Türkiye’de insanlar, başkalarının menfaat konuşlanmaları
gereği ürettiği düşünce alglerini
otomatik pilotta algılayıp geviş getirmeyi fikir serdetmek sanıyor. Bazen o
hale geliyor ki bir kedinin kesilen kuyruğu için hassasiyet gösteren bir birey;
ölen, öldürülen yüzlerce-binlerce insanı ve yıkık-perişan uygarlık manzaralarını
kendi gözüne kapayıp perdeleyebiliyor. Bir de herkes herkesi içten içe
hainlikle, dıştan içe ajanlıkla suçluyor. Ağzı, bir toplumun zihnindekilerin
tercümanıdır. ‘Dervişin fikri neyse’
zikirmatiği de odur.

Geçen
hafta Rusya’nın haksız ve zulümkâr
işgaline karşı hakkaniyeti ve mazlumiyeti dermeyan eden cümleler sıralamış,
tarih ve kitabî külliyatı da referans kılmıştık. Yani ânın/günün anlam ve önemi
üzerindeydik; şimdi de gidişatın anlamlandırmasını ve değerlendirmesini yapmaya
çalışalım. Dünden yarına düşülen notlar gibi bugünden de ilerki günlere konum
atalım.

Korona’nın Türkiye’de şube açtığı Mart
2020’de kaleme aldığımız “Koronavirüs Üzerinden Yepyeni Bir Çağ Sürümü”,
“Çip Çağı ve Komünal Kapitalizm”, “Egemenliğin Çin’e Devri”, “Gıda
ve Su İmparatorluğu” gibi yazılarda çağ geçişlerinin insan ölçeklendirmesiyle
ve eşiklerinin de yaratıcı yıkımlar (creative
destructions) marifetiyle olduğunu anlatmaya çalışmıştık. Mottomuz da ‘aklını kullanmaya ve bilmeye cesaret et’
(sapere aude!) idi.

Ekonomik
açıdan ilk 10’da yer almayan 17 milyon kilometrekarelik Rusya Federasyonu sopa yani ordu
gücünde Dünya’da ilk üçte. Putin’le
Çarlık Rusyası standartlarına avdet eden yapının; bir: 21.yy için
demode yöntemleri, iki: sınırsız gibi gözüken kara ve deniz kaynakları
hedeflenmiş görünüyor. Putin’in
şeytanlaştırılması Hitler’le denkliğine değin sürecek gibi.

Üç
çeyrek yüzyıldır devam edegelen II.Dünya Savaşı statükosu küresel şirketler
eliyle/emeğiyle yeniden formatlanmaktadır. BM Güvenlik Konseyi’nin 5 Daimi Üyesini bundan böyle ülke yada devlet olarak değil de şirket yada CEO olarak algılayın hatta
Bill Gates, Elon Musk, Jeff Bezos, Mark Zuckerberg, Larry Page beşlisiyle bir
temel atalım. Ne yazık ki dünya gene
5’ten büyük olmayacak. 

Tüm
Avrupa’yı istilâ eden nasyonal sosyalizme karşı kapitalizmin ağababaları
komünizmin padişahıyla işbirliği yapmıştı; hem de Nazi Almanyası ile Sovyet
Rusya arasındaki Saldırmazlık Paktı’na rağmen. Hitler’i önce finanse sonra paspas ettiler. Bu arada 2 milyar 300 milyonluk dünya nüfusunun Avrasya’nın payına düşen nitelikli bir yüzde 3’ü kaybedildi, yıkılmış bir Avrupa
ve Asya ile. Dahası hem bir zırh olarak Yahudi Soykırımı miti geliştirildi hem de Ortadoğu’nun göbeğine İsrail konduruldu. Ve bu düzenek
günümüze dek tıkır tıkır işledi.

Rusya, Ukrayna’yla tuzaklandı. Uluslararası sistem (finans kapital) ABD ile Çin’in
toplam toprak büyüklüğündeki Rus
İmparatorluğu’nu Alman İmparatorluğu gibi dağıtarak sürümünü güncellemek
yahut resetlemek istiyor. 1,5 milyarlık
insan kaynağına sahip Çin’in Rusya
ve eski Sovyet coğrafyasında daha şimdiden 10
milyon insanının var olduğu söyleniyor. 145 milyonluk Rusya Federasyonu nüfusunu egale etmek Çin’in sadece
birkaç düzine yılını alır.

Birleşik Devletler üzerinden dünyayı idare eden dev şirketler gayrı Birleşik Çin üzerinden hegemonya
yürütmek niyetindeler. En kötü ihtimalle Pekin’le
Vaşington eksenli 2 kutuplu bir dünya olur;
liberal kapitalizmle komünal kapitalizm.
Rusya’nın hırpalanması sessiz ve derinden süper
güçlük sırasını bekleyen Çin’in önünü açar. Şanghay İttifakı’nda birlikte olmaları birbirlerini satmayacağı
anlamına gelmez. Hem I. hem de II. Dünya Savaşı’nda sağlam satış örnekleri var.

