Gazze’de gerçekleşen zulmü, soykırımı yavaş yavaş gündemimizden çıkarmaya başladık gibi. Haberlerde can yakıcı manzaraları gördüğümüzde, zihnimizin gündemine başka şeyleri alarak Gazze’den uzaklaşıyoruz artık.

 Sanki uzayan bu ıstırap sahnelerinden kaçar gibiyiz. İnsanoğlu unutmayı sever, hele canını acıtan olayları daha tez unutur. Kendisi çekmediği sürece tarih boyu bu böyledir.

Ben bile Gazze’yi birkaç kez yazdığım için tekrar yazmaya çekinir oldum. Birilerini sıkıyor muyum duygusuna kapılmaya başladım.

İşte İsrail’in istediği dönüşüm de budur. Zihinlerimiz bu vahşete yavaş yavaş alışarak olağan bir şeymiş gibi algılamaya başladı.

Zulmü işleyenler çirkinliklerinden bıkmazken, Müslümanlar, “bu kadar üzülmek yeter” gibi düşünmeye başladı. Oysa Gazze’de ve Filistin’de yaşananlar bir düş değil. İnanılması imkânsız acı gerçekler. 122 günde 27 bin masum sivilin kaybı söz konusu. Bunların bir kısmı açlıktan, susuzluktan, tedavi edilememekten dolayı hayatlarını kaybetti.

Ey Müslüman!… Ey insani vasıflarını hala kaybetmemiş onurlu insanlar!…

İsrail zulmüne aç, susuz, kimsesiz, yaralı, çaresiz, umutsuz, korunaksız, sabırla direnen, metanetle acılara katlanan, gülerek sonunu bekleyen, müjdeyle ölüme giden bir millet var.

Bu acı gerçeği, hafızanıza çıkmamak üzere lütfen kazıyınız. Merhamet ve acıma duygularınızın dumura uğramasına fırsat vermeyiniz. Üzerinizdeki ölü toprağını silkeleyerek atınız. Yüreğinize giden merhamet ve şefkat kanallarını tıkamayınız.

İşte Gazze’den ve Filistin’den son manzaralar:

Kardeşini defneden yaralı genç gülümseyerek, “Hasbünallah ve nimel vekil” i mırıldanıyor, “elhamdülillah ki şehit oldu” diye seviniyor. Sonra da; “Sıra bana da gelecek inşallah” diye tevekkülle Rabbine sığınıyor.

Bebeği bombardımanda parçalanan bağrı yanık adam, çocuğunu havaya kaldırarak ,”canımı sana verdim Ya Rabbi, benden razı mısın? Razıysan elhamdülillah”diyor.

6 çocuğu şehit olmuş biçare bir anne,  “Allah bize yeter…” diye dua ediyor.

10 yaşındaki küçük kız, “Allah bizi sevdiği için imtihan ediyor” diye acı acı gülümsüyor.

İki adam arabada su içerken gülerek, “Bu su, burada içtiğimiz son içeceğimiz. Devamını Cennette içeceğiz. Cennette görüşmek üzere” diye teslimiyet duygularıyla birbirlerine sarılıp vedalaşıyorlar.

Üzerlerine tanklar yürürken, gençler gülerek yerel danslarını yapıyorlar.

Kadınlar namaz kıyafetlerini giymiş, helalleşerek son dualarını etmiş şekilde çocuklarını yanlarına almış şehit olmayı bekliyorlar.

Elleri kelepçelenmiş, ölüme götürülen gençler, tebessümle zafer işareti yapıyorlar.

12 yaşındaki bir erkek çocuğu, dedesinin uzattığı bir parça helva için, “Dede oruçluyum. Oruçlu ölmek istiyorum” diyerek reddediyor.

Bombardımana tabi tutulan 65 yaş üstündeki neneler, dedeler olayı yaşarken, ezbere Kur’an ayetleri okuyarak kendilerini teselli ediyorlar.

10-12 yaşındaki çocuklar daha küçüklerin merakla bakan gözleri önünde, “öldüklerinde tanınsınlar diye” isimlerini kollarına yazıyorlar. Az sonra ölümü tadacaklarının bilinci içinde, soğukkanlı tavırlarıyla.

Evinin enkazının üzerinde oturan bir genç, “Ne yaparlarsa yapsınlar burayı terk etmeyeceğiz. Burası bizim memleketimiz” diye direniyor.

Bomba seslerinin altında bir çocuk elinde şemsiyesi simit satıyor. Ayakları sel sularının içinde. Başından sular akmakta. Bu vahim manzara delikanlı için o kadar olağan ki. Daha bilmediğimiz ve bilemediğimiz niceleri.

Bakın Filistinli Musa İcazi, Türkleri soran bir İsrail polisine ne demektedir:

İsrail polisi soruyor; “Diğer insanlar Kudüs’e,  Mescidi Aks ya geldiğinde gezeceği yerlere gidip sonra oteline dönüyor. Türkler öyle değil. Sen Türkiye’de okudun Türkçe bilmektesin, onları bilirsin. Türkler neden diğer Müslümanlardan farklı? Buraya geldiklerinde ev sahibi gibi davranmaktalar. Okullara giderler, Filistin hastanelerine giderler. Filistinlilerle konuşur kısa zamanda kaynaşırlar, Mescidi Aksaya girerken İsrail Polisine ters ters bakarlar.”

Musa Hicazi, “Siz ne zaman buraya geldiniz” diye soruyor. İsrail Polisi de, “ Otuz yıl önce geldim” demesi üzerine, Musa Hicazi; “Onlar dört yüz seneden beri buradalar. İzleri var. Yaptıkları eserler var. Buralar onların mülkü. Diye cevap veriyor.

Filistinliler bize, aylardır insanlık ve Müslümanlık dersi vermektedirler. Vatan topraklarının nasıl müdafaa edileceğini, metanetin, dayanışmanın, yurt sevgisinin, zulme, yokluğa, acılara nasıl sabredildiğinin örneklerini görmekteyiz Gazze’de.

