Bilim adamları Mart ayından bu
yana koronavirüs salgınının pik (İngilizce yazılışı peak) yaptığı
yani zirveye ulaşma zamanını ve akabinde olacakları tartıştılar.

Haziran ayında ise bambaşka bir
Peak gündeme oturdu. Bu Peak 2010 yılında bir grup Türk gencinin
kurduğu, Avrupa’dan iki yatırım fonunun da desteğini alarak büyüttüğü bir sanal
oyun yazılım şirketi.

Peak şirketi geçtiğimiz hafta 1,8 milyar dolara (12,3
milyar TL’ye) ABD merkezli oyun şirketi  Zynga’ya satıldı.

Sadece 10 sene içinde ve sadece
100 çalışanı olan bir şirketin 1,8 milyar dolar gibi bir değere ulaşması “yeni
ekonominin” farkını gösteriyor. Yeni ekonominin değer anlayışı ve büyüme
hızlarının eski ölçülerle kıyaslanması mümkün değil.

Yazılım üretiminde sadece bilgisayarlar
ve onları kullanmasını bilen yaratıcı beyinlerden oluşan bir sermaye söz
konusu. Üretilen ürünlerin bir fabrikası yok, hacmi ve ağırlığı yok.

Yıllardır “ihraç
ürünlerimizin kilogram fiyatı çok düşük” diye yakınıyoruz. İhracatta kg başına
1,35 dolar gibi bir gelir elde ediyoruz. İhraç ettiği ürünlerden kg başına 2,54
dolar gelir elde eden G. Kore’yi ve ABD’yi, 3,7 dolar kazanan Almanya’yı
ve 4,0 dolar gelir sağlayan Japonya’yı imrenerek izliyoruz.

Bu yüzden mesela Prof. Dr.
Kerem Alkin “Türkiye Ekonomisinin odaklanacağı nokta, imalat
sanayinin itici güç olmayı sürdürmesidir ve tarıma, imalat
sanayine ve hizmetler sektörüne ‘ihracat’ perspektifi kazandırmaktır. 2023’de ‘2
dolar’ katma değer, 2030’da ise ‘3 dolar’ katma değer, ‘dış
ticaret fazlası veren Türkiye’ hedefine de ulaşmamız anlamına
gelecek” diyordu.

Elbette tarım,  imalat sanayi ve hizmetler sektörü istikrar
ve istikbal için çok önemli.

Ancak ağırlığı sıfır kg
tutan ürünler üreten bir şirketimizin 1,8 milyar dolar etmesi müthiş
bir şey değil mi?

Bu tür şirket satışlarımız ilk de
değil. Ancak fiyatı 1 milyar doları aşan ilk teknoloji şirketimiz Peak.

2015 yılında Yemeksepeti
Alman Delivery Hero’ya 589 milyon dolara satılmıştı. Trendyol
için Çinli e-ticaret devi Alibaba 728 milyon dolar ödemişti. Peak
için biçilen 1,8 milyar dolarlık değer bu satın almaların tutarını
katladı.

************************************

Koskoca Arçelik’in Değeri Peak’den Az!

Peak
şirketinin 1,8 milyar dolarlık fiyatının ne kadar büyük olduğunu anlatmak için,
Sözcü yazarı Ege Cansen’in, Arçelik firması ile yaptığı mukayese çok
çarpıcı:

“Türkiye’nin gurur kaynağı Arçelik’in
firma değeri sadece 1,7 milyar dolar. Arçelik’in 7 ülkede 18 fabrikası,
31 ülkede 33 satış teşkilatı, 11 markası ve 30 bin çalışanı var. 2019
satış hâsılatı 5,5 milyar dolar. Kârı ise 150 milyon dolar civarında.
Satış hâsılatının üçte ikisi yurtdışından, üçte biri ise yurt içinden elde
ediyor. Yani Arçelik uluslararası bir oyuncu.”

