13,5 X 21 santim ölçülerinde, 233 sayfalık kitap, Seherhan Kızmaz‘ın ilk eseri olarak edebiyatımıza ve kültürümüze kazandırdığı bir romandır. Seherhan Kızmaz, eseri için ‘Kurgu Roman‘ diyor. Lügatlerde ‘Kurgu‘ kelimesinin 13 adet karşılığı var. Roman ile alakalı bir açıklama aradığımızda karşımıza; ‘Gerçekleşmesi mümkün olmayan, hayâl ürünü hâdiseler zinciri…’  cümlesi çıkıyor.  ‘Zevzek‘, ‘hafifmeşrep‘ gibi zarif olmayan; Kaşgarlı Mahmud’un Dîvânu Lugati’t-Türk’ isimli Türkçenin ilk sözlüğünde olduğu gibi, ‘dikkatsiz‘, ‘sorumsuz‘ şeklinde farklı ve günümüzde hiç kullanılmayan karşılığı var.

Türkçede daha çok, ‘kurgu bilimi‘, ‘kurgu filmi‘ gibi tamlamalar şeklinde kullanılıyor.  ‘Kurgu roman‘ şeklinde bir tarif var ise de doğrusu, ‘kurgu romanı‘ olsa gerek… Kurgu bilimi; ‘Teknik alandaki gelişmelere bağlı kalınarak gelecekte ulaşılabilecek ileri seviyedeki durumları düşünme işi‘ demektir.  Kurgu filmi ise, ‘montaj filmi‘ demek oluyor. Bu durumda, hayâl ürünü romanlar için ‘hayal ürünü roman‘ denilmesi daha uygun olur. Batıdan gelen her şeyin ‘cici‘ olduğunu düşünen batıcılar, ‘fantastik roman‘ da diyebilirler. Bilindiği gibi fantastik, ‘hayâl ürünü‘ demektir. Bu kadar bilgiçlik taslamayı ve de geveze berberlerin ‘lafla traş‘ ameliyesini burada bırakıp Seherhan Kızmaz‘ın ‘Umay’ın Kaderi‘ isimli harikulâde meraklı, sürükleyici ve en ağır uykucuları bile en uyanık pozisyonda tutan romanına dönmeden önce tahammülünüzü fazlaca tahriş etmeden ‘Umay‘ kelimesi hakkında da azıcık ahkâm kesmeye izin verilmesini dilerim. ‘Umay‘, Türk mitolojisinde adı en çok anılan unsurlardan biridir. Orhun Yazıtları’nda da vardır. Günümüzde bayan ismi olarak kullanılıyor. Doğum ve bereketin sembolüdür. Romanda da, bu özelliği göz önünde bulundurulmuş olmalı ki, Umay, genç yaşta ‘üç çocuk annesi’ olarak karşımıza çıkıyor. ‘Umay’ ‘Koruyucu, şefkatli‘ demektir.

450’li yıllarda, bugünkü Macaristan topraklarında yaşayan Umay’ın tacı Prof. Ryan’ın asistanı olan Türk kızı Seren’dedir. Profesör tacı incelemek için alır. Evinde incelerken kazara elini keser, kan; tacın üstüne damladığında, Ryan’ın önünde bir dehliz açılır. Meraklı Prof. dehlizden içeri adımını atınca 1500 yıl öncesine gider ve kendisini Umay’ın ülkesinde bulur. Amerika’ya dönmek istediğinde parmağından akan kanı tacla buluşturur. Sonra gidiş gelişler devam eder, Umay Amerika’ya gelir. Yıl 2070’tir. Maceralar birbirini takip ederken, okuyucu kendisini sayfalar, satırlar arasında adeta kaybeder.

Seherhan Kızmaz, hayâl gücünü son noktasına, doruklara kadar kullanıp çok karışık bir konuyu, hiçbir aksaklığa, tenkide mahal bırakmayacak şekilde, baştan sona kadar başarılı bir şekilde ve mantık hatası yapmadan işlemeye devam edip, sona erdirebiliyor. Türklüğüyle övünenlerin gururla okuyabilecekleri, okumaları gereken bir roman böylece meydana geliyor. Sadece Türklüğüyle övünenler değil, Türklüğün ne olduğunu, ne manaya geldiğini, gücünün ve kahramanlığının, vatanseverliğinin insaniyetinin, asaletinin… ummanları dolduracak kadar engin, zengin ve derin olduğunu öğrenmek isteyenler de okumalılar. Batılılar Türkleri; vahşi, barbar ve gaddar, sevgiden nasibini alamamış insanlar olarak tanıtmaya, daha doğrusu iftira etmeye çalışıyorlar. Bu yalanlara kananlar da az değil. Onlar da bu romanı okumalılar. Evet! Roman hayâl ürünü de olsa, tarihi hakikatler de malzeme olarak kullanılıyor. Türk düşmanları tarih okumadıkları için bilmezler: Haçlılar Kudüs’ü zapt ederken, 200.000 kişiyi katletti. Türk milletinin asil ve kahraman evlâdı Selâhaddin Eyyübî’nin Kudüs’ü Haçlılardan geri alıp fethederken ölenlerin sayısı 200 bile değildir. Tarih okumayanlar hakikatleri romanlardan da öğrenebilirler. En azından öğrenmek için kendilerine bir kapı açılmış olur.

Seherhan Kızmaz, eserinin 98. sayfasında eblehlerin kafasına mıh gibi çakarcasına açıklıyor: Yurt dışındaki Türk öğrenci Berk diyor ki: ‘Türkçe öğrenmek isteyen bir profesörden para talep etmek, kültürüme aykırıdır.’ Ryan, bir sohbet sırasında Berk’e soruyor:

-Peki ‘Tanrının Kırbacı Atilla‘ sence bir barbar mıydı?

