Gittiği her yerde, insanlar onun iman ve sevgi dolu gönlü etrafında hâlelenmiş olmalı ki, bu sevgi halkasını kırmaya çalışanlara hitaben:

“Adımız miskindir bizim, düşmanımız kindir bizim

Biz kimseye kin tutmazuz kamu âlem birdir bize.”

“Ben gelmedüm dâ’vi içün, benim işum sevi içün

Dostun evi gönüllerdir, gönüller yapmağa geldim”

diyerek gayesinin gönül yıkmak değil, kırgın gönülleri Allah sevgisi ile yapıp onlara güzellik ve sevgiyi nakşetmek olduğunu ortaya koymuştur. Çünkü Yunus’a göre:

“Gönül Çalab’un tahtı, Çalab gönüle baktı

İki cihan bedbahtı, kim gönül yıkar ise.”

Yâni, Allah sevgisi ancak insanın gönlünde barınabilir. Gönül yıkan insan onun için, iki cihanda da bedbaht olacaktır.

Uzun ve hizmet dolu bir ömür süren Yunus Emre:

“Miskin Yunus ko sözünü, toprağa urgıl yüzünü

Toprağa düşmiyen dâne, âhir yine bitmez imiş”

diyerek artık hizmetinin ve meşakkatinin tamamlanmak üzere olduğunu, ebedî âlemde dirilebilmek için, bir dâne gibi toprağa düşmenin gerektiğini anlamış:

“Gelin tanışuk idelüm, işin kolayın tutalum,

Sevelim sevilelim, dünya kimseye kalmaz.”

şeklinde âdeta vasiyetini terennüm etmiştir. Nitekim dünya kimseye kalmadığı gibi Yunus’a da kalmamış ve bir ömür boyu tekrar ettiği:

“Ya elim al kaldır beni

Ya vaslına erdir beni”

duası kabul olmuş olmalı ki, dünya durdukça duracak bir ihlâs ve samimiyetle:

“Biz dünyadan gider olduk

Kalanlara selâm olsun

Ardımızdan hayır dua,

Kılanlara selâm olsun.”

diyerek gönül dostları ile vedalaşmış:

“Bir garip ölmüş diyeler

Üç günden sonra duyalar

Soğuk su ile yuyalar

Şöyle garip bencileyin”

sözleriyle, ardından gösterişli törenler yapılmaması gerektiğini hatırlatarak, dünyadan birşey istemediğinden, kendisinden dünyalık dilek ve isteklerde bulunulmaması için, ölmesine rağmen hayata hükmeden bir velâyetle mezarını gizlemiştir.

Ardından binlerce ilâhî dolu bir divan, 573 beyitlik bir mesnevî, dünya durdukça imanlı gönülleri inşiraha getirerek yaşayacak bir sevgi bırakarak 1320-(1321) tarihinde, 82 yıllık gurbet

yolculuğundan sonra, asıl vatanına irtihal eylemiştir. (a.g.e., s.22-24)

“Namussuzlar vardır, namustan bahseder. Kanaatini ve kalemini satmışlar vardır, vicdandan dem vururlar. Vurguncular vardır, ağızlarından fazilet sözü düşmez. Çifte pasaportlular vardır, vatan diye haykırır. Palikaryalar vardır, kahramanlık iddia eder. Bazı iyi niyet sahipleri de bunların hepsine inanır. Gel de bu insanların arasında huzur içinde yaşa”.