“Cep telefonu ve bilgisayarlarda
oynanan “oyunlar” gençler arasında bağımlılık yaratacak kadar tutuldu. Bu uygulamalar
(sadece oyunlar değil ve maalesef biraz da kumar)
günümüzün “sigarası” veya “otu” oldu. Kullanımın artması ‘reklam dünyası’ için
yeni bir ‘mecra’ oluşturdu.”

Arçelik vb sanayi
şirketleri ürünlerini sattıkları zaman kârlarını elde ediyor ve ilişki
kesiliyor. Oysaki yazılım firmaları ürünlerinin satış bedeli haricinde,
ürün kullanıldıkça devam eden bir gelir kaynağı elde ediyor.

Ocak 2019 verilerine göre Peak
şirketinin ürettiği Toy Blast ve Toon Blast oyunları ile elde ettiği
toplam aylık mobil uygulama gelirinin yaklaşık 35 milyon dolar (yıllık mobil
uygulama gelirinin Arçelik’in yıllık kârının yaklaşık üç katı) olduğunu
hatırlatalım. 

Peak’ı satın alan Zynga bu
yüzden daha çok mobil oyunlara odaklanmış durumda. Şirketin gelirinin
yüzde 96’sı mobil oyunlardan geliyor.

************************************

Yazılım ve İmalat Sanayi

Peak ve
benzeri sanal oyun üreten şirketlerin ürettiği oyunlar benim hiç ilgimi
çekmiyor. Hatta vaktin boşa harcanmasına yol açması ve kumara benzeyen yönlerini
sakıncalı buluyorum.

Ancak tüm dünyada müthiş bir
pazar oluşturan, oyun dâhil, her türlü yazılım alanında Türk firmalarının söz
sahibi olması çok önemli ve değerli. Türkiye’nin yıllık 853 milyon
dolarlık mobil oyun geliri ile bu alanda dünyada 18. sırada olmasından
mutlu oluyorum.

Gerçekten yerli ve milli
imalat ve savunma sanayi için güçlü yazılım firmalarımızın olması
şart.

Küresel ekonomide parlayan teknoloji
firmalarından birçoğunun olağanüstü başarılı bir dönemin
arkasından, ortaya çıkan yeni ve çok zorlu rakipleriyle baş edemediklerini
görüyoruz.

Zynga da 2007’de
kurulmuş, parlak bir dönemden sonra 2013’de düşüş sürecine girmiş. 2016’da
yönetici ve yönetim anlayışında değişiklik yaparak son birkaç yıldır yine büyük
atak yapmış.

Buna karşılık, Arçelik
gibi klasik üretim yapan fabrikalar, makinelerin otomasyonu ve yapay zekâ
kullanımı gibi yeniliklere uyarak, devam ediyor. Bu fabrikaların ürünlerini
birkaç nesil kullanıyoruz.

Ama rekabette geri kalan yazılım
şirketlerinin arkasında hiçbir iz kalmıyor. Yani bu alanda yenilik ve
yaratıcılık hayat memat meselesi.

Peak’in kurucusu olan Sidar
Şahin gibi ‘vizyoner’ gençlere alan açılmasının da millet olarak
bizim için hayat memat meselesi olduğunu görüyorum.

T.C. tehlikeli bir eşikten döndürülmüştür. Demokratikleşme
diye milli devletimizin yapısı tanınmaz hale getirilebilir; ülkemiz etnik
guruplar kullanılarak çözülebilirdi. Tarihin derinliklerinden gelen Türk
devleti öcü olarak gösterildi; devletsiz, milletsiz, bağımsız fert ütopyası
ortada dolaştırıldı. Terörle hukuk devleti içinde mücadele yerini müzakereye,
Dolmabahçe toplantısına, Oslo görüşmelerine bıraktı. Bir ara Ermeni açılımına
da merak sarmış, açılımlara doyamamıştık. Türkiye-Ermenistan milli maçına
Erivan’a gitmiş, maalesef Asala liderine yakın oturtulmuştuk. Türkiye’de
marjinal bazı bölücü görüşler, sanki çoğunluğun görüşü gibi takdim edilmeye
çalışıldı. Bu marjinal görüşler aslında 15 Temmuz işgal ve darbe teşebbüsüne girişenlerin
görüşlerinden farklı değildi. Yıkım projeleri demokratikleşme diye yutturulmaya
çalışıldı. Aslında hem 15 Temmuza karşı olacaksınız; hem de Türkiye sadece
Türklerin değildir, Türkiye’de başka milletler de vardır diyeceksiniz. Bundan
büyük çelişki olur mu? Türklüğü etnik çağrışım yapıyor diye anayasadan
utanmadan çıkarmaya çalışacaksınız; Türk Dünyası ile ilişkileri nasıl
sürdürecek; onlara ne diyeceksiniz?