Berk, kendini sıkarak mümkün olduğunca nazik bir ses tonu ile anlatmaya başladı.

Barbar kelimesinin bana tarifini yapın. Meselâ insanları kazıklara geçiren Voyvoda, bence bir barbardır. Çünkü günümüzde barbarlığı ölmüş insan cesetlerine yapılan korkunç hareketler veya esir düşmüş insanları acılar içinde, değişik işkenceler ile öldürmek olarak tarif ediyoruz. Hatta çocuk, kadın yaşlı demeden insanları acı çektirerek öldürmektir. Mesela Jordanes’e göre Atilla tam bir canavar, vahşi barbardır ama Jordanes ondan yüzyıl sonra yaşamış ve Atilla’nın hayatını ve barbarlıklarını kaleme almıştır. Hem de elinde düzgün deliller olmadan. Atilla’nın zamanında yaşamış olan Priscus da, Roma sefiri olarak Atilla’nın krallığında misafir ediliyor. O büyük bir görgü, temizlik, mertlik ve güçten bahsediyor. Aynı zamanda Cermen’lerin Nibelungen destanında ise Atilla’dan sadece asilere kılıç kuşanan asil ruhlu bir hükümdar olarak bahsedilmektedir. Şimdi düşünün, eğer siz tek ok atmadan bile Doğu Roma İmparatorluğu’ndan vergi alabiliyorsanız bu barbarlık mıdır? Yoksa zekâ mı? İşte aradaki ince fark bu… Ve bizim bu farklılığı düşünmemiz gerekir. Atilla çok zeki bir hakan. Himayesinde yaşayan farklı toplumdan insanlar, Atilla’nın kölesi değildi. Aksine mal sahibi olabiliyordu. Kimsenin dinine karışılmıyordu. Etraftaki başka kavimlere ait köyler basılsa bile ürünlere zarar verilmiyor, insanların onlar için üretim yapmaya devam etmesi sağlanıyordu. Sâdece onlara direnç gösteren askerler öldürülüyordu.

Ben daha fazla savunma yapamam. O dönemdeki bilgiler çok karanlık. Belirli kişilerin bahsettiği ve kaleme aldığı notlar var sadece ve hangisine inanacağınızı siz seçmelisiniz. Ama ben Ön Türk, Hun ve Göktürk tarihini iyi şekilde biliyorum. Milattan önceki dönemlerde bile yazılmış kitabelerde ve Hakanların kanunnamelerinde; ‘kadın, yaşlı ve çocuklar öldürülmeyecek, insanlara eziyet edilmeyecek, kimse köleleştirilmeyecek, teslim olan asker bile affedilecek‘ diye yazıyor. Hatta Türk kadınlarının tamâmı bu dönemlerde, savaşlarda gerek komutan, gerek savaşçı olarak savaşmıştır. Türk töresinde kadın kesinlikle aşağılanmaz. Onlar savaşçı ve kudretlidir.

Berk sözlerini bitirdiğinde Ryan isteksizce ‘Evet Türk kadınları kesinlikle kudretli‘ dedi ve sordu:

-Peki, sence Atilla ve Türkler üzerine neden bu kadar geliniyor?

-Bizde bir atasözü vardır. Bükemediğin eli öpeceksin, yani eğer karşında savaştığın kişiyi yenemezsen onu tebrik etmelisin ve saygı göstermelisin. Ama işte Türklerin karşısındaki kabileler bunun yerine, o dönemde karalamayı, kişileri canavarlaştırmayı seçmişler. O dönemlerde bir kişiye taş atıp başını yarsanız, bir hafta sonra bu hikâye; ‘adam göğe yalvardı ve gökten taş gelip diğer adamın başını yardı‘ denilirdi. Hikâyeler doğruluktan çıkıp büyütülmüş ve değiştirilmiş olabilir. Ama bir gerçek var. Atları ilk ehlileştiren ve onları savaşlarda binek hayvanı olarak kullanan Türklerdir. Türkler atları ile çok kuvvetli ataklar yapıp iki üç katı orduları kolaylıkla yenebildiği için her zaman savaşlardan üstün çıkmışlar. Zamanın şartları, iklimle ilgili faktörler ve yeni yerler fethetme arzusu onları o dönemde bilinen dünyanın her yerine dağılma arzusuna yöneltmiş. Tuzladıkları veya kuruttukları etleri yiyerek atlarından hiç inmeden kilometrelerce yol alabiliyorlarmış. Türk toplumunun korkusuzluğu onları yenilmez bir grup hâline getirmiş. Bu da o zamanlarda bilinen bütün dünyada korkuya sebep olmuş. Ama bu barbarlık mıdır? Bence değil.

Karanlık çağlarda ve orta çağ Avrupa’sında yaşanılan çok büyük kıyımlar var. Atilla’nın hikâyesi bence çok düz kalıyor. Ama hâlen Atilla’nın sanki orada olmaya hakkı yokmuş gibi bir görüntü veriliyor. ‘Geldi ve her şeyi darmadağın etti‘ gibi bir yanıltıcı fotoğraf sergileniyor. Bunun ne doğru olduğunu söyleyebilirim nede doğru olmadığını. O döneme ait çok daha kesin eserler elimizde olsa veya bir şekilde izleri kalmış olsa, işimiz tabii ki daha kolay olurdu. Ama şu an için mantığımız ve bilinen Asya Türklerinin davranışları ile yazılan kötü tarzdaki yazıları karşılamaktan başka imkânımız kalmıyor. Keşke o günlere dönebilsek ve gerçekleri görebilsek.

