Sosyal medya, hayatımızın önemli kısmını işgal ediyor. İyi-kötü
yorumu yapacak değilim. Çağımızın gerçeği.

Ancak sosyal medya okuryazarlığında ciddi terbiyeye
ihtiyacımız olduğu inancındayım.

Az bilip çok konuşanlarla, klavye silahşorlarıyla baş etmek
mümkün değil. Hele, yazdığı konuda bir şey bilmediğini bilmeyenler insanı
çıldırtabiliyor. Bir bilge bir gün, bu nitelikteki insanların özelliklerini
saymış ve susmuş. Gevezelerden biri kalkıp “Eksik bıraktınız hocam.” deyince
bilge, adamın yüzüne anlamlı anlamlı bakmış, “Çok haklısın.” cevabını vermiş.
Herhalde o bilge gibi davranmak lazım. O sabır da bizde yok.

Bilinen bir öykücüktür: Diyojen,
Bir gün çok dar bir sokakta zenginliğinden başka hiçbir şeyi olmayan kibirli bir
adamla karşılaşır. İkisinden biri kenara çekilmedikçe geçmek mümkün değildir.
Mağrur zengin, hor gördüğü filozofa: Ben bir serseriye yol vermem, der.
Diyojen, kenara çekilerek gayet sakin şu karşılığı verir: Ben veririm!

Sosyal medya mecrasında bir video
ulaştı telefonuma. Altına da “Mutlaka girip seyrediniz.” notu düşülmüş. Bu not
da bana itici geldi; ama ben yine de “Biri zahmet etmiş göndermiş, ricasını
kırmayayım.” dedim, bir süre dinledim. Konuşan kişiler, bilinenleri
tekrarlıyor, özellikle biri,  kuzu
postuna bürünmüş kurt üslubuyla kendi meşrebi dışındaki insanları tahkir
ediyor. Bana videoyu gönderen kişiye şu cevabı yazdım: “Girip dinledim, zaman
israfı.”

Sosyal medya bu, sosyal arena
demek. Gecikmeden şu cevabı aldım: “Gerçekleri herkes kabul etmez veya inanmaz,
o yüzden acıdır. Bazılarının da işine gelmez.”

Karşılıklı atış başlamıştı.
Cevabım şöyle oldu: “İmam Şafi bir tartışmada taraflar birbirlerine karşı,
‘Senin tezin, doğru olma ihtimali olan bir yanlıştır. Benim tezim, yanlış olma
ihtimali olan bir doğrudur, tutumunda olmalı, demiş yüzyıllarca önce.” Şu notu
da ilave ettim: “Herkesin kendi doğrusundan bu kadar emin olduğu bir dünyada bu
söz ve tavır ne kadar da değerli.” Gelen cevabı da ciddiye alarak tartışmayı
sürdürmenin gereğine inanmadığım için, “Sen haklısın” tavrıyla yoluma devam
ettim.

Zaten
diyalog özürlü bir toplumuz. Sosyal medya, taşıdığı nitelikler nedeniyle, bunu
daha da artırdı. Sosyal medyanın, hiçbir sorunu çözmeye, sağlıklı diyalog
kurmaya elverişli olmadığını, hatta sağlıklı olan ilişkilerin bozulmasına yol
açtığını, maalesef, görüyoruz, yaşıyoruz. Mutlu, huzurlu bireylerden müteşekkil
bir toplum inşa etmek istiyorsak, özelde sosyal medya araçlarında, genelde tüm
kurumlarımızda bir ilişki kültürü oluşturmamız gerekiyor.

Sağlıklı
bir ilişki, diyalog, kişilerin, kendilerini birbirinin yerine koyması ile
mümkündür. Buna empati deniyor. Bu durum için kullanılan “eşduyu” sözcüğü de
oldukça isabetli; karşındakinin duygularını anlamaya, onun dünyasına girmeye
çalışmak. Empatiye sahip olmak, büyük bir olgunluktur. Eşduyu, yüce
gönüllülüğü, ince sevgiyi, rikkati, diğergamlığı (özgecilik) gerektirir.
Empati, hodbinliğin (bencillik) panzehridir. Eşduyu sayesinde kişi, aşılmaz
zannedilen dağları kolayca aşar, yıkılmazlığına inandığı duvarları kolayca
yıkar, bir güneş misali okyanuslardaki aysbergleri kolayca eritebilir. Seni
anlıyorum, diyebilmek ve anlamak, kördüğüm olmuş ilişkilerde sihirli bir anahtardır.