            Geçmişte
yeni anayasa tezgâhı bir sivil darbe olarak ülkenin önüne çıkarıldı. Yeni
anayasa çalışmaları ülkenin ihtiyaç duyduğu değişiklerden çok ülkeyi tanınmaz
hale getirici çabalardı. Başdanışmanlığa getirilenleri görünce yarın da bundan
farklı olmayacağı anlaşılmaktadır. Türkiye’de 1453’ün, 1071’in ve 1923’ün
tarihi intikamını alabilmek için fırsat kollayanlar da farklı
düşünmemektedirler. Sağın ve solun içinde bulunup bir tasfiye sürecinin
ittifakı içinde birlikte olanlar yine ortaya düşeceklerdir. Anayasa orta
oyununa geçmiş yıllar itibariyle pek yabancı değiliz.

            1923’e
reddiye çıkaranlar 1920 ruhunu çağırma peşindedirler. Bunlar Milli Mücadele ve
Cumhuriyetle kavgalıdırlar. Bunlar Atatürk’e ve Türk kimliğine Yunan ve Ermeni
terör örgütleri kadar düşmandırlar. Kindar yetiştirilmişlerdir. Onlara göre,
1920’de birleşmişiz ama 1923’te ayrılmışız. Osmanlı’nın son dönemlerinde
Osmanlıcı ve din birliği tezleri üzerine padişah ve şeyhülislamların mesaj ve
gayretleri acaba karşılık bulabildi mi? Osmanlıyı çöküşten kurtarabildi mi? Egemen
bir devlet ortada kalabildi mi? Herhalde son çare olarak zor şartlar altında
Milli Mücadeleye soyunmak mecburiyetinde kalanların, Atatürk gibi sine-i
millete dönenlerin, İngiliz emrindeki sarayla hiçbir şey yapılamayacağını
görenlerin saraya karşı bir darbe veya ihtilal yaptıkları da ileri sürülemez. Ortada
devlet ve otoritesi kalmamış, İngiliz’e sığıntı bir siyasi bakiye ortaya
çıkmıştı. Bu acı ve üzücü ortamdan ülkeyi kurtarmak için ölümü göze alanlar, Anadolu’ya
paraşütle indirilen yabancı sivil ve askerler değildi. Milli Mücadeleyi ithal
bir millet ve kadro yapmadı. Onlar tabi ki Osmanlı kurumlarından yetişen asker
ve sivillerdi. 1299’da kurulan Osmangazi’nin Osmanlısı bu duruma layık değildi.
1299’da Osmanlı’yı kuran irade ne ise; 1923’te Milli Mücadele ile Cumhuriyeti,
yeni Türk Devletini kuran irade de odur. Osmanlı sonrası T.C. ile Türk’ün
tarihi yürüyüşü sürdürülmektedir. Geliniz 1923’ü içimize sindirelim ve 1920
ruhunu çağırma yanlışlarına ve çelişkilerine düşmeyelim. Açık ve samimi olalım.
Milli Mücadeleye karşı olanlar, İngiliz’e bel bağlayanlar ne 1920’de, ne de
1923’te kurtuluş trenine binmediler. 

Şark Meselesi / Doğu Sorununda gelinen vahim, endişe verici
nokta:

     (…) şehrinde
görevli bir öğretmen. Yüzüncü Yıl Üniversitesi’nden mezun. Vanlı. Vanlıların
deyim hâline getirdikleri “Vanlıyım, şanlıyım.” nakaratında geçtiği gibi,
gerçekten hem Vanlı hem şanlı. Yiğit mi yiğit. Kahraman bir delikanlı. Büyük
hizmet aşkıyla (…) şehrinde göreve başlar.

