Avni Usta, bir güzel insan. Beyaz eşya tamiri ile hayatını idame ettiriyor.

Bazı ustalar vardır, iş beğenmez, zorla iş yaptırırsın, bazıları da ısrarla senden iş talep eder, buna rağmen işi düzgün yapmaz ve hak ettiğinin çok üzerinde ücret ister.

Avni Usta, kendisine ücretini zevkle takdim ettiğim ustalardan biri. Verdiğim parada gözüm kalmaz. Bilirim ki, o ücreti hak etmiştir ve benden aldığı parayı benim razı olamayacağım mekânlarda harcamayacak ve kişilere vermeyecektir. Öyle ya, kişi verdiği paranın nereye gittiğinden de sorumludur nereden kazandığı kadar. İsterim ki kazancım helal olsun ve onu helal yerlere harcayayım.

İşinin türü, geçirdiği kalp ameliyatı, bir esnaf olarak insanlarla ilişkileri Avni Usta’yı yormuş görünüyor. Elli üç yaşına rağmen işini bırakacağını söylüyor. İnsanların değer bilmezliğinden, hak ettiği saygıyı görmediğinden yakınıyor. “Benden küçüklerimin bana saygı, büyüklerimin sevgi göstermesini, toplumun bana değer vermesini haklı olarak bekliyorum, buna da hakkım olduğunu düşünüyorum.” diyor. Herkesin birbirine bir kıymet gözüyle baktığı toplumun bireyi olmak, yüksek ayrıcalıklı bir zenginlik olsa gerek. Güven ve sevgi iklimini teneffüs etmek, büyük şükür sebebi…

Güzel söz, samimi hitap sihirdir. Kişiyi etkiler, yumuşatır. Yılan bile sıcağa akar, denmiştir. Hüdaverdi ve Hüseyin Ustalar da işlerini hakkıyla yapan türden. İnsan ilişkileri, gönülden ve sabırlıydı. Kızımın evinde yaptıkları tadilat dolayısıyla tanıdım kendilerini. Hüseyin Usta’nın “Kadir Ağabi” deyişi insanın içini eriten ahenkteydi sanki. Belli bir yaştan sonra samimi hitaplar duymak, kişiyi mutlu eden bir durummuş meğer. Belki basit kabul edilen bu ilişki, ya benim yaşlandığımın ya da toplumumuzda bu tür davranışların unutulmak üzere olduğunun işareti.

Falcı kadın, askeri yakalamış, cebindeki parayı parça parça almak için tahminlerini uzun uzun, tatlı tatlı anlatıyormuş. Arkadaşları, “Bu kadın sana hep yalan söylüyor, paranı ütüyor.” demiş. Asker de “Olsun, memleketten haberler veriyor hem de çok hoş konuşuyor.” cevabı vermiş. Yalan ya da samimiyetten uzak da olsa güzel söz duymak kulağa hoş gelir, kişiyi etkiler. Söz, sihirdir, denir bunun için.

Fahri Tuna; Sakarya’da yaşıyor. Çok sayıda kitabı var, velut bir yazar. Eserlerinin çoğu portre ve biyografi türünde. Kendisine “Yetenek avcısı” deniyormuş. “Marifet iltifata tabidir.” deyişine inanmış olmalı ki küllenmeye mahkûm görünen nitelikli pek çok insanı gün yüzüne çıkarıyor, rol model olarak topluma ve gelecek nesillere biyografi türündeki eserleriyle sunuyor. Onun yaptığı çalışmalar tam bir kadirşinaslık örneği. Kadirşinaslık, oldukça güçlü bir insani değer.

Tecrübe, kişi için; tecrübeli kişiler de bir toplum için büyük bir zenginlik. Büyük tecrübeler, yılların birikimiyle oluşuyor. Bireysel olarak kendi tecrübelerimizden ve başkalarının tecrübelerinden kısmen yararlandığımızı inkar edemem; ancak toplum olarak deneyimli insanları yeterince değerlendirdiğimizi söyleyemem. Deneyim, siyaset ve menfaat üstüdür. Her deneyimin altında kan, gözyaşı, ter vardır. Her deneyim, insanlığın ortak kültürüdür, malıdır. Nakitle ifade edilemeyecek bir sermayedir deneyim.

