“Yıldız Sarayı’nda
Vahdettin ile baş başa.”

     (Şimdi yapacağın
hizmet hepsinden daha öemli.) (Mustafa Kemal’in anılarından alınmıştır.)

     Yıldız Sarayı’nın
ufak bir salonunda Vahdettin ile adeta diz dize denecek kadar yakın oturduk.

     Sağında dirseğini
dayamış olduğu bir masa ve üstünde bir kitap bulunmaktadır. Salonun Boğaziçi’ne
açılan penceresinden gördüğümüz manzara ise şöyleydi:

     “Birbirlerine paralel hatlar üzerinde düşman
zırhlıları…Bordalarındaki bütün toplar, sanki Yıdız Sarayı’na
doğrultulmuş…”

     Manzarayı görmek
için, oturduğumuz yerlerden, başlarımızı sağa, sola çevirmek yeterli idi.

     Vahdettin hiç
unutamayacağım bir şekilde şu sözlerle konuşmaya başladı.

    
“Paşa…Paşa…Şimdiye kadar Devlet’e çok hizmet ettin. Bunların hepsi
artık bu kitaba girmiştir. Yani tarihe geçmiştir. Artık bunları unutun. Asıl
şimdi yapacağın hizmet hepsinden daha önemli olabilir. Paşa…Paşa…Devleti
kurtarabilirsin.”

     Bu sözlerden
hayrete düştüm. Acaba Vahdettin benimle samimi mi konuşuyor? O Vahdettin ki,
yabancı hükümetlerin en üst derecedeki aracıları ile temas arayarak, Devleti’ni
ve Saltanatı’nı kurtarmaya çalışıyordu.

     Bütün bu
yaptıklarından pişman mıydı? Aldatıldığını mı anlamıştı; fakat böyle bir
tahminde bulunarak, başka konulara girişmeyi tehlikeli saydım. Kendisine basit
cevaplar verdim:

     “Hakkımda
göstermiş olduğunuz yakınlığa ve güvene teşekkürlerimi sunarım. Elimden gelen
hizmette kusur etmeyeceğime emniyet buyurunuz.”…

     Dedim ki:

     “Merak
buyurmayınız, efendimiz. Yüksek bakış açınızı anladım. Yüce kararınız olursa,
hemen hareket edeceğim ve bana emir buyurduklarınızı bir an olsun
unutmayacağım.”

     “Başarılı ol…” şeklindeki cevabından sonra,
huzurundan çıktım.

     Naci Paşa,
Padişah’ın yaveri, fakat aynı zamanda benim hocam, benimle buluştu.

     Elinde ufak bir
muhafaza içinde bir şey tutuyordu:

     “Padişahın küçük
bir hatırası” dedi. Kapağının üzerine “Vahdettin” adının ilk harfleri olan bir
saatti.

     “Peki, teşekkür
ederim.” dedim…

     Görülen oydu ki,
Padişah Vahdettin, büyük bir ikilem içinde bulunmaktadır. Bir taraftan
memleketin işgal altında olmasının ezikliği, diğer taraftan İtilaf Güçleri
donanmasının toplarının Saray’a dönük bir şekilde durmaları ve özellikle İtilaf
Güçleri’nin kendisinden Anadolu’da görülen bazı hareketlilikleri mutlaka
susturması gerektiği baskıları, son umut olarak, tüm tereddütlerine rağmen
Mustafa Kemal Paşa’ya sarılmak gereğini duymuştur.

     Artık kader
ağlarını örmüş. Yeni bir Türkiye’nin kuruluş aşamasına gelinmiştir. Mustafa
kemal Paşa da, ister şartların zorlamaları ile, ister imkânsızlıkların ortaya
sürdüğü umutsuzluklarla olsun, İstanbul Yönetimi’ni, hem O’ndan kurtulma, hem
de O’ndan bir medet umma noktasına getirmiştir…

     “İhtiyar Kaptan
İle Pusulasız Seyahat”

     (Vapurun
Karadeniz’de batırılacağı haberi…)

     (Mustafa Kemal’in
anılarından)

     Artık Şişli’deki
evi bırakmak üzereyiz. “Bandırma vapuru”, Galata rıhtımında hazır. Tüm
bildiklerimiz bu…

     Tam o sırada
gelerek beni büroma götüren bir dostum “Aldığı habere göre, benim ya hareketime
izin verilmeyeceğini, yahut vapurun Karadeniz de batırılacağını” söyledi…

     Karadeniz
(İstanbul) Boğazı’ndan çıkarken kaptana tehlikeli olasılıkları
anlattım…Mümkün olduğu kadar kıyıları izlemesini önerdim. Çünkü bundan sonra
“Benim tek istediğim, Anadolu’nun bir kara parçasına ayak basmaktan
ibaretti.”…

     19 Mayıs 1919
pazartesi günü sabah saat 06.00 da Samsun limanına vardık…Gemi ahşap bir
iskelenin açığına demirledi. Sahilden gönderilen kayıklara binerek askerî bando
eşliğinde halkın coşkuları ile karaya çıktık.

     Mustafa Kemal ve
arkadaşlarını, kent adına Belediye Meclisi üyelerinden Hacı Molla karşılayıp
“Hoş geldiniz Paşam” dedi…

     Diğer taraftan,
Mustafa Kemal’in Anadolu’ya geçişinin altındaki düşünceyi anlayan İngilizler,
kendisi daha Samsun’a varmadan, bir taraftan hükümete şiddetle çıkışarak ve
baskı kurarak, Mustafa Kemal’i yoldan çevirmek istemişlerdir.

     Başta İngilizler
olmak üzere tüm Müttefik Devletleri Mustafa Kemal’in ve onunla beraber birtakım
subay ve görevlilerin Samsun’a gönderilmiş olmasından tedirgindir…

     İngilizler,
“Bandırma Vapuru”nun yoldan çevrilmesi ve hatta batırılması için her türlü
girişimde bulunma görevini de üstlenmişlerdir.