Nihal Atsız *
Evet, Atsız böyle diyor. Şimdi durumumuz bundan daha beter. Sahte bir dünya sanki, uyanıklar ve, özü sözü  bir olmayanlar, bu milleti istedikleri gibi evirip çeviriyorlar. Yalancılar ve üçkağıtçılar her yerde önlerdeler. Toplumumuzu tamamen çürüttüler. İnsanlık artık bitirilmiş… güya Müslüman bir ülkeyiz,en azından %98 imiz Müslüman deniyor denmesine de ,gel inan inanabilirsen!
Hırsızlık, arsızlık, namussuzluk, şerefsizlik almış başını gidiyor. Atatürk’e ‘beton Kemal’ deyip, ona gece gündüz küfredenler ,onun kurduğu Cumhuriyette, aileyi korumak adına yaptığı kanunlarla zinayı dinimize uygun bir biçimde yasaklamışken, bu beyefendiler zinayı serbest bıraktılar.
Her şey bu meyanda cereyan ediyor. Güvenilecek bir ortam yok artık. Demokrasi hak getire; tamamen yerle bir olmuş.  Bu ülkede demokrasi anlayışı çok farklı… Zengin daha zengin olurken, fakir 5 kg çiçek yağına boyun büktürülüp, biraz da meseleye din katıp, kandırılıp yola devam ediliyor.
Uyanmayacaklar belli, uyanırsalar şaşarım.
O zaman kaderlerine razı oluyorlar demektir. Akılsızlar olmazsa uyanıklar bol kepçeden yaşayamazlar. Ülkemizdeki kara kapitalizmin dişlileri böyle çalışıyor. İçi çıkar -menfaat, dışı din tacirliği = Zengin olmak ve rahat yaşamak…
Partilere baktığımızda da, zaten adaletsizlikler ve Demokrasi olmadığını açıkça görüyoruz. Adaletsizliklerin çoğu topluma buralardan yansıyor.
Geçenlerde bir arkadaşım iddia ediyor… Bizim harekette lider ölünce değişir diye. İşte Başbuğ Türkeş örneğini önünüze koyuyorum, diyor.  Ama herkes Türkeş olamaz. Orada bile demokrasi işletilseydi, değişim olsaydı birileri belki ayrılmazlardı.
Şimdi değişimin önünü tıkayanlar, kendi delegelerine güvenmeyenler, demokrasiden bahsedebilirler mi? * Her seçimde hareketi dibe çekenleri şu anki iktidar elbette çok seviyor. Değişimciler kongre isteyince , tüm kanalları  ve mahkemeleri ile şimdiye kadar yerdikleri, düşmanca davrandıkları MHP merkezini öve öve bitiremiyorlar.
El altından neler yapıldığını ileride açık açık öğreneceğiz. Çünkü değişim olmadığı zaman, iktidar olmaya devam edecekler. MHP de kısa süre sonra tarihe karışacak, plan böyle çizili.
Değişimcilere atılan iftiralar, onlara yapılan hakaretler devam ederken, şimdi de bayramlaşma toplantısının basılması bardağı taşıran hadise oldu.
Nasıl bir Ülkücülük anlayışı ise,  aynı adamların benzerleri, Devlet Bey Ramazanda Kocaeli’ne geldiğinde, gazetecilere saldırmışlardı. Ertesi gün, gazeteler veryansın etmişlerdi.
Bu saldıranlar kim? Bunları ileri kim sürüyor? Utanmamak elde değil. Bu tavırla mı iktidar olunacak? Ülkücü davanın çilekeşleri tek tek harcanırken,  bu davaya ömrünü verenler hırpalanıp kenara itilirken, yüzlerine bakılmazken, siz hangi iktidar olmaktan bahsediyorsunuz?
Meral Akşener ve Sinan Ogan gibilerinin, bunları beğenenlerin, tüm il ve ilçelerde partiden atılması, tabanda bu insanları sevenlerin hırpalanması demektir. Son seçimde zaten bu durumun neticesini görmüştük.
Zaten huzursuz ve karmaşa içinde olan MHP’de yeni bir fırtınanın çıkması, MHP’nin kendi kendini bitirmesi demektir. Bugün MHP ‘nin başında olan ekibin de bitmesi demektir.
Bu gelişmeler, tabanın ve halkın gözünden kaçmıyor ve kaçmayacaktır. Plan kurucular planı böyle dizayn ettiler ve Ülkücü Hareketi bitirme planı devam ediyor. Ancak, hakiki Ülkücü camia bu planı er ya da geç bozacaklardır.
Ülkücü Hareket, Türk Milleti’nin sığınacağı en sağlam sığınaktır.
Top yere vurmayınca yukarılara fırlayamaz. Bu karmaşa elbette ki ileriki günlerde bitecek ve hak yerini bulacaktır.