III. Dünya Savaşı yeni konuşlanma için yaratıcı yıkım mesabesinde
olabilir. Ve hatta Hitler’in değişik silahları kullanma cesaretinden ilham
alırsak Putin’in veya Putin’e karşı
nükleer silahların kullanma olasılığı bile sanıldığı kadar düşük değil.
“Ne Ukrayna’dan ne Rusya’dan vazgeçeriz” diyen Türkiye’nin; bir: kendisini Ukrayna’yla
özdeşleştirmesi, iki: küresel
kamuoyuyla birlikte Rusya’dan vazgeçmesi mukadder gözüküyor. Şimdilik ses
çıkarılmıyor amma velâkin baskılama başladığında bir erken seçimle yeni dizayna
çarçabuk geçeriz. Neticede Türkler
Asya’nın ortasından Karadeniz’le Akdeniz’in ortasına bu uyum yeteneğiyle
yerleşip tutundular. Bir Atatürk
çıkana dek kimimiz Amerikancı/Avrupacı, kimimiz Rus’çu, kimimiz Çin’ci
takılacak; tıpkı devr-i Osmanlı gibi.

Benzine zam üstüne zam yapıldığında
benzinlikte sıraya giren bir milletiz biz, ertesi gün zamlara karşı eyleme geçen değil; uyarız suyun akışına
vesselâm. 

En
yakınlarımız hayatımızın nirengi noktalarıdır. Yaşamımızın akışı içinde onlarla
birlikte düşünürüz. Düşünmekle kalma; onlarla sevinir, onlarla üzülürüz. Anne,
baba, kardeş, sevgili, eş, çocuklarımız ve en yakın dostlarımız, yoldaşlarımız.

Sonra
onlardan biri ahirete göçer. Nirengisiz kalırız. Bir sıkıntı çattığında ilk
düşüncemiz, yine ona sığınmaktır. Bir başarımızı, bir güzelliği hemen onunla
paylaşmak isteriz. Gel gelelim o artık yoktur. Pusulasız bir gemiye döneriz.

Çare,
geri kalanların kıymetini daha bir iyi anlamaktır. Ancak ne mutlu ki biz,
gidenlerle dertleşmeye, onlarla birlikte sevinmeye ve üzülmeye de devam ederiz.
On yıllar, on yıllar boyunca aldığımızı, verdiğimizi gönlümüz hatırlar. Bu
alışveriş, beynimizin kıvrımlarına da kazınmıştır. Onların bizim sevgimize ve
aklımıza artık ihtiyacı yoktur ama biz, onlardan almaya devam ederiz.

Eşim
Emine Işınsu’yu kaybettiğimde, çok yakınlarıma, “Bir yıl içinde benden üç
cenaze çıkacak.” demiştim. 40 gün kadar önce, oğlum Yağmur gitti. En son da
Sadi. Bekliyorduk ama ne kadar beklerseniz bekleyin, “O artık yok!” hükmü
çarpıyor. Fena çarpıyor.

KÜBİTEM

Biz,
Ankara ekibiydik. Yurdun dört bir yanından gelip Ankara ekibi olmuştuk. Fikir
ve duygu dağarcığımızın içi aynıydı. Konuşmalarımızda, değerlendirmelerimizde
Türkçülüğün Esasları’na, Milliyet Duygusunun Sosyolojik Esasları’na, Türk
Ülküsü’ne, hatta Kültür Değişmeleri’ne, Türkiye Tarihi’ne rahatça atıf yapardık
ve hepimiz ne dendiğini hemen anlardık. Hepimiz Türk Ocağı’ndan, Türkçüler
Derneği’ndendik. Ankara ekibinin bir de Galip Erdem’le aynı şehirde bulunmak
avantajı vardı. Galip Ağabey’e danışmamızın arasını bir günden fazla açtığımız
enderdi.

Biz,
1967-68’in Ankara ekibiydik; gidişlerinin sırasıyla, Halil Özyıldız, İbrahim
Metin, Sadi Somuncuoğlu. En son ben eklenmiştim. O zamanlar her şeyin en
genciydim; tıpkı bugün her şeyin en yaşlısı olduğum gibi.

Sadi’yle
bir gün Ankara’nın Meşrutiyet Caddesi’nde yürüyor ve özellikle üniversite
öğretim elemanlarının toplanabileceği bir derneğe ihtiyacımızı konuşuyorduk.
Tam o sırada, Meşrutiyet’le Bayındır Sokağı’nın köşesindeki apartmanda asılı
“Kiralık” ilanı bizi çağırdı. Kirayı sorduk… Hocalardan toplarız dedik.
Toplayamazsak? Hesapladık, maaşlarımızdan karşılayabiliyorduk. Hemen kontratı
yaptık ve Kültür Bilim ve Teknik Merkezi- KÜBİTEM doğdu.