Sosyal
medya platformlarında ve günlük hayatta oluşturduğumuz ilişkilerde meramımızı
anlatırken kullandığımız dil son derece anlaşılır olmalıdır. Kelimeler cümlede
yerli yerince kullanılmalı, kelime ne bir eksik ne bir fazla olmalı. Edebi
metinlerde anlatıma güç ve güzellik sağlamak için başvurduğumuz söz
sanatlarından kaçınılmalıdır. Kullanacağımız mecaz, kinaye, telmih, teşbih,
istiare gibi sanatlar, sözümüzün muhatabı kişiler tarafından algılanamayabilir.
Böyle bir durum, sağlıklı iletişimi sakatlayacaktır, içinden çıkılmaz
yorumlara, anlam bulanıklıklarına yol açabilecektir.

Kibirli
bir ruh hali, karşındakini küçümser tavır, diyalogun zehridir. Mümkünse
muhatabımızın seviyesine inilmeli, onun anlayacağı bir dil tercih edilmelidir.

İnsanoğlu
olarak, tahammülsüz, sabırsız, tekelci olduğumuz bilinciyle hareket etmeli, bu
özelliklerimizin konuşmalarımızı baltalamasına izin vermemeliyiz. Karşımızdaki
kişi, meramını anlatamamanın üzüntüsünü duymamalı, kişilere dertlerini tam
anlatabilme fırsatı vermeliyiz, cümlelerini bölmemeli, cümlenin bir yerinde
geçen isabetsiz bir kelimeyi cımbızla çekip o kelime üzerinden polemik
yapmamalıyız.

Her ön
yargı, bir zandır. Zannın büyüğünden de küçüğünden de kaçınmalıyız. Kişilerin
söylemediklerini söylemiş kabul etmek, sözlerinin arkasından başka manalar
çıkarmak, niyet okumak, kötü niyetliliğin göstergesidir. Diyalogda nasıl ki
meramını anlatanın, meramı kadar kelime kullanması gerekiyorsa muhatabının da
anlatıldığı kadar anlaması, o doğrultuda bir yargıya ulaşması gerekir. Bir
fazlası da bir eksiği de doğru değildir.

Çocuklarımıza
konuşmaktan ziyade susmayı öğretmeliyiz, derim bazen. Konuşmayı, bir şekilde
nasıl olsa öğrenecekler. Susmak da bir diyalog şeklidir. Susmanın dili çok kere
daha etkili, daha ağırdır. Sözün gümüş, sükûtun altın olduğunu asırlar önce
söylemiş atalarımız.

Ektiğini
biçmek, hayatın yasası. Biçtiğimizi beğenmiyorsak ne ektiğimize bakmalıyız.
Diyaloglarımızda bize yönelen sözlerden rahatsızlık duyuyorsak söylediklerimizi
gözden geçirmeliyiz, boğaz dokuz boğumdur, diyerek kontrollü konuşmalıyız.
Zemin, sosyal medya da olsa, söylenen her söz, yazılan her yazı yaydan çıkan ok
gibidir. Sabır acıdır, meyvesi tatlıdır. Dilimizde sabırla ifadesini bulan her
söz, bize Simurg olarak dönecektir.

İlişkilerde
ölçü, konuşmalarda kalite, diyalogda seviye, ifadelerde sınır; huzurlu bireyleri
üretir, medeni toplumu inşa eder. Bu inşanın maliyet yok, kazancı çok. Hemen iş
başı.

Hani
ilkokullarda çocuklarımıza değerler eğitimi derslerinin verilmesinin önemine
vurgu yapıyoruz ya!

Aynı
değerler İslam’ın Şartı Değilse Bile! eğitimi dersleri ehliyet kurslarında da
verilmeli!

Neden
mi?

Buyurun
okuyun…

***

–
Bizim iş yerimiz çarşı merkezde işlek bir sokak arasında, malum şehir içinde de
hatırı sayılır bir otopark sorunu var!

Kendi
araçlarımız da otopark sıkıntısı çektiği halde iş yerimizin önünde park halinde
duran araçların önüne-arkasına kim park ederse etsin izin veririz!