Ülke olarak, deneyim sahibi insanları sistem ve toplum dışına ittiğimizin pek çok örneğini görüyorum. Yer üstündeki bu madenlerimizi ekonomimize kazandırmamız lazım. Yıllar önce bu zenginliğimize dikkat çekmek üzere “İstiridye Avcılarını İhtiyaç Var” başlıklı bir yazı yazmıştım. Yetenek avcılığı yapan Fahri Tuna gibi, tecrübesi fazla, ülkemize ve insanlığa büyük kazançlar sağlayacak ak saçlıları keşfedip onları rol model olarak tarihe mal edecek “değerli insan avcıları”na hararetle ihtiyaç var.

İkamet ettiğim mahallenin adı; Yahyakaptan. Son seçimlerde bir hanımefendi muhtar seçildi. Ziyaret ederek kendisini tebrik ettim, semtimizle ilgili yapılabilecek hizmetlere yönelik düşüncelerimi aktardım. Mahallemizde eğitim emeklisi pek çok insan bulunduğunu, bunların, değişik mekanlarda, atıl vaziyette zamanlarını israf ettiklerini, ayrıca semtimizdeki pek çok öğrencinin ders çıkışlarında gidecek yer bulamadıklarını, bunların kafelere gitmeye, cep telefonlarındaki oyunlara mahkum edildiğini, emekli öğretenlerimizle öğrencilerimizi güzel bir mekanda buluşturup zamanlarını faydalı hale getirebileceklerini, sözgelimi emekli öğretmenlerin öğrencilere ders takviyesi yapabileceklerini, konu anlatabileceklerini, öğrencilerin derslerle ilgili sorularını çözebileceklerini, hiç değilse rol model olacaklarını ve böylece geleceğimiz olan gençlerimizi zararlı mekan ve alışkanlıklardan korumuş olacaklarını aktardım. Yılların birikimine sahip öğretmenlerimiz bir işe yaramanın, gençlere hizmet etmenin mutluluğunu duyacaklar hem de ruhen hep genç kalacaklardır; böyle bir organizasyonun gerçekleşmesi emekli öğretmenlerimiz için bir terapi olacaktır, dedim. Hiç de orijinal olmayan, bana göre sıradan, ancak iyi niyete dayalı bu önerim, muhtarımız tarafından hararetle, mutlulukla karşılandı. Bakalım zaman ne gösterecek?

Güzelliği, hayrı, iyiliği yaymak lazım. İyilik de kötülük de bulaşıcıdır. Siz istemeseniz de o bir şekilde yayılır. Sizin neyi temsil ettiğiniz, hangi tarafta aktivist ve aksiyoner olduğunuz önemli. Bir de işin vefa tarafı var. Biz de bu toprakların nimetlerinden beslendik, bu ülkenin öğretmenleri bizi yetiştirdi; bizi besleyen ve yetiştirenlere karşı bir insan olarak, her zaman borçluyuz. Borcumuzu ödemek, bir namus meselesidir. Her nimetin zekâtı, kendi türündendir. Parası olan parasını, bilgisi olan bilgisini, bazıları da emeğini kullanır.

Gül kokmak için önce gülü dikmek, dikenine rağmen yetiştirmek, koklamak ve toplamak gerekir. “Kıyametin koptuğunu görsen de elindeki ağacı dikmekten vazgeçme.” tavsiyesinde vurgulandığı gibi; iyi ve iyilerden olmaktan, iyilik yapmaktan vazgeçmemek bizi insan yapmış olacaktır.

Altmış küsur yıllık dostluğuyla gurur duyduğum Prof. Dr. Ahmet Bican Ercilasun son kitabını yolladı. Başlığı maraqlı: Köklere Doğru. Fakat alt başlığı daha heyecan verici: Türk Dilinin Dokuz Bin Yıllık Macerası. (Ötüken, 2024) Dokuz bin, on bin, hatta kırk-elli bin yıl öncesine gidip gelen çok kalem var da Ahmet Bican Ercilasun dokuz bin deyince, dikkat kesilmek lazım. Çünkü o, kılı kırk yaran bir bilim adamıdır.

