Espriyi
ilk duyduğumda Vizontele’deki Deli Emin gibi “Şerefsizim ki aklıma gelmişti!”
diye bağırdım. Bu espri bana aitti, arkadaş ortamında defalarca yapmıştım ama
Twiter’da ilk paylaşan kişi meslektaşım Necip Şenel olunca patenti de ona
kaldı. Sağlık olsun.

Covid-19
tedbirlerinin en sıkı uygulandığı günlerde “P vitamini eksikliği çekiyorum.
Para” diye bir twit atarak o sıkıntılı günlerde güldürmüştü bizi sağ olsun.
Allah da O’nu güldürsün. Ancak o gün için güldüğümüz o espri son birkaç yıldır
Türkiye’nin daha doğrusu Türk halkının kronik bir sağlık problemi haline geldi.
Son birkaç yıldır bütün bir millet P vitamini eksikliği çekiyor. P vitamini
eksikliği hastalığının daha ne kadar süreceği de, milletin bu hastalığa daha ne
kadar dayanabileceği de belli değil.

P
vitamini en önemli vitamin elbette. Çünkü P vitamininin eksikliği vücuda
gerekli başka vitamin ve minerallerin de eksikliği sonucunu doğuruyor. Et,
balık, peynir, yumurta, süt vb. gibi pek çok gıdanın fiyatlarındaki fahiş artış
milletin bu gıdalara ulaşımını zorlaştırdığı için millet daha pek çok vitamin
ve mineralden de mahrum kalıyor ve bunların eksikliğini hissediyor. Bu temel
gıdalara ulaşamayan milletimiz de ekmeğe yani karbonhidrata yüklenmek zorunda kalıyor
bu defa.

Geçtiğimiz
günlerde, Ekmek Üreticileri İşverenleri Sendikası Başkanı Cihan Kolivar
katıldığı bir programda “Ben ekmeği temel gıda maddesi saymıyorum.
Ekmek aptal toplumların gıda maddesidir…. Bilimsel bir şey konuşuyorum, ezber
konuşmuyorum. Türkiye’de kişi başı ekmek tüketimi 210 kg, İsveç, Norveç
Danimarka, Japonya, İngiltere’de de 45-50kg. Bizim toplum ekmek ile doyduğu
için böyle 20 senedir başında yöneticiler duruyor” şeklinde beyanda
bulunmuştu.

Cihan Kolivar’ın
beyanları hükümetin yalçın kayalıklarında sert rüzgârlar esmesine sebep oldu.
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından “Türk milletini, Türkiye
Cumhuriyeti Devleti’ni, devletin kurum ve organlarını aşağılama” suçundan
hakkında soruşturma başlatılan Kolivar, tutuklama talebiyle sevk edildiği Sulh
Ceza Hâkimliği tarafından “Cumhurbaşkanına hakaret”  suçundan tutuklanarak cezaevine gönderildi.

Kolivar’ın tutuklanması
bir kez daha gösterdi ki memlekette ciddi oranda H vitamini (Hukuk) eksikliği
de mevcuttu ve bu H vitamini eksikliği özellikle hâkim ve savcılarda A vitamini
(Adalet) yoksunluğuna sebep oluyordu.

Biz yine asıl konumuz
olan P vitamini eksikliğine dönelim. Twitter’da son zamanlarda gençlerle
yapılan sokak röportajlarına denk geliyorum. Yaş aralığı 10 ila 22 arasında
değişen gençlere mikrofon uzatıldığında gençlerin kahir ekseriyetinin (benim
izlediğim kadarıyla tamamının) bu P vitamini eksikliğinden kaynaklanan
mutsuzluk ve daha da kötüsü geleceğe yönelik güvensizlik ve umutsuzluk
hisleriyle dolu olduğunu görüyoruz. Bahsi geçen sokak röportajlarını
izlediğinizde 10-12 yaşındaki çocukların bile hayata, geleceğe, ülkeye ve
ülkeyi yönetenlere karşı güvensizlik duyduklarını ve hatta kızgın olduklarını
görüyorsunuz. Videolardan birinde 10 yaşında bir çocuk diyor ki; “Şikâyet edip
konuşsanız bu defa da kapıya polis dayanıyor!”