1960’LAR,
1970’LER

O
günlerin efsane yayınları, Töre, Devlet, Bozkurt hep bu daireye, KÜBİTEM’e
taşındı. Öğretim üyeleriyle yaptığımız ilk toplantıda, hocalar salona
sığmıyordu. 100 civarındaydılar. O gün Bilim Kurulu kuruldu ve başına rahmetli
Tarık Somer geçti. MHP’nin gençlik işlerini Sadi yürütüyordu. İlk Ülkü Ocakları’nın
kuruluşu; gençliğin ve sonra bütün Türkiye’nin, o günün Putinleri’ne karşı
destansı direnişi, onun liderliğinde yürüdü. Töre’yi, orada daha yakından
tanıdığım sonra eşim olan, Emine Işınsu çıkarıyordu. Devlet ve Bozkurt; birinci
derecede Halil, Sadi ve İbrahim’in işiydi. Ben, hepsine karınca kararınca
destek vermeye çalışıyordum. Açılıştan bir süre sonra Dündar Ağabey de (Dündar
Taşer), sohbet mekânını, Bulvar Palas’tan KÜBİTEM’e taşıdı.

KÜBİTEM’in
her çekmecesinde Ülkü-Bir gibi, Ülkü-Tek gibi, bir derneğin dosyası vardı.
Gençliğin eğitimi kadar örgütlenmesi de Sadi’nin sırtındaydı. 50-100 kişiden
başlayan gençliğimiz, onun önderliğinde, önce binlere, sonra on binlere ve
sonunda Türkiye’nin her tarafından yüzbinler ve milyonlara tırmandı. Bu tırmanışta-
ve bugün de- sloganımız şöyleydi:

Ne
Amerika, ne Rusya, ne Çin. Her şey Türklük için!

O
günlerde yalnız KÜBİTEM’de değil, kirada birlikte oturduğumuz evde de Sadi ile
beraberdik. Önce o, ülkücü arkadaşımız Mübeccel Hanım’la evlendi. Sonra ben ve
Işınsu evlendik.

SÖZ
KONUSU TÜRKLÜK İSE

Gerçi
hepimiz, fikrimizle ve gönlümüzle, o zamanın bir marşında geçen:

“Atalardan
bize kalan emanettir bu vatan,

Susuz
kalsa toprağımız sularız kanımızla.”

ilkesine
inanmıştık. Ama günün kaç saatinde bu duyguyla yaşadığımız değişiyordu. Galiba
Sadi, neredeyse 24 saat bu hissin içindeydi. Tıpkı Galip Ağabey gibi milletin
içinde yok olmuş, “fena fil millet” idi. Daha genç dostumuz, Millî Düşünce
Merkezi’nin şimdiki başkanı Hakan Paksoy, ölüm döşeğinde, “Türk” ve “Türkiye”
dendiğinde gözlerinden yaş indiğini anlattı. Yolculuğunun farkındaydı ve
Türklük için daha yapacağı çok şey varken, artık gücünün yetmeyeceğinin yasını
tutuyordu.

Niyazi
Yıldırım Gençosmanoğlu’nun Atsız için yazdığı şu mısralar, Sadi’ye de ne güzel
yakışır:

“O
gün Tanrıdağı’nda tan ağardığı çağda,

Dediler
Oğuz Han’ın otağına giren var.

“Ve
Tanrı Kut Mete’nin huzurunda Sadi’yi,

Kür
Şad’la Kül Tiğin’le diz vururken gören var.”

Somuncu
Baba’nın bu torununu, Aksaray’da, Somuncu Baba Külliyesi’nin Ervah
Kabristanı’nda toprağa verdik. Paksoy, Sadi’nin mezarına, Bilge Kaan
Bengütaşı’nın yanından alınmış bir avuç toprağı da koydu.

Allah
rahmet eylesin. ( https://www.karar.com/yazarlar/iskender-oksuz/sadi-somuncuoglu-bir-nirengi-noktasi-1592339
)

Çocukların nasihatten çok, iyi örneğe ihtiyaçları
vardır. Joseph
Joubert

“Çocuğunuzu anlayabilmeniz için, onu kendine özgü
gelişim bi­çimi içinde, bir bütün olarak görebilmeniz gerekir. Ana-babalık
sanatı üzerine kurulan eğitsel felsefeyi iyice sindirin içinize. Çocuk yetiştir­mek,
güç ve karmaşık bir iştir. Ne var ki dünyanın mutluluk getiren, insana huzur
veren en tatlı uğraşılardan da biridir. Bir ananın dünyaya sunacağı en önemli
armağan, mutlu ve güvenli bir insan olarak yetiş­tirilmiş çocuklardır.” Dr. Fitzhugh Dodson

Ana-babaların
çocuklarına gösterebileceği en büyük sevgi, onlar­la kuracağı arkadaşlıktır. Henry
Ward Beecher

Anne, baba, çocuklar ve bazen de yakın akrabaların
sıkı bir hayat birliği oluşturacak şekilde toplanıp birleştiği, biyolojik,
psikolojik, hukuki, ahlaki, ekonomik, kültürel ve dinî bağlara dayalı en küçük
sosyal birime aile denir.

 Aile; içinde insan türünün üretildiği,
toplumsallaşma süre­cinin ilk ve en etkili biçimde yer aldığı, ana-babalar ile
çocuklar arasında birincil ilişkilerin kurulduğu, ekonomik etkinliklerin yer
aldığı bir toplumsal kurumdur. Toplumun temeli ailedir. Çocuğun eğitiminde en
önemli ku­rum ailedir.