Dokuz bin çarpıcı bir sayı. Evvela, dokuz bin yıl önce tarih yok. Daha doğrusu yazı yok, tarihçilere göre yazı olmayınca tarih de yoktur. İkincisi, dokuz bin yıl öncesi son buz devrinin bitişine işaret eder. Neolitik döneme, yani tarımın başlangıcına… Tarımdan önce insan toplulukları “avcı- toplayıcı” idi. Bu hayat tarzı ancak küçük toplulukları besleyebilir. Avcı-toplayıcı çoğunlukla da 100-150 kişilik klandır, “kavim”dir. En fazla kabiledir. Onun kurabileceği medeniyet de boyuna göredir. İşte 9000 yıl önce çekilen buzlarla birlikte bu kısıtlar kırılmış, bitkiler ehlileştirilmiş, tarım ve yerleşik hayat başlamıştır. Dikkatinizi çekerim, Göbekli Tepe de 1500 yıl farkla o geçişin eseridir.

Gölgeler kalkıyor

Tarih yok. O halde? O halde elimizdeki bütün bilimleri kullanacağız. Ercilasun’un elindeki aletlerden biri ve en yetkin olduğu dal linguistik. Sonra arkeoloji. Daha daha, antropoloji. Yetmiyor, genetik. Fonda iklimleri değiştiren jeoloji de var. Birçok bilimin bir problem üzerine yoğunlaşması her birinin kendi alanına kapalı kalmasına kıyasla çok daha verimli oluyor. Sır perdeleri böyle kalkıyor. Alt Akıl kitabımda bunu, “Birden fazla ışık gölgeleri kaldırıyor.” diye anlatmıştım. Yukarıda saydığım dalların tek tek başaramayacaklarını, güçleri birleşince başarabiliyorlar.

Bilim çoğu zaman bir dedektif hikâyesine benzer ve Köklere Doğru, eski bir sırrın aydınlanmasıyla başlıyor. Türkçe ile Sümerce’deki ortak kelimeler nasıl ortak oldu? Öyle ya, Sümerler Mezopotamyalı, Türkler Güney Sibirya, Altay sakini. Bu iki dil nasıl birbirine ödünç kelime alıp veriyor?

Komşuluk ve ortaklık sırrını arkeoloji çözüyor. İki toplumun bugünkü Türkmenistan’da, Aşkabat yakınlarında neolitik yerleşimlerini buluyoruz. Ceytun’da. Bu kültüre Ceytun Kültürü deniyor. Buradaki “kültür”, arkeolojik anlamdaki kültür. Yaşam tarzını, çanak çömlek teknolojisini ve benzer medeniyet özelliklerini anlatıyor. Tek odalı evler. Odanın bir köşesinde Türklerin “aşlug- aşlık” dediği kiler var. Sümer de aynı kelimeyi kullanmış. Büyükbaş hayvan besliyorlar. Tarım toplumları.

Türk Sümer ortaklığında son söz

Türkçe- Sümerce ödünç kelime listeleri birden fazla. Ercilasun bunların üstüne kendi listesini de kuruyor. Kolay değil. Ölü fakat bir dilin 9000 yıl öncesini tahmin edeceksin. Sonra yaşayan bir dilin o zamanlardaki kelimeleri nasıldı diye soracaksın. Sümerler sağken konuştukları dille Türkçenin Büyük Türk Kaanlığı’nın (Göktürklerin) Bengü Taşlarını, Kaşgarlı’nın Dîvânu Lugâti’t-Türk’ünü tekrar okuyup yayımlayan, onlara tam hâkim bir bilim adamı için bile kolay iş değil. Üstelik ortaklıklardan “yansımaları” ayıklayacaksın. Dünyanın her yerine suyun “şırıl şırıl” akması gibi ses taklitlerini… Ercilasun’un dilin evrimi hakkındaki Basamak Teorisi’ni okumalı. Kitabın sonundaki eklerde o da var.

Daha başka? Afrika dışındaki modern insanın 50 ila 70 bin yıl önce Afrika’dan çıkan küçük bir gruptan türediğini biliyoruz. İşte o küçük grubun da bir dili vardı muhakkak. Sonra o dil, dil biliminde karşımıza çıkıyor: Dünya Dili. Hiç olmazsa Afrika dışındaki insanların ortak kök dili. Sonra o dilin zamanımıza daha yakın şekilleri var: Nostratik. Avrasyatik. Birincisi “bizim” anlamındaki “nostra”dan geliyor. İkincisi bütün Avrasya’nın ortak dili…  Sümerce- Türkçe ödünç kelimeleri belirlerken bu kök dillerden gelen ortaklıkları da ayıklamanız gerekiyor. Zor iş. Fakat Ercilasun başarmış. Sonuçta ortaya son söz diyebileceğimiz bir ödünç kelime listesi çıkıyor. Ercilasun’un listesi.

