Anafartalar Zaferinin Perde Arkası

‘Yaşamamaya karar verdim’

Tümen Komutanı olan Mustafa Kemal, Anzak Koyu’nun kuzeyinde küçük çaplı bir çarpışma yaşanan Balıktepe’ye (sonradan Halit-Rıza Tepesi) dikkat kesildi. Bölge, Sazlıdere üzerinden Conkbayırı’na doğal bir yaklaşma hattı sunuyordu. Türk savunmasının sağ kanadını tehlikeye atabilecek, hatta Conkbayırı-Kocaçimen hattını düşmana açabilecek stratejik bir anahtardı. Dr. Sabah bu önemi şöyle anlattı:

“Mustafa Kemal, bu tepenin bölgenin elde tutulmasını oldukça önemli bir mesele olarak görüyordu. Çünkü buradan yapılacak ani bir baskın, Türk savunma hattını çok zor bir vaziyete düşürebilirdi.”

Anafartalar Grup Komutanı Albay Mustafa Kemal

‘Ender Görülen Bir Öngörü Belgesi’

2 Haziran’da 19. Tümen’in sorumluluk alanı genişletildi. Sol kanat Merkeztepe’yi kapsayacak şekilde Gedikdere’ye, sağ kanat ise Büyük Anafarta Azmağı’na uzanıyordu. Bu, iki ayrı cephe demekti. Arıburnu cephesi: Düşmanın bütün kuvvetiyle yüklendiği sıcak savaş hattı. Ağıldere mıntıkası: Her an çıkarma yapılabilecek, boş bırakılırsa felaket getirecek bir bölge. Mustafa Kemal’in karargâhı iki hattı aynı anda göremiyordu. Karargâhını Düztepe kuzeyine taşıdı ama bu kez Arıburnu görüş alanından çıktı.

“Atatürk, iki yönlü bir saldırı ihtimalinde komutayı emniyetle sürdüremeyeceğini fark etti. Bu yüzden sürekli pozisyon değiştirerek hem cepheyi hem potansiyel çıkarmayı kontrol altında tutmaya çalıştı.” – Dr. İsmail Sabah

4-5 Haziran gecesi Bombasırtı’nda Anzak baskını, 57. Alay’ın siperlerinin geçici kaybıyla sonuçlandı. Mustafa Kemal, bizzat cepheye giderek duruma müdahale etti. Bu olay, genişleyen cephe hattının tehlikesini somut şekilde gösteriyordu. 8 Haziran’da Mustafa Kemal, Kolordu’ya resmi yazıyla başvurdu. Sazlıdere’den Anafarta Azmağı’na kadar olan bölgenin 19. Tümen sorumluluğundan çıkarılmasını istedi. Esat Paşa ise bu bölgenin bir taburluk kuvvetle tutulabileceğini söyledi. Mustafa Kemal’in cevabı netti: “Düşman fazla kuvvetlerini buraya çıkararak Conkbayırı-Kocaçimen hattını ele geçirmeye çalışacaktır. Sazlıdere bir ara hat değil, düşmanın ilerleyebileceği bir dere olarak dikkate alınmalıdır.”

“Bu, savaş literatüründe ender görülen bir öngörü belgesidir. Mustafa Kemal, iki ay sonra yaşanacak harekâtı neredeyse günbegün tarif etmişti.” – Dr. İsmail Sabah

Esat Paşa ve Kurmay Başkanı Fahrettin Bey, Mustafa Kemal’i ikna etmek için Düztepe’ye gitti. Arazide inceleme yapıldı. Fahrettin Bey, “Bu arazide ancak çeteler yürüyebilir” dedi. Mustafa Kemal ise yarım daire çizerek düşmanın ilerleme güzergâhını gösterdi. Esat Paşa gülerek omzuna dokundu: “Merak etme Beyefendi, gelemezler.”Mustafa Kemal, tartışmayı tek cümleyle kapattı: “İnşallah sizin takdiriniz gibi olur.”

2 Ay Öncekiyle Birebir Örtüşüyordu

Ağustos başında istihbarat, müttefiklerin saldırıya hazırlandığını söylüyordu. Ordu Komutanı Liman von Sanders, tehdidi Saros yönünde bekliyordu. Oysa İngilizler ‘Sarıbayır Harekâtı’ ile Atatürk’ün aylar önce işaret ettiği Sazlıdere hattından Kocaçimen-Conkbayırı’na yönelecekti. 6 Ağustos’ta saldırı başladı. Arıburnu’nda aldatma hücumlarıyla Türk birlikleri oyalanırken, asıl hedef Conkbayırı’ydı. Ağustos ayı başlarında müttefiklerin yeni bir saldırı gerçekleştireceğine yönelik istihbarat alınmıştı fakat Ordu Komutanı Liman von Sanders yine Saros’tan bir hareket beklemekteydi. İan Hamilton ise bu saldırıyı ‘Almanya’yı yıkacak manivelanın dayanağı’ olarak görmekteydi ve saldırıdan bir önce günlüğüne ‘çok uzun zamandır beklenen günün ucundayız’ diye yazdı. Dr. Sabah konuyla ilgili “Saldırı planı, Mustafa Kemal’in iki ay önceki raporuyla neredeyse birebir örtüşüyordu. Bu, askeri öngörü gücünün en çarpıcı kanıtı” dedi.