Ryan ‘Evet keşke‘ dedi.

‘Keşke‘ kelimesinde, Umay’a âşık olan Ryan’ın zihnine sancı gibi saplanan arzusu gizlidir.

(Not: Türk dil bilgisi kaidelerine aykırı olarak türetilmiş, daha doğrusu uydurulmuş ve maalesef yaygın olarak kullanılan kelimeler değiştirilmiş veya metinden çıkarılmıştır.)

Öncelikle ‘Asena’ olarak anılan genç kızlarımıza ve geleceğin Asenalarına ve bütün gençlere hararetle tavsiye edilecek bir kitap. Yazarı, tebrikleri hak ediyor.

Karakum Yayınevi:

Kent Kop Mahallesi 1864. Cadde Nu: 17/B, Yeşimcan Sitesi A 1 Blok. Yenimahalle, Ankara

Seherhan Kızmaz:

18.09.1979 tarihinde İstanbul da doğdu. İlkokulu Sarıyer ilköğretim’de Ortaokulu, Dost koleji (Cent koleji) ve İstek Vakfı Tarabya Kemal Atatürk lisesinde okudu. Lise eğitimini Behçet Kemal Çağlar Lisesinde tamamladı.

Trakya Üniversitesi Tekstil Bölümü’nün ardından 2008 yılında Beykent üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Tekstil Tasarım Bölümü’nden mezun oldu. 2017 yılına kadar özel tekstil firmalarında çalıştı.

Şu anda Tarım ile ilgileniyor ve Anadolu Üniversitesi Tarım bölümünde okuyor.

DERKENAR:

Dil Yanlışları

OĞUZ ÇETİNOĞLU

Türkiye’mizde yayıncılar editörlk hizmetlerinden faydalanmıyorlar. Bu sebeple okuyucuya sunulan kitaplarda imlâ hataları, dil yanlışları oluyor.

-Bir yazar, ‘Hâfıza-i beşer, nisyan ile mâlûldur‘ özdeyişini ‘İnsan hafızası unutmakla meşguldür‘ cümlesiyle açıklamış. ‘mâlûl‘ kelimesinin karşılığı ‘meşgul‘ değil, ‘sakat‘tır. Günümüzde ‘özürlü‘ diyenler var. Bir başkası ‘Harb mâmulü‘ diye yazmış…

-‘Tehdit aldım‘ diyen var. ‘almak‘ kişinin isteğiyle gerçekleşen bir fiildir. ‘Tehdit edildim‘ veya ‘Beni tehdit ettiler‘ denilmesi gerekir. Magazin dünyasında ‘sahne alanlar‘, ‘alkış alanlar’ var. Polis okullarında Türkçe okutulmuyor olmalı ki trafik polisleri ‘bekleme yapma‘ diye bağırıyorlar. Doksan altmış doksan, kültürü noksan televizyon spikerlerimiz, tanınmış kişiler için ‘İstanbul air port’tan çıkış yaptı‘ diyor. Metin yazarının kalemini, spikerin dilini eşek arısı sokmuş olmalı…

-Türkçemizde ‘istem‘ kelimesi yoktur. Varsa da Türk dil bilgisi kaidelerine aykırı olarak türetilmiş, daha doğrusu uydurulmuş bir kelimedir. Doğrusu ‘istek‘tir. ‘İstemsizce‘ kelimesi de bir dil faciasıdır. ‘Duyumsamak‘, ‘anımsamak‘ kelimeleri de… ‘İsteksizce‘, ‘hissetmek’, ‘hatırlamak‘ denilmesi gerekir.

-‘28.11.2018 yılında‘ veya ‘2018 târihinde‘ yazılmaz. Birincisi ‘târih‘tir, ikincisi ‘yıl‘dır.

-‘Birfiil’ yanlıştır, doğrusu  ‘bilfiil’dir.

Süleyman Nazif’in hikâyesini burada bir defa daha yazmak gerekir… Bir başka yazıda inşallah…

Not: Bu sayfada ve tarafımdan hazırlanan diğer sayfalardaki dil yanlışları ve imlâ hataları konusunda ikaz edenlere, minnettar kalırım.

Kabaklı Hoca:

Türk Dili ve Edebiyatı öğretim görevlisi, yazar İsa Kocakaplan 13,5 X 21 santim ölçülerindeki 174 sayfalık eserinde Şeyhü’l-Muharrirîn Ahmet Kabaklı’nın ruh dünyasını anlatıyor.

Ahmet Kabaklı, 24 Mayıs 1924 tarihinde, 1911 yılından beri art arda gelen savaşların, yoklukların yoksullukların harap ettiği bir ülkenin en fakir şehirlerinden biri olan Harput’ta dünyaya geldi. Babası müezzin idi. Elazığ’da 1931 yılında başladığı ilk ve ortaokulu bitirdikten sonra 1944 yılında Elazığ lisesinden, 1948 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi ve Çapa Yüksek Öğretmen Okulu’ndan diploma aldı. Liselerde edebiyat öğretmenliği yaptı. 1955 yılında kaydolduğu Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ndeki eğitimini 1959 yılında tamamlayınca Millî Eğitim Bakanlığı tarafından Paris’e gönderildi.  1961 yılından itibaren Tercüman Gazetesi’nde günlük köşe yazıları yazdı. 1969 yılında Çapa Yüksek Öğretmen Okulu’na öğretim görevlisi olarak tayin edildi. Yazı hayatı vefat ettiği güne kadar devam etti. Türk Edebiyatı Vakfı’nı kurdu, Türk Edebiyatı Dergisi’ni yayımladı. 8 Şubat 2001 tarihinde ebedî âleme intikal etti.