Ceytun’dan Altaylara

Hikâyemize dönersek: Ceytun Kültürü yerleşik. Bitkiler ehlileşmiş. Bir de büyük baş hayvanlar. Fakat sonraki aşama onları bir üst bir ekonomiye taşıyor. At ehlileştiriliyor! Bu dev bir adım. At, bir taraftan büyük koyun-keçi sürülerini yaymaya, bir taraftan da geniş coğrafyalarda siyasî egemenlik kurmaya imkân veriyor. Neolitik evlerden çıkıp portatif kıl çadırlara taşınıyorlar. Artık onlar Ceytun değil Andronova Kültürü’nün insanları. Bu sırada bir başka atlı topluluk da sahneye çıkıyor. Karadeniz’le Urallar arasından kopup gelen Hint- Avrupalılar. Hem bunların baskısı, hem de gittikçe ısınan bir dünya. Türkleri kuzeye ve doğuya, Altay, Sayan dağlarının eteklerine, Güney Sibirya’ya yöneltiyor. Ondan sonrası tarih zaten. Sümerler de yazıyı keşfedecekleri ve dünyanın da Sümerleri keşfedeceği Mezopotamya’ya ulaşıyor.

Bir paragrafta oluvermiş gibi yazdıklarım 4- 5000 yıllık bir macerayı kapsıyor. Birçok bilim adamının on yılları var bu oluverenlerin keşfinde.

Prof. Dr. Ahmet Bican Ercilasun’un eserini övmek bile haddim değil ama baktığım yerden ilmik ilmik işlenmiş muhteşem bir keşif görüyorum. “Keşif”, örtüyü kaldırmak demek değil mi!

Yunanistan’ın kuzeyinden güneyine (Mora’ya kadar) Yanya, Parga, Patras, Preveze, İnebahtı, Korint Kanalı üzerinden geze geze gittiğimiz başkent Atina’yı gördükten sonra tekrar kuzeye giderek Selanik ve Kavala’yı ziyaret ettik.

Yunanistan gezimizin ilk yarısını teşkil eden Yanya, Preveze, İnebahtı, Meteora’ya dair duygu, düşünce ve gözlemlerimi önceki yazımda paylaşmıştım. Şimdi gezimizin ikinci kısmı olan Patras, Atina, Selanik ve Kavala’dan izlenimlerimi yazacağım. Ancak önce geçtiğimiz otoyollar, tüneller, asma köprü ve Korint Kanalından bahis açalım.

****

Otoyollar Ve Tüneller: Yunanistan bir dağlar ve adalar ülkesi. Dağları geçebilmek için inşa edilmiş TÜNELLER sayı ve uzunlukları ile dikkat çekiyor. 11 milyon nüfuslu Yunanistan’ın bu kadar çok tünelini gördükten sonra bizim yöneticilerin yollarla ve tünellerle övünüyor olmasını anlamsız buldum.

Yunanistan’da otoyollar yaygın ve trafiği yoğun değil. Burada da otoyollar paralı. Aynı yol üzerinde defalarca farklı gişelerden geçtik. Yani otoyollar bölüm bölüm ücretlendirilmiş. Tur rehberimiz “ekonomik kriz sebebiyle bölümlerde iki gişe mesafesinin azaltılarak gizli zam yapıldığı” bilgisini verdi. Demek ki Yunanistan zam yapmanın bu yöntemini tercih etmiş.

Korint Kanalı: Yunanistan’ın kuzey kara topraklarını Mora yarımadasından ayıran bir yapay kanal.  1881- 1893 yılları arasında insan gücü ile yapılmış.

Uzunluğu yaklaşık 6,3 km olan kanal Adriyatik ve Ege denizlerini birleştiriyor. Bu iki deniz arası sefer yapan gemiler için yaklaşık 400 km tasarruf sağlamakta. Yapıldığı yıllarda, Mora Yarımadası´nın etrafından 400 km lik deniz yolu oldukça zor ve tehlikeli olması sebebiyle bu kanal ekonomik ve güvenlik açısından büyük avantaj sağlıyormuş.

Fakat günümüzde navigasyon ve motor teknolojisindeki gelişmeler, daha büyük gemilerle taşımacılık yapılması bu kanalın önemini azaltmış durumda. Halen kanaldan günde 30 küçük gemi geçiş yapıyormuş.

Korint Kanalı’nı görünce “Kanal İstanbul” projesini düşünmekten kendimi alamadım.