Saygılarımla…

v 27  HAZİRAN 1921     HAREKÂTI (Devam)

Mürettep Kolordu Komutanlığı, 27 Haziran’da birliklerine ileriye doğru keşif taarruzu yapmaları ve Yunanlıların zayıf bulunmaları halinde de harekâtın ciddi bir taarruza dönüştürülerek Seymen İskelesi ile İzmit’i ele geçirmeleri emrini verdi. Bu emir üzerine Milli kuvvetler keşif taarruzlarında bulundular.

27/28 Haziran gecesi İzmit’te gelişen duruma bağlı olarak saat 01 00’de Kolordu

Kumandanı Kazım Bey (Özalp), Mürettep Fırka’ya bir emir göndererek Fırka’nın Seymen – Bahçecik istikametlerini esaslı bir şekilde keşfetmesini ve oradan kati (kesin) bir bilgi almadıkça büyük kısmı ile ileriye katiyen geçilmemesini bildirmiştir. Çünkü körfezin güneyinde bulunan çok sayıda Yunan kuvveti ihtiyatlı hareket etmeyi gerektirmiştir.

v            28  Haziran   –           İzmit’in    Kurtuluşu

28 Haziran’ın ilk saatlerinde Yunanlıların İzmit’i tahliye etmeye başladıkları

anlaşılınca İzmit’e girme görevi 33. Süvari Alayı’na verilmiş ve piyade kıtaları gelinceye kadar en muntazam kıtaları ile şehre girmesi, şehirde yağma ve asayişi bozan durumlara katiyen meydan vermeyerek Derince’yi de keşfettirmesi Süvari Alay Komutanı Edip Bey’e emredilmiştir.

Şehirde bulunan Yunan kuvvetleri, Rum ve Ermeni muhacirler ile Yunanlılarla

işbirliği yapanların bir kısmı gece vapurlara bindirilerek tahliye edilmişlerdir. Limanda 1’er İngiliz, Fransız, ABD ve Yunan torpidosu kalmış, Kılkış Zırhlısı tekrar Seymen önlerine gelmiştir. Şehrin el değiştirdiğini ve artık yapacak işleri kalmayan İngiliz, Fransız ve Amerika torpidoları öğle saatlerinde şehri terk etmişlerdir.

Mürettep Fırka 2.Alay 3.Tabur Komutanı Yüzbaşı Rasim Bey, taburu ile İzmit’e gelerek şehrin iç düzenini sağlamıştır. İzmitli gençlerden oluşan bir gurup, ellerinde bayraklar olduğu halde şehrin girişindeki Baç mevkiinde Milli kuvvetleri karşılamışlar ve akşam doğru şehre giren Kaymakam Emin Bey’e şükranlarını sunmuşlardır. Emin Bey’in emrinde bulunan en önemli kuvveti olan Ada Taburu’na önce İzmit’e girmeyip Bahçecik yolunu gözetleme ve kontrol altında tutması emredilmiş daha sonra bu emir değiştirilerek bu taburun İzmit’in kuzeyindeki Bağçeşme sırtlarını işgal etmesi emredilmiştir.

Seymen İskelesi civarında bulunan ve kuvvetli bir alay olarak tahmin edilen Yunan birliği 28 Haziran günü çadırlı ordugâhında hareketsiz kalmıştır. Fakat İzmit İstasyonu’ndan görüldüğü kadarıyla Bahçecik birkaç yerinden yanmaktadır. Değirmendere Mıntıka Kumandanlığı’na İzmit’in kurtarıldığı bildirilmiş ve karşılarında bulunan Yunan kuvvetlerine şiddetle taarruz etmeleri emredilmiştir. Böylece Yunanlıların 4 gün önce olduğu gibi İzmit’e yürüyüşleri engellenmek istenmiştir. Böyle bir gelişmeyi durdurmak için Mürettep Fırka’nın da Mahmutpaşa Çiftliği – Yuvacık hattına toplanması ve büyük kısmı ile Yuvacık’ta bulunarak Yunanlılarla teması sağlaması emredilmiştir. Fırka emrine verilen birlikler de Kullar Köyü’nde fırkaya katılacaklardı.