     Ancak, artık ok
yaydan çıkmış, kader Türk Milleti’ne lâyık ve hak olarak gördüğü özgürlüğünü ve
kurtuluşunu elde edebilmesi için her türlü plân ve programını yürütmeye
başlamıştır bile…

     (19 MAYIS; yazan,
derleyen ve fotoğraflayan HANRİ BENAZUS, (1982 – 2016 tarihleri arasında
yayınlanan) Nokta Dergisi’nin Tarih Eki’nden)

x

     Zamanın “Bugün”
gazetesinde çıkan bir yazım dolayısiyle benimle tanışmak isteyen; üslûbumdan
beni emekli bir tarih öğretmeni sanan ve müdiresi bulunduğu Özel Erenköy Güneş
Koleji’nde Tarih öğretmenliği yapmayı teklif etmek üzere, benimle tanışmak için
gazeteyi arayan; Sn. Nezahat Nureddin Ege Hanımefendi ile tanıştığımda, özellikle
Türkçe’miz hakkındaki görüşlerimi çok beğendiği için, hemen Nihad Sami Banarlı
hocamızı aramış; benimle muhakkak görüşmesini O’ndan talep etmişti.

     İşte bu vesileyle,
Millî Eğitim Bakanlığı tarafından 2 büyük cilt hâlinde neşredilen, sahasında çok
büyük bir değeri olan TÜRK EDEBİYATI TARİHİ yazarı; şair ve edebiyatçı merhum
Nihad Sâmi Banarlı (1907 – 1974) ile görüşmemi kabul ettiği, İstanbul’un Bebek
sırtlarındaki Boğaz’a nazır köşkünde sohbet ediyorduk. Söz döndü dolaştı yakın
tarihimiz üzerinde yoğunlaştı ve hocamız, beni de hayretler içinde bırakan
şöyle bir yorumda bulundu:  

     “Evlâdım dedi.
Milletçe kazanılan bir zaferi tek bir kişiye vermek doğru değildir.  Eğer Türk İstiklâl Harbi’nin zaferle
sonuçlanmasını, ille de tek bir kişiye vermek zorundaysak; o kişi Mustafa Kemal
Paşa değil, son Padişahımız Vahdettin olmalıdır. Çünkü O’nu Anadolu için
görevlendiren ve O’nu oraya yollayan bizzat Vahdettin’dir. Elbette Mustafa
Kemal Paşa, siyasî bir dehadır. İstiklâl Savaşını; tüm yokluk ve zorluklara
rağmen Türk Milleti’yle omuz omuza vererek, liderleri bulunduğu diğer kumandan
paşalarla beraber liyakatle yürütmüş ve onlarla birlikte, Millî Mücadele’yi
zaferle sonuçlandırmıştır. Hepsine şükran borçluyuz. Ruhları şâd olsun.”   

Geçtiğimiz gün ülkemiz belki de dünya tarihinin en önemli
seçimlerinden birini yaşadı. Rekor bir katılım düzeyi ile sandık başına giden
Türk halkı gönlündeki siyasi partiyi ve cumhurbaşkanı adayını işaretledi. Ancak
hepimizin malûmu olduğu üzere sonuç çıkmadı. Milletvekilleri seçildi ama
cumhurbaşkanı seçilemedi.

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi adı verilen yönetim
üslubunda bütün yetkiler tek bir kişide yani cumhurbaşkanında toplandığı için
seçim, parlamento kısmı netleşmiş olsa da cumhurbaşkanı seçilemediği için
aslında gerçekleşmedi. Peki ortada kalan bu seçimde kazanan ve kaybedenler var
mı?

Elbette var.

Birincisi Türkiye kazandı.

Bir iki münferit hadise hariç olabildiğince sakin bir seçim
gerçekleşti. Hiçbir yerde daha evvelki yıllarda olduğu gibi ‘oylar çalındı,
sandıklar kaçırıldı’ şikâyeti yaşanmadı.

En önemlisi seçim öncesi özellikle iktidar cephesinden
kontrollü bir biçimde yükseltilen tansiyona rağmen milletimizin feraseti ile
çok şükür kimsenin burnu bile kanamadı.

İkinci sırada kazanan ise hiçbir şekilde basında yer
verilmeyen, parası ile bile reklâmları yayınlanmayan Millet İttifakının
bileşenleri DEVA Partisi ve Gelecek Partisi TBMM’de çok daha güçlü bir şekilde
temsil hakkı elde ettiler.

DEVA Partisi tek başına da seçime girse gerçi yine milletvekili
çıkarabiliyordu, ancak bu şekilde CHP listesinden adayları seçime girince
Millet İttifakı, daha fazla milletvekili çıkarmış oldu.

Böylece DEVA Partisi önümüzdeki dönemin ‘merkez partisi’
olarak öne çıktı. Ali Babacan faktörü fedakârlığı ile ülkenin önemli
belirleyici aktörü oldu.

Üçüncü sırada kazanan Yeniden Refah Partisi oldu. Oğul
Erbakan’ın bindelerle ifade edilen oy oranından Cumhur İttifakı’na Saadet
Partisi’nden oy getirir umuduyla basın tanıtımları bolca yapılınca, meclise 5
milletvekiliyle girdi. Ama oylar Saadet Partisi yerine, AK Parti’den Yeniden
Refah Partisi’ne doğru hızla aktı.

Ak Parti’de kalan mütedeyyin seçmen Yeniden Refah Partisi’ne
yöneldi ve AK Parti’nin ciddi anlamda oy kaybetmesine neden oldu.