Türkiye’de yapılması planlanan İstanbul Kanalı (Kanal İstanbul) ise İstanbul Boğaziçi geçişine alternatif olarak düşünülen yapay bir kanal. Yapılacağı söylenen kanaldan çok daha geniş ve ücretsiz olan doğal Boğaz geçişi yerine gemiler dar ve paralı geçiş olacak kanalı tercih eder mi bilemiyorum. Ayrıca İstanbul Kanalının batısı ile doğusunu irtibatlandırmak için çok sayıda köprü yapmak gerekiyor. Doğal dengenin bozulması ve çevresel sorunlara yol açacak olması da “Kanal İstanbul” projesinin eksilerinden. 

Ekonomik ömrünü doldurdu mu bilemem ama Korint Kanalı’nın üstündeki köprüden geçerken kanalı resimlemek güzeldi.

****

Rion- Antirion Köprüsü: Mora tarafına (Patras’a) geçebilmek için bizim Boğaz köprülerine veya Osmangazi Köprüsüne benzer yapıdaki Rion- Antirion köprüsünden geçtik. 2004 yılında açılmış olan Köprü 4 beton ayak üzerine inşa edilmiş estetik bir yapı. Yunanistan hükümeti, konsorsiyum ve Avrupa Yatırım Bankası tarafından finanse edilen krediler ile 630 milyon €’ya mal olmuş. (Osmangazi Köprüsünün maliyeti: 1,48 Milyar USD)

Rion- Antirion Köprüsü dünyadaki en yüksek geçiş ücreti ödenen köprülerden biri imiş. Bu köprüden otomobil geçiş ücreti 13,70 € ve otobüs 69 €. (Osmangazi Köprüsünden otomobil geçişi 11 € ve otobüs geçişi 18 €)

Türkiye’de Osmangazi Köprüsü vd YİD ile yapılan eserlerde, garanti edilenin altında gelir olmayınca farkı Hazine (tüm vatandaşlar) ödüyor. Anlaşılan Yunanistan sadece hizmeti kullananlardan tahsil etmeyi tercih ediyor.

*****************************

Patras ve Atina

Patras: Mora yarımadasının kuzeybatı sahillerinde, Korint Körfezi ile Akdeniz‘in birleştiği noktada yer alıyor. Yunanistan’ın Atina ve Selanik’ten sonra 3. en büyük şehri. Bu liman şehri aynı zamanda önde gelen üniversite şehirlerinden biri. Patras’ta mağaza ve restoranların olduğu caddeler geceleri çok canlı. Brezilya’dan sonra en büyük dans festivali Patras’ta düzenleniyormuş. Ancak genelde sakin ve yaşanabilir bir şehir olduğu izlenimini edindim.

****

Atina: Başkent Atina 11 milyonluk toplam Yunanistan nüfusunun üçte birinden fazlasının yaşadığı kozmopolit bir şehir. İstanbul’un düzensiz ve plansız gelişen bölgelerini andıran, trafik sorunu büyük olan bir başkent. Çok fazla gezme imkânımız olmadı ama turistik bölgelerinde yaptığımız yürüyüşlerden ve şehrin önemli merkezlerini panoramik geziden yaşaması zor bir şehir olduğu yönünde izlenimler edindim.

Yüzyıllar boyu farklı medeniyetlerin hüküm sürdüğü şehirde Roma eserlerinin hemen yanında Osmanlı dönemi eserleri görebiliyorsunuz. Şehirde altyapı işlerini yapmak büyük sıkıntı yaratıyormuş. Mesela metro inşaatları çok yavaş yürüyormuş. Çünkü kazılan her kademede ayrı dönemlere ait kalıntılar çıkmakta imiş.

*****************************

Ah! Selanik

1912’ye kadartipik bir Anadolu kenti görünümünde olan Selanik, Osmanlı Devleti’nin Balkanlar’a ve Avrupa’ya açılan kapısıydı. 20. yüzyılın başlarında Selanik Makedonya bölgesinin en önemli ticaret merkezi haline gelmişti.

Birinci Balkan Savaşı esnasında, Garp cephesinde Sekizinci Kolordu Komutanı olan Arnavut Hasan Tahsin Paşa tarafından 9 Kasım1912 tarihinde savaş yapılmadan Yunanlılara teslim edilmesiyle elimizden çıkmıştı.