İngilizlerin Sarıbayır Harekâtı olarak isimlendirdikleri saldırı 6 Ağustos’ta başladığında olaylar tam da Mustafa Kemal Atatürk’ün öngördüğü ve anlatmaya çalıştığı gibi gerçekleşmekteydi. Arıburnu’ndaki aldatma saldırıları ile buradaki Türk birlikleri oyalanırken Tümgeneral Godley komutasında hücum kolları Kocaçimen-Conkbayırı hattını ele geçirmek için harekete geçmişti. Hareket ettikleri noktalardan biri de Sazlıdere idi. Avustralyalı gazeteci-yazar Alan Moorehead bu durumu ifade ederken, “İngilizler açısından önemli olan Kemal’in görüşlerini kabul ettirecek rütbede olmayışıdır” demişti.

Atatürk’ün öngörüsünde haklı çıktığını belirttiği satırlar

Atatürk ise Anafartalar Muharebatına Ait Tarihçe’de bu durumu şöyle ifade etti:

“Tasavvur ettiğim ve tasvîrine çalıştığım hasım teşebbüsâtı 6 Ağustos’tan itibaren aynen vâki olmaya başladığı zaman, iki ay evvel marûzâtımı takdîr etmemekte ısrâr edenlerin nasıl mütehassis olduğunu bilemem. Yalnız fikren hazırlanmamış oldukları harekât-ı hasmâne karşısında pek nâkıs tedbirlerle vaziyet-i umûmiyeyi ve vatanı pek büyük tehlikeye marûz bıraktıklarına vekâyi şâhid oldu.” (Tasarladığım ve gerçekleşeceğini önceden anlatmaya çalıştığım düşman harekâtı, 6 Ağustos’tan itibaren aynen gerçekleşmeye başladığında, iki ay önce sunduğum raporları dikkate almamakta ısrar edenlerin nasıl etkilendiğini bilemem. Ancak, zihinsel olarak hazırlıklı olmadıkları bu düşman saldırısı karşısında, yetersiz önlemlerle genel durumu ve vatanı çok büyük bir tehlikeye soktuklarına olaylar tanıklık etti.)

‘Türkler Çok İyi Bir Komutana Sahipler’

7–8 Ağustos’ta Conkbayırı’nın bir kısmı elden çıktı. Bu esnada kritik bir hadise yaşandı. Kurmay Başkanı Kazım Bey vasıtasıyla Mustafa Kemal Bey ile görüşen Liman von Sanders duruma dair görüşlerini sordu. Dönemin 19. Tümen Komutanı Atatürk ise, “Vaziyeti düzeltmek için bir an kaldığını ve bu anın da geçirilmesinden sonra bir felaketle karşılaşmanın pek muhtemel olduğu” cevabını verdi. Görüşme böylece sürerken “Başka çare kalmadı mı?” sorusu üzerine “Mevcut kuvvetlerin kendi emrine verilmesinden başka çare olmadığını” söyledi. “Çok gelmez mi?” karşılığını alınca “Az bile gelir” cevabını verdi. Bunun üzerine 8 Ağustos günü Liman Paşa kendisini Anafartalar Grup Komutanlığı’na tayin etti. 9 Ağustos’ta Anafartalar’a çıkan İngilizleri perişan eden Mustafa Kemal Atatürk, 10 Ağustos sabahı gerçekleştirdiği süngü hücumuyla Conkbayırı’na yönelen tehdidi bertaraf etti. Hatta bu hücumu yönetirken bir şarapnel parçası göğsüne isabet etti ve cebindeki saat sayesinde hayata tutunabildi. Bu harekât karşısında İan Hamilton günlüğüne “Türkler çok iyi bir komutana sahipler” diye yazmaktan kendini alamadı.