Kabaklı Hoca, ‘Ejderha Taşı‘ isimli eserinde çocukluk günlerini şöyle anlatıyor: ‘İki gündür kursağımıza Tanrı tanesi girmemiş. Küçük kardeşim ağlar, ben yerimden kalkamaz, üstelik sıtma vurmuş hastayım. Anacağım ne yapacağını ne edeceğini bilemez. Rengi sapsarı. Belli etmemeye çalışarak yaşını siler durur. Allah kimseye göstermesin, açlık felâket çocuklar. Allah yokluğunu vermesin bir lokma ekmeğin pahası biçilmez… Tam o sırada olmayacak bir şey, Gümüş geldi kuyruğunu oynata oynata, anamın önüne bohça gibi bir şey bıraktı. Bıraktığı şeyi söylesem inanmazsınız; tülbende sarılı büyükçe bir demet yufka ekmeği…’

İsa Kocakaplan; ‘kitap, çocuklar için yazılmıştır fakat büyüklerin de okuması gereken pek çok ibretli gerçek olay, ruhları dinlendiren pek çok efsane vardır.’ Diyor.

Kitapta; ‘Kişiliği / Mücâdele Hayatı‘,  ‘Fikirleri, Gazete Yazarlığı‘, ‘Kabaklı’nın Sığınakları Kaynakları‘, ‘Kabaklı ve Türk Dünyası‘, ‘Eserleri‘ başlıklı bölümlerde mümtaz şahsiyetin bilinmeyen yönleri anlatılıyor.   (s: 27- 82)

Eser, ‘Yazı Güldestesi‘ başlıklı bölümle devam ediyor. Bu bölümde 10 adet makale var. Bu yazılardan biri şöyle başlıyor: ‘Felekten dahi şikâyetimiz yoktur. Yaradanın büyüklüğünü içimize sindirmek ve her lûtfuna şükretmek için, zaman zaman yer değiştirerek Allah’ın zavallı kullarını tanımak, destan çapında silkinişler sağlıyor….. Her şey Allah’ın lûtfu ve her hâdise hayrın kendisidir!. Bu bölümün son yazısı, Kabaklı Hoca’nın da son yazısıdır: ‘Damda Deve Aranır mı?’ (s: 82-124)

‘Şiir Güldestesi‘ bölümünde Merhum Hoca’mızın, 4 adet güzide şiiri var: (s: 125-132)

Eser, ‘Söz Güldestesi‘ başlıklı bölümle sona eriyor. Bu bölümden berceste cümleler: ‘Biz biraz Turancıyız, biraz İslamcıyız, biraz Anadolucu, biraz Rumeliciyiz… Hülâsa millî ideallerin hamûlesiyiz.’

Tanıyanlar bilirler. Hoca bu sözlerle kendi tevâzuunun âbidesini inşa ediyor. O, söylediği hasletlerin meftunu, âşığı, hizmetkârı ve kölesiydi… ‘Kur’ân’ın büyüsü sanatındandır‘ vecizesini ancak Kabaklı Hoca gibi Kur’ân meftunu, bir büyük şuur söyleyebilir… (s: 133-170)

Müellif İsa Kocakaplan eserini bu tür kitapların ‘olmazsa olmaz‘ı olan ‘Dizin‘ bölümü ile bitiriyor.

TÜRK EDEBİYATI VAKFI YAYINLARI:

Divanyolu Caddesi Nu: 14 Sultanahmet, Fatih, İstanbul. Telefon: 0.212-527 50 32

Belgegeçer: 0.212-513 27 49  www.turkedebiyati.com.tr e-posta: tedev30@gmail.com

Yeniden İstiklal:

Türkiye, 15 Temmuz 2016 tarihinde büyük bir savrulma yaşadı. Ülkenin geleceğine kasteden bu hareketi sadece bir ‘darbe teşebbüsü‘ olarak isimlendirmek doğru olmaz. Bu, darbenin ötesinde ülkemizi parçalama ve yok etme hareketiydi. Zira içerideki ihanet grupları ve dışarıdaki ezelî düşmanlarımız şer odağı olarak kenetlenmiş, birleşmişlerdi. Saldırdılar ama başaramadılar, imanlı nesiller tarafından püskürtüldüler.

Elif Sönmezışık’ın hazırladığı eser, şanlı gecenin, yaşanmış destanın kitabıdır. 41 yazar o gecede yaşadıklarını anlattılar. Bu yazılar, o destanın terennümü, devlet ve millet bütünlüğünün özü, özetidir. Türk milletinin son büyük destanının hikâyesidir. Veya Yeniden İstiklal‘in… (Tanıtım Bülteninden)

Camdaki Kız

Eserin yazarı Dr. Gülseren Budayıcıoğlu; ‘Kaderimiz aslında doğduğumuz evlerde yazılır. Yine o evlerde yaralanır, o yaralarla büyür, sonunda o yaraların bizi götürdüğü yere gideriz. Ancak mutluluk her zaman o yolda değildir…’ Diyor. Bu kitapta her zamanki gibi gerçek bir hayat hikâyesi anlatılıyor. Hep lüks içinde yaşamış fakat kaderi daha baştan kötü yazılmış bir varoş çocuğunun aşk hikâyesi…

13,5 X 21 santim ölçülerindeki 352 sayfalık kitap, Mart 2019’da yayınlandı.

DOĞAN KİTAP:

19 Mayıs Caddesi Nu: 1, Golden Plaza Nu:1 Kat:10 Şişli 34360 İstanbul. Telefon: 0.212-373 77 00

Belgegeçer: 0.212-355 83 16  www.dogankitap.com.tr e-posta: satis@dogankitap.com.tr

KISA KISA / KISA KISA…

1- SURLARIN İÇİNDE: Giorgio Bassani-Leyla Tonguç Basmacı / Yapı Kredi Kültür Yayınları.