Mutluluğun kaynağı para ve teknoloji değildir.
Mutluğun kaynağı huzurlu bir ailedir. Bizim kültürümüzde merhamet, şef­kat ve
hoşgörü vardır. Aile, çocuğun kişiliğinin biçimlenmesinde en önemli çev­resel
etkendir. Kişilik, çocuğun kendisine, çevresindeki insanlara ve dünyaya karşı
tavırlarını belirleyen özelliklerin tümüdür.

Aile; çocuğun gelişimini, toplumsal uyumunu ve
başarısını etkileyen en önemli etkenlerden biridir. Çocuğun yaşamasında ve
gelişiminde “anne-baba” kadar önemli
olan başka bir etken söz konusu değildir.

Aile ortamındaki yakın, sıcak ve duyarlı iliş­kiler
aile bireyleri arasında güvenli bir bağ oluşmasını sağlar. Duyarlı ve ilgili
ailede, çocuğun istekleri ve bakış açısı önem­senir; çocuğun gereksinimleri
uygun bir biçimde ve zamanında karşılanır.

Çocuğun bedensel, ruhsal ve sosyal gelişimi sevgi dolu
sı­cak bir ortamda yetişmesine bağlıdır. Böyle
bir ortamı sağlaya­cak ilk ve temel topluluk şüphesiz ailedir.

Uyumlu
ilişkiler içinde, güvenli bir aile ortamında sevgi ve anlayışla büyüyen çocuk
olgunlaşır, kişilik kazanır, kendi ayak­ları üzerinde durmayı öğrenir.
Sevildikçe güven duygusu pekişir, desteklendikçe öz saygısı artar. Anlayış
gördükçe hoşgörülü ol­mayı, sorumluluk aldıkça bağımsız davranmayı öğrenir.

Çocuk kendisini yönetebilmeyi,
dürüstlüğü, yalan söylememeyi, sevgi ve saygıyı,  doğru davranışlar sergilemeyi, ya da olumsuz
kötü davranışları genellikle anne babasından alır.  Anne babasının davranışlarını yineleyerek, o
davranışları özümser. Taklit ile başlayan bu benimseme, giderek çocuğun
kişiliğine yerleşir. Anne baba, doğru davranışları hayatlarına yansıtmış,
çocuklarına yeterli sevgi ve ilgiyi gösteren kişiler ise, çocukları da bu
istikamette yetişir.

Çocuk anne ve babasını taklit
ederek sosyal yaşama alışır. Aile içinden
seçtiği örnek kişi, bozuk kişilik
yapısına sahipse, kötü
davranış şeklinin çocukta da görülme ihtimali
yüksektir. Anne-babanın iyi örnek olması çok
önemlidir. Bu yüzden ebeveynlerin sözlerden çok davranışlarıyla
model olmaları gerekir.

“Çocuğunuzu Kötü Etmenin Yolları” ya da “Yengeç
Kitabı” nın yazarı C.G. Salzman,
çocukların kötü alışkanlıkları ailelerinden nasıl öğrendiklerini anlatan bir
kitap yazmıştır.

Çocukların aile dışından
öğrendikleri davranışların geçici olduğunu, kalıcı davranışların aileden
öğrenildiğini söyleyen Salzman, “Kötü huy
ya anneden ya da babadan ya da her ikisinden çocuğa geçmektedir” diyor.

Salzman’ın verdiği örneklerden
birkaçı:

-Sürekli asık suratlı olursanız,
herkesin yanında çocuğunuzu eleştirip kabahatlerini yüzüne vurursanız, en ufak
hatasında da onu cezalandırırsanız çocuğunuz
sizden nefret eder.

-Zorda kaldığınız zaman çocuğunuzu
babasıyla tehdit ederseniz, yatamadığı zaman “öcü geliyor” diye korkutursanız, çocuğunuz babasından, ve öcüden nefret eder.

-Yerine getiremeyecek sözler
verirseniz, karı koca olarak birbirinize saygı göstermezseniz, çocuklarınızın
yanında birbirinizi eleştirir, kavga eder, birbirinize hakaret ederseniz çocuklarınızın güvenini kaybedersiniz.

-İki kardeşten birini sürekli över,
diğerini sürekli eleştirirseniz, birine sürekli ödül verir diğerini sürekli
cezalandırırsanız çocuklarınız
birbirlerini kıskanmaya başlar.

-Onlara sürekli kötü insanlardan
bahsederseniz, herkesin menfaat için birbirini aldattığını, dünya da
güvenilecek insanların kalmadığını söylerseniz çocuğunuzu insanlardan soğutmuş olursunuz.

-Aileniz dâhil herkese kaba
davranırsanız, çocuklarınızın gözü önünde hayvanlara eziyet ederseniz, komşu
veya iş arkadaşlarınızı döverseniz, düşmanlarınızın çok olduğundan bahsederseniz,
tabanca ve bıçaksız gezmezseniz çocuğunuzun
acımasız ve zalim olmasını sağlarsınız.

-Çocuklarınızın yanında sizden daha
zengin olanları çekiştirirseniz, gayrı meşru yollardan zengin olduklarını
söylerseniz, memurların rüşvetle büyüdüğünden bahsederseniz çocuğunuzun kıskanç olması kaçınılmazdır.

