa gerek. Yabancı hayranlığında Milletçe epey iyiyizdir.

Neticede Mehmet Âkif’le aynı sene (1873)
doğan ve 56 yıllık bir ömür süren bu
güzide şahsiyetin adını bile kod adı (müstear) zannedecektik ki Doç. Hasan Babacan’la Dr.Alb. Servet Avşar’ın Hâbil Âdem Pelister adına yayınladıkları “Londra Konferansı’ndaki Meselelerden ANADOLU’DA
TÜRKİYE Yaşayacak mı, Yaşamayacak mı?” kitabıyla aydınlanmış olduk.  Bunca aymazlık ve paçozluk içinde zihnimizin çalışma prensibine vâkıf
olup gelecek nâmına güzergâh arayanlara ithafen bazı saptamalarını
paylaşmış olalım:

“Türk’ün istikrarsızlığı, bilincinin
şekilsizliğinden ibarettir. Yayla, öyle bir karakter vermiştir ki Türkler, bu
temelsiz ve semaya benzer saha içinde temelsiz bir zevkle, bir ihataya sahip
olarak etrafa dağılmışlardır. Bunlar nasıl düşünürler? Zamanın, çevrenin
terbiyesiyle muhtelif biçimde düşünebilirlerse de gelişime açık yayla
özellikleriyle mütehassıstırlar. Yaylanın dışında çadır kurdukları zaman,
kılıçlarının kudretiyle kazandıkları bu mevkiden emin değillerdir. Emin olmak
istemezler. Evvela, yalnız bir ordu oldukları için ya ileri veya geri gitmeye
mecburdurlar. Ordunun sabit durağı bulunamaz. Kuvvet her zaman hareketlidir.

 İşte
bunun için emin olamazlar. İkincisi, işgal ettikleri mevkide yerleşebilmek için
bu yeni çevrenin tesirleriyle ünsiyet peyda etmek daha doğrusu kılıçtan dimağa
müracaat etmek icap eder. Hâlbuki bu da mümkün olamaz. Zira gayret nefesin
bekası içindir. Bu ihtiyacını kılıcıyla ortaya koyan Türk dimağına terk edemez.
Bu dimağda bir gayret heyulası yoktur. Bu heyula, kolundadır. Bunu nasıl terk
eder. Evet, bunu terk etmesinin ardından diğerinin teşekkülüne başlayacaktır.
Lâkin o teşekkül anına kadar sabredilebilir mi? Belki bir tehlikeye maruz kalır
veya belki çevre, hakkıyla nüfuzunu icra edemeyerek birçok zamandan sonra
ebediyyen âtıl kalır. Bu ruhu ve özüyle hadiselerle çarpışan dimağ geri dönmez.
Eğer geri dönerse olağanüstü meselelerden zuhur edebilir. İşte o zaman çevreye
tâbi olur, fakat istemeyerek..” (sh. 120-121)

“Türk, yolun merkezinde olduğu için yol
gelenekleriyle mütehassistir. Sabitsizliği bundan kaynaklanmış olsa gerek.” (sh. 133)

“O daima bir ordu olduğu ve zihnine
karşılık sözünü kullandığı için sözünün sakatlandığı dakikadan itibaren
hareketten uzaklaşır ve artık hayattan çekilmek ister.” (sh. 139)