2- TARİHİMİZİN ARKA BAHÇESİ: Süleyman Kocabaş. Vatan Yayınları Kayseri.

3-AYA YOLCULUK: Jules Verne-Elif Çelik / Pogo Çocuk Kitapları

4-TÜRK RUS MÜNÂSEBETLERİ VE MUHÂREBELERİ: Sâmiha Ayverdi. Kubbealtı Neşriyat.

5-NİTELİKSİZ ADAM: Robert Musil-M. Sâmi Türk / Aylak Adam Kitap.

Birinci Bölüm

Oğuz Çetinoğlu: ‘Kara mizah’ denilebilecek bir ifade ile güya matematik kitabı Türkçe kitabına; ‘Ne kadar da çok problemlisin!‘ demiş. Türkçemiz gerçekten problemli bir dil mi?

Nebi Ceylan: Efendim, Türkçenin meseleleri sadece günümüze ait meseleler değil. Bizim gibi çok geniş bir coğrafyaya yayılmış, Orta Asya’dan dünyanın dört bir yanına dağılmış bir milletin dili elbette ki bu uzun sürede pek çok problem yaşayacaktı. Yaşaması tabiiydi, yaşadı, yaşıyor ve korkarım ki bu macera epeyce devam edecek. Bizler bu macera içinde doğru yapmaya, doğru durmaya, doğru bakmaya çalışacağız ve çocuklarımızı da inşallah böyle bir bilinçle yetiştireceğiz.

Öncelikle şunları söylemeliyim: Bilirsiniz, her şey gibi, diller de değişir. Bu, tabiatın kaçınılmaz bir kanunudur. Gün gelir, kelimeler eskir hatta ölür ve ihtiyaçlar sebebiyle bazı kelimeler oluşur. Alınır, üretilir, türetilir, dile girer… Bizim dilimiz bu konuda çok şanslı bir yapıya sahip. Çünkü biz yeni kelimeler yapmak için türetmek gibi bir imkâna sahibiz, dilimizde türetme gibi bir yol var. Bu yetmezse, kelimeleri birleştiriyoruz, yeni kelimeler yapıyoruz. Bu da yetmezse, çok kolay bir yol var, hemen başvuruyoruz; başka bir milletin dilinden o kavramı karşılayacak bir karşılığı alıyoruz.

Çetinoğlu: Yabancı dillerden kelime alınmasını doğru bulmuyor musunuz?

Ceylan: İnanın kınamıyorum, bu da tabiidir. Tıpkı başka bir ailenin kızını alıp gelinimiz yapar gibi, ailemizin evladı yapar gibi… Başka bir dilin bir kelimesini alarak, birçok kelimesini alarak, zamanla dilimizin evladı, dilimizin varlığı hâline getiriyoruz. Artık o kelime bizim bir parçamız oluyor. Ama biz Türklerin şöyle bir alışkanlığı var: Biz aşırılığı çok seviyoruz, abartmayı çok seviyoruz maalesef. Her konuda böyleyiz ve hâlâ, ister buna yabancıların o çok sevdiğimiz moda kelimesiyle “empati” diyelim, isterseniz “birbirimizi anlama“; işte o konuda maalesef biraz geride duruyoruz.

Birbirimize karşı Türkçenin meselelerini ele alırken ve düşüncelerimizi ortaya koyarken biraz acımasızız, biraz sertiz, sanki kavga ediyoruz. Böyle bir şey olmamalı; mesele sakince ve suhuletle ele alınmalı. Çünkü bu hepimizin meselesidir. Hatta sadece bugünümüzün değil, yarınımızın, istikbalimizin de meselesidir.

Çetinoğlu: Konunun uzağında olanların daha kolay anlayabilmesi için misallerle açıklar mısınız?

Ceylan: Efendim, biliyorsunuz, kelimeler türetiriz. Mesela bilmekten bilgi, bilgiden bilgin, bilginden bilgince gibi yeni kavramlar yaparız. Bu, dilimizin çok mükemmel bir kabiliyetidir. Âdeta kendi genetik yapısı içerisinde kendi genlerinden yeni evlatlar türetir gibidir. Birbirine benzeyen, anlamları da birbirinin benzeri, devamı olan yeni kelimeler üretiriz. Yıllardır, “dumansal tüttürgeç, gök konuksal avrat” -affedersiniz- “çok oturgaçlı götürgeç” gibi ifadelerin Türk Dil Kurumu tarafından türetildiği ve kullanılması için de dayatıldığı söylenir durur. Bu bir şehir efsanesidir, Türk Dil kurumunun çalışmalarını kötülemek, kurumu itibarsızlaştırmak amacıyla ortaya atılmıştır. Yok böyle kelimeler. Böyle kelimeler türetilmemiştir, yapılmamıştır. İstiklal Marşımız için kimin haddine mi düşmüş “ulusal düttürü” desin! Söz konusu bile olamaz.

Çetinoğlu: Teşekkür ederim efendim. Yabancı dillerden kelime alınabileceğini buyurmuştunuz. Hangi şartlar altında?