Annesini Yahudi’den korumak için elindeki taştan başka silahı olmayan çocuğu, İsrail askerine diklenen yedi yaşındaki kız çocuğunu izlediniz mi? “Allah” dedikleri için her şeylerini kaybetmiş şehitlerin çocukları bunlar….

Ey Müslüman!… Gazze kan ağlamakta. Filistin’de insanlığın bittiği bu anlarda, insanlar tükenmekte. Önce zalimler, suyu, gıdayı, ilacı, havayı ve umudu yok etti. Şimdi de kentler ve insanlar tükeniyor.

Göz pınarlarınıza Gazze’nin acılarını ortak ediniz. Vicdanınızı ve merhametinizi devre dışı bırakmayınız. Bu vahşete bakın, görün, empati yapın. Yeterince üzülün… Rahatça ağlayın… Bu zulmü reva görenlere en azından duygusal tepkide bulunun…

Yarınki tarih, arşivlerde yerini aldığında, yok edilen bir milletin acılarına ortak olmanın gönül rahatlığını böyle hissedebilirsiniz. Aksi takdirde bu sorumluluğun vicdan azabı yakamızı bırakmayacaktır.

Sevgiyle kalın…

Türkiye cennet misali toprakların üzerinde, dört iklimi yaşayan, ovaları, dağları, ormanları verimli, suları yeterli, her tarafı denizlerle çevrili harika bir ülkedir.

Ancak bu ülke tarih boyu yönetenlerce ve bu yönetenleri seçip işbaşına getiren ve alkışlayan halk zümreleri tarafından talan edilmiştir.

Bunun iki sebebi olabilir. Birincisi talancılar bu ülkeyi kendi ülkeleri olarak görmedikleri için iliklerine kadar sömürmüşlerdir ve sömürmeye devam etmektedirler.

İkincisi topluma hâkim olan aç gözlülük, para hırsı ve menfaat gözeticilik nedeniyle ülkemizin talan edilmesidir. Yani talan edenler bir türlü paraya doymamıştır.

Devlet aygıtı da, bu iki tip insan grubunun eline geçince kısır döngü kaderimiz olmuş bu durum bize kader diye satılmıştır.

Düşünün bir kere; fay hattının üzerine sekiz on katlı hatta on beş katlı apartmanlar yapmak ne demektir? Merkezi yönetim, belediyeler, müteahhitler, planlara imza atan mühendisler hiç utanmamışlar mıdır?

Dere yataklarında, heyelan, bölgelerinde yapılaşmaya göz yummak hatta teşvik etmek hangi insanlık davranışı ile bağdaşır? Vatanını ve milletini seven insanlar böyle yapar mı? Ahlak bunun neresindedir?

Binlerce maden, ruhsatı ile orman ve tarım alanlarının yok edilmesi doğa katliamı talan değilse nedir?

Güzelim koylarımızın betonlaştırılması, denizlerimizde yaşayan canlıların insafsızca yok edilmesi, kanalizasyon ve pis suların akarsulara, göllere, denizlere akıtılması ve bunlara dur denilmemesi vatanın tarumarı değil midir?

Yatay mimari ve planlama ile bu ülke hepimize yetecek iken şehirlerin betonlaştırılması ve depreme karşı savunmasız hale getirilmesi talancıların bu ülkeye ihaneti anlamına gelmez mi?

Şimdi 6 Şubat depremlerini ve bu depremlerde yitirdiğimiz canları konuşacağız… Sonraki yıllarda da başımıza gelmesi muhtemel depremlerden sonra da onları konuşacağız! Ne akıl ama değil mi?

Ancak sıra bir türlü kendimizi sorgulamaya gelmeyecek! Böylece vatan talancıları ile de hesaplaşmayacağız… Kendimizi avutup kendimizi aldatacağız!

Soruyorum sizlere; beylik laflara karnınız doymadı mı?

Vatanın son zerresine kadar talanla tarumar edilmesini seyretmeye devam mı, edeceksiniz?

Öyle ise yazık bizlere!

Elbette her şey takdiri ilahidir amma gereken tedbirleri almakta ilahi bir emirdir.

Buna hemen başlamalıyız… Vatanı tarumar edenlerle hesaplaşmalı ve bu suretle ülkemizin geleceğini kurtarmalıyız.

Unutmayın, talancılar asla bizi talandan kurtaramaz!

Bu düşüncelerle depremde kaybettiklerimizi rahmetle anıyor sizleri de uyanmaya davet ediyorum.

Avrupa’da, Katolik Engizisyon yargılamalarında, dokuz milyon insanın büyücülükle suçlanarak asıldığı veya diri diri yakıldığı biliniyor.

Cadılık ve büyücülük inancı, her toplumda görülse de, 12. Yüzyıldan sonra özellikle 16. ve 17. Yüzyılda bu inançlar Avrupa’da çok yaygın ve tehlikeli bir boyuta taşınmıştı.

Sadece cahil bir halk kesimi değil, herkes cadılığın gerçek olduğuna inanıyordu. Protestan ve Katolik din adamlarının yanında, devlet adamlarından aristokratlara, köylülerden şehirdeki esnaflara kadar hemen herkes.

Avrupa’da cadı avlarının en büyük kaynağı olan eser Heinrich Kramer ve Jacob Sprenger adlı iki Katolik engizitörü tarafından yazılan “Cadıların Çekici” adlı kitaptı.

Bu eser cadılıkla kadınlar arasında güçlü bir bağ kuruyor, cadıların nasıl tespit edilmesi gerektiğini ve nasıl sorgulanacağını anlatıyordu. Cadılara itiraf etmeleri için işkence edilebileceğini, cadıların ölümle cezalandırılması gerektiğini savunuyordu.

Bu eser yayınlanmasından çok sonra da matbaanın yaygınlaşmasıyla tüm Avrupa’da cadı avcılığının kaynağı olmuştur.

Matbaanın icat edilmesinin böyle olumsuz sonuçlarının da olması talihin ve tarihin garip bir cilvesi olsa gerektir.