Hiç savaşmadan 26.000 Osmanlı askerini Yunan ordusuna teslim eden bu hain paşa 1918 yılında Lozan’da sürgünde iken öldü. Yunanistan bu hizmetini unutmadığı paşanın cenazesini 1937 yılında Selanik’e taşıdı. Paşanın bir oğlu Yunanistan diğeri ise Arnavutluk vatandaşı oldu.

İçimde sözü ve melodisi ile (Yozgat’ta yaşayan bir mübadil tarafından derlenen ve Melihat Gülses’in seslendirdiği) “Selanik’e Ağıt” türküsü yankılanmakta: “Gece geldiler de Selanik’i bastılar / Yiğitleri de kollarından astılar / Çocukları da acımadan kestiler / Yetiş imdadıma Üçüncü Ordu.”

Selanik sahilinden bakıncaAntalya’nın Konyaaltı mevkiinden şehre bakmış gibi hissettim. 1915’te mübadillerin gönderildiği Osmanlı limanı hala kullanılıyor.

Orada Türk olmanın gururu ile gezebildiğimiz tek yer müze haline getirilmiş Atatürk’ün doğduğu ev oldu. Müzede Mustafa Kemal’in gençliğini, olgun halini gösteren ve annesi Zübeyde Hanım’ım mumya heykelleri ile bazı eşyaları ve çeşitli resimler var. Atatürk Müzesinin etrafındaki turistik dükkanlarda Türkçe yazılar ve Türkçe konuşanlar görmek bile bizi mutlu etti.

Yunanistan’da gezdiğim yerler içinde şehircilik açısından en gelişmiş ve düzenlisi olan Selanik’te içimden parçalar kaldı.

Devam edeceğiz….

Ben İstanbul’da doğmuş Hıristiyan bir Türk vatandaşıyım. Türkiye’deki “Bulgar Ortodoks Cemaati” mensubu olmakla birlikte Bulgaristan’ı hiç sevmediğimi yazılarımı okuyanlar bilirler. Bazen de anlaşılmakta zorlanırım. Öne çıkarttığım hep Türk Ulusu’nun bir ferdi olmamdır. Bunu beceremeyen, etnik kökenlerini Türk olmaktan öne koyan ve de o ülkelerin menfaatlerine çalışan Türkiye’deki Hıristiyan unsurları eleştiririm, yazılar yazarım…

Bu babalar gününde sizinle biraz dertleşmek istedim. Yazımın başında yazdığım gibi var olan ama benim hiç görmediğim, beni de göremeyen babamı size anlatmak istedim.

Babam “İliya Çipof”; 1913 yılında Yunanistan’ın (Ege Makedonyası – Egeyska Makedonia) Florina şehri “Pıtele Köyü”nde (Agios Pandeleimon) doğmuş. O dönemde Makedonların ve Bulgarların gözde göç yeri İstanbul’a okumak üzere, burada yaşayan bir akrabaya gönderilmiş ve şimdi “Boğaziçi Üniversitesi” olan “Robert Kolej”de bu zengin akraba tarafından okutulmuş ve yine aynı memleketten İstanbul’a göç etmiş olan “Çüçülayef Ailesi”nin güzel ve tek kızı “Blagodatka” ile tanışmış. Onların aşkı Aksaray Yenikapı’da dillere destan olmuş ve 1944 yılında İstanbul’da evlenmişler. Babam 1946’da, Amerika’ya çalışmaya giden dedem “Pando Çipof”u ziyarete gitmiş ve bu ziyaretin ardından, annemle Sofya’ya taşınmışlar

31 Temmuz 1952’de Annem bana hamile kalmış fakat bir rahatsızlık geçirmiş ve Bulgaristan’ın çok kötü koşullarında tedavi edilemeyeceği anlaşılınca İstanbul’a, ailesinin yanına bana hamile olarak dönmüş.

Bu bir kâbusun başlangıcıdır.

Babamın, anneme yolladığı son mektuplar 22 Eylül 1952 ve 5 Ekim 1952’dir. Bu mektuplar Aksaray Postanesi’nden aynı anda gelir. Bu aynı zamanda Babamın Annemle kurduğu son temas olur.

Oradaki akrabalarla yapılan temaslardan da bir sonuç alınmaz. Çünkü “Komünist Rejim” baskısı ile insanlar susmuştur/susturulmuştur.

Babam kayıptır…

Ve Bulgaristan Hükümeti’nin, Babamı ansızın gözaltına aldığı ve yargılamaya başladığı anlaşılır.