     Devlet; (…)
şehrinde terörden etkilenmiş aile çocuklarının barınması, yatılı olarak
okumaları için, bir okul açmıştı. İşte böyle bir okula Vanlı öğretmen müdür
olarak tayin olur, atanır. Devlet kendisine açık çek verir. İstediği gibi,
istediği kadar harcama yetkisi vardır. Bankadan istediği miktarda para çekmekte
serbest bırakır. Şimdi onu dinleyelim:

     “Tam bir görev
anlayışı ile işe koyuldum. Önce okulun eksiklerini giderdim. Talebelerin her
türlü ihtiyaçlarını karşıladım. Baba evinde bulamayacakları imkânları temin
ettim. Düzenli bir eğitim ve öğretim görmeleri için, elimden geleni yaptım.
Etinden sütünden yumurtasına kadar sofralarından hiçbir şeyi eksik etmedim.
Yedikleri önlerinde, yemedikleri arkalarındaydı.

     “Onlara gereken
telkinatı / fikir aşılamasını da ihmal etmiyor. Bu nimetlerin kıymetini
bilmeyi, güzel güzel okumalarını; vatana, millete ve ailelerine faydalı birer
insan olarak yetişmeleri lâzım geldiğini her fırsatta yineleyip duruyor. Fakat
ben sanki tam aksini söylüyormuşum gibi tavır ve davranışlar içine girdiklerini
görüyor ve çok üzülüyordum. Ne desem kâr etmiyor. Gizli bir el, sinsi bir
fısıltı, onları düşmanca tavırlara itiyor. Haince hareketlere yöneltiyor,
düşmanca fikirler edinmelerini sağlıyordu.

     “Bu yer altı
faaliyet, onlara her fırsatta devlet malına zarar verdiriyor. Tahrip kolay
olduğu için, o güzel imkânlar birdenbire hiç yokmuşa dönüyor. Bakımsızlık,
yıkık döküklük, her an kendini gösteriyor. Sinsi ve gizli el; öğrencilerin
yakasını bir türlü bırakmıyor! Onları zarar verici birer robota dönüştürüyordu.

     “Gittikçe iş
çığırından çıkıyor. Seslerini de yükselttikçe yükseltiyor. Bölücü terör ve
terörist başı lehine sloganlar atıyor. Şımardıkça şımarıyor. Daha doğrusu
azgınlaşıyorlardı.

     “Cürete bakın ki,
okulumuzun çok yakınında Askeriye olduğu halde, bu bağırışlar onlara duyurulmak
istenircesine tekrarlanıp duruyor. Bir bakıma asker tahrik edilmek isteniyor.
Böylece askeri suçlayacak fırsatı yakalamak istiyorlardı.

     “Bütün öğüt ve
nasihatlerim fayda vermedi! Ne desem havada kalıyor, onlar bildiklerinden bir
türlü vazgeçmek istemiyorlardı!

     “Kahvaltıda
yediklerini yiyor, yemediklerini -sırf zarar olsun diye- çöp tenekesine
döküyor. Yumurtaları yine çöp tenekesine atıyorlardı.

     “Önüne geçemediğim
bu tahribat, beni perişan ediyordu. Daha fazla dayanamadım. Ayrılmak zorunda
kaldım. Çünkü bir sabah kalktığımda, gördüğüm manzara karşısında donup kaldım.
Beyinleri yıkanan çocuklara, okulun bahçesine yeni diktirdiğim fidanlar birer
birer söktürülmüş, oraya buraya fırlatılmıştı!”

     Adı bende mahfuz /
saklı bu arkadaş, şimdi Van’da bir okulda görevlidir.