****

Engizisyon, papalık veya kraliyetin kabul ettiği inançlara aykırı düşüncede olanların soruşturması anlamına geliyordu. Papalık doğrudan kendisine bağlı sorgucular (engizitorlar) teşkilatı kurmuş, “cadı avlama, yargılama ve imha kılavuzu” diyebileceğimiz protokoller oluşturmuştu.

Engizisyon duruşmalarında jüri yoktur, avukat yoktur. Duruşma, sadece sorgucu ve kafirlikle suçlanan şahıs arasında geçer. Bir de zabıt kâtibi olarak noter bulunurdu.

Mesela 1278’de Fransız Cathar mezhebinden 200’ü aşkın “kafir” ateşe atılarak yakılmış, odun ve sair masraflar kurbanların ailelerine ödetilmişti.

Mahkemede tövbe eden “kafir” yüksek güvenlikli hapishanelerde prangalı hücre mahkumiyetiyle cezalandırılırdı.

İlginç olan bir diğer husus ise öldürülen dokuz milyon insandan sadece beş tanesinin büyü, sihir, efsunlama gibi işlerle uğraştığı kanıtlanabilmişti.

1736 yılında cadılık bir suç olmaktan çıkarıldı. Ancak uygulamalar Portekiz’de 1821, İspanya’da 1834, Vatikan’da 1965’e kadar devam etti.

Demek ki Avrupa’da günümüzün seküler ve rasyonel hukuk anlayışına geçiş hiç de kolay olmamıştı.

*********************************

Salem Cadı Mahkemeleri

Avrupa’daki bu uygulamanın bir benzerinin ABD’de “Salem Cadı Mahkemeleri”nde de yapılmış olduğunu, çok yakında kaybettiğimiz, yazar/ düşünür Alev Alatlı’nın “Fesuphanallah– Nasihatname-1” adlı eserinde okudum.

Bu eser ve devamı olan “Hafazanallah– Nasihatname-2” adlı eserler bir bakıma “Batı’yı anlama kılavuzu.”

Alev Alatlı bu eserlerde Avrupa ve ABD tarihi ile Batı’daki meşhur kurumların doğuşu ve gelişmesine dair ilginç bilgiler veriyor. Batı medeniyetine ve dünyayı yönettiğine inanılan büyük ailelerin tarihine ilişkin çok sayıda pencereler açıyor. Her bir pencereden incelenecek çok sayıda konunun ipuçlarını görüyorsunuz.

****

1692 yılında, ABD’nin New England bölgesinde bir kasaba olan Salem’de, biri Papaz Parris’in kızı ve diğeri yeğeni olan onbir yaşındaki iki kızın eşzamanlı ruhsal sarsıntı geçirmesiyle başlayan olaylar dizisi bir film senaryosu gibidir.

Çocukların tuhaf davranışlar göstermeye başlaması üzerine bir doktor çocukları muayene etti. Ancak çocuklarda fiziksel bir rahatsızlık bulunamadı. Bunun üzerine, o dönem Avrupa’da son derece yaygın olan cadılık suçlaması gündeme geldi. Yalnız yaşayan, yoksul ve yaşlı olan, farklı bir etnik kökenden gelen 3 kadın cadı olmakla ve kızları bu hale getirmekle suçlandı.

Olayları başlatan iki kıza özenen bir düzine çocuk yaşta genç kız kendilerinin de cadılar tarafından taciz edildiklerini iddia edip, isimler verdiler. Alacak verecek meseleleri, arazi anlaşmazlıkları olan hasım aileler birbirlerini suçlar Kısa zamanda aralarında papazların da olduğu 400 kişi gözaltına alındı, 200’ü tutuklandı. Sanıkların 40’ı da cadı olduğunu itiraf etti.

Sonra olaylar kontrolden iyice çıkar. İhbarlar bir toplumsal histeri haline gelir. Hapishaneler dolar, taşar.

Kurulan mahkemede hukukçu bile olmayan yargıç, yanına bir papaz ve sözde jüri alarak yargılamaya girişir.

Yargılamalarda “masumluk karinesi” diye bir şey yoktu. Suçlananlar kendilerinin cadı olmadıklarını kanıtlamalılardı. “Kadının evde kalmış olması, derisindeki beni, doğum lekesi, siğil, topallık, kamburluk ve birinin kişiyi rüyasında cadı olarak gördüğünü söylemesi bile cadı olmanın delili sayılırdı.”

Sonuçta “şeytanın büyüsüyle” iştigal etmekle suçlananlardan 19 kişi idam edilir, 1 kişi işkence altında ölür. Bazıları da hapiste iken ölürler.

1976’da Science dergisinde yayımlanan araştırma, Salem’deki köylülerde görülen sanrı, kusma ve kas spazmları gibi semptomların bir gıda (çavdar mahmuzu) nedeniyle oluştuğunu gösterdi.

***********************************

Bir Çağda Birden Fazla Çağ Yaşanır

Alev Alatlı bu acı ve ilkel olayların yaşandığı tarihlerde Bacon, Galileo, Newton gibi abide şahsiyetlerin de yaşadığını hatırlatıyor.

“Diyeceğim, bir çağda birden fazla çağ yaşanır. Nizam-ı alem ihtişam ve sefalet üzerinedir, yavrum” diyor.

****

Türkiye’nin yargı sistemi içindeki aktörlerin arasında devasa zihniyet farkları var. Toplumun farklı kesimleri arasında da.

Ülkemizde de halen aynı anda farklı çağlarda yaşayanlar olduğunu söyleyebiliriz. Muhteşem insanlarımızla birlikte yaşayan sefil yaratıklar yok mu?

****

Alev Alatlı “CADILAR BAYRAMI” (Halloween) hakkında şunları söylüyor:

“Neyi kutluyorlarsa artık, 31 Ekim’de başlayan bu “Halloween” Salem’de bir ay sürer. 1992’de infazların 300. Yıldönümünü “kutladılar.” Ciddi söylüyorum kullandıkları sözcük “celebration.”