Sinan Oğan çoğu tepki oylarından oluşan yüzde 5’lik oy oranı
ile bir anda kilit isim haline geldi. Burada seçim öncesi söylediği, “İkinci
tura kalırsa Kemal Kılıçdaroğlu lehine çekilirim” sözünün de milliyetçi seçmen
üzerinden çok etkili olduğunu kabul etmek lazım.

Ancak arkasındaki rüzgârın devam etmesini ve siyasette
kalıcı olmayı istiyorsa, şimdi sıra sözünü tutmasında tabi…

Beşinci sırada ise kazanan Türk Milliyetçiliği oldu.

Sanırım Gazi Mustafa Kemal Atatürk dönemini hesaba
katmazsak, Cumhuriyet tarihinde Türk Milliyetçiliğini dile getirdiğini iddia
eden partilerin toplam oyu ilk kez % 30 bandına dayandı. Bunun elbette pek çok
sebebi var. Ama en önemli ikisi, ülkeye gelen aşırı sığınmacı akını ve dünyada
esen milliyetçilik rüzgârları.

 * * *

Peki ya kaybedenler?

İlginçtir ki kaybedenlerin başında da Türkiye geliyor.

Cumhurbaşkanı seçiminin ikinci tura kalması neticesi ülke
ekonomisinde yaşanacak 15 günlük kayıp; borsada, dövizde, altında vd. toplamda
milyarlarca Dolar’a mâl olmaya başladı bile…

Hele ki, mevcut sistem devam ederse, zaten güç durumdaki
ekonominin iyice dünyadan tecrit hale geleceği ve Rusya’ya geri ödemelerin de
olacağı için çok daha büyük bir krizin de ayak sesleri duyulabilir.

İkinci sırada kaybeden aşırı derecede politize hale
getirilen ‘ülke güvenlik politikaları’ oldu. Devletin bütün güvenlik
argümanları seçim sürecinde propaganda malzemesi olarak resmen ortaya saçıldı.
En ince ayrıntısına kadar dünyaya ifşa edilmiş oldu. Lime lime edildi.

Üçüncü derece kaybeden ise elbette AK Parti oldu. Hem
milletvekili sayısı olarak, hem oy oranı olarak, hem seçimin ikinci tura
kalmasıyla birlikte muhalefet blokuna karşı kazanma ihtimalinin ciddi anlamda
zayıflamasıyla, hem de Cumhur İttifakı bileşenleri nedeniyle, Hizbullah Terör
Örgütü ile isminin seçim çalışmaları boyunca sık sık birlikte kullanılması AK
Parti’yi epey yıprattı.

Diğer yandan 29 Mayıs’tan sonra Cumhur İttifakı’nın görünen
bileşenleri MHP ve BBP ile ve şimdilik pek görünmeyen bileşeni Vatan Partisi
ile Hüda-Par’ın bir arada nasıl uyum içinde parlamentoda ve Cumhur İttifakı
çatısı altında çalışacakları ise oldukça büyük bir sorun…

Bir de bunlar yetmezmiş gibi 9 ay sonra yerel seçimlere
gidilecek olması AK Parti için bu tabloda Cumhur İttifakı’nı bir arada
tutabilmek adına, çok daha büyük fedakârlıkları gerektirecek…

 * * *

Netice?

Hiç kimse seçim sonuçlarını Stockholm Sendromu’na veya
cellâdına âşık olmaya filan bağlamasın.

Hiç kimse seçim hilesi vs. ile de kendini avutmasın. Çünkü
ben de sandıkları gezdim, münferit o da belki bir iki hadise hariç hile filan
yok, sonuç ortada.

Vatandaş, bunca ekonomik krize, depreme, sele, tarihin en
büyük maden kazalarına, hendek savaşlarına, binlerce şehide, açılım
politikalarına, Yunanistan’a verilen ada ve kayalıklara, milyonlarca Suriye,
Afganistan, Libya, Irak, İran vd. ülke vatandaşının Türkiye’de göçmen veya
sığınmacı olarak yaşamasına, Döviz’in 1 TL= 1 Dolar seviyesinden neredeyse 20
TL bandına gelmesine rağmen net bir karar veremedi.

Bunda elbette basının tarafsızlık ilkesini kaybetmesinin ve
tekelleşmesinin rolü var. Halk doğru ve gerçek bilgiyi alamıyor. Bilgi
olmayınca da elbette karar vermekte zorlanıyor.

Ama tek sebep bu olabilir mi?

Neticede Yunanistan’ a verilen ada ve kayalıkları
bilmeyebilirsiniz ama bakkala gittiğinizde ekmeğin 50 Kuruş’tan birkaç yılda 5
TL’ye çıktığını da basın sizden gizleyemez.

Depremin imar aflarıyla ve belediyelerin gerekli denetimleri
zamanında yapmamış olmasından dolayı öldürücü olduğunu basın sizden
gizleyebilir ama konu komşularınızın Afganistanlı veya Suriyeliler’den oluşmaya
başladığını her halde görürsünüz…

Öyleyse burada sosyolojik olarak düşünülmesi ve Türk
Halkı’nın seçim eğilimlerinin iyi tespit edilmesi siyasi partiler için çok
büyük önem arz etmektedir. Amerika’dan, Rusya’dan şablonu getirip Türkiye’de
uygulamakla ne yazık ki bu işler olmuyor.

Şurada Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ikinci turuna 14 gün
kalmışken elbette bu sosyolojik tahlilleri yapmak mümkün değil.

Ama şu mümkün:

Vatandaş en çok neyi istiyor? Neyden şikâyet ediyor? Ve
neleri unutuyor?

İstedikleri konusu seçim gündemine taşınırsa, entel mevzular
yerine ‘şikâyet ettiklerine’ yönelik çözüm önerileri sunulursa ve en önemlisi
unuttukları hatırlatılırsa (parasını ödediğimiz F-35’lerin alınamaması, 1 TL= 1
Dolar olan günler… Vs.) seçim kararı netleşecektir.