Milletin P vitamini – H
vitamini eksikliği çekmesinin, gençlerin ve hatta çocukların hayatlarının
baharında mutsuzluk ve umutsuzluk yaşamasının tek bir sebebi var aslında;
milleti yönetenlerin S (sorumluluk) vitamini eksikliği!

Neyse konu daha fazla
dallanıp budaklanmadan yine P vitamini eksikliğine dönelim. Her şeyin başı
sağlık sonuçta diyerek mevzuyu bağlayalım ve kapanışı sevgili Duygu Mert’in
gelenekselleşmiş duasıyla yapalım;

İyi bir hafta olsun.
Hastalara şifa, ruh ve beden sağlığınıza şifa; ÇELİK gibi SİNİRLER için DİRENÇ
inşallah!

Durmuş Yılmaz Merkez
Bankasının en başarılı geçmiş dönem başkanlarından. Halen İyi Parti’nin ekonomi
kurmaylarından biridir. 31 Ağustos’ta Ankara’da yapılan İYİ Parti çalıştayı
öncesi, 20 dakika kadar Durmuş Yılmaz ile sohbet etmiştim.

Bugün o
sohbetten hafızamda kalanları canlandıran bir makale okudum. Bilkent
Ünivesitesi’nden Prof. Dr. Refet Gürkaynak, Burçin Kısacıkoğlu, Sang Seok Lee
ile Yale Üniversitesi’nden Prof. Alp Şimşek’in ortaklaşa yazdığı makalenin
başlığı “Türkiye’nin
enflasyon tercihleri.” Durmuş Yılmaz’ın bir sohbet ortamında
anlattıklarının açıklamasını bu bilimsel makalede buldum.

****

Önce
Durmuş Yılmaz’a sorduğum soruyu ve O’nun cevabını aktarayım.

– Yapılacak
seçimden sonra İyi Parti veya Millet İttifakı iktidar olduğunda ne kadar
zaman içinde enflasyon makul bir rakama çekilebilir?

–  Durmuş Yılmaz: “Bana bu soruyu 3-4 ay önce
sorsaydın ‘bir yılda’ diye cevap verirdim. Ama tahribat bu arada çok
büyüdü. Enflasyonun %20’nin altına kalıcı olarak düşürülmesi için iki yıla
yakın zamana ihtiyaç olur. Ancak iyi bir ekonomi yönetiminin
oluşturulmasını müteakip hızla bir iyileşme sağlanır. Böyle bir yönetim piyasalara
güven verir ve kötüye gidiş durduğu gibi hızla iyileşme başlar. Her geçen gün
dengeler yerine oturur sıkıntılar azalır” dedi.

“Türkiye’nin
iyi yetişmiş uzmanları var. Yetki alındığında derhal yetkin uzmanlardan oluşan
bir ekonomi yönetimi oluşturabiliriz. Piyasanın güvenini kazanacak bu ekip kısa
zamanda gidişatı kontrol altına alır” diye ilave etti.

Durmuş
Yılmaz’a “Partinin ekonomi kurmay heyeti oldukça güçlendi. Prof. Dr. Bilge
Yılmaz, Prof. Dr. Ümit Özlale, Erhan Usta, Prof. Dr. İsmail Tatlıoğlu, Cihan
Paçacı, Can Pamir, Ayfer Yılmaz gibi isimler birlikte çalışıyorsunuz.
Uyumlu ve verimli bir ekip misiniz?” diye sordum.

Durmuş Yılmaz böyle bir
ekip içinde çalışmaktan mutlu. Özellikle kendisinden daha genç isimlerin kadroda
olmasını önemli ve değerli buluyor.

*****************************

Yüksek Enflasyon İktidarın Tercihi

Türkiye’de enflasyon (TÜFE) resmi TÜİK rakamlarına göre: %85,5; İktidara
yakın İTO’ya göre: %108,7 ve Bağımsız ENAG’a göre: %185,3.

Aradaki
farklar ciddi bir devlet için korkunç. Fakat hangisini dikkate alırsanız
alın çok yüksek!