Yeter
ki aradığımız zaman şoförüne ulaşabilelim!

Bunun
da tek nedeni sadece iyi niyetli ve yardımsever oluşumuz değil!

İzin
vermesek kaç yazar!

Arabasını
bırakan çekip gidiyor!

Artık
2 saat sonra mı gelir alır 3 saat sonra mı Allah bilir!

Öyle
bir zamana geldik ki, değişik değişik, tip tip insanlar!

Bırak
konuşmayı bazısının yüzüne bakmaya çekinirsin!

Eskiden
sokağa girip çıkanı en azından simaen tanırdık, sığınmacılar da sosyal
hayatımızın bir parçası olduktan sonra, artık kim kimdir, inanın hiç belli değil!

***

Biz
içeride çalışırken teknik servis arabalarımızın önüne konu komşunun arabası
konulmuşsa zaten tanıdığımız bildiğimiz arabalar olduğu için sorun olmuyor,
nihayetinde komşuyuz, hemen sahibinden anahtarını alıp esnaf arkadaşlarla
yardımlaşarak birbirimize yol veriyoruz.

Mesele
tanımadığımız biri bırakıp gitmişse oluyor, işte o zaman acil işimiz varsa!
Yandık!

İnanın
bazen beş yüz bin liralık, 1.000.000 liralık araba sahipleri bile

10
lira otopark parası vermemek için park halinde ki 2-3 arabanın çıkışını birden engelleyecek
şekilde bırakıp ortadan kayboluyor!

Ara
ki bulasın!

Bizde
öyle kötülük yapmayı seven insanlar değiliz arayıp çektirmeye de kıyamıyoruz,
sahibini bulalım diye kıvranıp duruyoruz.

Oldu
da biri mecbur kaldı arabasını çıkartabilmek için trafiği aradı ve araban çekildi!

Gelip
de ben yanlış yere park ettiğim, insanları mağdur ettiğim için arabam çekildi
demiyor!

Basıyor
yaygarayı!

Hele
sahibi bayansa ayıkla pirincin… Neyse!

***

A
be insan evladı kardeşim arabanı bırakıp madem çekip gidiyorsun insanlık namına
bari içeriden direksiyonun önüne bir kâğıda telefonunu yaz, ya da orada ki bir
esnafa bilgi ver, acil bir durum olunca seni bulabilsinler… Değil mi?

Değil
elbette, bu durum hem kolay hem de çok insani olduğu için herkese yakışmıyor!

***

Sadece
bir telefon numarası bırakma nezaketi de değil!

Misal
bir dönemeçte ya da sıkışan bir trafikte dönmek için uygun boşluğu bekleyen
veya tali yoldan anayola çıkmak için uygun boşluğu kollayan araçlara iyice
hızlanarak üzerine sürerek işi zorlaştırmak yerine, ayağımızı azık gazdan çekerek
bir ES vererek müsaade etsek…

Yaşamı
kolaylaştırsak, yarın bu insanlık bize de lazım olduğunda bulabilsek!

Biraz
insan olmanın gerekleri üzerinde dursak!

Sırf
bu yüzdendir ki akşam ana haberleri izleyemiyorum, bir yol verme yüzünden bile
kaç kişi birbirini öldürüyor ve ya öldüresiye dövüyor!

Galiba
bazı insanlar iş yerinde ve ya aile hayatında içinde bastırdığı bütün öfkeyi
direksiyon başına geçince kusuyor!

Biz
de tüm bunlara rağmen her fırsatta insanca yaşamak için gerekli insani erdemler
üzerinde durmalıyız.

Minibüste
ayakta duruyorsak yeni binenler olunca odun gibi dikilmemeliyiz yolun ortasına,
ya kenara çekilerek ve ya arkaya doğru giderek yeni binen insanlara yol
vermemizin gerektiğini birileri uyarmadan yapabilmeliyiz.

Tabi
tüm bunları çocuklarımıza da öğretmeliyiz!

Hayatı
kolaylaştıran, daha yaşanabilir kılan bu küçük erdemlerin İslam’ın şartlarından
değilse bile İnsanlığın şartlarından olduğunu bilmeliyiz.

Selam
ve dua ile.

Marmara Denizinde görülen müsilaj (deniz
salyası) sorunu çabucak gündemden düştü. Yüzeydeki görünen müsilajın
temizlenmesiyle sorun çözüldü algısı hâkim oldu.