Diğer taraftan karayolu ile çekilmekte olan Yunan birlikleri, 28 Haziran’da Seymen İskelesi’nden batıya doğru hareket ederek ve geçtiği her yeri yakıp yıkarak kıyı yolu ile saat 16 00 sularında Karamürsel’e ulaşmışlardı. Kolordu komutanlığı, Bahçecik’ten Karamürsel’e doğru çekilmekte olan Yunan birliklerini takiple Mürettep Tümen’i görevlendirmişti.

Akşam 22 sularında, Bahçecik – Seymen bölgesinde bulunan Yunan alayının tehdidine ilave olarak Orhangazi bölgesindeki Yunan kuvvetleri de harekete geçmişlerdir. İzmit Körfezi ile İznik Gölü arasında bölgede ortaya çıkan bu gelişmeler üzerine 28 Haziran gecesi saat 24 00’te Kolordu Komutanı, Kaymakam Emin Bey’in sadece 2 bölük piyade ile İzmit’te kalmasını diğer bütün kuvvetlerin Mürettep Fırka’ya katılmak üzere Kilez Deresi yoluyla Bahçecik Servetiye sırtlarına hareket etmelerini emretmiştir.

Mürettep Kolordu, 21 Haziran tarihinden 28 Haziran akşamına kadar yapılan muharebelerde 1’i zabit (subay) 74 şehit vermiş, 9’u zabit olmak üzere 180 kişi yaralanmıştır. Yunanlıların ise son 4 günlük İzmit harekâtında geride 300 ölü bıraktıkları tespit edilmiştir. Düşman İzmit’i tahliye etmeden evvel 310 Müslümanı katletmiştir ve Sultan Camii (Yenicuma) etrafında 70 dükkânı yakmıştır.

v            29  Haziran      1921  –  Çarşamba

” B a ş i s k e l e ‘ n i n         K u r t u l u ş u “

Ada Taburu’nun aldığı emre uygun olarak Servetiye’ye gitmesi gerekirken araba işlemediğinden yürüyüşü zorlukla devam ediyordu. Karamürsel Taburu; bir gün önce 1 bölüğünün Değirmendere’de, 1 bölüğünün Pamukçaderbent’te, 1 bölüğünün Katırözü’nde, 1 bölüğünün de takımlar halinde Boyalıca ve Drazali’de bulunduğunu, İznik Gölü’nün kuzeyinden ilerleyen düşman kuvvetlerine karşı ihtiyat birliği bulunmadığını bildirmişti.

Kolordu Kumandanı, Karamürsel Taburu’na verdiği emirde; İznik bölgesinde görülen düşman hareketinin nümayiş (gösteri) olmasının muhtemel olduğunu, Mürettep Fırka emrine verilen bölüğün Karamürsel Taburu’na iade edildiğini, düşman hareketinin şiddetli müdafaalarla durdurulmasını ve geciktirilmemesini emretmiştir. Bu vazifenin yapılması için müteferrik (farklı farklı) müfrezelerin toplanmasını, mahalli kuvvetlerden istifade edilmesini, gerekirse Geyve’den takviye göndereceğini eklemiştir.

Körfezin güneyindeki Yunan kuvvetinin hakiki durumu ve maksadı anlaşılamamış ve Yunanlılar, Seymen İskelesi’ndeki gemiden Bahçecik – Yuvacık istikametlerine topçu ateşi açmışlardır. Değirmendere ve Servetiye Akıncıları ile Döşeme’deki Karamürsel Taburu’na bağlı bölük, Yunan alayına taarruz etmiş, “kurşun kurşuna” muharebe 2 saat kadar sürmüştür. Saat 11 15’te Yunan kuvvetleri Bahçecik’ten çekilmeye mecbur bırakılmış; bir kısmı Seymen İskelesi’nden tahliye edilmiş, bir kısmı Tatarköy – Saraylı – Değirmendere istikametinde ilerlemeye başlamışlardır. Yunanlıların Değirmendere’yi yakmalarına rağmen geri çekilme yolları tam olarak belirlenemem

SOFUOĞLU, Doç. Dr. Adnan, Milli Mücadele Döneminde Kocaeli, Sayfa 178, Atatürk Araştırma Merkezi, Ankara, 2006 (Türk İstiklal Harbi’nden).