-“Önce ders sonra oyun” kuralında
acımasız olursanız, ders yapmadığı zaman çok katı yasaklar koyarsanız çocuğunuzu okuldan soğutursunuz.

-Çocukların her istediğini yerine
getirirseniz, onları oyuncak ve hediye yağmuruna tutarsanız çocuklarınızın bencil ve şımarık olmasına
sebep olursunuz.

-Onu aldatırsanız, başkalarına yalan
söylerseniz, suçlarını itiraf ettiklerinde bile azarlarsanız çocuklarınızı yalana alıştırışınız.

-Sürekli dedikodu yapar, herkesin
arkasından konuşursanız çocuğunuzu da
dedikoducu yaparsınız.

Çocuklarımız
bizim sahip olduğumuz mallar değillerdir. Görevimiz, onlarla beraber büyümek,
arkadaş olmak, sevmek, kabul etmek, anlamak, desteklemek, beraber oynamak, yol
gös­termek, geliştirmek, kolaylaştırmak, kalıcı olumlu izler bırak­mak, onları
kazanmak, olabildiğince ön yargısız olmak.

 Böyle bir ortamda büyüyen çocuk çevresine
yetişkin olduğunda doğal olarak faydalı olabilecektir çünkü öncelikle kendini
anlayabilen, kendine faydalı olabilen bir insan olmuştur.

  “Çocuklarınızı kuzu gibi büyütmeyin ki;
ileride koyun gibi güdülmesinler.”    Şeyh Sadi  Şirazi

Sevgiyle kalın…

Türk
Anayasa tarihinde 1921 Anayasası diğerlerinden hem hazırlandığı ortam hem de
muhtevası itibarıyla çok farklı bir durum arz etmektedir. Bunun sebebi çok
olağanüstü şartlarda hazırlanmış ve yeni Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmadığı
bir ortamda kabul edilmiştir. 1921 Anayasası şu siyasi süreçlerin sonunda
ortaya konmuştur:

30
Ekim 1918’de tarihinde Mondros Mütarekesi ile Osmanlı İmparatorluğu I. Dünya
Savaşı’nda mağlup kabul edilmiş ve Osmanlı toprakları paylaşılmaya
başlanmıştır. Bu paylaşılma ve işgal sonunda Anadolu ve Rumeli’de dirinme ve
örgütlenme çabalarına girişilmiştir. Mustafa Kemal’in 19 Mayıs 1919 tarihinde
Samsun’a ayak basması ile direniş sivil alandan siyasi bir alana doğru genişleme
göstermiştir. Nitekim bu amaçla 22 Haziran 1919 tarihinde Amasya tamimi
yayınlanmıştır. Amasya Tamimi’nden sonra 23 Temmuz- 7 ağustos 1919 tarihleri
arasında Erzurum Kongresi’nin toplanması sağlanmıştır; yaklaşık yurdun doğu ve
kuzey doğu bölgelerinden toplam 62 temsilci Erzurum Kongresi’ne katılmış Kurtuluş
Savaşı’nın yol haritası çizilmiştir. Milli Mücadele 4-11 Eylül 1919’da
tarihinde Sivas Kongresi ile devam etmiş Meclis-i Mebusan’ın toplanması gerektiği
mutabakatına varılmıştır. İstanbul Son Osmanlı Meclis-i Mebusan’ı 12 Ocak 1920
tarihinde toplanmış 16 Mart 1920 tarihinde İstanbul’un işgal edilmesi nedeniyle
kısa ömürlü olmuş Ancak 20 Ocak 1920 tarihinde Misak-ı Milli’yi kabul etmiştir.
Osmanlı Meclis-i Mebusan’ı 18 Mart 1920’de son toplantısını yapmış 12 Nisan
1920 tarihinde de fesih edilmiştir. Ankara’da 23 Nisan 1920 tarihinde
İstanbul’daki Son Osmanlı Meclis-i Mebusan’ın dan gelen 92 kişiyle ve yurt
genelinden seçilen 232 kişi yeni Meclisi açmıştır.

Kurtuluş
Savaşı’nın devam ettiği süre içinde yeni meclis yasama faaliyetleri ile
birlikte yeni anayasayı yapmayı planlamıştır. Büyük Millet Meclisi yaklaşık 2
ay görüşmeler yaptıktan sonra 20 Ocak 1921 tarihinde Teşkilatı Esasiye Kanunu
kabul edilerek yürürlüğe girmiştir. 1921 anayasasının yürürlüğe girdiği ortamda
dikkat edilmesi gereken çok önemli hususlar bulunmaktadır. Bunlar sırasıyla
şunlardır:

1-
İşgal altında bulunan Osmanlı topraklarında İstanbul’da Saltanat ile Ankara’da
Millî bir mücadele başlatan Büyük Millet Meclisi bulunmaktadır. Dolayısıyla
Vatan coğrafyasında iki ayrı yönetim mevcuttur.