Çünkü bugün Türkiye’de, Millet İttifakı’nın ülkede ilk kez
hazırladığı kalem kalem 2300 maddelik programa, kaynakların nerede
bulunacağına, ilk bir saatte, ilk 1 haftada yapılacaklar gibi plânlı –
programlı çalışmaya, gerçekçiliğe vatandaşın önemli bir kısmı ne yazık ki
bakmıyor.

Biraz unutkan ve duygusal bir milletiz vesselâm…

Seçimlerin resmi olmayan sonuçları belli
oldu. Cumhurbaşkanlığı seçimi 2. Tura kaldı. Fakat yüzde 49,5 oy alan R.
Tayyip Erdoğan yüzde 45 oy alan K. Kılıçdaroğlu’na göre 2. tura
psikolojik ve sayısal üstünlükle başlayacak.

Sosyolojik olaylar iki kere ikinin dört
etmesi gibi kesin öngörülebilir değildir.

İki hafta sonraki seçim için şu soruların
cevabı belirleyici olacak:

İkinci turda adaylar ilk turda kendilerine
oy veren seçmenlerin hepsinin yine kendisine oy vermesini sağlayabilecek mi?
Karşı adaya oy verenlerden bazılarını kendisine oy vermeye ikna edebilecek mi?
Ve Sinan Oğan’a verilen yüzde 5,2 oy ikinci tura kalan adaylara hangi
oranlarda gidecek?

****

Mevcut durumun çok da sürpriz olmadığını
kavrayabilmek için bu seçim sonucunu en belirleyici hususa bir göz atalım.

Millet İttifakı adayı belli olmadan
araştırma şirketleri kamuoyuna üç muhtemel adayı, yani Kemal Kılıçdaroğlu,
Ekrem İmamoğlu ve Mansur Yavaş ile Cumhur İttifakı adayı R. Tayyip Erdoğan yarışırsa
kime oy vereceklerini soruyordu.

Bütün anketlerde Mansur Yavaş yüzde
56 civarında bir oy ile en önde görünüyordu. İkinci sıradaki Ekrem İmamoğlu da
yüzde 50 barajının az üstünde oy alabiliyor fakat Kemal Kılıçdaroğlu yüzde 42-
45 civarında oy alabileceği anlaşılıyordu.

R. Tayyip Erdoğan’ın seçim
kampanyalarında, devletin de bütün imkanlarını kullanarak, yüzde 3-5 geriden
başladığı yarışı bile kazanma becerisi de biliniyordu.

Bu yüzden İyi Parti ve Meral Akşener “kazanacak
aday” vurgusu yapıyor, İki belediye başkanından birinin aday olması
gerektiğine dair açıklamalar yapıyordu.

Meral Akşener ve İyi Parti’ye göre, Kemal Kılıçdaroğlu kazanabildiği
taktirde Cumhurbaşkanlığını en iyi şekilde yapabilecek bilgi, donanım, tecrübe
ve çalışkanlığa sahip dürüst bir adaydı. Ama Türkiye’nin sosyolojik yapısı, sağ
seçmenin CHP’ye karşı taşıdığı önyargı ve geleneksel siyasal kültürü sebebiyle “asla
CHP’ye oy vermem” diyen bir kesimin varlığı göz önünde tutulmalı idi.

Ancak Kemal Kılıçdaroğlu ve ittifakın
diğer partileri Kemal Kılıçdaroğlu’nun adaylığında ısrar edince Meral
Akşener “masadan kalktı.” Mansur Yavaş ve Ekrem İmamoğlu’nu
Cumhurbaşkanı Yardımcısı adayı olarak sisteme dahil ettirerek masaya döndü.

Metropoll’ün araştırmasına göre, kamuoyunda sevilen
bu iki Belediye Başkanının Millet İttifakı’nın propaganda sürecine girmesiyle,
Kılıçdaroğlu’nun oylarında yüzde 3 civarında katkı sağlayacağı ölçüldü.

Her iki Büyükşehir belediye başkanları
mitinglerde gerçekten iyi performans gösterdiler.

Yani bu ölçüm doğruysa Kılıçdaroğlu,
“masadan kalkma” olayı olmadan aday olsaydı, Cumhurbaşkanlığı seçimi ilk turda
açık ara farkla Erdoğan lehine bitmiş olacaktı.

Bugün Kılıçdaroğlu’nun seçilmesi için
ikinci turda hala bir umut varsa “masadan kalkma” olayı sonrası iki belediye
başkanının sürece dahil edilmesi sayesindedir.

Millet İttifakı’nın ileride yapacağı
özeleştiride en çok düşünecekleri konu şu olacaktır:

Millet İttifakı Mansur Yavaş’ı
Cumhurbaşkanı adayı yaparak seçime girse idi, HDP oylarından bir kısmı oy vermeyecekti. Ancak
Sinan Oğan aday olmayacak ve Yavaş, MHP seçmeninden de çok oy alacaktı. Yüzde
56 civarındaki oy zaten HDP’yi de kapsayan tüm seçmenlerden alabileceği oy idi.

Belki de “şu anda bunları konuşmanın
zamanı değil.”

Olan oldu ve şimdi önümüzdeki iki haftaya
odaklanmak lazım.

****

Değişim isteyen herkesin pes etmemesi ve
önümüzdeki iki haftayı iyi değerlendirmesi şart.

Sinan Oğan’a oy veren herkesin ve hatta
Erdoğan’a oy veren seçmenlerin bir kısmının gönlünü kazanarak Kemal
Kılıçdaroğlu’na oy vermeye ikna etmek gerekiyor.

Zor ama imkânsız değil.

Rakip AKP bu kadar kötü bir yönetim sonucu
fakirleştirdiği, orta sınıfını eritip alt sınıf haline getirdiği toplumumuzdan
bu kadar oy alabildi. Hem de Türkiye’yi ekonomik büyüklük açısından dünyada 17.
sıradan 22. sıraya düşürdüğü ve yolsuzlukların bir kanalizasyon patlaması gibi
ortaya döküldüğü şartlarda bu oyları alarak başarılı olabildi.