Şimdi enflasyonun
bir kader olmadığını, Türkiye’yi yönetenlerin yüksek enflasyonu ‘tercih
ettiği’ için bu vakayı yaşadığımızı anlatan bilimsel makalede anlatılanları
özetleyeyim. (http://refet.bilkent.edu.tr/GKLS_TR_Enflasyon_Makale_25Ekim2022_TT.pdf)

“Yaşadığımız yüksek enflasyon, hükümetin izlediği genişletici para ve maliye politikasının -yani hükümetin
politik tercihlerinin- neden olduğu bir enflasyondur.”

“Türkiye
yüksek enflasyona yol açan politikaları tercih ettiği dönemlerde
uluslararası konjonktür ve petrol fiyatlarından bağımsız olarak yüksek
enflasyonu yaşadı.”

Makalede,
aynı şekilde, Türkiye’nin enflasyonu düşürmeyi tercih ettiği dönemlerde de yine
iç dinamikleri ile başarılı bir şekilde enflasyon oranını düşürdüğü vurgulanmakta.

“Enflasyonu
düşürmenin ilk şartının niyet
olduğunu görüyoruz. Enflasyon politika yapıcılar
tarafından yeterince büyük bir sorun olarak görülmeden, enflasyonu düşürmek
yeterince öncelikli olmadan, fiyat istikrarına giden
adımları atmak mümkün değildir. Bu niyet ortaya çıktığında Merkez Bankası enflasyonu kontrol
edebilir.”

Merkez
Bankası’nın bunu yapabilmesi için Merkez Bankası’nın fiyat istikrarına
odaklanmasına müsaade
etmeyen baskıların üzerinden
kalkması gerekir.

Ekonomistlerin
görüşü net. Türkiye’nin bugün yaşadığı yüksek enflasyonun belirleyici sebebi
dış etkiler (Rusya- Ukrayna Savaşı, petrol ve doğalgaz fiyatlarının artışı
vb) değildir. (Savaşan Rusya ve Ukrayna’da bile enflasyon %20
mertebesindedir.) Savaş, kuraklık ve deprem gibi olayların etkisi geçicidir.

Türkiye
siyasi tercihlerle para politikalarını belirlemekte, Merkez Bankası, Hazine
ve Maliye tek adamın direktifleriyle bilimden uzak tercihlerle yönetilmektedir.

“Eylül 2021’de izlenmeye başlanan irrasyonel faiz politikası, ekonomide enflasyon oranının patlamasına
ve İkinci Dünya Savaşı döneminden bu yana karşılaşılmayan bir enflasyon artış
hızına neden oldu.”

RTE’nin
“faiz sebep enflasyon sonuçtur” şeklindeki, yanlışlığı defalarca
ispatlanmış teorisinin Türkiye’ye ve hepimize maliyeti çok ağır oldu.

*****************************

Benzer Durumlarda Benzer Tedbirler

2001’de
Kemal Derviş’in hazırladığı istikrar tedbirleri tecrübesi, iktisat
politikalarına güven artınca sermaye girişlerinin arttığını ve liranın reel
olarak değer kazandığını gösterdi.

Bugün
de aklın ve bilimin gereği olan finansal istikrar ve makro ihtiyati politikalar
uygulandığında benzer sonuçlar alınacaktır.

Öncelikle
“bugün ne alırsan kârdır çünkü yarın daha pahalı olacak” düşüncesinin
kırılması gerekiyor. Yönetimin enflasyonu düşürmeyi en öncelikli politika
olarak gördüğünün kitlelere inandırılması gerekiyor.

Elbette
istikrar programı israfı ve faydası az harcamaları durdurur. “Kısa
vadeli refah bakımından pahalı ve acılı olması” ihtimali de büyüktür.

Bu
endişe ile, hele bıçak sırtı giden bir yarışın olacağı seçim ortamında, gerekli
tedbirler alınamıyor.

AKP iktidarı enflasyonu düşürme hedefini bir yana bıraktı. Sadece kurları sabit tutmaya çalışıyor.
Bunun için faiz silahını kullanmıyor. Zengin olan küçük bir kesime Kur
Korumalı Mevduat (KKM) vasıtasıyla fakir kesimlerin parasını aktarıyor. Kurları
baskılamak için Merkez Bankası imkânlarını hoyratça savuruyor.

İktidar,
acısı sonradan çıkacak, parasal genişletme (her kesime bolca para
dağıtma) politikalarıyla hayat pahalılığının altında ezilen kitlelerin öfkesini
azaltmaya çalışıyor. 