2-
Padişahlık devam etmektedir

3-
Aynı şekilde Hilafet Kurumu da bulunmaktadır. Mustafa Kemal Paşa ve yakın
çevresi Millî mücadelenin devam ettiği ortamda birçok arkadaşıyla fikir
ayrılığına düşeceğini bildiği için padişah ve hilafet konusunda herhangi bir şahsî
düşüncelerini açıklamamıştır.

Hâlbuki
Mustafa Kemal’in gençlik yıllarından beri düşüncesi Cumhuriyeti ilan etmek hilafet
ve saltanatı kaldırmaktır. Her ne kadar 1921 Anayasası Osmanlı Türk siyasi
tarihinde ilk olarak egemenliği kayıtsız şartsız millete vermiştir. Fakat hâlâ
milletin Cumhuriyet deneyimi oluşmadığı gibi padişaha ve hilafete bağlılığı
devam etmektedir. Dönemin şartları göz
önünde bulundurulduğunda Mustafa Kemal’in ve yakın arkadaşlarının muhalefetin
tepkisini çekmemek ve Millî Mücadele’yi kesintiye uğratmamak için Cumhuriyet
düşüncesini açıkça ifade etmemişlerdir.

“1921
Anayasası oldukça kısadır ve sadece 24 maddeden oluşmaktadır. 1921 Anayasası’nda
temel hak ve özgürlükler ile ilgili herhangi bir madde yer almamıştır. Bunun
sebebi ise 1876 Kanuni Esasi’nin yürürlükten kaldırılmamış olmasıdır. 1921 Anayasası yerinden yönetime önem veren
bir metindir.  İlginç olan 24 maddelik
kısa bir Anayasada 14 maddenin yerel yönetimlere ayrılmış olmasıdır. Genel
olarak rejimi hükümet sistemini egemenliği seçimleri belirledikten sonra kalan
kısım yerel yönetimleri içermektedir” (Şahin, 2012: 5).

Görüldüğü
üzere 1921 Anayasası zorunluluktan dolayı yürürlüğe girmiş ileride Türkiye
Cumhuriyeti olacak devletin yapısına uygun olmadığı başından belli olmuştur. İstanbul’da
Osmanlı hanedanı ve padişah bulunmakta aynı coğrafya üzerinde iki ayrı devlet
otoritesi işlev görmektedir. Uluslararası camiada ve devlet erkin’de problemler
doğuran bu iki başlılık Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşlarının cesur girişimiyle
önce 30 Ekim 1922 tarihli 307 sayılı kanunla halifelik saltanattan ayrılmış 1
gün sonra da bir 2 Kasım 1922’de 308 sayılı kanunla Saltanat kaldırılmıştır. Bu
aşama Büyük taarruzun kazanıldığı Anadolu coğrafyasının düşmandan temizlendiği
tarihtir. Ankara hükümeti içerde ve dışarda rüştünü savaşarak ispat etmiştir. Bu
başarıların ışığında Mustafa Kemal Paşa saltanatın kaldırılması ile ilgili
kanun görüşmeleri sırasında mecliste etkili bir konuşma yapmıştır:

         “Efendiler!

         İçinde
bulunduğumuz şartlara rağmen safsatayla münakaşa ile nazariyatla vakit
geçirdiğimizi görüyorum. Hâkimiyet ve Saltanat hiç kimseye ilim icabıdır diye
münakaşa ile mügalata ile verilmez. Hâkimiyet ve Saltanat kuvvetle kudret’le
zorla alınır.  Türk milleti de Hakimiyet
ve saltanatı Bilfiil İsyan ederek kendi eline almıştır. Bu olmuş bitmiş bir
durumdur. Mesele hâkimiyet ve saltanatı bırakacak mıyız bırakmayacak mıyız
meselesi değildir. Mesele bu zaten olmuş bitmiş durumu ifade etmektir. Bu
herhalde ve mutlaka olacaktır burada toplananlar meclis ve herkes meseleyi bu
şekilde görürlerse fikrimce uygun olur. Aksi takdirde yine hakikat ifade
olunacaktır. Fakat ihtimal Bazı kafalar kesilecektir” (Tanör, 2002: 279-280).

29
Ekim 1923’te tarihinde Cumhuriyet ilan edilmesine rağmen yeni anayasanın önünde
Hilafet Makamı bir engel teşkil etmektedir. Cumhuriyetin ilanı üzerine İstanbul’da
bazı kişiler Hilafet makamını güçlendirmek isterler ve 9 Kasım 1923 günü Vatan
gazetesinde Hanife’nin istifa edeceği haberi üzerine halife Abdülmecid şu
sözlerini yayınlar:

 “Halifelik makamına seçilmenin bir surette
yapıldığını ve icma-i ümmetle (sözlük anlamı imamların ve fakihlerin şeriat
işlerini belirlemede oybirliği etmeleri ile) olduğunu biliyorsunuz.  O zaman yapılan bu seçim İslam âlemine
bildirilmiş ve her taraftan iyi kabul görmüştür. Bütün İslam âleminin her daim
teveccühlerinize mazhar olmaktayım. Asya’nın en ücra köşelerine varıncaya kadar
İslam âleminden binlerce mektup ve telgraf aldın ve birçok yerlerden heyetler
gönderilerek bu duygular tekit ediliyor. Gördüğüm bu teveccühler karşısında
ufak tefek dedikodulardan alınarak çekilmek küfranı nimet(nankörlük) olur” sözleri
ile halifeliğini güçlendirmek isteyen Abdülmecid sözlerine “Halifelik makamından çekilmekliğime sebep
görmüyorum”(Eroğlu,1989: 72) diyerek devam eder.