Suç; “Türkiye Cumhuriyeti lehine casusluk faaliyetlerinde bulunduğu isnadı ile tevkif edilerek ölüm tehlikesi içinde ortadan gaip olduğu….” v.s v.s.

(Bu alıntı İstanbul 18. Asliye Mahkemesi’nin 1959/489 dosya içeriğinden alınmıştır.)

3-5 Temmuz 1991’de Bulgaristan’ın Filibe (Plovdiv) kentinde yapılan “1. Türk Bulgar İş Forumu”nda, Türkiye Delegasyonunda bulundum. Bu seyahat vesilesi ile Sofya’ya da gittim ve orada yaşayan akrabalarımla da görüştüm. Çok yaşlı bir bayan akrabam bana şunları anlattı:

“Formalite bir mahkeme yapmışlar. Zaten içeri kimseyi almadılar. O esnada senin doğum haberini almıştık. Babanı ilk ve son defa o gün mahkeme kapısı açıldığında gördüm. İnan oğlum, ölümü bile göze aldım ve babana şöyle bağırdım: ‘İliya, İliya… İstanbul’da bir oğlun oldu ve adını Bojidar koydular.’ Baban bana döndü ve gülümsedi… Çok korktum oğlum ama o an dayanamadım. Nedense bana bir şey yapmadılar.“

(Bojidar: Allah’ın hediyesi demektir.)

Ben babamı hiç görmedim.

Bir babam vardı fakat o benim saçlarımı hiç okşayamadı…

Bir babam vardı fakat o benimle hiç oynayamadı…

Ama o benim varlığımı bildi. Kendisinin koyamadığı adımı işitince gülümsedi.

O yaşlı akraba bana öyle dedi çünkü…

Babamın bir mezarı da yok…

Varsa da ben bilmiyorum…

Babamın varsa mezarında bir dua okunamadı, okuyamadım.  Zira varsa da ben yerini bilmiyorum…

Bulgaristan’ın bana bir “Baba” borcu var. “Son nefesime kadar Bulgarlaristan’a hakkımı helal etmeyeceğim.”

Bari babamı gömdükleri yere bir mezar taşı koydular mı?  Bunu da bilmiyorum.

Ben soyadını taşıdığım babamı hiç görmedim…

Herkesin “BABALAR GÜNÜ” kutlu olsun

Ben Cumhuriyetle yaşıtım, size anlatacaklarım yalnız duyup işittiklerim, okuyup öğrendiklerim değil, aynı zamanda kendi hayat hikâyem olacaktır.

Cumhuriyet yedi büyük savaşın ardından kurulmuştur. 1856 Kırım,, 1877 Osmanlı Rus, 1892 Yunan, 1911 Trablus, 1912 Balkan, 1914-18 Birinci Dünya Savaşı, nihayet 1920-22 Kurtuluş Savaşı. Bu savaşlardan yalnız sonuncusu zaferle bitmiştir. Ama bu zafer vatandaştan yalnız canını ve kanını istememiştir. Vatandaştan atını, arabasını, çorabını, kağnısını, keten bezini, pencere demirini alarak bu savaş kazanılmıştır. Birinci Dünya Savaşı’na niçin girdiğimizi bugün bile bilmiyoruz. Ama kardeşlerini bu savaşa kurban veren, Avşar kadını biliyor ve parmağını Alaman’a uzatıyor:

Mektup saldım da varmadı,

Tel vurdum aynı gelmedi,

Alamanya harbeylesin,

Gayri kardaşım kalmadı.

*

Savaş yılları Osmanlı İmparatorluğu’nun ekonomisini tümden harap etmiş, ekin tarlada çürümüş; toprak tohumsuz, evler erkeksiz kalmıştır. Kağnıya ve sabana koşulacak hayvan, çiftin sapına yapışacak erkek yokluğunda çifte, hayvan yerine kadınlar koşulmuştur. Bu çöküşün en gerçekçi destanını, hemşehrim Şarkışlalı Serdari yazmıştır. Bu uzun destandan dörtlükler veriyorum:

Tahsildar da çıkmış köyleri gezer

Elinde kamçısı fakiri ezer

Yorganı döşeği mezatta gezer

Hasırdan serilir çulumuz bizim.

Evlat da babanın sözün tutmuyor,

Açım diye çift sürmeye gitmiyor,

Uşaklar çoğaldı ekmek yetmiyor,

Başımıza bela dölümüz bizim.