AKP’nin demokratik teamüllere uygun
olmayan, adil olmayan, etik ve ahlak kurallarına da aykırı söylem ve
eylemlerle, devletin bütün gücünü ve kaynaklarını kullanarak bu başarıyı
sağladığını biliyorum.

Ama bunları Türkiye’de mazeret olarak
ileri süremezsiniz. Çünkü bizim halkımızın çoğunun bu türlü değerlerin
çiğnenmesi karşısında tepkisi “bizden olana mubahtır” şeklindedir.

Yine de ahlaki, dini, akla ve vicdanlara
hitap eden bir söylemle bu zihniyete karşı mücadele edilmeli.

Son sözü yabancı bir yazarın kitabından
aldığım bir özdeyişle bitirelim:

“Tanrım, bana değiştirebileceğim şeyleri
değiştirmek için cesaret, değiştiremeyeceğim şeyleri kabul etmek için sabır ve
ikisi arasındaki farkı anlayabilmek için de bilgelik ver.”

Şimdi artık seçim sürecinden önceki son saatlerdeyiz.

Türk Halkı yarın sandık başında oy kullanarak kendisini
idare edecek Cumhurbaşkanını, dolaysıyla hükûmeti ve Meclisi seçecek.

Sonuç ne olursa olsun mevcut hükûmete de ve muhalefete de
buna karara saygı duymak ve bir sonraki seçim için çalışmaya başlamak düşer.

Tehditle, kabadayılıkla, şantajla ve mızıkçılık yaparak daha
önce İstanbul seçimlerinde olduğu gibi millet iradesine karşı gelmek hiç
kimsenin işine yaramaz. Artı sonucu değiştirmediği gibi, milletin daha fazla
iradesine sahip çıkmasına vesile olur.

Bunu herkes, şimdiden bir kenara yazsın…

 * * *

Gelelim asıl konumuza, lider nasıl olur mevzuna…

• Bir
  ülkenin devlet başkanlığına gelen kişi asla ve asla kendi milletinden daha
  fazla başka bir millete değer veremez, ona özenemez veya onu kendi
  milletine karşı savunamaz, kendi milletini yabancı bir ülke ile tehdit
  edemez.
• Kendi
  devletinden daha güçlü bir devletin varlığını kabul etmez. Varsa bir
  numara olmak için çalışır.
• Bir
  devlet başkanı asla kendi halkına yalan söylemez, söyleyemez, aklından
  bile geçiremez.
• Bir
  devlet başkanı asla kendi milletine karşı komplo kurmaz, vatandaşlarına
  hakaret etmez.
• Bir
  devlet başkanı asla makam koltuğunu kendisinin ve sülalesinin şahsi
  malıymış gibi sahiplenmez, vakti geldiğinde sahibine teslim edeceğini bir
  an dahi aklından çıkarmaz.
• Bir
  lider her zaman kendinden sonra gelecek kişiler yetiştirir. Kendi başına
  bir hal gelse devletin başsız kalmaması için yeni liderler yetiştirir ve
  bunu teşvik eder.
• Bir
  lider asla benden sonra tufan anlayışıyla hareket etmez, devletin
  devamlılık üzerine kurulduğunu bilir ve nasılsa gidiyorum deyip ülkeye
  kısa ve orta vadede borç batağına sürüklemez.
• Bir
  lider milletini dünyaya öncü ve örnek etmek için uğraşır, idare ettiği
  milleti aşağılamaz, onu etnik bir unsur olarak görmez.
• Bir
  lider asla şahsi menfaatlerini yabancı ülkelerin menfaatleriyle
  birleştirmez. Bunun vatana ihanet anlamına geldiğini bilir.
• Bir
  lider asla bireysel karar vermez, müşavere eder, yanında dalkavuklar
  değil, gerçek danışmanlar bulundurur ve bunların itirazlarını dikkate
  alır, hain ilan etmez.
• Gerçek
  bir lider ülkesinde halkın bir kısmını ötekileştirerek asla toplumu
  bölmez. Hatta varsa husumetleri millî birlik yoluyla çözmeye çalışır.
• Bir
  lider asla sözde başka özde başka olmaz, bagajında kendi milletinden
  gizlediği gizli gündem taşımaz.

“ Yunus Emre Modern
Dünyaya Ne Söyler?” İsimli Makalesinde Mustafa Eren “modernitenin dili akıldır
Yunus’un dili gönül dilidir. Yunus varlığa akıl ile değil gönül ile bakar fakat
aklı inkâr etmez” demektedir.  Eren’in Yunus’un aklı inkar etmediği
ise  Akl-ı
Maaş, Akl-ı Maad ve Akl-ı Kül tespiti 
ile  vurgulanmaktadır. Annemaria Schimmel, Senail Özkan gibi
araştırmacıların yanı sıra Batı felsefe düşünürlerinden de bahsederek  Jaspers’ sin “eksen çağı” analizinin önemini vurgulamaktadır. Eren’in Yunus
düşüncesini açıklarken akıl ve gönül ikilemi algılanıyor gibi görünse de
Türk  irfanında akıl ve gönül birbirinden ayrı değildir.

Kaşgarlı
Mahmut Divan-ı Lügat-it Türk‘te “könğül”
kelimesini; “gönül, kalp, yürek; anlayış” (Kaşgarlı Mahmut, Çeviri: Besim
Atalay, 1986: 361)  olarak özetlemektedir.
Hangi yüzyılda bu kavramların (gönül/akıl) birbirinden ayrıldığı bilinmese de
Kaşgarlı Mahmut’un bu açıklaması günümüz yazarlarına da ışık olmalıdır. Çünkü
akıldan ayrı bir gönül kavramı gerçekçi olamadığı gibi insan zihnini de
parçalamaktadır. Hâlbuki iman dâhil hiçbir şey akıl ve zihin dünyasında ısdırap
çekilmeden gönül niteliğine kavuşamaz.