ÇAM, Dr. Yusuf, Milli Mücadele’de İzmit Sancağı, Sayfa 180, İzmit Rotary Kulübü Yayınları, İstanbul, 1993 (ATASE Arş., Kls. 1167, Ds. H-1, Fhr. 1/69).

A.g.e. Sayfa 181 ilâ 183 (ATASE Arşivleri)

SOFUOĞLU, Doç. Dr. Adnan, Milli Mücadele Döneminde Kocaeli, Sayfa 179, Atatürk Araştırma Merkezi, Ankara, 2006 (Türk İstiklal Harbi’nden).

ÇAM, Dr. Yusuf, Milli Mücadele’de İzmit Sancağı, Sayfa 183 ilâ 185, İzmit Rotary Kulübü Yayınları, İstanbul, 1993 (ATASE Arşivleri).

Eski takvimle 19 Şevval 1339 (Hicrî).

Abdestümüz namazumuz doğruluktur tâatumuz

Işka bağladuk safumuz safumuzdan kim ayura”

gibi beyitlerle, eserlerinde iman, ibadet ve itikadını ortaya koymuş ve muammalaşan hayatına rağmen itikadında ihtilâfa yer vermemiştir. (a.g.e., s.19)

Yunus’un gayesi, yalnız ilmi veya aşkı seçmek değil, bir insanda ikisini birleştirerek aklı ve gönlü nurlandırmaktır. Bunun için de, ilmin vazifesi, insanı, Allah’a götürmek, akılda şüphelerin barınmasına meydan vermemektir. Bu görüşünü:

“İlim ilim bilmekdür

İlim kendin bilmekdür

Sen kendüni bilmezsin

Ya nice okımakdır”

şeklinde ifade eden Yunus:

“Okımakdan mânâ ne kişi Hakkı bilmekdür.

Çün okıdun bilmezsin ha bir kurı emekdür”

sözleriyle de belirttiği gibi, insana Allah’ı bildirmeyen ve buldurmayan ilmi mânâsız görmüş ve ilgilenmemiştir.

“Âlimler kitap düzer karayı aka yazar

Gönüllerde yazulur bu kitabun sûresi”

sözleri ile de âlim-câhil herkesin nazarını gönüllere ve kâinatı tefekküre çekmeye çalışmış, bunun için de her zaman olduğu gibi yine Kur’an’ı esas almış:

“Eğer yerdeki ağaçlar kalem olup, denizler mürekkep olsa, Cenab-ı Hakkın kelimatını yazsalar, bitiremezler” şeklindeki Kur’anî hitabı, (Bu cümle Kehf sûresi 109. âyetin meali sayılabilir):

“Ben bir kitap okıdum kalem ânı yazmadı

Mürekkep eyleyeydüm yitmeye yidi deniz”

diyerek nazmen terennüm etmiştir. (a.g.e., s.20-21)

Bütün semavî dinlerin gayesinin insana bu ilham ve ihata kabiliyetini ve imanı vermek olduğunu bilen Yunus:

“Dört kitabun ma’nisin okudım tahsil itdüm

Işka gelicek gördüm bir uzun hece imiş”

beytinde insanları Allah’a götüren aşk yolunun, biraz uzun, zahmetli ve çileli bir yol olduğunu anlatmak istemiştir. (a.g.e., s.22)

“Gezdim Urum ile Şamı,

Yukarı illeri kamu.”

gibi şiirleri ile bugünkü Anadolu, Suriye, Kafkasya, Azerbaycan gibi yerlere gidip, gerek konuşmalar ve vaazlarla, gerekse ilahilerle insanların gönlüne Allah inancını yerleştirmeye çalışmıştır.