     Dilim varmıyor
ama, Güneydoğu’da ateş bacayı sarmış! Dumanları âfâkı / ufukları tutmuş! O
güzel Doğu Halkı bazı maceraperestlerin baskısı altında -şimdilik ister
istemez- suskun bir halde. İnanıyorum ki, bu sessiz yığın böyle kalmayacak.
Arslanlar gibi kükreyecekler: “Artık çekiniz mülevves / pis ve kirli ellerinizi
yakamızdan!” Diyecekler. Bu an çok yakın. An meselesi. Göreceksiniz Doğu
silkinecek. Üstüne tebelleş olmuş bu kara bulutları dağıtacaktır. Bekleyin az
kaldı.

          Kararan
gecelerin sabahı çok yakın.

          Millet
birliğe koşacak akın akın.

          Diyecek ayrık
otlarına: “Benden sakın.”

          Diyecek:
“Asıl siz işin sonuna bakın”.

İşkence
kavramı, bir kamu görevlisinin kamu görevinin verdiği yetki ve gücü kullanarak
bir kişiye karşı insan onuruyla bağdaşmayan ve bedensel veya ruhsal yönden acı
çekmesine, algılama veya irade yeteneğinin etkilenmesine, aşağılanmasına yol
açacak davranışların tamamını ifade eder. Burada anahtar kavram kamu görevlisi
ve kamu görevinin verdiği yetki ve güç kelimeleridir. Kamu görevlisi olmayan
kişilerce işlenen aynı fiiller işkence değil “eziyet” suçunu oluşturur. Bu
nedenle kamu görevlisi olmayan kişiler bu yazının kapsamı dışındadır. Kamu
görevlisi olmayan kişiler bakımından istisna bu kişilerin kamu görevlilerince
işlenen işkence suçuna iştirak etmeleri yani ortak olmalarıdır. Bu durumda kamu
görevlisi olmayan kişiler de tıpkı kamu görevlileri gibi yargılanır.

            İşkence suçunda bir diğer husus
suçun işleniş şeklidir. İşkence suçunun söz konusu olması için illa ki mağdura
fiziki bir zarar verilmesi gerekmez. Mağdura hiçbir fiziki zarar vermeden
sistematik olarak hakaret etme veya mağdurun algısını etkileyecek şekilde
sürekli olarak kendisi veya yakınları hakkında tehditte bulunma veya mağduru
çırılçıplak soyup utanmasını ve kendisini çaresiz hissetmesini sağlama gibi
fiiller de işkence suçunun meydana gelmesi için yeterlidir.

            İşkence bir insanlık suçudur. Zaten
Türk Ceza Kanununda da insanlığa karşı suçlar başlığı altında sayılmaktadır. İşkence
suçlarının cezalandırılmasında diğer suçlardan önemli bir farkı vardır; diğer
suçlardan farklı olarak işkence suçu zamanaşımına uğramaz.

Kamu Görevlileri Neden İşkence Suçunu İşler

            İşkence sadece mağdurun değil aynı
zamanda ve hakikatte suçu işleyenlerin insanlık onurlarını ayaklar altına alan
bir suç olmasına rağmen bazı kamu görevlileri neden bu suçu işler? İşkence suçunun
işlenmesinde farklı Saikler vardır. Bu saiklerden bazılarını saydıktan sonra
kısaca açıklamaya çalışalım.

            İşkence suçunun işlenme saiklerini;
kişiyi cezalandırma, kişiden bilgi almaya çalışma, kişiyi küçük
düşürme/aşağılama, suçu işleyen kamu görevlileri açısından güç gösterisi yapma
ve yine suçu işleyen kamu görevlilerinin psikolojik durumları olarak
sayabiliriz. Şimdi bunları kısaca açıklamaya çalışalım.

Kişiyi Cezalandırma Amacıyla İşkence

            Kamu görevlileri bazı durumlarda
ellerindeki kamu gücünü kişileri cezalandırma amacıyla kullanırlar. Bunun
sebebi söz konusu kamu görevlilerinin kişiye karşı şahsi husumet besliyor
olmalarıdır. Bu şahsi husumetin çok farklı sebepleri olabilir. Fakat sebep ne
olursa olsun kamu görevlilerinin bir kişiye işkence yapmalarının hiçbir haklı
tarafı olamaz.