Benim bu gidişe aklım ermiyor

Fukara halini kimse sormuyor

Padişah sikkesi selam vermiyor

Kefensiz kalacak ölümüz bizim.

*

Savaş yılları, Türk aydınlarının en yiğit, en idealist, en eğitimlilerini ölüme sürmüş, onlar geri gelmemiştir.

Birinci Dünya Savaşı’nın felaket tablolarından birini unutamıyorum. Bu tabloda Tarsus tren istasyonunda bir kadın görünür. Ordu, Kanal bozgunundan dönmektedir. Çul çaput içinde, hasta perişan, vagonlarda çuvallar gibi istif edilmiş, bir asker döküntüsü. Ak saçlı bir ana, yazması omuzuna düşmüş, saçları darma dağın, bir vagondan ötekine koşarak feryat ediyor: “Mehmedimi gördünüz mü? Mehmedim nerede? Mehmedimi gördünüz mü?”

Falih Rıfkı Atay diyor ki:

“Ana biz senin Mehmedini kumarda kaybettik.”

Türkiye Cumhuriyeti’nin talihsizliği çökmüş bir ekonomi ve harabeye dönmüş bir memleket üzerine kurulmasıdır. Büyüklüğü de bundandır.

*

 16 Mayıs 1919’da İstanbul’dan ayrılan Bandırma vapuru bu çöküşü tersine çevirecek bir umudu taşıyordu. Bu umudun adı Mustafa Kemal Paşa’dır. Üçüncü ordu müfettişliğine tayin edilen Paşa İstanbul’dan ayrılıyordu. Yanında 12 kişiden oluşan Erkan-ı Harbiye’sinden başka kimse yoktu. Karadeniz’in azgın dalgaları ile sarsılan Bandırma vapurunda Mustafa Kemal Paşa arkadaşlarına şunları söylüyordu: “Bunlar işte böyle yalnız demire, çeliğe, silah kuvvetine dayanırlar. Bildikleri şey yalnız maddedir! Bunlar hürriyet uğruna ölmeye karar verenlerin kuvvetini anlayamazlar. Biz, Anadolu’ya ne silah ne cephane götürüyoruz; biz ideal ve iman götürüyoruz!”.

Bandırma vapuru ile bu küçük grup 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkınca bir şarkı söylüyorlardı: “Güneş ufuktan şimdi doğar yürüyelim arkadaşlar.”

O tarihlerde, ufuktan güneşin doğacağına dair hiçbir işaret yoktur. Tersine memleket bir zifiri karanlıktır. Adana Fransızlar, Urfa, Maraş, Antep İngilizler tarafından işgal edilmiş, başkent İstanbul..

*

Kuvayı Milliye kadrosuyla Türk Halkının önüne düşerek oluşturduğu güçle, Emperyal güçlerin desteğiyle Anadolu’yu işkâl eden Yunan ordularına karşı verdiği başarılı Kurtuluş Savaşları sonucu Anadolu’yu Türk Milletine yeniden bağımsız bağlantısız vatan yapan Başbuğ Mustafa Kemal ATATÜRK’Ü şükran ve minnetle yat etmek her namuslu Türk vatandaşının vatandaşlık borcudur; vicdani borcudur.

*

 Askeri komutan olarak girdiği her sıcak savaşı kazanmış Gazi Paşamız Mustafa Kemal’i izlerken; O bazen Ulubatlı Hasan gibi rütbesiz askerdir; bazen Mete Han gibi, Attila gibi, Bilge Kağan gibi, Tomris Katun, Osman Bey gibi, devlet başkanı… O bazen Dede Korkut gibi filozoftur. Kaşgarlı Mahmut gibi dilcidir. Uluğ Bey gibi gök bilimcidir. Türkçeden başka bir dil kullanmadan Türklüğün meşalesini Çin Seddi’nden Macaristan’a kadar gönderen Ahmet Yesevi gibi din bilginidir, Yunus gibi, Karacaoğlan gibi, Dadaloğlu gibi, Koçyiğit Köroğlu gibi Türk’ün ruhudur, Mehmet Akif gibi “İstiklal Marşı” şairidir, Atsız gibi “Bozkurtların tarihini yazan adam oğlu adamdır…

O,’’Ebedi Vatanımız Bağımsız Türkiye Cumhuriyetinin Kurucusu Bozkurt Başkomutan Gazi Mustafa Kemal ATATÜRKTÜR’’.