****

ABD’de bulunduğum bir sırada “Cadılar Bayramı” kutlamaları vardı. Hediyelik eşyalar, resimler, şekerlemeler, oyulmuş kabaklar ve cadı kuklalarıyla süslenmiş işyerlerinden evlere kadar herkesin ve her kesimin bir bayram havası içine girdiğini gözlerimizle gördük.

“Böylesine acı tarihi olaylar ‘bayram’ olarak kutlanır mı, neden kutlanır?” anlamam mümkün olmadı.

Belki de bu kadar ilkel bir hukuk sisteminden günümüzün en iyi hukuk sistemlerine evirilmelerini kutluyorlardır.

Tarih boyu kan, gözyaşı, ihanet ve her türlü entrikaya sahne olmuş Ortadoğu hakkında bilinmeyenleri ve Mustafa Kemal Paşa’nın Ortadoğu Coğrafyası hakkındaki görüş ve düşüncelerini bu yazımızda gün yüzüne çıkarmaya çalışacağız.

                Ne yazık ki tarih kitaplarımızda Mustafa Kemal Paşa’nın Ortadoğu meselesi hakkında ki görüşlerine yeterince yer verilmemektedir.

                Gerek petrolden önce, gerek petrolden sonra Ortadoğu, her zaman haçlı ordularının ve Batılı Emperyalist devletlerin hedefinde olmuştur. Özellikle 19. Yüzyılın sonlarına doğru Ortadoğu’da petrolün keşfinden sonra ki, bu tarih, Osmanlı’nın son yıkılış dönemine rast gelir. İngiltere, Fransa ve Almanya artık bu topraklar üzerinde hâkimiyet kurmaya başlarlar.

                Osmanlı yıkılmış, Osmanlıya ait Ortadoğu topraklarının büyük kısmı İngiliz ve Fransızların sömürgesi haline gelmiştir. Türkiye Cumhuriyetinin kuruluş aşamasında gerek Suriyeli ve gerekse Iraklı yetkililer, heyetler halinde Atatürk’e gelerek adeta Osmanlıya yaptıkları ihanetin bedelini ödemek istercesine İngiliz ve Fransızlardan memnun olmadıklarını, bizlerle birlikte olup onlarla savaşmak istediklerini bildirmişlerdir. Atatürk bu iki devletin yetkililerine: “Hayır, sizler önce kendi ülkenizde bağımsızlık savaşını verin kazanın, İngiliz ve Fransızları kendi ülkelerinizden kovun, sonra federasyon veya konfederasyon şeklinde biz sizinle birleşebiliriz.” Demiştir.

                Bu sırada İngiliz istihbaratının Kahire temsilcisi Halep’ten topladığı bilgileri Londra’daki istihbarat merkezine bildiriyor. İstihbarat temsilcisinin topladığı bilgilere göre: “Yerel halk biz İngilizlerin Ortadoğu’da ki uygulamalarından çok rahatsız, Türkiye’de Mustafa Kemal’in başlattığı kurtuluş mücadelesinin aynısını onlarda yapmak istiyorlar. Sevilmeyen bir Avrupa devletinin mandası altında kalmaktansa Osmanlı ile birleşme niyetindeler.”

                Lozan anlaşmaları üzerinde kıyasıya mücadele sürerken, Misak-ı Milli sınırlarımız içinde kalan Hatay, Musul ve Kerkük masaya gelir, Irak zaten İngilizlerin sömürgesi altında olduğu için İngilizler Musul’u Irak’a bırakmak isterler. Uzun mücadeleler sonrasında İngilizlerle anlaşma sağlanamaz ve Mustafa Kemal’in direktifleriyle Musul meselesi ileriki bir tarihe bırakılarak Lozan Anlaşması imzalanır.

                1924 Senesinde İstanbul Haliç’te “Haliç Konferansı” diye adlandırılan İngilizlerle Musul konulu bir konferans düzenlenir. Fakat İngilizlerle bu konferansta da anlaşma sağlanamaz.

                Anlaşma sağlanamayınca Musul meselesi Birleşmiş Milletler Cemiyetine gider. Birleşmiş Milletler cemiyeti Musul hakkında Türkiye aleyhinde karar verir ve Musul’u Irak’a bırakır. Mustafa Kemal Paşa: “Hayır, Musul bizimdir, bizde kalacaktır” der ve Birleşmiş Milletler kararını tanımaz.

                Bunun akabinde İngilizler Türkiye’ye bir NOTA verirler. Türkiye’den Hakkâri vilayetini isterler. Çünkü oranın halkı Müslüman değil, Nesturî Hristiyan’ıdır derler.

                Mustafa Kemal Paşa Musul ve Hakkâri konusunda kararlıdır ve İngilizlerle savaşmayı göze alır. Tam olayların bu safhasında savaş meydanlarında omuz omuza birlikte çarpıştıkları bazı subaylar ordudan istifa eder, milletvekili seçilir ve Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası adı altında parti kurarlar. Bu fırka mensupları Mustafa Kemal Paşa’nın görüşlerini değil, daha ziyade İngiliz yanlısı bir duruş sergilerler.

                Bir müddet sonra bu parti içine Lawrence misali sızan irticacı Kürtler(Şeyh Sait gibi), Nesturiler isyan çıkarmışlardır. Mustafa Kemal Paşa bu isyanları bastırır ve 1925 yılında bu fitne yuvası Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasını kapatır ve üyelerinin birçoğu yargılanır. Parti kapatıldıktan sonra Mustafa Kemal Paşaya suikast hazırlanır ve öldürülmek istenir. Bu teşebbüs te gerçekleşmeden açığa çıkarılır ve teşebbüs sahipleri İstiklal Mahkemelerinde yargılanıp birçoğu idam edilir.