            Bir kere kamu görevlilerinin kişiyi
cezalandırma yetkisi yoktur. Kişileri polis, jandarma, gardiyan vb. kamu
görevlileri cezalandıracaksa o zaman hakimlerin, savcıların, avukatların, kalem
memurlarının, mübaşirlerin kısaca yargı teşkilatının varlığına gerek yoktur.
Böyle bir şey ileri sürmek ise en basit tabirle saçma olur. İkincisi suç
işleyen kişilere verilecek cezalar kanunlarla belirlenmiştir. Suç işleyen
kişiler zaten kanunda belirtilen cezaya çarptırılmaktadır. Bu kişilere bir de
işkence uygulayarak ikinci bir ceza vermek o kişi ne kadar adi bir suç işlemiş
olursa olsun adaletsiz olur.

            Kişileri cezalandırma amacıyla
işkence yapılması konusuna daha çok terör suçlarında çok rastlanmaktadır. Terör
ve terörün yıkıcılığı konusu güvenlik güçlerinde devleti koruma refleksi
meydana getirmektedir. Özellikle güvenlik güçleriyle çatışmaya giren, güvenlik
görevlilerini şehit eden bir terör suçlusu ele geçirildiği zaman güvenlik
görevlilerinin bu tip suçlulara intikam hisleriyle yaklaştığına ve bu
suçlularının cezasını kendilerinin vermek istemelerine şahit olmaktayız. Hâlbuki
yukarıda da ifade ettiğimiz üzere hiçbir kamu görevlisinin kişileri
cezalandırma yetkisi yoktur. İkincisi de işkence insanlık onurunu ayaklar
altına alan bir suçtur ve mağdurdan ziyade failin insanlık onurunu ayaklar
altına almaktadır.

            Devlet, hangi suçu işlemiş olursa
olsun gözaltına alındığı andan yargılamasının yapıldığı ana ve hakkında cezaya
hükmedildiği andan cezasının infazının bittiği ana kadar suç şüphelisine karşı
soğukkanlılıkla yaklaşmalıdır. Modern tabirle devlet “cool” olmalıdır. Devlet,
gözaltına alırken de, yargılarken de, cezayı infaz ederken de soğukkanlı
olmalıdır. Aksi halde adalet tecelli etmez.

            Kaldı ki, işkencenin bir ceza olarak
uygulanması konusuna göz yumulursa bu uygulamanın yaygınlaşması kaçınılmazdır.
Bugün terör şüphelisine karşı yapılan işkenceye göz yumulursa yarın bu uygulama
ülkenin diğer yerlerinde en basit suç şüphelilerine hatta suçu olmayan
insanlara karşı bile uygulanır. Geçtiğimiz günlerde sokağa çıkma yasağını ihlal
ettikleri için bir grup gencin yüzleri duvara dönük şekilde çevrilerek yan yana
dizildikleri sahneyi hatırlayın. Yine sosyal medyada benim memleketim olan
Erbaa’da (Tokat) çekildiği için dikkatimi çeken 12 Kasım 2019 tarihli bir
videoda, alkollü ve ehliyetsiz araç kullandığından kolluk görevlilerinden
korkan ve durmayıp yoluna devam eden bir gencin arabasının önü kesilerek
arabasından çıkartıldığı ve bir yandan çok ağır küfürler edilerek tekme tokat
dövüldüğü görünüyordu. Erbaa ki Ak Parti ve MHP’nin yerel seçimlerde ittifak
kurmayıp kendi adaylarını çıkardığı ve MHP’nin %52, AK Parti’nin %38 oy aldığı,
geriye kalan oyların da diğer “sağ” partilere gittiği bir ilçedir. Bu demek
oluyor ki kolluk görevlilerin terör suçlularına işkence yapmasına müsamaha
gösterirseniz bu problem kronikleşir ve kanser gibi yayılır. Hatta öyle bir
yayılır ki iktidara destek veren, iktidara yakın olan insanlara bile sirayet
eder.