Eren’in çalışmasında
vurgulamış olduğu Vahdet-i vücûd
anlayışı varlığın Birliği düşüncesi bize bunu hatırlatmaktadır. Vahdeti vücûd
düşüncesinin felsefî anlamda en geniş yorumlarını yapan Muhiddin Arabî vücut
kelimesine verdiği anlamlardan biri “tecrübe”
olmaktadır. Bu ise “emek”le insanın
düşünce ve vahdete kavuşabileceğini göstermektedir. Aksi halde Vahdeti vücut’u
sadece varlığın yahut Tanrı’nın vücudunun birliği şeklinde algılanması halinde
insanların bunu hayatlarına ve ruhlarının gelişim süreçlerine aktarabilmeleri
mümkün görünmeyecektir. Hâlbuki tecrübe insanların kitaplarda arayıp
da bulamadığı ve hayat boyu edindikleriyle bu düşünceyi aşkın bir hale
getirmelerinin söz konusu olduğu yaşanmış bir hakikat olacaktır.

“Muhiddin  Arabî düşüncesinde kullanmış olduğu kavramlardan
Ayn zat, kaynak ve göz anlamlarına; cem toplanma, sentez veya
birleşme anlamlarına; vücûd ise
varlık, buluş ve tecrübe anlamlarına kar­şılık gelmektedir. Bu nedenle vücûd
“birleşme ve tecrübe gözü” olarak da
ifade edilebilir”( Hırtenstein, 2016: 50). Bu çerçeveden baktığımızda Türk
tasavvuf düşüncesinde önemli bir yeri olan vahdet-i vücûd” kavramının farklı
bakışlarla da yorumlanması gerekmektedir.

Eren’in felsefî bir üslupla
Yunus’u çağa okutmak anlamına gelen
makalesini herkese tavsiye ederim. İlerleyen dönemde Kaşgarlı Mahmud’un gönül,
Muhiddin Arabî’nin vücud kavramlarını daha da açacağı yazılarını da kendisinden
beklediğimi ifade etmek isterim. Mustafa Eren gibi mütefekkirlerin sayısı
arttıkça “Türk Düşünce Hayatı” zenginleşecektir.

Kaynaklar:

Doç. Dr.
Mustafa Eren “ Yunus Emre Modern Dünyaya Ne
Söyler?”, I.
Uluslararası İslam Kültür Ve Medeniyeti Sempozyumu “Yunus Emre” 10 Temmuz 2021,
Kocaeli Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, S. 261-272.

Kaşgarlı
Mahmut, Divanü Lûgat-it Türk, Çeviren: Besim Atalay, TTK Basımevi, Cilt: IV,
1986, Ankara.

Stephen Hirtenstein, 
Hayatı ve Fikriyatıyla -Muhyiddin İbn Arabî, Bir Merhamet Abidesi,
Çeviren: İrfan Kelkitli, Litera Yayıncılık, 2016, İstanbul.

 “Bana okuduğum kitapların en güzelinin hangisi
olduğunu sorarsanız, söyleyeyim: Annemdir.”

Her
kadın anne adayı olarak dünyaya gelir. Sosyal çevre, eğitim ve kalıtım bu
kavramı estetikleştirerek, “nadide ve eşsiz” 
hale getirir. Daha bir doyumsuz olur anne duygusu.

Anne
olabilmenin “olmazsa olmazları”
vardır. Bu duygu ve davranışlar sadece onlara özgüdür: “Merhamet, paylaşma, yaşama
sevinci, olumlu
davranışları kazandırma azmi ve isteği,   sınırsız ve koşulsuz sevgi, koruma kollama
duygusu, şefkat, sahiplenme, inanılmaz bir bağlılık ve özveri, empati, değer
verme, samimiyet, halden anlama, yardımlaşma, özenme, gıpta etme, gurur duyma,
özlem, sorun çözme, rehabilite etme becerisi, vb.”

Aklımıza
gelebilenleri saysak da, anne sözcüğüne içerdiği ve taşıdığı önemi  anlatmamız yetersizdir. Çünkü bir anne,
bunlardan çok daha fazla güzelliklere, bulunmaz eşsiz hazinelere maliktir.
Annelik bunlardan da öte, erişilmesi, anlaşılması ve anlatılması çok zor fakat
en zevkli, nadide bir sanattır.

Anne,
yüreğinde biriktirdiği bu güzelim hasletlerle evladını yoğurabilmek için, yaşam
yolundaki engelleri de aşmak zorundadır. Özellikle de ülkemizde annenin işi
daha bir güçtür.

Evi
çekip çevirme, geçim sıkıntısı, eşiyle uyumlu ve sağlıklı bir yuva kurabilmenin
mücadelesi, kaynana, görümce, çekişmeleri, komşuluk ilişkileri vb. sorunlar da
annenin yüreğinde onulmaz yaralardır.

Çoğu
zaman babaların yapması gereken işler de anneye havale edilmektedir. Çocukların
eğitimi, veli toplantıları, oyun oynamaları, ödevlerine, proje hazırlamalarına
yardım, gözlem, kitap okuma vb. bunlara örnek verilebilir.

Babadan
yeterince yardım alamayan anneler ise yalnız, kırgın ve çaresizidir bu
sorunlarla baş etmede. Yine de O, çocuğunu itinayla besler, üstünü başını
giyeceklerini, yiyeceklerini eşyalarını özenle seçer yıkar ütüler. Zaman
ayırarak ninniler söyler, masallar anlatır, kitap okur. Çocuğunun odasını
toplar, temizler. Okula hazırlar, gezdirir, isteklerini karşılar.