                Bu çıkan isyanlar neticesinde Musul konusu maalesef akamete uğrar. Ancak Mustafa Kemal Paşa Hatay konusunda son derece kararlıdır ve 1937 yılında bir toplantı düzenler. Bu toplantıda bir tarafına Sadabat Paktı Genelkurmay Başkanlarını, diğer tarafına Balkan Paktı Genelkurmay Başkanlarını karşısına da Fransız Sefirini alarak(O yıllarda Suriye Fransızların sömürgesi altındaydı) adeta Fransız Sefirini azarlarcasına: “Bakın bu iki yanımdaki şerefli devletlerin Genelkurmay Başkanları da şahittir ki Hatay’ı size bırakmam, size Hatay’ın bir karış toprağını bile vermem.” Demiştir.

                Sonrasında Suriye Dışişleri Bakanıyla görüşüp: “Batıdan bir devlet gelecek benim sınırlarımın hemen bitişiğinde bir sömürge oluşturacak ve iki devlet arasında hakemlik yapacak…hepimiz Müslümanız, namusum üzerine yemin ederim ki, ben buna müsaade etmem edemem! Fransızlar akıllarını başlarına toplasınlar. Siz de bu Fransız sömürgesinden bir an evvel kurtulun sonra biz sizinle anlaşırız.” Diyerek Hatay meselesine noktayı koymuştur.

                Hatay Mustafa Kemal Paşa için o kadar önemlidir ki Kâtib-i Umumisine şunları söylemiştir: “Hiçbir çare kalmazsa Cumhurbaşkanlığından istifa ederim, arkadaşlarımla beraber Suriye topraklarına gizlice sızarak Hatay için gerilla savaşını başlatırım.” Kararlılığını dile getirmiştir.

                Ezcümle şunu söyleyebiliriz ki; bugün ABD’nin Arap Baharı ve Büyük Ortadoğu Planına karşı Türkiye tarafından Mustafa kemal Paşa’nın Ortadoğu planı uygulansaydı Türkiye’nin ve Ortadoğu’nun kaderi bugünkünden çok daha farklı olurdu.

                *Not: Yazı hazırlanırken Atilla İlhanın görüşlerinden faydalanılmıştır.

Onu ilk defa 90’lı yıllarda yüz yüze tanıdık. “Orda Kimse Var mı?” serisine başlamıştı ve ülkücüleri daha yakından tanımak istiyordu. Öncelikle Sancı’nın yazarı Emine Işınsu’yu, sonra da beni. Kalktı, Ankara’ya geldi. O zaman Ankara’da güzel mekânlar vardı, onlardan birinde, adresini isminde taşıyan Budakaltı’nda uzun bir akşam yemeği yedik. Bu başlayıp biten bir sohbet olmadı. Defalarca, belki haftada birkaç kez telefon aracılığıyla devam etti. Derken sıra Schrödinger’in Kedisi’ne ve benim kuantum teoriciliğime geldi.

Alev Alatlı’ya uzun süre danışmanlık yapamazdınız. Çünkü yoğun merakıyla, olağanüstü çalışkanlığı ve okumasıyla pek kısa zamanda konuyu kavrar, alıp götürürdü. Kuantum teorisi derken Azerbaycanlı Türk bilim adamı Askerzade’nin “fuzzy logic”ini ne yapmıştı? İçselleştirmişti. Teorinin Türkçe adını kendi koydu: Saçaklı mantık. Sonra, mekaniğin değil toplumun ve insanın dünyasına uygulanır hâle getirdi saçaklı mantığı. Anlayışça ilkelleşen toplumların “ya siyahtır ya beyaz” mantığına isyandı bu saçaklı mantık. Bir miktar öyleyse, bir miktar da böyle demekti. 

Nasıl bilirdim

Kitaplarını, ödüllerini, söyleşilerini dostları anlatacaklardır. Ben bizzat gözlediklerimi ve öznel değerlendirmelerimi yazacağım. 

Kimliğini sorarsanız Türk’tü. Bu Türklükte saçaklı mantık yoktur. İftihar vardı. Fakat değer saydığı başka mirasları da edinmişti. Asker çocuğuydu. Bu önemliydi. Rumeli göçmeni bir ailedendi. Bu da önemliydi. Vatan kaybetmenin ne demek olduğunu bilen bir kültürdendi. Romanlarındaki Günay Rodoplu’nun Rodopluluğu oradandır. 

Herkesin aşılmaz dediği dağa tırmanacağını söyler ve etrafındakilerin şaşkın bakışları arasında o dağı aşıverirdi. Satmaz denilen “Bizim English” dergisini böyle bir atılışla çıkarmış ve yanılmıyorsam yüzbin tirajlara ulaştırmıştı. Kitapları da benzer “yok satmaz”ları ardında bırakarak yaratılmıştı, Kapadokya Ünversitesi’ni de. Yönettiğim “Türkçe Yazı Atölyesi”nin roman konulu dersine onu misafir konuşmacı olarak davet etmiştim. O olmaz denilen yayın başarılarını gençlere öyle bir övünç ve aşkla aktardı ki… Her birine, “Ben de yapmalıyım. Ben de yazmalıyım. O dağı ben de aşmalıyım.” heyecanını duyurdu. Dersten beklenen de budur değil mi?

Bir sevgi hâlesi

Kapadokya Üniversitesi’nin umdesini, “Akıl, Ahlak, Adalet, Adap” diye belirlemişti. Şimdi sitesine baktım, orada sonuna bir de “Aşk” ekleNmiş. Gerçekten aşk olmadan hiçbir şey olmaz, hiçbir şey yaratılmaz. Sitesine mutlaka gidin ve nasihatini, vasiyetini okuyun. 

Birkaç yazımda bahsettiğim, iki ketleme çemberini onda kuvvetle hissederdiniz ve tabii ki kavramı benden iyi anlatırdı. Toplum içinde, ilişkileri içinde, insanı, iki çember sarar. Bunların dışına çıkılmamalıdır. Dışardaki çember hukuk çemberidir. Onun dışına çıkarsanız hukuk sizi cezalandırır. Fakat içerde, daha dar bir ahlak çemberi vardır: Alatlı özetlemişti: “Aslolan, hakkın helal edilmesi olmalıydı. Helalleşmek olmalıydı. Helalleşmek, mahkemede dava kazanmaktan daha üstün olmalıydı. Çünkü, her yasal hak, helâl değildir.” Kanunların her izin verdiği helal değildir!