Kişiden Bilgi Almaya Çalışma Amacıyla İşkence

            İşkence suçunun en sık rastlandığı
durumlardan biri de kişiden bilgi alma amacıyla işkence yapılmasıdır. Bu durum
işkence suçunun insanlık dışı olmasını bir kenara bırakırsak işkencenin en
mantıksız olduğu Saiklerden biridir. Bir kere kamu görevlilerinin hakkında
delil ve bilgi sahibi olmadıkları, neyi bilip neyi bilmediğine dair bir
fikirleri olmadığı bir kişiye işkence yaparak ondan bilgi almaya çalışmaları
işin özünde mantıksızdır. İkincil olarak kendisine işkence yapılan kişinin
işlemediği bir suçu kabul edip üstlenmesi veya kamu görevlilerinin kendisinden
duymak istediği şeyleri –gerçeğe aykırı olmasına rağmen- söylemesi son derece
olağandır. Tekraren ifade edeceğimiz üzere işkence suçunun insanlık dışı
olmasını bir kenara bırakırsak, sadece bu yönüyle bile adalete hizmet etmeyen
bilakis adalet kurumunu ve duygusunu yerle bir eden bir suç konusudur.

            5271 sayılı Ceza Muhakemesi
Kanununun yürürlüğe girdiği tarihlerde şu söylemi çok duymuşsunuzdur; “Artık
şüpheliden delile ulaşılmayacak, delilden şüpheliye ulaşılacak.” Bu söylem yeni
kanunun işkenceyi ortadan kaldıracağına dair bir söylemdi.

            5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu
vatandaşın uyması için getirilen bir kanun değildir. Bu kanun, kolluk
görevlilerinin, savcıların ve hâkimlerin uyması için getirilmiştir. Bizzat
kolluk görevlilerinin uyması için getirilen bir kanuna kolluk görevlileri
uymazsa, kanunu bizatihi kolluk görevlileri ihlal ederse ülkede kimsenin kanuna
ve hukuk kurallarına uymasını bekleyemezsiniz. Devletin getirdiği kanuna devletin
kendi görevlileri uymaması demek devletin kendi eliyle kaos ortamı oluşturuyor
olması demektir.

Kişiyi Küçük Düşürme/Aşağılama Amacıyla İşkence

            Kişiyi küçük düşürme/aşağılama
amacıyla işkence suçuna genellikle siyasi nitelikteki vakalarda, yani kişinin
aslında hiçbir suç işlemediği ancak bir iktidar mücadelesinin kurbanı olduğu
durumlarda rastlanmaktadır. 27 Mayıs Darbesi’nin akabinde Yassıada’da Adnan
Menderes’e yapılan insanlık dışı muameleler, 12 Eylül Darbesi sonrası sağ ve
sol görüşlü binlerce insana hem gözaltında hem de tutukluluk veya hükümlülük
sırasında cezaevlerinde yapılan muameleler, yine son dönemde siyasi nedenlerle
gözaltına alınan veya tutuklanan kişilere yapılan muameleler bu kapsamdadır. Bu
kişilerin suç işlemedikleri kamu görevlileri tarafından da bilinmektedir ancak
siyasi saiklerle bu kişileri küçük düşürme/aşağılama amacıyla işkence söz
konusu olabilmektedir.

Kamu Görevlilerinin Güç Gösterisi Yapma Gayesi

            İşkence suçu bazen de güç gösterisi
yapma gayesiyle işlenmektedir. Buradaki güç gösterisi mağdura karşı değil,
“dosta güven düşmana korku” verme amacıyla vatandaşa karşı yapılmaktadır. “Biz
buradayız” mesajı vermek istenmektedir. Bu tip işkenceler toplum içinde zaman
zaman destek de bulurlar. Geçtiğimiz günlerde Diyarbakır’da kendisine kimlik
sormak isteyen polis memurunu şehit eden terör örgütü üyesiyle alakalı sosyal
medyada dolaştırılan fotoğraflar buna örnek gösterilebilir.