Sorunlarını
dinler, moral verir, teselli eder. Üzüntülerine, acılarına, can sıkıntılarına,
tebessümle, tatlı söylemlerle, okşamalarla merhem olur, mutlu olmasını sağlar.

Çocuğunun
arkadaşlarına kapısını, yüreğini açar, misafirperverlik yapar, değer verir,
ikramlarla, jestlerle evladının mutlu  olmasını, gurur duymasını sağlar. Kendisi ile
arkadaşları ile çevresi ile barışık içinde yaşamasına katkıda bulunur.

Bazı
babaların vurdumduymazlığı karşısında, çocuğunun baba özlemini ve sevgisini
telafi etmeye çalışır. Babaların hatalarına kırılan biricik evlatları, yine
anneler teselli eder. Babaya karşı menfi duygular beslemesine mani olucu,
yapıcı nasihatlerde bulunur.

“Baban
aslında seni çok seviyor, fakat işi ağır, zaman bulamıyor.” “Sen babanın
aldırmazlığına bakma, seni çok seviyor fakat belli etmiyor. “Hadi yakışıksız
söylem ve tavırlarından ötürü babandan özür dile. Bu günlerde işi yoğun biraz ,
o yüzden sinirli.” Baban seni elbette ki anlıyor, zamanı olunca seninle bolca
ilgilenecektir.”
Türden konuşmaların mimarı yine annedir. Annelerin bu yapıcı birleştirici ve
sevilen imajları olmasa çoğu evde baba evlat kavgalarının ve kırgınlıklarının
sonu gelmeyecektir.

Belli
yaşlarda babaya açılmayan konular yine anneye iletilir. Bir gruba katılma, bir
istek, karşı cinsle kurulan arkadaşlıklar. Hatta evlilikler önce anneye açılır.
Babanın hoşuna gitmeyen taraflar, anne tarafından yumuşatılarak ikna sebepleri
hazırlanır ve babaya götürülür. Evlat haksız da olsa anne yanındadır. Savunur,
ortamı yumuşatır, tarafları ikna eder.

Gurbete
düşen evlatların ilk aradığı annedir. Özlenen, aranan, yüreğe kederi, özlemi
düşen annedir. Yemekleri, gülümsemesi, ilgi ve iltifatı, oh çektiren bal
tatlısı söylemleri evladın can simididir. İster ki konuşmalar hiç bitmesin.
Bilinen fakat duyulması mutlu eden anılar tekrar tekrar paylaşılır. Zihinlere
depolanır, gözlerde sevinç taneciklerine, gönüllerde huzur çiçeklerine dönüşür.

Çocuklar
her yaşta, annenin gözünde çocukturlar. Üstünün örtülmesi, üşütmemesi, ihmal
etmemesi gerekenler bir çırpıda anne tarafından sıralanır. Kaç yaşında olması
hiç önemli değildir evladın. Hala minicik, narin, bazen yaramaz, ihtimam
isteyen korunması gereken bir çocuktur o.

İşte
onun için annelerin dudaklarından sessizce süzülen yumuşacık ve tatlı duaların
huzuru özlenir. Kendi açtığı üstünün, annesi tarafından ihtimamla, özenle,
şefkatle örtülmesini ister. Azıcık üşütmüş olduğu halde, durumunun abartılarak
telaşlanması hali özlenir. Gülümsemesi, okşaması, sarılması, ninnileri özlenir.

Kötü
ve çirkin anne yoktur. Bütün anneler evlatların gözünde nadide çiçek, miskler
kokan manolya, pırlantaların aciz kaldığı en değerli hazinedirler. Onlar
biricik, vazgeçilemez, uzak kalınamaz, müstesna kahramanlar, her sıkıntı ve
gamı bir tebessümle bertaraf eden en seçkin psikologlardır.

Biricik,
vefakâr, merhamet timsali, sevgi okyanusu, yüreklerimizde açan nadide
çiçeklerimiz. Hayatımızın anlamları, ömrümüzün huzuru, hanelerimizin direği,
baş taçlarımız.

Her
gününüz huzurlu, sağlıklı ve mutlu geçsin… İyi ki varsınız… Bizler ne yapardık
sizler olmasaydınız…

Sevgiyle
kalın…

Hayat; başı sonu olmayan Ezelî, sonsuz İlâhî kudretin en
büyük, en ince ve en acip, tuhaf, hayret edilen bir mu’cizesidir.

     Benzerini
yapmaktan, insanların âciz kaldığı İlâhî bir Yaratımdır. Bütün nimetlerin en
üstünüdür.

     Mebde / ilk
yaratılışın, dünyaya ilk gelişin yani başlangıcın ve mead / dönülecek yerin,
yani âhirette yeniden dirilişin bürhan ve delillerinden ve bunların en zahir /
en açık ve en âşikâr olanlarındandır.

     Hayat çeşitlerinin
en aşağı, en basiti; toprakta biten, yetişen her türlü bitki hayatıdır.

     Bitkisel hayatın
başlangıcı ise çekirdek, tohum ve tanede; hayat ukdesi denen hayat düğümünün
uyanıp açılmasıdır.

     Bunun keyfiyet,
nitelik ve nasıl olduğu; o kadar açık, umumî / genel ve ülfet ettiğimiz /
alıştığımız bir gerçek olduğu hâlde; Hz. Âdem zamanından şimdiye kadar insanın
bilgi, anlayış ve felsefesinden gizli kalmıştır.

     İşte varlığını
bildiğimiz, fakat mahiyet ve içyüzüne vâkıf olamadığımız hayat; bir bakıma çok
açık, diğer bakımdan çok meçhul bir keyfiyet arzetmekte.

     Hayatı olmayan bir
cisim, en büyük bir dağ bile olsa yalnızdır, yetimdir; mekânından başka bir
şeyle münasebeti yoktur.