Oysaki konunun uzmanı bilim insanlarına
göre durum düşündüğümüzden de vahim.

MAREM adı verilen bir proje ile müsilajın
oluşumu, son durumu ve ekosisteme bıraktığı etkileri araştırılıyor. Projenin
ekip lideri Hidrobiyolog Levent Artüz “müsilajın olduğu gibi Marmara
Denizi’nde durduğunu ama şeklinin farklı olduğunu” söyledi. “Bundan
sonraki felaket müsilajı aratacak nitelikte olacak” dedi.

Levent Artüz’ün teşhisi şöyle: “Asıl sorun
Marmara Denizi’nin kirletilmesidir. Seneye daha farklı daha büyük bir şey
yaşanacaktır. Ondan sonra daha büyük olacaktır ve bu böyle katlanarak gidecektir.
Denizi kirletmeye devam ederken farklı bir sonuç beklerseniz çok yanılırsınız.”

Daha şimdiden biyoçeşitlilik açısından
felaketin boyutu dehşet verici: “2018’de bir izleme istasyonunda 250’e yakın
tür tespit edilirken, bu sene yapılan çalışmada 21 adet farklı tür tespit
edildi.” Yani 3 yıl içinde 229 canlı türü yok olmuş durumda. Bu sene
Marmara’dan balık üretimi sıfıra yakın olacak. “Şu anda Marmara’da hasta istavritlerden başka
hiçbir şey yok.”

Sonuç bu. Ama Levent Artüz’ün belirttiği
gibi sorunun sebebi daha da ilginç.

“1989 yılında bir cin fikir icat
edildi. O zaman ‘atıkları arıtmadan’ Akdeniz’den gelip Karadeniz’e giden
alt akıntıya deşarj edilirse atıklar hem seyrelir hem de olduğu gibi
Karadeniz’e gider dendi. Ve bu cin fikir o tarihten itibaren uygulamaya
sokuldu.” Marmara Denizi’nin Akdeniz kökenli alt akıntısı konveyör (taşıyıcı
bant) olarak kullanılıyor.

“Bu yöntemle yıllardır Marmara Denizi’ni
atık deposu haline getirdik, foseptik çukuru gibi davrandık, kirlilikten hasta
ettik.”

Marmara için ikinci ölümcül darbe Dünyanın
en kirli kabul edilen akarsularından birisi olan Ergene Nehri’nin taşıdığı kimyasal
atıkların arıtılmadan Marmara Denizi’ne basılması oldu. “Ergene Havzası
Koruma Planı” çerçevesinde Ergene atıkları 70 kilometrelik bir kolektör
hattı ile karadan yaklaşık 4,5 km açığa, denizde yüzeyden 47,5 metre derinliğe
taşınıp Kasım 2020’de Marmara Denizi’ne deşarj edilmeye başlandı.

Atıkların arıtılmadan boşaltılması
Marmara’yı bitirdi, Karadeniz ve Ege Denizi için de risk haline geldi.

“Biz elimizdeki kaynakları çok hoyratça
kullanıyoruz. Düşünün dünyanın en kirli akarsuyu olan
Ergene’nin taşıdığı tüm pisliği Marmara denizine veriyorsunuz. Dünyada böyle
bir şey yapan başka bir ülke yok.”

Gerçekten bu ay içinde Karadağ (Montenegro)’da
gördüğüm Adriyatik kıyıları ile Makedonya Ohrid Gölü ile Sırbistan ve Bosna
-Hersek’teki nehirlerin pırıl pırıl sularına ve temizliğe imrendim.
Her ne kadar “oralarda nüfus ve sanayileşme az olduğu için kirletmemişlerdir”
desek de bizim cin fikir çözümlerimizin yarattığı felaketleri görmezden
gelemeyiz.

Evsel ve sanayi atıklarının her bir
gramının ileri arıtma teknikleri kullanılarak zararsız hale getirilmesi mümkün.
Ancak bunlar pahalı ve gösterişi olmayan yatırımlar. Yollar, AVM’ler,
havalimanları, hastaneler gibi seçim kazandıran yatırımlar değil. Bu yüzden
bizi yönetenler cin fikir çözümlerle vaziyeti idare etmeye çalışıyor.