Cumhuriyetin
ve Türkiye’nin yapması gereken inkılapların önünde Halifeliğin engel olacağı
kesinlikle açıktır.  İngilizler Sünni Hilafeti destelemek amacıyla Hint Müslümanlarını
harekete geçirir. Böylece Şii Hilafet Sünni Hilafet diye İslam Dünyasında iki
başlılık olacaktır. Asırlarca siyasi anlamda her hangi bir birlik
sağlanamamıştır. İslam dininin siyasî bir iddiası da yoktur. O insanlara
hidayet dinidir.  Hilafet kurumları dinî
değil tamamen tarihî ve siyasi kurumlardır. Bayram Zengin’in isabetli
teşhisiyle “Şiiliğin geliştirdiği “İmamiye” teorisinin karşısına çıkarılmış Sünni
bir “Halifelik” teorisidir”.

“Hilafetin
kaldırılması konusunda Mustafa Kemal Paşa’yı süratle harekete sevk eden bir olayda
Hindistanda İsmailiye mezhebinin imamı Ağa han ile Alihan’ın halifenin siyasi
durumunun korunması için İsmet Paşa’ya yazdıkları mektup ve bu mektubun daha
İsmet Paşa’nın eline geçmeden muhalefeti temsil eden Tanin gazetesinde
yayınlanmasıdır. 3 Mart 1924’te tarihli hilafetin ilgasına ve hanedanı
Osmaniye’nin Türkiye Cumhuriyeti memalik-i hariciyesine çıkarılmasına dair
kanunla Osmanlı monarşisinin dayandığı dini müessese de ortadan kaldırılmış ve
yeni Türkiye demokratik ve laik gelişme yolunda son ve önemli bir adım daha
atmıştır” (Eroğlu, 1989: 74).

Saltanatın
kaldırılması, Cumhuriyet ve halifelik makamının sona erdirilmesinden sonra ihtiyacı
hissedilen en önemli mesele yeni bir anayasa olmuştur. “Çünkü 1876 Kanuni Esasi
halen resmen ilga edilmemiş ve 1921 Anayasası ise ihtiyaçlara cevap verebilmekten
çok uzaktadır. Bu nedenle Büyük Millet Meclisi Kanuni Esasi encümeni bir
anayasa taslağını 9 Mart 1924’te tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne
sunmuştur. Taslak Metin 20 Nisan 1924 tarihinde kabul edilmiş ve 3 gün sonra 23
Nisan’da yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. 1924 anayasası 1921 Anayasası’ndan
farklı olarak nitelikli çoğunlukla 2/3 kabul edilmiş ve 6 bölüm ve 105 maddeden
oluşmuştur” (Şahin, 2012: 17)

Engin Şahin’in “1921 1920 4961 1982 Cumhuriyet Anayasaları” kitabında 1924
anayasasının özellikleri şu şekilde özetlemektedir:

“1924
anayasası modern anlamda bir anayasanın taşıyabileceği tüm özellikleri
içermektedir devlet organlarının görev ve yetkileri maddeler halinde
düzenlenmiş ve vatandaşların temel hakları güvence altına alınmıştır. Ayrıca
kendinden önceki anayasa ikilemine son vermektedir yani 1921 Anayasası’nın 1876
Kanuni Esasiyi ilga etmemesinden kaynaklanan çift anayasa sistemi 1924
anayasasının 104. maddesi ile son bulmuştur. Böylece Türkiye Cumhuriyeti
Devleti yeni anayasasına kavuşmuştur.

         1924
Anayasası anayasanın üstünlüğü ilkesini benimsemiştir. Yasaların ve anayasa
dışındaki tüm mevzuatın anayasaya uygun olması gerekliliği 1924 anayasasının
103. maddesi ile zorunlu hale gelmiştir. Bu durum olması gereken bir hükümdür
ve 1921 Anayasası’nın eksik yönüdür. Ancak yasaların anayasaya uygunluğunu
denetleyecek bir anayasal mekanizma ön görülmese de günümüzde bu görevi Anayasa
Mahkemesi yapmaktadır ve 1961 Anayasası ile kurulmuştur. 1924 Anayasası’nın 1.
maddesinin yani Cumhuriyet ilkesinin değiştirilmesinin 102. madde ile teklif
edilmesi dahi yasaklanmıştır. Anayasa değişikliği ile ilgili bu süreçte
cumhurbaşkanına bir veto yetkisinin tanınmamış olması söz konusudur. Cumhurbaşkanı
anayasa değişikliklerini meclise geri gönderemez veya onaylamaz.