Kamu Görevlilerinin Psikolojik Durumları

            İşkence suçu bazen de kamu
görevlilerinin psikolojik durumlarından kaynaklanmaktadır. Burada da farklı
psikolojik özellikler öne çıkmaktadır. Bazen başka bir insanın hayatına etki
edebilme gücünün verdiği bir megalomanlık bazen de mesleği icra ederken
karşılaşılan olumsuz durumların getirdiği psikolojik yıkım buna sebep
olabilmektedir. Polislik askerlik gibi meslekler gerçekten çok zor ve son
derece yıpratıcı mesleklerdir. Bir kere son derece sert ast-üst ilişkisi söz
konusudur. Başka hiçbir sebep olmasa bile kötü bir amir emri altındaki bütün
personelin psikolojisini tek başına mahvedebilmektedir. İkincil olarak bu
mesleklerin içerdiği tehlike, kolluk görevlilerin her an ölümle burun buruna
yaşıyor olmaları hissi, meslek okulundan beri omuzlarına yüklenen ve kolluk
görevlilerinin temel motivasyon kaynağı olan “devleti koruma” düşüncesi ve bu
düşüncenin doğal olarak meydana getirdiği başkalarını devlet düşmanı olarak
gören bakış açısı bazı kolluk görevlilerinde psikolojik yıkım meydana
getirebilmektedir. Üçüncü olarak yaşanılan acı tecrübeler, örneğin mesai arkadaşının
bir pusuda, görevde veya çatışmada şehit olması, ülkenin bazı bölgelerinde
bölge halkının düşmanca bakış açısı, yine bazı bölgelerde çocukların bile kolluk
görevlilerine ait araçlara topluca taşlı saldırıda bulunmaları kolluk
görevlilerinde psikolojik yıkıma neden olabilmektedir. İşte tüm bu olumsuz
çalışma koşulları kolluk görevlilerinin önlerine “suçlu” sıfatıyla gelen kişiye
düşmanca yaklaşmasına ve işkence gibi ağır fiilleri gerçekleştirmelerine sebep
olabilmektedir.

Devlet “Cool” Olmalıdır

            Sonuç olarak; gerekçesi ne olursa
olsun işkence bir insanlık suçudur. Mağdurun insanlık onurunu ayaklar altına
aldığı kadar failin insanlık onurunu da ayaklar altına almaktadır. İşkence
suçunun hiçbir haklı bahanesi olamaz. Kamu görevlilerinin, kişilere devletin
mehabetine yakışır bir soğukkanlılıkla yaklaşması gerekmektedir. Kamu
görevlilerinin vazifesi kişileri cezalandırmak değildir, böyle bir yetkileri de
yoktur. Kamu görevlilerinin sahip oldukları imkânlar işlenen herhangi bir suça
ait delillere hukuk kuralları içerisinde ulaşmaya yeterlidir. Kamu
görevlilerinin herhangi bir suç deliline ulaşmak için kişiye işkence yapmaya
hakkı ve ihtiyacı yoktur. Bir yargısal faaliyet kapsamında gözaltına alınan,
tutuklanan ve/veya hüküm giyen herkes devlet için birer emanettir. Devletin bu
emanete en iyi şekilde sahip çıkması gerekmektedir. Devletin gözaltına alma,
tutuklama, cezayı infaz etme aşamalarından oluşan yargısal süreci kendi baba
kimliğine ve müşfikliğine yakışır şekilde hayata geçirmesi gerekmektedir. Yani
devlet “cool” olmalıdır. Kamu görevlisinin temel görevi kamu düzenini tesis
etmektir. Kamu görevlisinin dosta güven, düşmana korku vermek için suç işlemesi
kabul edilemez. Kamu görevlileri, ağır ve zorlu çalışma koşulları nedeniyle
zaman zaman psikolojik olarak yıpranmakta ve bu durum vatandaşa olumsuz
yansımaktadır. Devletin bu olumsuzluğun önüne geçmek için kamu görevlilerinin
mental şartlarını da iyileştirmesi gerekmektedir. Ve nihayet devletin, işkence
suçunu önlemek için tedbirler alması ve bu suçun işlendiği durumlarda
kesinlikle müsamaha göstermeden ilgililere gerekli cezayı vermesi
gerekmektedir.