“Varduğumuz illere şol safa gönüllere

Halka Tapduk mânâsın saçduk elhamdü lillah”

gibi sözlerinden, irşat vazifesinde başarılı olduğu anlaşılmaktadır.

“Ettiler aşkımı benden biçare..

Ne bahtım uyanır, ne feryat çare”

Bayram’dayız; Kâinatın Kullanma Kılavuzu olan Kuran‘ın indirildiği ay olan Ramadan‘ın ve inananlar için ilâhi bir empatide sınır tanımama organizasyonu olan Oruç‘un (Savm, Sıyâm) Bayramında..

Arapçasıyla Iyd-ı Fıtr, Farsçasıyla Iyd-ı Sa’id-i Fıtr, Urducasıyla Çoti Iyd, Endonezcesiyle Ramadan Iyd, Malaycasıyla Hari Lebaran, Bengalcesiyle Rojar Iyd.. Veya Balkanlarda Ramazanski Bajram, Ortaasya’da Oroza Bayram, Orta Afrika’da Karamar Sallah, Doğu Afrika’da Sikuku ya Idi..

Ramazan’ın Suriye bilançosu; iftarda bomba – sahurda korku, yüzlerce ölü – binlerce yaralı, kadınların ağlaması – çocukların feryadı, yakıcı bir yalnızlık ve bir acayip kimsesizlik.. İslâm Dünyası‘nın sessizliği ve umudun ümitsizliği.. Bayram tanımayan belirsizlik..

Ramazan’ın Irak bilançosu; karmaşa ve kaos.. Sadece bir sahur vakti yapılan bombalı saldırıda 200’ün üzerinde ölü.. 3-4 parçalı bir idare ve daha 5-10 bayramı böyle geçirmeye aday Müslümanlar..

Ramazan’ın Afganistan bilançosu; bitmeyen terör saldırıları, Merkez – Talibân çekişmesi, Batılı işgal güçleri ve bağımsız yerel güçler, iç savaş – uyuşturucu dengesi.. İslâm öncesi Arap Cahiliyyesine benzer İslâm sonrası Afgan Cahiliyyesi..

Ramazan’ın Filistin bilançosu; yüzlerce tutuklama ve azalacağı yerde artan İsrail baskısı.. Amasya kadar Batı Şeria‘da yarı esir yaşayan 2,5 milyon Müslüman ve Yalova kadarlık Gazze‘de kapana sıkışmış 1,5 milyonluk bir kitle.. İki bayram arası Türkiye bir umut..

Ramazan’ın Somali bilançosu; Eş-Şebab‘ın kesilmeyen terör saldırıları ve gıdasızlıktan ölmeye devam eden çocuklar.. 28 yıldır süren iç savaş, 4 parçaya bölünmüş bir ülke ve kaderi küresel satranca göre belirlenecek olan 10 milyon kara bahtlı..

Şehr-u Ramazan’da terör Nijerya‘da, Kamerun‘da, Lübnan‘da, Libya‘da, Yemen‘de, Bengladeş‘te ve Pakistan‘da da durmadı. Doğu Türkistan, Keşmir, Arakan, Sri Lanka ve Kuzeydoğu Kenya‘da da Ramazan Müslümanlar için sıkıntılı geçti.

İstanbul Atatürk Havaalanı‘ndaki terör saldırısı akabinde Kadir Gecesi‘ni ve Medine Mescid-i Nebevî yakınındaki terör saldırısı akabinde de Ramazan Bayramı‘nı idrak ettik. Aslında edemedik: Mübarek günler ve geceler bizim için cepten mesaj, face’den paylaşım, takvim yapraklarında yazan sayısal ibadet bilgileri ve içinde bulunduğumuz akvaryumu abartarak dış denizlerde olan bitene kayıtsız kalmaktan ibaret.

Mükellef sofralar, ‘direklerarası’ sahur, belediye iftar organizasyonları, televizyon üfürükçüleri, bayram tatiline doğru gidiş istikametine doğru sıkışan trafik ve.. Ve 3 dakikada bir insanın açlıktan ölüşü.. Ve birkaç Türkiyeli Müslüman’ın zekat vermesiyle birkaç milyar dolara çözülebilecek Somali’nin açlık sorunu.. Ve 250 milyon çatışmada büyüyen çocuk; bizim çocuklarımız.