         1924
Anayasası 1921 Anayasası’ndan farklı olarak meclis hükümeti sistemini kabul
etmemiştir. Parlamenter sistem ile meclis hükümeti sistemi arasında karma
sistem olarak adlandırılan sistemi benimsemiştir. Egemenlik yetkisinin sadece meclis
tarafından kullanılması yasama ve yürütme yetkisinin mecliste olması,
Cumhurbaşkanlığı veya Devlet Başkanlığı makamının öngörülmemiş olması ve
meclisin hükümeti her zaman denetleyip düşürebilme yetkisi meclis hükümeti
sistemi özellikleridir. Yürütme yetkisinin cumhurbaşkanı ve bakanlar kurulu
arasında paylaşılması, cumhurbaşkanının Başbakanı ataması ve hükümetin güvenoyundan
sonra teşekkül etmesi, hükümetin kolektif sorumluluğunun bulunması parlamenter
sistem özellikleridir. 1924 anayasası Cumhurbaşkanlığı makamı öngörmüştür
Cumhurbaşkanı devletin başıdır ve anayasada tanımlanmış yetkileri oldukça
geniştir. 1924 Anayasası’nın 1. bölümünde genel esaslar yer almaktadır devletin
şekli cumhuriyettir, dini İslam ibaresi 1928 yılında anayasadan çıkartılmış ve
1937 yılında laiklik ilkesi eklenmiştir. 
Egemenlik yetkisi sadece Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne verilmiştir.  1924 Anayasası’nda yargı görevi bağımsız
mahkemelere verilmiştir ve anayasanın 4. bölümünde düzenlenmiştir.  1921 anayasasının değinmediği boşluk böylece
doldurulmuştur. Anayasaların olmazsa olmazı temel haklar bölümüdür ve 1924 Anayasası’nın
Türklerin kamu hakları başlığını taşıyan 5. bölümünde 68- 88 maddeleri aralarında
temel hakları sıralanmıştır. Bu durum da 1921 Anayasası’nın eksik kalan
yanlarından bir diğerini tamamlanmasıdır” (Şahin,  2012:17-18)

Sonuç

1921
ile 1924 Anayasası karşılaştırılacaksa bu karşılaştırmadan 1924 anayasasının
çağdaş cumhuriyetin ruhuna daha uygun bir tarihî anayasa olduğu
anlaşılmaktadır. 1921 anayasası Osmanlı
anayasası devamı olduğu gibi devletin iki başlı, saltanat ve halifeliğin olduğu
bir dönemde hazırlanmıştır. Üstelik bugünde açık uçlu bir şekilde
tartışılması netleşmemiş yerel yönetimler 1921 Anayasasında güçlendirilmiştir.
Yerel yönetimler Türkiye’nin bölgeler arası dengesizlikleri ve terör olayları
göz önüne alınmadan her belediye seçiminden sonra kayyum atanarak çözülebilecek
bir problem değildir. Üniter yapı zayıfladıkça ve yerel yönetimler güçlendikçe
devlet idaresi karşısında bu durum kontrol edilemeyen bir paradoks oluşturacaktır.
Bölgeler arası sosyolojik sorunlar mevcut oldukça yerel yönetimler konusunda
kimler hangi konularda güçlenmesini istiyor sorulmalıdır. Yahut hangi sahada
güçlenmeli yahut üniter devletin zaafa uğratılabileceği alanlar dikkatli bir
analize tabii tutulmalıdır.

20. yy’ın başında zorlu şartlar
içinde Ankara’da büyük bir Millî Mücadele veren insanların Osmanlı Saltanat ve
Hilafetine karşı gösterdikleri dengeleri koruyucu hassasiyet ile ortaya
koydukları 1921 Anayasa’sının bugünlerde tekrar gündeme getirilmesi 21.yy’ın
gerçeği ile bağdaşmamaktadır. Buna sosyolojik regresyon (gerileme) denebilir. Tarih
her zaman doğru yahut yanlış icraatları değil zaruri (zorunluluktan
kaynaklanan) olaylar bütünüdür. Bütüncül sistematik bir bakış açısı ihmal edip
sadece duygusal bir tarih hayranlığı ile Anayasa değişiklikleri yapılacaksa
Türk insanının ahvali üzüntü verici demektir. Bir an evvel insanımız, akademisyenler,
aydınlarımız ve politikacılarımız bütüncül bir bakışla meselelere yaklaşmalı ve
Karl Popper’ın söylediği gibi “hayat problem çözmektir” yaklaşımı ile
hareket etmelidir. Milattan önce 475 (ölümü)
Heraklitos bile “Aynı nehirde iki defa
yıkanılmaz” demektedir.

Türk Anayasa tarihi geriye hatta en
geriye olumsuz örneklere dönerek değil millî hafızanın ışığında günümüzle ve
gelecekle bağı koparmadan ileriye zamanın doğru akışına yürümeyi
gerektirmektedir.

Kaynaklar:

Bülent
Tanör (2002). Osmanlı-Türk Anayasal Gelişmeleri, 9. Baskı, YKY, İstanbul.

Engin
Şahin (2012). 1921 1920 4961 1982 Cumhuriyet Anayasaları, Beta Yayıncılık, İstanbul.

Hamza
Eroğlu (1989).Atatürk ve Cumhuriyet, TTKB, Ankara.