*******************************

Cin Fikir Çözüm Örnekleri

Binali Yıldırım’ın Ulaştırma Bakanı olduğu dönemde mevcut altyapıyı
değiştirmeden “hızlandırılmış tren” uygulaması başlatması bir cin
fikir çözümdü. 22 Temmuz 2004’te yaşanan ve 41 kişinin hayatını kaybettiği
Pamukova tren kazası böyle cin fikir çözümlerin felaket yaratacağını
gösterdi.

“Hızlı tren” yerine, “hızlandırılmış tren” uygulamasını devreye sokan Binali Yıldırım, “kazanın
sorumlusu virajda 80 yerine 130’la giden direksiyonu kullanan arkadaştır” dedi.

****

Ekonomide en büyük cin fikir “enflasyonu, faizi ve kurları birlikte düşürme”
fikridir. “Faiz enflasyonun sebebidir” tezini ispatlamak ve bu dahiyane cin
fikri uygulamak için Merkez Bankasının 128 Milyar Dolar rezervini
satıp heba ettiler. Şimdi eksi rezervi sıfıra yaklaştırmak için tefeci
faizleriyle 2-3 Milyarlık partilerde borçlanma yapıp seviniyorlar.

Ünlü ekonomist Daron Acemoğlu
ekonomimiz için “kolay bir çözüm yolu yok” diyor. “İlerlemenin en iyi yolu
kurumları geliştirmek, sermayeye güven vermek ve kurumsal sektörü yeniden
yapılandırmaktır” diyerek cin fikirleri değil, zor yolları tavsiye ediyor.

****

AKP iktidarının ilk döneminde terörü
bitirmek için de bir cin fikir ortaya attı. Terör örgütü ile müzakere
ederek, onların isteklerini yerine getirerek terörün biteceğini düşündü.
Müzakereye aracı olarak görevlendirdikleri “terör örgütünün meclisteki
uzantısı” partinin eşbaşkanı “seni Cumhurbaşkanı yaptırmayacağız” deyince
yaptıklarının yanlışlığını anladılar. Silahlanmasına ve örgütlenmesine göz
yumdukları teröristlerle “hendek savaşları” yapmak zorunda kaldık. 793
güvenlik görevlisini şehit verdik.

****

“Kardeşim Beşar Esad” ile dostluk süreci de, “katil Esed” söylemi ile
“Şam’da Emevi Camisinde namaz kılma” sloganlarıyla Suriye iç savaşına müdahil
olmak da böyle bir cin fikir çözümdü.

Sonuç güneyimizde terör örgütü hiç
istemediğimiz bir devlet kurmakta. 5 milyondan fazla Suriyeli sığınmacının
ekonomik külfetini üstlendik ve sosyo-kültürel sorunlarıyla boğuşmaktayız.

****

Önce “Cemaat ile iş birliği”
ve 15 Temmuz darbe teşebbüsü sonrası “FETÖ ile mücadele” de birer
cin fikir eseridir. Bu krizi fırsata dönüştürüp tek adam rejimine
geçiş ise en dahiyane cin fikirdir.

****

Kıbrıs’ta rahmetli Rauf Denktaş’ı devreden çıkarıp “yes be
annem” dediler. KKTC’yi Rumlara teslim ederek sorunu çözme anlayışı da
bir cin fikir çözümdü. Bereket Rumlar referandumda “hayır” dedi de Kıbrıs’ı
kaybetmekten kurtulduk.

****

AKP dönemine dair daha çok cin fikir
çözümler ve yarattığı felaketleri sayabiliriz. Özellikle kamu ihaleleri ve
dev Yap-İşlet-Devret (KÖİ) projelerindeki cin fikirler akıl almaz boyuttadır.
Şehir Hastaneleri yapıp, çalışmakta olan çoğu yeni hastaneleri kapatmak bir cin
fikirdir. Bazı şehirlere uçak kalkmayan havalimanları yapmak, hele hele Atatürk
Havalimanı pisti üstüne, ihalesiz acilen hastane yaptırmak süper cin
fikirdir.

Devlet adamı vasfı taşımayan
siyasetçilerin ülkenin başına sardıkları belaların temelinde hep bu cin
fikir çözüm zihniyeti bulunmaktadır. Marmara Denizini öldüren de Türkiye’yi
yaşanmaz kılan da aynı zihniyettir.