Ceylan: Efendim, savaş dönemlerinde pek çok yeni kelime girer milletlerin diline. Çünkü yeni buluşlar, yeni kavramlar oluşur. Özellikle din değişikliği gibi çok büyük sosyolojik değişmeler, bir milletin başka medeniyet dairelerinden birçok yeni kelimeyi almasını gerektirir. Mesela; gazeteyi, televizyonu, radyoyu, iskeleyi, vapuru, kaptanı… Batılılardan aldık. Almaya da mecburduk, bizim hayatımızda yoktu, karşılığını da türetemedik. Radyo bize adıyla birlikte geldi. Bu yüzden onu adıyla birlikte aldık. Daha sonra dilediğimiz kadar radyoya “ırases” diyelim, televizyona “ıragör” diyelim… Böyle yeni kelimeler türetelim. Bunlar kabul görmeyecekti ve görmedi. Çünkü artık kavramlar öyle yerleşmişti. Yeni yapılan veya dönüştürülen kelimelerden yanlış olanlar var. Mesela “neden” kelimesinin sebep anlamında kullanılması yanlıştır. Bu kelime, eylemlerin yapılış gerekçesini sormak için kullanılan bir soru zarfıdır; bir isim değildir. Yani “Bu işin nedeni nedir?” denilmez. Olmaz böyle şey. “Bu neden böyle olmuştur?” denilmelidir. Rahmetli hocalarımız Faruk Kadri Timurtaş, “Türkçemizin Karanlık Günleri” diye inleyen Necmettin Hacıeminoğlu bize bunları anlatıyorlardı. “İmtihanda sorulursa doğru cevap olarak yazarız, notumuzu alırız.” diye öğreniyorduk. Yani sadece not almak için öğreniyorduk. Ama şimdi bilinçle inanıyoruz ki bunlar yanlıştı. Yanlıştı, ama halkımız kabul etti ve kullanıyor. Ne yapalım? Biz de kabul ediyor ve bazılarımızın içine sinmese de “Bu işin nedeni nedir?” diyoruz.

Çetinoğlu: Yanlış olduğunu bile bile kullanacak mıyız? Kullanmak mecburiyetinde miyiz?

Ceylan: Dil, onu miras alan ve kullanan milletin bütün fertlerinin malıdır. Bazı kişilerin bazı kelimeleri kullanmaması kendi tercihleridir fakat dilde kalıcılığı tayin eden, çoğunluğun tercihidir.

Çetinoğlu: Türk dilbilgisi kaidelerine aykırı kelimeler türetmektense yabancı dilden kelime almak tercih edilebilir mi?

Ceylan: Yabancı kelimeler almak o kadar da ürkütücü değil. Suriye’yle 900 kilometrelik sınırımız var. Oradan terörist de giriyor, mülteci de göçmen de turist de giriyor; lahmacun da çarşaf da giriyor. Elbette kelime de girecektir. Ne engelleyebiliriz ne de çok üzüleceğiz. Yalnız, o aşırılık tutumumuzdan dolayı bizi bekleyen tehlike şu: Millî bilincimiz köreliyor. Uzun süre yabancı kelimelerle yaşamak bizden çok şey eksiltiyor. Mesela, bakın (Bunu suçlama olarak değil aşırılık tutumumuza örnek olsun diye söylüyorum.) Müslümanlığı kabul edişimizden sonraki ilk ürünümüz muhteşem bir Türkçe eser: “Kutadgu Bilig“. Adı da özbeöz Türkçe… Fakat hemen onun sonrasındaki eserlerin adları: “Atebetü”l Hakayık“, “Dîvân-u Lugat-it Türk“… Arapça, Farsça kelimeler, tamlamalar kullanmayı hızla tırmandırdık. Neden? O tarihî süreci hepimiz biliriz: Biz, hayvan sürülerinin peşinde koşan göçebe bir toplumduk. Yerleşik medeniyete geçişimizle İslamiyet’i kabul edişimiz zaman olarak hemen hemen aynı yüzyılda gerçekleşmiştir. Hatta yerleşik medeniyet, bizde İslamiyet ile hız kazanmıştır. Mesela İstanbul’da Ayasofya yapıldığında biz henüz yazıyı kullanmıyorduk. Yeni din ve medeniyet dünyasında karşılaştığımız sayısız yeni kavramın dilimizde karşılığı yoktu ve biz biraz da mecbur kalarak o kavramları karşılayan Arapça, Farsça kelimeleri aldık. O büyük medeniyet dairesine girdikten sonra onun hâmisi olduk, o dünyanın sayısız kelimesini aldık, kullandık ve bugüne kadar geldik.

Çetinoğlu: Günümüze gelirsek Efendim?

Ceylan: Şimdilerde bizim başımızın belası, Batı’dan gelen kelimeler furyasıdır. Kelime değil efendim sadece, cümle yapısı geliyor, telaffuz geliyor; giyim, kuşam, hatta bilinç geliyor. Bu çok büyük bir tehlikedir. Çünkü tamamen yabancı olduğumuz bir çerçeve. Bakın, düşünün, kulüp sözcüğü; Beşiktaş Jimnastik Kulübü, Fenerbahçe Spor Kulübü, kulüp, kulüp, kulüp. Tamam, kabul; bizde yoktu, aldık. Tıpkı bankacılık terimleri gibi… Bankacılık yoktu bizde; biz içinde bankacılık bulunan dünyaya girdiğimiz zaman banka, repo, döviz, faiz… pek çok yabancı kelime aldık. Hiç itirazım yok. Bu iş böyle oluyor. Tamam, kulüp kelimesini aldık; peki, şimdi neden “c” ile yazıyoruz, neden “klap” diye okuyoruz? Semtimizde güzel bir lokanta vardı: “Sun Club”Acaba “Güneş Lokantası” desek ne olurdu? Hayır, ille de “Sun Club” yazıp “san klap” diye okuyacağız! Haydi ‘Güneş Kulüp‘ desek onu bile anlarım ama niye “Sun Club“? İşte bakın, dilde millî şuurun kaybı bu noktada başlıyor.