Ve sonra bayram birliktir – beraberliktir klişeleri.. Dargınların barışmasıymış da, çocukların sevindirilmesiymiş de.. Çocuk mu kandırıyoruz yahut kendimizi mi?

Gencebay’ın devamında dediği “Bir zulüm dünyayı kana bulamış” sözünden başlayarak ilk âyetten itibaren Oku’maz ve “Ey Allah’ın kulları! Kardeş olun” istikametinde yürümez isek Kurban Bayramı’nda da yine biz katlonulacağız demektir.

Işkın çeri saldı benim gönlüm ivi iklîmine

Canumı esîr eyledün n’ider bana yağı Tatar”

diyerek, onların herşeyi yıkmalarına rağmen, gönüldeki Allah sevgisine dokunamıyacaklarını, onu yıkmaya güçlerinin yetmeyeceğini ifade etmiştir. Fakat Moğolların yalnız bu dünyaya zarar vermelerine karşılık, nefsin insanı ebedî helakete götüreceğini, onun için, insanın nefsine yenilip imanını kaybetmemesi gerektiğini belirtir. Çünkü büyük cihat, nefsle yapılandır. Zira, şehitlik ve gâzilik saadet, nefse yenik düşmek ise ebedî felaket getirir. İmanını kaybeden insanın bunu hiçbir kazançla telâfi edemeyeceğini bildiğinden:

“Ol budakta biter iman, iman bitse gider güman

Dün u gün işüm budur heman nefsüme bir Tatar oldum.”

beytinde de görüldüğü gibi, fikir ve düşüncelerini önce kendi nefsinde tatbik etmiş, ancak ondan sonra insanlara tavsiye edip örnek olmuştur. Çünkü nefsini ilzam etmeyen başkasını ilzam edemez. Zira bu tatbik şekli büyüklüğün nişanıdır.

Yunus’a göre, imanı kaybetmemenin tek şartı onu devamlı ibadetlerle takviye etmektir. Onun için:

“Müsülmânam diyen kişi şartı nedür bilse gerek

Tanrınun buyrugın dutup beş vakt namaz kılsa gerek”

diye insanlara asıl vazifelerini hatırlattıktan sonra, “Namaz dinin direğidir.” hadis-i şerifinden hareketle:

“Namaz kılmayana sen Müslümandur dimegil

Hergiz Müslüman olmaz bağrı dönmüşdür taşa”

demiş ve Müslümanları değerlendirmekte namazı ölçü olarak kabul etmiştir.

Mevcudatın zikrini kendisi dinlediği gibi, diğer insanların da dinleyerek onların başıboş, gayesiz şeyler olmadığını, Yaratıcıya ibadet ve tesbihte bulunduklarını anlamalarını isteyen Yunus:

“Kuşlar ile turgıl bile kıl namazun imam ile

Yalvar günahun gel dile tanla seher vaktında dur

Okına Kur’an u Yâsin kulak urup dinleyesin

Tağca günâhun yuyasın tanla seher vaktında dur”

gibi beyitlerle insanları seher vaktinde ibadete çağırmış ve onların her türlü endişe ve korkulardan ancak ibadetle kurtulabileceklerini:

“San’atun yiğreği gün namaz imiş hoş bîşe

Namaz kılan kişide olmaz yavuz endîşe”

sözleri ile hatırlatmıştır. (a.g.e., s.18-19)

İstikbali gözle görür gibi bilen bu velî şâir, zamanla hakkında yapılacak yanlış ve kasıtlı yorumlara meydan vermemek, gelecek nesillerin, fikirlerini doğru şekilde anlayıp tatbik etmelerini sağlamak için:

“Ben oruç namaz içün süci içdüm esridüm

Tesbih u seccadeyi çün dinledüm çeşte kopuz

Bana namaz kılmaz diyen ben kılarum namazımı

Kılur-ısam kılmaz-ısam ol Hak bilür niyazumı