     Fakat bal arısı
gibi küçük bir cisim; hayata mazhar olduğu, hayat eseri gösterdiği, yani canlı
olduğu, hayat emaresi kendisinde belli olduğu, hayatla / canlı oluşla
şereflendiği için, bütün kâinat ve evrenle ilişki içine girer. Onlarla
münasebette bulunur.. Her şeyle alışveriş yapar. Hatta: “Kâinat benim
mülkümdür, benim yerimdir.” diyerek kâinatın her tarafına gider. Hasse ve
duyularıyla tasarruf eder. Onlarla bağlantı kurar, onlarla ilgilenir. Kısaca,
tüm varlıklara karşı bir yakınlık duyar.

     Özellikle insanda
en yüksek dereceye çıkan hayat; aklın nuruyla, yani aklındaki ilim ve
ma’rifetle âlemleri gezer. Cismanî âlemde tasarruf eder gibi, ruhanî âlemde
bile dolaşır. Misal âlemine; yani görüntüler âlemine, dünyadaki işlerin
görüntülendiği ve gözlendiği, ruhların bulunduğu âleme seyahat eder.

     Kendisi o âlemleri
ziyarete gittiği gibi, o âlemler de, onun ruh aynasında cisimlenmekle;
ziyaretini iade etmiş gibi olurlar. Hatta insan: “Bütün kâinat ve âlem; tüm
içindekileriyle beraber, Allah’ın fazlıyla benim için halk olunmuş /
yaratılmıştır.” diyebilir.

     İnsan hayatı; her
biri çok tabakaları şâmil / kapsayıcı olan maddî, ruhanî, manevî ve cismanî
hayatlar gibi bir çok çeşitlere ayrılır ve bu şekilde yayılır ve genişler.

     Işık; renk ve
cisimlerin görünmesine sebep olduğu gibi, hayat da; var olan canlı cansız her
şeyi keşfeder. Üstelik onların zuhur sebebidir. Yani görünmelerinin,
belirmelerinin, ortaya çıkmalarının da nedenidir.

     Evet, hayat bir
zerreyi / en küçük parçayı, molekül ve atomu bir küre gibi yapar. Hayat sahibi
olanların yani canlıların her biri: “Âlem benimdir.” diyebilir. Bununla
beraber, aralarında birbirine engellik ve zahmet verme gibi hususlar söz konusu
değildir. Birbirine sıkıntı vermek ve birbirleriyle tartışmak; yalnız insanlara
mahsus bir özelliktir.

     Evet, hayat çok
büyük bir nimettir. Camit / ruhsuz, cansız madde ve dağınık bazı zerrelerin
birdenbire bir vaziyet ve durumdan 
çıkıp; makul / aklî bir sebep olmadığı hâlde, başka bir vaziyet ve
duruma girmeleri; Sâniin / sanatlı olarak yaratan Allah’ın vücud ve varlığına
zahir / apaçık bir delildir.

     Hatta, hayat;
hakikat ve gerçeklerin en eşrefi / en şereflisi, en temizidir. Hiçbir cihet ve
sebeple cimrilik ve pintiliği ve çirkin bir lekesi yoktur. Hayatın dışı da, içi
de, her iki yüzü de lâtif, yumuşak, tatlı ve hoştur.

     Hatta en küçük,
ufak ve değersiz bir hayvanın hayatı bile yüksektir. Bunun içindir ki, hayat
ile Kudret arasında zahirî / görünürde bir sebep araya girmiyor. Hayata bizzat
Kudretin teması, O’nun izzet, itibar ve şerefine aykırı olmuyor. Halbuki ufak
ve değersiz işlere Kudretin zahiren / görünüşte teması görünmemesi için, zahirî
sebepler vazedilmiş / konulmuştur.

     Demek hayat’ta
cimrilik, pintilik yoktur. İşte bundan anlaşılır ki, hayat Saniin / her şeyi
san’atlı bir şekilde yaratan Allah’ın vücuduna en açık bir delil, bürhan ve
hüccettir.

     Aynı şekilde en
basit bir cismin geçirmiş olduğu inkılâp, tahavvül ve değişmelere dikkatle
bakılırsa görünür ki, zerre ve atomlar âlemindeki zerreler, unsurlar âlemine;
yani toprak, hava, su ve ateşe intikal edince / onlarla yer değiştirince başka
suretlere girerler.

     Doğuşlar âlemi,
doğum âleminde başka suretlere dönerler. Nutfede / döl suyunda başka vaziyet
alırlar; sonra alaka / kan pıhtısı olur, sonra mudga / bir çiğnem et parçası
olur, sonra bir insan suretini giyer, ortaya çıkarlar.

     Bu kadar hayret
verici değişimler, şaşırtıcı dönüşümler esnasında zerreler / atomlar öyle
muntazam hareketler ve belirli kanun, kural ve esaslar üzerine cereyan ederler
ki, sanki bir zerre, meselâ zerreler âleminde iken vazifelendirilmiş, meselâ
bir şahsın gözünde yer alıp vazife görmek üzere yola çıkarılmıştır. Bu hâli, bu
vaziyeti, bu intizamı / düzen ve düzenliliği gören bir zihin, tereddütsüz
hükmeder ki, o zerreler, bir kasıtla ve bir hikmet / İlâhî gaye, gizli sebep ve
fayda altında gönderilir.

     İşte atomların,
hayata mazhar olmaları / hayatı gösterecek bir durum almaları; hayata ulaşmak
ve şereflenme için geçirdiği bu kadar acip ve garip tavırları; insana, ikinci
bir hayatın, bu hayattan daha kolay ve daha sade olduğuna dair bir fikir ve
kanaat verir.

     İşte hayatın;
mebde / başlangıca ve meada / dönülecek yere / âhirete delil olduğu bu
hakikatlerden de iyice anlaşılmış oluyor.