Safsatayı, paçozluğu, bayalığı sevmezdi. Fakat düşüneni, çalışanı, iddia sahibini severdi. Sizi saran sevgi halesini hemen hissederdiniz. Bu sevgi aurasıdır ki siyasî görüşleri çok farklı insanları bir araya getirir ve onların da birbirini sevmesine katalizör olurdu. Tek kriteri vardı: “Türkiye dendiğinde burnunun direği sızlamalı.” 

Emine Işınsu Roman Ödülü Jürisinde

Emine Işınsu Roman Ödülü jürisindeydi. Genç veya orta yaşlı kalemleri teşvik etmeyi görevi görürdü. Roman Ödülü sırasında üst üste cereyan eden üç anekdotu anlatayım: 

Ödüle 141 roman geldi. Tamamı internette bulutta, bütün jüri üyelerine açıktı. Fakat bizim bir de genç edebiyatçılardan oluşan ön jürimiz vardı ve onlar olağanüstü bir çabayla aday roman sayısını sekize indirmişlerdi. Alev Alatlı’ya telefona durumu ve sekiz romanın adını bildirdim. Sonra da işini daha da kolaylaştırırım diye ağzımdan şöyle bir soru kaçtı: “Ön jüri bu sekiz arasından da üçünü daha çok beğenmiş. Onların adını vereyim mi?” Kesin ve telaşlı bir sesle cevabımı aldım: “Sakın söyleme!” Helal değildi söylemek. 

Nihayet jüri Ülkü Demiray’ın Cümbezin Kızı üzerinde oy birliğine vardı. Alev Hanım sonuç belli olur olmaz, beni beklemeden Ülkü Hanım’a telefon etmiş. Düşünen, kalemiyle, kafasıyla üreten insana duyulan sevgi ve o sevginin verdiği heyecanla! Karşı tarafta da heyecan. Beş- on dakika sonra Ülkü Hanım’ı aradığımda, telefonda ağlıyordu. Ülkü Hanım’ı sonradan tanıdım. Alev Hanım’a mutlaka gidip elini öpmek istiyordu. Romanındaki kahramana benzetiyordu onu: O benim Ninannem! 

Son anekdot, kitabın arka kapağına yazılacak yazı üzerine. Alev Hanım kendi değerlendirmesini yazmıştı. Bir de “Ödüle 141 roman geldi. Bu eser diğerleri arasında öne çıktı.” diye yazsak mı diye sordum. Şiddetle karşı çıktı: “Bu, diğer katılımcıları üzer. Onlar o kadar emek ve zaman vermişler. Kazananı kendi değeriyle yüceltelim. Diğerleriyle kıyaslayarak değil.” 

Her dokunduğunun onu derhal sevmesinin sebebi budur işte. Sevgisi, “helal” anlayışı ve sevdiği insanlara yüreği titreyerek yaklaşması. 

Rahat uyu sevgili dost. 

 Tarihimizi öğrenmek, geleceğimizi şekillendirmek için gerekli olan bilgilere ve becerilere sahip olmamızı sağlar.

Geçmişten ders alarak, daha iyi bir gelecek inşa etme adına.

Ortak bir geçmişe sahip olduğumuzu fark ederek, birlik ve beraberliğimizi güçlendirebiliriz. Toplumsal farkındalığımızı artırarak, daha adil bir dünya için mücadele edebiliriz.

*

Bir Türk Devleti olan Osmanlının genel durumu hakkında okuduklarımızdan, derlediklerimizden edinimlerimizi ve Batı Medeniyeti ile mukayeseli bir özetle günümüze ışık tutacak, ders verecek dramatik bir demeti bir hatırlatma ile sunmaya çalışalım: Eski filozoflar derler ki; ‘’milletleri uyutmak için ya içi boş büyük hayallerle oyalayın veyahut küçük idealler peşinde koşturun’’.

*

Biz konumuza dönelim;

Avrupa, Orta Çağda uygarlıktan yoksun, çok geri bir zihniyetin tutsağıydı. Aynı dönemde günümüzdeki anlamıyla uygarlık sadece İslam toplumlarında vardı. İspanyada yeşeren Endülüs uygarlığında olduğu gibi. Bu uygarlıkta Müslümanlar taştan yapılmış tam korunaklı harika evlerde yaşarlardı.

*

 Aynı dönemde Paris’te insanlar Sen nehri kıyısındaki barakalara sığınmışlardı. Yoksuzlukları da diz boyuydu… Ama böylesi bir perişanlığı yaşayan o zihniyette geri Avrupa; 16. yüz yılda birden bire silkindi, kendini yeniledi; bilim ve sanat yolunda değil yürümek; çılgınca koşmaya başladı.

*

Nasıl olmuştu bu olay? ‘’Batı’’olarak andığımız dünyadaki gelişmişlik kendiliğinden ortaya çıkmadı. Bu gelişmişliğin temelleri, yeniden doğuş anlamındaki Rönesans döneminde atıldı. 14. yüzyıl sonlarında başlayıp, 15. ve 16. yüzyıl sonuna kadar süren bu dönem, Avrupa’nın aklını bilim ve sanat yolunda, gerçekten doludizgin koşturdu.

*

Size hiç abartı olarak gelmesin; bir gerçek var ki, Doğunun bilgi desteği, Rönesans’ı doğurdu! Eski Çağ’ın, özellikle Adalar Denizi (Ege) çevresi bilginlerinin eserleri Orta Çağ boyunca-putperestlik dönemi eseridir diye Avrupa’da yasaklanmıştı. Ama İslam bilginleri bu sürede o eserlerin çoğunu Arapçaya çevirmişlerdi. İşte o Arapça metinler Haçlı Seferleri yoluyla ve Endülüs İslam Uygarlığı kanalıyla Avrupalılarca elde edilip, Latinceye çevrildi. Bu ‘’akıl ürünü’’ bilgi akışı karanlık Avrupa’nın (Batı’nın) beynini aydınlatmaya başladı.