Atatürk’ün Anafartalar Grup Komutanlığı Görevini kemal-i iftiharla kabul ettiğini ifade ettiği satırlar

‘Vatanım Mahvolduktan Sonra Yaşamamaya Karar Verdim’

1918’de Ruşen Eşref’in, “Böyle ağır bir sorumluluğu nasıl kabul ettiniz?” sorusuna Atatürk, “Vatanım mahvolduktan sonra yaşamamaya karar verdiğim için kemal-i iftiharla bu mesuliyeti üstlendim” diyerek cevap vermiş, Anafartalar Muharebatına ait Tarihçe’de ise bu olayı şu şekilde anlatmıştı:

“Böyle, zulmet ve mübhemiyyet içinde tanımadığınız kuvvetlerle yeni bir işin –üç günden beri deruhde eden her kumandan ve kıt’anın mağlûbiyet ve perişânîsini intâc eden ve vatanın ya hayat veya ölümüne sebeb olabilecek mühim bir işin- başkaları tarafından başlanmış kanlı ve gâib edilmiş bir ma‘rekenin mes’ûliyetini deruhde etmek o kadar basît bir keyfiyet olmasa gerek. Fakat ben, kemâl-i iftihârla bu mes’ûliyeti kabûl ettim.” (Böyle, karanlık ve belirsizlik içinde, tanımadığınız güçlerle yürütülen bir işin –ki son üç gündür bu görevi üstlenen her komutan ve birliğin yenilgisi ve perişanlığı ile sonuçlanmış, vatanın ya kurtuluşuna ya da yok oluşuna sebep olabilecek kadar önemli bir işin–, başkaları tarafından başlatılmış, kanlı ve belirsiz bir savaşın sorumluluğunu üstlenmek öyle basit bir şey olmasa gerek. Ama ben, büyük bir gururla bu sorumluluğu kabul ettim.)

Dr. Sabah yaşananları, “Atatürk’ün kararlarının ardında askeri dehası kadar derin bir vatan sevgisi vardı. Onu farklı kılan, bu iki unsuru aynı anda sahaya yansıtabilmesidir” diyerek yorumladı.

10 Ağustos 1915 Conkbayırı hücumu, Çanakkale Cephesi’nde taktik bir başarının savaşın kaderini değiştirdiği en çarpıcı örneklerden biri olarak tarihe geçti. Mustafa Kemal, iki ay önceden tehlikeyi görmüş, üstlerini uyarmış, uyarıları dikkate alınmasa da harekete geçmek için hazır beklemişti. Ve o sabah, yalnızca bir tepeyi değil, bir milletin geleceğini savunmuştu./Fazilet Şenol

Kaynak: 10 Ağustos 2025,https://www.milliyet.com.tr/gundem/ataturk-2-ay-onceden-gordu-kaderi-degistirdi-zaferin-sir-perdesi-yasamamaya-karar-verdim-7423475

Alıntı: https://www.tarihistan.org/anafartalar-zaferinin-perde-arkasi/29442/

YÜCE TÜRK MİLLETİNE

Milletvekilleri göreve başlarken aşağıdaki gibi ant içerler: “Devletin varlığı ve bağımsızlığını, vatanın ve milletin bölünmez bütünlüğünü, milletin kayıtsız ve şartsız egemenliğini koruyacağıma; hukukun üstünlüğüne, demokratik ve lâik Cumhuriyete ve Atatürk ilke ve inkılaplarına bağlı kalacağıma; toplumun huzur ve refahı, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde herkesin insan haklarından ve temel hürriyetlerden yararlanması ülküsünden ve Anayasaya sadakatten ayrılmayacağıma; büyük Türk Milleti önünde namusum ve şerefim üzerine ant içerim.’’ Bizler, çeşitli dönemlerde, Türk Milletinden yetki alarak, yasama ve yürütme organlarında görev yapmış ve yukarıdaki yemini etmiş bakan ve milletvekilleriyiz. Milli Egemenlik Platformu üyeleriyle, parti ve ideolojik mensubiyetlerimizi öncelemeyip bir kenara koyarak bir araya geldik. İktidarın “yeni bir anayasa” yapma girişimleri ve kamuoyuna yansıyan değişikliklerinin içerikleri hakkındaki endişelerimizi milletimizle paylaşmayı görev bildik. “Yeni anayasa ya da anayasa değişikliği” veya anayasanın maddelerinde değişiklik yapmayı teklif ve arzu edenlere, bizler gibi bu yemini etmiş olduklarını hatırlatıyoruz. Bugünkü TBMM üyeleri kurucu meclis üyeleri değildir. “Yeni bir anayasa’’ yapmak üzere de seçilmemişlerdir. Şayet anayasa maddelerinde değişiklik yapacaklarsa; mevcut anayasanın usullerine göre yapmaları yasal zorunluluk, ant içtikleri yemine bağlı kalarak yapmaları ise vicdani ve ahlaki zorunluluktur.