Çetinoğlu: ‘Güneş Kulüp‘ isimlendirmesi de Türk dilbilgisi kaidelerine aykırı değil mi? En doğrusu ‘Güneş Kulübü‘ olsa gerek. Aynı hatayı sokak isimlerinde de görüyoruz. ‘Karanfil Sokak‘ deniliyor. Doğrusu ‘Karanfil Sokağı‘ Cadde isimlerinde iş düzeliyor: ‘Kızılırmak Cadde’ denilmiyor, ‘Kızılırmak Caddesi‘ deniliyor. Bir de ‘Kanal İstanbul‘, ‘Borsa İstanbul‘ isimlendirmeleri var. Bu husustaki görüşlerinizi lütfeder misiniz?

Ceylan: Biraz ders anlatmak gibi olacak fakat açıklamalıyım: Türkçede, Karanfil Sokağı gibi belirtisiz isim tamlamalarının, Karanfil Sokak şeklinde yani sıfat tamlaması biçiminde söylenmesi gibi yaygın bir eğilim vardır. O söyleyişte karanfil, isim olduğu halde sıfat gibi kullanılmış olur ve anlam da bir parça değişir: Karanfil Sokağı “karanfili olan, içinde karanfil bulunan sokak” anlamına geldiği halde karanfil sokak “karanfil gibi, karanfile benzeyen sokak” anlamına gelir. Türkçede ‘aslan asker, kedi kaleci, tahta kapı, Gül Baba‘… örneklerindeki isimlerin sıfat gibi kullanıldığı tamlamalar vardır. “Kadıköyü‘nü Kadıköy, ‘Kumkapısı‘nı Kumkapı yapmışızdır. Bu yüzden “Güneş Kulübü‘nü “Güneş Kulüp” yaparsak yadırganmaz, Türkçede bu tutum zaten vardır. Bu yüzden “Onu bile anlarım.” dedim, örnekleri var çünkü. Kızılırmak Caddesi örneğindeki gibi bazı tamlamalarda tamlanan ekinin düşmemesi, kelimenin ses yapısıyla ilgili olmalı. İstanbul Kanalı, İstanbul Borsası yerine kullanılan “Kanal İstanbul“, “Borsa İstanbul” ifadelerine gelince… Yanlıştır. Yanlış… Bu hatalara düşülmemeli. Türkçesi “İstanbul Kanalı“, “İstanbul Borsası“dır. Benden söylemesi.

Çetinoğlu: ‘Hotel Hilton’ isimlendirmesi nasıl?

Ceylan: Tıpkı “Borsa İstanbul” gibi yabancı bir kullanım! Ben buna itiraz ediyorum. “Hilton Oteli” isimlendirmesinde kelimeler yabancı olsa bile ifade biçimi Türkçedir.  “Hilton“, yabancı bir özel isimdir, “otel” de Türkçe değildir. Fakat “Hilton Oteli” Türkçe bir söyleyiştir. “Otel Hilton” denilirse o, Türkçeye aykırıdır. Öyle kullanıldığı zaman Türkçenin genetiğine müdahale ediliyor, Türkçenin genleri değiştiriliyor.

Ey benim sevdalısı olduğum Türk halkı; ‘special dürüm, light köfte‘ senin neyine? Neyin nesi bunlar? Nedir o giydiğin tişörtün önündeki-arkasındaki iğrenç anlamlı İngilizce sözler? Efendim, benim bir berberim vardı; azalan saçlarımdan dolayı, benden aldığı ücreti artık azaltacağını zannediyordum. Yine bir gün gittim, bizim Berber Remzi, tabelasını değiştirmiş; “Hair Design Center” olmuş. Daha önce 20 lira alıyordu, Hair Design Center olunca 50 lira almaya başladı. Niye? Tabelası İngilizce!

Oysa benim gözümde o, her zaman Berber Remzi’dir.

Biz Batılılaşmadık; biz hızla Amerikalılaşıyoruz. Bu hiç de övünülecek bir şey değil. Biz Türk’üz. İster hoşlarına gitsin ister gitmesin, bundan gurur duyarım. Siyasî duruşum ne olursa olsun, dünyaya siyasî yelpazenin neresinden bakarsam bakayım, Türk’üm ve bundan büyük şeref duyarım. Nedense, Türk olmanın dışında bir etnik kökene ait olmak, oradan geliyor olmak birileri için çok büyük şeref kabul edilmeye başlandı. Maalesef. Oysa biz Türk olmamızı tabii bir olgu sayıyorduk. Hayır, şimdi ben de haykırıyorum; ben Türk’üm! Irkçılıktan nefret ediyorum. Bütün etnik kökenler ve bütün kültürler dünyanın gerçeğidir, hatta güzelliğidir, tümünü saygıyla karşılarım fakat iyi bilinmelidir ki kimse bizi kültürlerinin, dillerinin boyunduruğu altına alamaz, bağımsızlığımızdan asla vazgeçiremez, bizim bilincimizi aşamaz.

Çetinoğlu: Teşekkür ederim Efendim! Bir de tabelalar meselesi var. Onlar da rahatsızlık verici…

Ceylan: Yazın memleketime gittim, Konya’ya. Türkçe kelime yazılı olan tek bir tabela görmediğim bir sokağa girmiş ve şaşırıp kalmıştım. Tabelaların hepsi Arap harfleriyle yazılıydı. Arap harfleriyle “bakkal” filan yazsa belki anlayacağım fakat benim hemşerim kendi adını bile Arap harfleriyle yazmış. Buna benzer bir biçimde, hemen bütün büyük şehirlerimizde, alfabemizin harflerini İngilizcedeki okunuşlarıyla yazma saçmalığıyla dolu tabelalara ne demeli? Peki, neyim ben, kimiz biz?