*

 Bu arada İtalya’da Şair Francesko Petrarca (1304–1374)’nin Eski Çağ yazmalarına ilgiyi başlatması, şiirleriyle insancıl bir fikir akımını beslemesi, ‘insan’ merkezli güzel sanatların gelişmesini körükledi. Söz gelimi; Leonardo da Vinci, o görkemli Mona Lisa tablosunu yaparken, insan anatomisi üzerinde çalışıyor; insanın nasıl kanat takıp uçabileceği konusunda da kafa yoruyordu.

 Ve elbette; Johann es Gensfleisch Gutenberg’in ( 1394–1468) matbaasının seri ürün vermesi bilgiyi yaydı. Özellikle Alman Luther’in 1526’da İncil’i Latincenin boyunduruğundan kurtarıp, halkın anlayacağı dile çevirmesi ‘akıl coşkunluğunu’ sağladı.

*

Bilgiye verilen bu değer, Avrupa düşünce ikliminde müthiş bir değişiklik yaptı. İnsanlar, çevresini, yönetim anlayışını, yaşamı sorgulamaya başladılar. Düşünce özgürlüğüne karşı bir engel olarak gördükleri Kilise’nin dayatmalarını tartışır oldular.

*

 Bu arada coğrafi keşifler ve ticaretin gelişmesi sonucu zenginleşen tüccarlar( burjuvalar); kiliseye karşı kralları desteklediler. Kıralar artık, ‘af dilemek’için İtalya’ya gidip, kara kışta Papa’nın kapısı önünde donma tehlikesi geçirerek, beklemeyeceklerdi!

*

Burjuvanın krallar safında yer alması, siyasi otoritenin bir ölçüde bağımsız davranmasını doğurdu. Böylece krallar, kilise baskısı karşısında daha dik durmaya başladılar. Bu durum özgür bir iklim yarattı. Krallar, kiliseye rağmen bilimi korudu. Tutucu-karanlık beyinler- din adına- arada bir akla, özgürlüğe ‘’kelepçe’vurmaya kalksalar da zulümleri süreklilik kazanamıyordu. Öyle ki Papalığın burnu dibindeki Padua Üniversitesi çok rahatça bilimsel çalışmalar yapabiliyordu.

*

Sonuç olarak; Avrupa-Batı, ticaret devriminden sonra sanayi devrimini de başardı… Sanayi, teknik bilgilerle beslendi. Daha sonra ‘ yüksek’teknolojiyle şaha kalktı. Bugün kullandığımız harikaların çoğu 19. yüzyılda doğdu, emekledi, yürüdü…20. yüzyılda ve günümüzdeyse çılgınca koşmaya başladı.

Hiç duracağa da benzemiyor

*

Hedefi, muasır medeniyeti yakalamak olan Türk Milleti’nin götürülmek istendiği durumu, İbni Haldun bugünü görürcesine ne güzel de özetlemiş:

‘Bil ki devlet, olmazsa olmaz iki temel üzerinde kuruludur. Birincisi asker—ordu—olarak ifade edilen güç, kuvvet ve asabiyettir. İkincisi ise askeri ayakta tutan ve devletin ihtiyaçlarını gideren mal ve paradır. İşte devlette görülecek bozulma bu iki temelden başlar

*

. Hükümdar, iktidarda kendisine ortak olanları yönetimden uzaklaştırıp iktidarı kendi tekeline alır. Sonra da onları alçaltarak yerlerine, kendisine bağlı bir asabiyet oluşturur. Ancak bu yeni asabiyet içine gömüldüğü lüks ve safahat sebebiyle yok olmanın eşiğine gelir, yiğitlik ve cesaret unutulup başkaları tarafından korunan kimseler haline gelir. Bu yüzden ülkenin sınırlarının korunması da zorlaşır. Bu durum onlara karşı halkı cesaretlendirir ve uzak bölgelerde devlete isyanlar başlar. Sonuçta devlet ikiye veya üçü bölünür. Yönetim, kurucu asabiyete boyun eğdirenlerin eline geçer…’’

*

Başka bir hastalık tablosu, ‘’ Kendi milli ve dini kimliğini benimseyememiş insanlar, hem kendilerine, hem içinde bulundukları topluma zarar verir. Çünkü halkın temel değerleriyle çatışma içine düşmüşlerdir. Bu hastalığın tedavisi şarttır. Hangi görüşe sahip bulunursanız bulunun, bu geçekliği kabul etmek aklın ve bilmin gereğidir. O halde milli ve dini kimliği birbirine aykırı unsurlarmış gibi ele almak, birbirinin alternatifi gibi takdim etmek, bu yüzden çağın şartlarına uyum sağlayamamak da aynı derecede hastalıktır ve tedavi edilmelidir. Türkiye’nin sosyal problemlerinin çözümü sosyal psikolojide aranmalıdır.’’

*

Hafızamızın bir yerine kaydedelim: 

Bin yılları aşkın siyasi bir tarihin adı olan Türk Milleti Kavramını suni kimliklere ayırmaya çalışan Batı, baş döndürücü hızla ilmi sahada ve sanatta, teknolojide ilerlemeye devam ederken, binlerce yıllık devlet geleneği olan ve Osmanlı İmparatorluğunun devamı Türkiye Cumhuriyeti Devletinin üniter yapısı tasfiyesi gündem oluşturmaya devam ediyor… Bu durum, hedeflenen sonuçları alınamayan 1.Dünya Savaşının devamıdır; Serv tamamlanmış değildir…

*

Açıklamaya çalıştığımız gibi, Avrupa-Batı, M.S. sonra 6. yüzyılda -aklı öteleyerek- girdiği Orta Çağ karanlığından 16. yüzyılda -aklını coşturarak- kesin olarak çıkmıştır. Doğu-İslam dünyası ise özellikle M.S. 8. yüzyılla girdiği aydınlık dönemini 13. yüzyıldan itibaren sonlandırmaya başladı… Doğu’nun ‘zihniyette’ çöküş sürecine girişinde halkın bir suçu yoktu. Halk her zaman olduğu gibi sessizdi. Halkın öncüsü, sözcüsü; ‘aydın’ bilinen kişiler; yöneticilerdi.