Türk Milletinin ve Devletinin kadim tarihine ve geleceğine aykırı olarak; bölücülüğe ve teröre tavizler verilerek, yargının Türk Milleti adına mahkûm ettiği katillerle ortaklaşarak, onların taleplerini karşılamak amacıyla “yeni anayasa” ya da anayasamızda değişiklikler yapma girişimleri TBMM’nin tarihine düşürülecek kara bir leke olacaktır.

Mevcut anayasaya ve yasalara uymayanların ‘’yeni anayasadan’’ murat ve amaçlarının ne olduğu milletimize açıkça anlatılmalıdır. 1982 yılından itibaren birçok maddesi sayısız kez değiştirilen anayasada hangi maddelerin, hangi gerekçelerle değiştirilmek istendiği ve değişiklik içerikleri derhal açıklanmalıdır.

Son mahalli seçimlerde ortaya çıkan tablo ve kamuoyu araştırmalarının sonuçları TBMM’deki iktidar blokunun sayısal çoğunluğuyla uyumlu değildir.

Bu yüzden TBMM’de oy çokluğu hatta şaibeli milletvekili transferleriyle ulaşılacak çoğunluk oylarıyla yapılacak anayasadaki değişiklikler toplumda karşılık bulmayacak, millet iradesini yansıtmayacaktır. Bu kabul edilemez. Şimdi milletvekili yemininde vücut bulan iradeyi, aklı ve kavramları bir kez daha hatırlatalım:

Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucu değerlerine ve devletin temel niteliklerine aykırı olacak değişiklikler asla kabul edilemez.

Devletimizin varlığını ve bağımsızlığını, Türk Milletinin birliğini tehlikeye düşürecek hiçbir değişiklik teklif dahi edilemez.

Vatan Türkiye’dir. Türk Milleti de anayasamızda ve Büyük Atatürk’ün tarifinde yer alan Türk Milletidir. Vatan ve millet bölünmez bir bütündür.

Egemenlik kayıtsız ve şartsız milletindir. Türk Milleti egemenliğini anayasanın koyduğu yetkili organları eliyle kullanır. Etnik ve dinî gruplar, sınıflar ve zümreler ortak edilemez.

Türk vatandaşlığını kabul eden ve özümseyen herkes Türk’tür, bireydir ve kanun önünde eşittir.

Türkiye Cumhuriyeti, demokratik, laik ve sosyal hukuk devletidir. Bu niteliklerden vazgeçilemez.

Hukukun üstünlüğü ve yargı bağımsızlığı tehdit altındadır. Adalete olan güven kaybının en önemli sebebi tek adam rejiminin kuvvetler ayrılığını fiilen ortadan kaldırmasıdır. Bunun sonucunda devlet ve yürütme organları ayrımı ortadan kaldırılmış, devletin bekası iktidarın sürdürülmesine bağlanmıştır

Eğitim ve öğretim Atatürk ilkeleri ve inkılapları doğrultusunda, çağdaş bilim ve eğitim esaslarına göre, devletin gözetim ve denetimi altında yapılır. Bu esaslara aykırı eğitim ve öğretim yerleri açılamaz

Partili Cumhurbaşkanlığı Hükumet sistemi yönetimde keyfiliğe dönüşmüş, devlet mekanizmasındaki denge ve denetim yok edilmiş, vatanın ve milletin kaderi tek kişinin iradesine terk edilmiştir.

Bu sistemi tahkim edecek değişiklikler ülkemizi dönüşü olmayan mecralara sürükleyecektir.

Halkımızın, siyasi, etnik ve inanç üzerinden ayrıştırılma çabaları, adalet duygusunu derinden zedelemiştir.

Yargının siyasi ve toplumsal muhalefete karşı sopa olarak kullanılmasının ancak otoriter rejimlere özgü bir uygulama olduğu gerçektir. Maalesef bugün toplumda şiddetle ve yaygın olarak kullanıldığı kanaati büyüyerek yerleşmektedir.

Bu şartlarda herkesin insan haklarından temel hürriyetlerden eşit şekilde faydalanma imkânı ve ülküsünden bahsetmek mümkün değildir.

Devlet yetkisini, devletin kurum ve organlarını kullananlar anayasa ve yasaları zorlayarak, toplumu kontrollü olarak germekten ve macera aramaktan vazgeçmelidir.

Ekonomik olarak dar boğaza düşürülen insanımızın, açlıkla mücadele eden emeklinin, enflasyona ezdirilen ücretlinin, üretemeyen çiftçinin, işini sürdüremeyen sanayicinin, beslenemeyen çocuklarımızın ve en önemlisi de yabancı elçiliklerin önünde gelecek arayan gençlerimizin ihtiyacı “yeni anayasa” değil hukuk devleti ve ADİL YÖNETİMDİR. EGEMENLİK KAYITSIZ ŞARTSIZ MİLLETİNDİR.