“Coğrafyanın kader sayıldığı” Afganistan’ın
tarihte de yüzü hiç gülmemiştir. Hep kaosla yoğrulmuş ve kaderine
boyun eğmiş çileli bir hayat yaşamıştır. Eli kanlı çetelerin, uyuşturucu
baronlarının hüküm sürdüğü; adeta Hindikuş ve Pamir dağ silsilesiyle sarmalanan
sarp kayalıklardan derin vadilerden oluşan bir başka dünya. Tarihine
bakıldığında birçok medeniyetlere mesken olmuş ya da hâkimiyeti altına
girmiştir. Büyük İskender’den Mauryalılar, Kuşanlar, Seferîler’e, Samanîler’den, Gazneliler, Gurlular, Timurlar, Babürler’e kadar birçok krallıklar Afganistan
coğrafyasında yer aldılar.

            1747
yılında Ahmed
Şah Dürrani‘nin Paştun aşiretlerini birleştirmesiyle son Dürrani imparatorluğu
kuruldu. Zamanla Britanya ve Rusya imparatorlukları arasında bir tampon bölge
konumuna gelen Afganistan, 1919’da göstermelik Britanya kontrolünden
bağımsızlığını kazandı. 1920’li yıllarda Afganistan Kralı Amanullah
Han,  Cumhuriyetin ilk
yıllarında Mustafa Kemal
Atatürk’e hayranlık duygusuyla Türkiye’yi örnek aldı. Afganistan’da
inkılaplar yapmak istedi ancak başarılı olamadı. Bununla birlikte daha
sonraları Afganistan’ın kısa süreli bir demokrasi tecrübesi olsa da geçmişinde
kurumsal bir devlet geleneği olamamıştır.

Genel bir tanımlama ile “Devlet” toprak bütünlüğüne bağlı olarak siyasal
bakımdan örgütlenmiş millet veya milletler topluluğunun oluşturduğu tüzel
varlıktır. Başka bir ifadeyle devlet, en büyük tüzel kişiliktir. Devletin; temel organları – alt şubeleri var,
kurumsal yapısı var, toplumsal mutabakat sözleşmesi (anayasa), meclisi ve seçimi
var, yargısı var. Devlet mefhumunun bir felsefesi vardır ve olmalıdır. Mesela, Aristoteles’in
‘ideal devleti’nde orta sınıf yaşam biçimine sahip herkesin aynı haklara
ve eşitlikle yaşadıkları bir devlet söz konusudur. Bununla
birlikte Jean-Jacques Rousseau‘ya göre yurttaşlar olmadan
erdem, erdem olmadan özgürlük, özgürlük olmadan devlet olamaz. Rousseau;
devletin iktidara değil halka ait olduğunu savunmuş ve ulus-devlet anlayışını
benimsemiştir.

            Daha
çok Platon ve Farabi’den etkilenen İbni Rüşt ise ideal devlet tipini
tarif ederken; “İdeal devletteki bütün faaliyetlerin amacı saadet anlayışına
göre yapılır. Saadetin elde edileceği yer ideal devlettir. İdeal devletin gayesi,
ferdin saadeti ile toplum saadetini birlikte temin etmektir” der. Buradan
anlaşılmaktadır ki devlet en temel anlamda akıl
ve adalet, ahlak, bilim ve sanat kavramları bir toplumda tesis
edilmedikçe devler kavramı kof bir isimden ibaret kalır. İşte Talibân türü
yapılanmalarda söz konusu değerler ve kavramlar yok sayıldığı için bu çağa
yakışmayan vahşi bir durum ortaya çıkmaktadır. Bazen şu soruyla karşılaşılır;
“Bunların hiç mi haklı tarafları yok?” diye. Elbette hakperest olmak gerekirse
tartışılmaz bir tek haklı oldukları yol vardır o da ülkesini işgal eden
emperyal güçlere karşı verdikleri mücadele. Faturası ağır da olsa kendi
ülkesindeki işgalci ABD/NATO askerlerini geri püskürtmesidir. Bu meşrudur, vatansever
her insanın yapması beklenen; eğip bükmeye gerek yok. Bununla birlikte uyduruk,
indî yorumlarla halkına insanlık dışı eziyet etmenin hiçbir kutsalda yeri
yoktur.