*

 O çağda İslam dünyasının ‘aydını’ ise din bilgini-ulema idi.

İslam dünyasında zihniyette çöküşün, yani aklın ötelenmesinin İmam Gazali (1058-1111) ile başladığı kabul edilir. Gazali, “Filozofların Yanılgısı” (Tehafütü’l Felasife) adlı kitabıyla İbn-i Sina’nın -bir anlamda Aristo’nun- akla, felsefeye verdiği değeri eleştirir. Gazali-özet olarak- “İman-inanma karşısında akıl güçsüzdür” der.

*

 Gazali 11 ve 12. yüzyıl İslam coğrafyasının çok etkin bir din bilginidir. Saygı duyulan birisidir. Ancak Gazali’nin, sözünü ettiğimiz eserinden sonra İslam dünyasında aklın ‘kuşatıldığı’ söylenir. Ve Gazali’yi bu konuda eleştirenler de vardır.

*

 Söz gelimi yüz yıl sonra Endülüs’te İbn-i Rüşt, Gazali’nin kitabına karşı “Tutarsızlığın Tutarsızlığı” (Tehafütü’t Tehafüt) adlı eseriyle ortaya çıkar ve Gazali’yi yoğun biçimde eleştirir. Onun ‘tutarsızlığına’ örnekler verirken “Hem akla değer vermiyorsun, hem de mantığa başvuruyorsun” der. Der amma, yüz yıldır Gazali okunmaktadır ve ok yaydan çıkmıştır bir kez…

*

Doğu-İslam dünyası bir anlamda Osmanlı devletidir… Fatih Sultan Mehmet Han döneminde Ali Kuşçu, Tokatlı Lütfi İstanbul medreselerini “Matematik akıl” ile coşturmaktadırlar. Sonra bir şey olur… Ulu Fatih hem Gazali’yi, hem de İbn-i Rüşd’ü okumuştur

*

. Bir gün Hoca zade ile Alâeddin Tusi’den, “Akıl mı üstün, yoksa inanış mı? Bu iki kitabı okuyup, yanıtlamalarını” ister. Hoca zade ve Alâeddin Tusi kitapları okuduktan sonra Fatih’e “Akıl üstün değil, inanmak üstündür” derler… İşte Osmanlı’da çöküş başlangıcının adeta ‘işaret fişeği’ böylece atılmış olur… Çok geçmez Fatih’in değerli kütüphanecisi büyük matematikçi Tokatlı Lütfi, “zındıklık, dinsizlik” iftirasıyla, sözde din adamı olacak ulemaların fetvasıyla 2. Beyazıt zamanında, Ocak 1495’de boynu kılıçla vurularak idam edilir…

*

Böylece, Osmanlı’da şeyhlerle, nakillerle uğraşan; özgün fikir üretiminden kaçan sözde din adamları, devleti etkilemeye başlar. Gün gelir, günümüzün NASA’sı konumundaki, Takiyüddin Mengüberdi’nin Tophane bayırına kurduğu müspet bilim yuvası ‘Rasathane’, devrin Şeyhülislamı’nın “Gökleri incelemek uğursuzluk getirir” yalanıyla 22 Ocak 1580 gecesi içindeki aletleriyle beraber Yeniçerilere yıktırılır.

*

 Artık aklın, bilimin değil, cehaletin borusu ötmektedir! Savaşları sözde din adamlarının iradesi yönetecektir… Felsefe, tarih, astronomi kitapları yasaklanır… Matbaa Müslüman’dan esirgenir… İşte bu kör zihniyettir ki Osmanlı’yı; Doğu’yu çökertir!

*

İşte yeryüzündeki son Türk imparatorluğu olan Osmanlı’nın, benzeri doğmayacak bir kahramanın ölümü gibi kan ve ateş selleri arasında yıkılıp gitmesinden sonra o harabelerden dipdiri bir üniter Türk devleti çıkaran Atatürk’ün Cumhuriyet’i ifade eden veciz sözlerinin bugünlerde hatırlanması lazım gelir:

‘’Türkiye Cumhuriyeti’nin temeli yüce Türk kahramanlığı, yüksek Türk kültürüdür’’

*

Evet, Osmanlı’nın bakiyesi üzerine kurulan Milli Devletimiz, Cumhuriyetimizle yeniden diriliş süreci başlar. 1980’li yıllardaki İslam Konferansı Genel Sekreteri Habib Şattı “Türkiye, ekonomi, bilim ve endüstri alanında tüm İslam ülkeleri içinde en ileri yerdeyse; bunu Atatürkçü çağdaşlaşma modeline borçludur” derken, aklı olanın karşı çıkamayacağı katı bir gerçeği ifade eder. Şu da var ki, Osmanlı’da yeşeren o kör zihniyet günümüzde de sinsice yaşatılmak istenmektedir. Bunu görüyoruz.

*

Milletler hür yaşamayı, bağımsız olmayı, vatan sevgisini ve vazife aşkını tarihten öğrenirler. Bu bakımdan bizim de Tarih’e, en fazla da milli tarihimize her milletten fazla önem vermemiz gerekir.

*

Tarihte büyük ve medeni bir millet olan Türk’ün geçmişi ile bugünkü nesil arasındaki bağları düzene sokmak, gençlerin milli karakterlerini tarihi gıda ile beslemek, milli ve siyasi terbiyelerini güçlendirmek, vatanımızın ve milletimizin asırlara göre değişen ve değişmeyen tarihi dostlarını ve düşmanlarını tanımak bugün her zamankinden fazla önem arz etmektedir.