Çetinoğlu: Fotoğraflarını da çekmişsiniz…

Ceylan: Evet. Bakınız! “Börekçi“yi “Börekchi” yazmış. “Since 1992” yazmış. “1992″den beri” dese ne olur acaba? “Since nineteenninetytwo” diye mi okuyor? Hayır, “Since bin dokuz yüz doksan iki” diyor. Altı kaval, üstü şişhane!

Efendim, tabelasına “Nihgt Culüp” yazmış bilinç fukarası. “Night Clup” yazacak aklınca. “Yattığı ahır sekisi çığırdığı İstanbul türküsü” diyeceğim, kültürümüze saygısızlık olur diye vazgeçiyorum. ‘Gece Kulübü‘ desen şanına noksan mı gelir be adam?

Canınızı sıkmayayım; ama şuraya, üst üste yığılmış şu tabelalara bir bakın Allah aşkına, şu kirliliğe bir bakın. Çorba, alfabe çorbası, dil çorbası. Bunlar tarafımdan bir araya getirilip üst üste konulmadı. Görüntü aynen budur. ‘Eskidji‘, ‘Bazaar‘ filan. Diyeceksiniz ki Amerikalı anlasın, İngiliz anlasın, öyle mi?  “Chanta, Dilan Shoes, Kanatchi, Kids Store, Simitchi“… Bunların müşterileri hep mi İngilizce konuşan insanlar? “Kömürde Piliç Çevirme / Çikchen Translate” yazmış tabelasına. Üstelik “translate“in “tercüme” anlamına gelen “çevirme” karşılığında olduğunu bilmiyor.

İşte Batılı böyle şahsiyetsizleştiriyor bizi. Hani “Nenen çarık giyerdi bunları unuttun mu?” diyen bir Karadeniz türkümüz vardır. Evet, bundan utanacak değiliz, nenemiz çarık giyerdi. Biz de simitçiyiz, ne var bunda?

Bir insan veya bir toplum kimliğinden bir şaşarsa şaşırmalarının ardı arkası kesilmez; o artık her şeyi şaşırır.

Ben Beşiktaşlıyım ve satış mağazamızın adının “Kartal Yuvası” olmasından dolayı hakikaten iftihar ediyorum, Türk Dil Kurumu da ödüllendirdi zaten. Darısı, kardeş kulüp mağazalarının adlarının başına.

İnsan, kafasının içini kelimelerle aktarır efendim. İşte kelimelerimiz, işte bizim kafamızın içi. Lütfen şu alışveriş merkezlerinin adlarına bir bakar mısınız? Hemen hepsi İngilizce! Belki bazıları da Fransızca filandır ama ben onları hiç anlayamıyorum. Benim burada anlayabildiğim bir tek isim, “Ak Merkez“. Evet, merkez Türkçe değil fakat artık Türkçeleşti. Sakıp Sabancı, ruhu şad olsun, bu ismi koydu, center özentisine düşmedi, ‘Ak Merkez‘ dedi. Ne güzel, değil mi?

Devam edelim efendim, konut adlarına bir göz atalım. Kimseyi aşağılamak hele hele kimseye hakaret etmek asla aklımdan geçmez ama sitem etmek hakkımdır. Bakın, “Bahçeşehir” adına. Ne bahçe Türkçedir, ne de şehir ama biz o kelimeleri aldık, onlar “evimizin kızı” olan gelinlerimiz gibi dilimizin kelimeleri oldular. Artık “bahçe” de Türkçe, “şehir” de Türkçe. Ataşehir adı da öyle. Bir bakın Allah aşkına. “My Towerland“, “Green Garden City“, “Silver House“… Hele şurada bir konut veya site adı var, çok hoşuma gider benim. O konutta oturan yaşlı bir hanımefendi düşünün. Ona, “Hanımefendi, nerede oturuyorsunuz?” diye sorsak acaba şöyle mi cevap verecek? “Efendim, biz Our Office TwoThousand TwentyTwo‘ da oturuyoruz.” Asla. Bal gibi, “Biz, Ovur Ofis İki Bin On İki’de oturuyoruz” diyecek. Alın size bir altı kaval üstü şişhane daha. Neyin nesi bu iş?

Çok iyi hatırlıyorum, seçim sonuçlarının açıklandığı bir akşam bir özel televizyonda yine bir genç sunucu hanımefendi, açılan sandık sayısı ve oyların partilere göre dağılımını anlatırken, inanın, şöyle demişti: “Ar Pi…” Kısaltılmışı RP olan Refah Partisinden bahsediyordu. Partilerin kısaltılmış adlarını Ce Aş Pe; Me, Ha, Pe diye okumuyor mu çoğu insan? Öğretmenlerimizin mesela 3H sınıfından söz ederken “3 aş veya 3 haş” demelerine de askerde kullandığım M1modeli tüfeğin “em bir” diye adlandırılmasına da güleyim mi ağlayayım mı bilememişimdir. Bizim sessiz harflerimiz kendisinden sonra e sesi getirilerek okunur: be, ce, de, fe… gibi.  BJK kısaltması “BeJeKa” değil “BeJeKe” biçiminde okunur.

Önümde bir bilgisayar var ve her türlü harf var burada. Türk alfabesinde olmayan q da var, w da var. Ama bazı kurumlar veya insanlarımız Türkçe yazıları neden İngilizce karakterli alfabeyle yazıyorlar? Özenti, aşağılık duygusu, millî bilinç eksikliği filan diyerek onları aşağılamak asla aklımdan geçmediği için bunun sebebini gerçekten anlayamıyorum. Burada örneğini veremeyeceğim, ima dahi edemeyeceğim kadar bazı çirkin kelimeler oluşuyor, İngiliz alfabesiyle yazdığımız zaman.