Afganistanın
ne yazık ki kaos ve kargaşalardan hiç kurtulamamıştır. Bunda demografik
yapısının da katkısı var. Çoğunluğu oluşturan Peştunların hegomanyası
karşısında Taciklerin de kimlik
sorunları doğmaktadır. Peştunlar, Taliban’ın ana  omurgasını oluşturmakta (%42). İkinci
ağırlıklı nüfus yüzde %32 oranında Tacikler’den oluşur.  Tacikler ile Peştunlar
arasındaki etnik ihtilaflar
kuşaktan kuşağa sürmektedir. Bu mücadele ülkenin kimliği  ve Peştunların
kurduğu otoriteye yöneliktir. Muhammed Davud Han 1973’te  cumhuriyeti ilan
etmişti. Ancak 1978’de komünistler iktidarı ele geçirmesiyle etnik karmaşa yeniden alevlenmişti. Amanullah 1920’li yıllardaki
batılılaşma hareketi muhaliflerince engellenerek yönetimi lağvedilmiştir.  Sonraki mücahitler döneminde,
Tacik kökenli Burhaneddin Rabbani ile Peştuni Gulbeddin  Hikmetyar arasındaki şiddetli  çatışmalar Kabil’in 
paylaşılmasına kadar varmaktaydı. Rabbani ve Ahmed Şah  Mesud’un
Kabil’i terk etmesiyle etrafa korku salan Taliban örgütlü yapısı dönemi
başlamıştı. Sözü edilen olayların akışı sonucunda Tacik kökenli Ahmet Şah Mesut ve Özbek General
Raşit Dostum ittifakı doğmuştur. Bugün uygar dünyada kabul gören ve Taliban
radikal Taliban hareketini asla onaylamayan bu ittifak, gaspedilen kimlik
mücadelesini vermektedirler.

SONUÇ:

·        
Radikal İslami hareketler,
bölgesindeki dengeleri yayılmacı güçlerin lehine çevirmektedirler.

·        
Ülkemizde
de dini referanslı radikal örgütlenmeler görülmektedir. Ancak laik devlet ve demokrasi
kültürüne sahip bir Türkiye’de böyle bir yapılanmaya göz yumulmamaktadır.

·        
ABD’nin savaş politikası kaos üzerine
kurulmuştur. Kaosa alet
olan radikal hareketler ülke kaynaklarının paylaşımında çaresiz kalmışlardır.

·        
Afganistan
1990’lı yıllardan önce (yani Taliban yönetimi öncesi) bilime, eğitime,
teknolojiye yönelen, çağı ile uyumlu bir ülke olmuştu. Günümüzde işgale son
verilse bile Taliban’ın bilinen baskıları ve etnik ayrışmalar sonucu umutsuz halk ülkesini terk etmektedir.

·        
Her türlü tedhiş ve terör saldırganlıklara
sebep olan bölgede birlikte yaşama bilinci oluşmadığı sürece devlet teşkilatını
kurmak anlamsız olacaktır. Ayrıca kurulsa bile ahalisi o bilinçte olmadığı,
eğitim düzeyinin çok düşük olduğu, bireysel haklarını bilmeyen ezik bir
toplumda zaten işlemez.

·        
Yayılmacı Rusya ve ABD yönetimlerinin de bundan
alacakları ders olmalıdır. Bir örgütü beslersiniz, el üstünde tutarsınız,
eğitirsiniz-donatırsınız; sonra döner, sizi ısırır. Son dönemde ABD’nin hesabı
tutmadı, Taliban zapt edilemez oldu.

·        
Devlet kurmak, otomatik silahı gariban
sivillerin genzine dayamaya benzemez. Bu müptezellere sormak lazım; “Yahu
devlet kurmak kim siz kim?!  Ancak
dünyaya kapalı bir tür aşiret kurarsınız” diye. Ya da batılı bir yayılmacı
devletin  (ABD-AB) paçasına yapışır ve
ona kaynaklarını ipotek ederler.
Daha şimdilerde batılı ülkelerden rehberlik talepleri var.

·        
Tavsiyemiz
şudur: Devlet kurmak erdemli bir iştir.
Bilimdir, felsefi derinliği vardır; evrensel değerlere, sosyolojik gerçeklere
dayanır. Toplumsal mutabakat, adalet, kolektif akıl, ahlak ve devlet kurma
şuuru sağlandıktan sonra neden olmasın. 
Ancak önce kitap okumak lazım, hem de yüzlerce cilt.