Enflasyon kontrol edilemeden yapılacak her türlü maaş artışı, teşvik ve sosyal yardımlar kısa bir
zaman sonra yetersiz kalıyor, kalacak.

Ancak bu
politikalar ertelenmiş acıların daha büyüğünü seçim sonrası yaşatacak
ağır bir tahribata yol açıyor.

Bu
yüzden Durmuş Yılmaz, “altı ay öncesine göre hasar büyüdü, tedavi süresi
daha uzun olacak” diye ifade ediyor.

Ne demişti hadsizin biri: “Cumhuriyet; bizim lügatimizi, alfabemizi,
dilimizi hasılı bütün düşünme setlerimizi yok etmiştir.”

                Ya Türklük
düşmanı Pervin Buldan’ın Cumhuriyetimizden bahsederken yaptığı hezeyanlar: “Cumhuriyetin 99. yıl dönümünü geride
bıraktık. Kuruluşundaki ademi merkeziyetçilik ve demokrasi fikrinin terk
edilerek, yerine Kürtler ve Aleviler başta, tüm farklılıkların ret ve inkarına
dayalı tekçilik sisteminin devreye sokulmasıyla yaşanan 100 yıllık bir yıkım
sürecinden bahsediyoruz”

                Seçme
seçilme ve bu şekilde konuşma haklarını dahi Cumhuriyet’in kazanımlarından alan
bu hainlerin aslında tek hedefi Türk Milletinin bizatihi kendisidir.

                Her
fırsatta Cumhuriyeti ve Türk milletini hedef tahtasına oturtanlar, yeri
geldiğinde kaçış merkezi olarak Osmanlıya sığınıyorlar. Sormak isterim Türklük düşmanlarına; Osmanlı döneminde bu ve buna benzer sözleri size söyletirler miydi? En
hafifinden ya Malta adasına sürülür, ya da böylelerinin kelleleri kılıç
darbesiyle uçurulurdu.

                Son
yirmi yılda devlet veya devletin kurumlarına yapılmadık hakaret kalmadı ama bu
hakaretler her seferinde karşılıksız kaldı.

                Oysaki
kişiye yapılan haksızlıklar, hakaretler veya suçlar affedilebilir ama dünyanın
hiçbir yerinde devlete karşı işlenen suçlar ve hakaretler asla affedilmez, affedilemez.

                2004’ten
itibaren Türk yargısını FETÖ’ye teslim eden, FETÖ’cü savcının altına zırhlı
araç verip aynı zamanda davanın savcılığına soyunanlar yüzünden Türk Ordusuna
kurulan Ergenekon kumpasları neticesinde Silivri de tutsak edilen, ordudan
atılan, iftira ve suçlamalardan dolayı canına kıyan subayların hesabını kimler
verecek?

                Adına
çözüm süreci dedikleri ama aslında Türkiye Cumhuriyeti’nin çözülme süreci
olarak tarihe geçen ve bu arada sayıları sekiz yüzü aşan şehitlerimizin herhalde
sorumluları olması gerek. Peki kim bunlar?

                Bu
suçlamalar zincirini daha fazla uzatmak istemiyorum. Yalnız Avrupa ülkelerinin
bazı devlet adamı ve liderlerinden bazı örnekler verip, acaba bizim
liderlerimizle aralarında ne gibi fark var dilerseniz onlara bir bakalım.

                1960
ve 70’li yıllarda Başbakanlık yapmış Almanya’nın efsane Başbakanı Willy Brandt,
1974 yılında özel kalem müdürünün Doğu Almanya casusu olduğu iddia edilince
Başbakanlık görevinden istifa etti.

Bizde ise uyuşturucu çeteleriyle
boy boy resimler çektiren bakanlar, para kutularından çıkan dolarlarıyla
ünlenen Büyükelçiler, beyt-ül mala çöken Milletvekilleri…Maşallah hepsi yerli
yerinde hiçbir şey olmamış gibi halâ görevlerinin başındalar.

                1982
Yılında Arjantin Falkland adalarını işgal edince İngiliz başbakanı Margret Thatcher,
adaların geri alınması için İngiliz ordusuyla birlikte oğlunu da asker olarak
Falkland adalarına gönderdi.

Bizimkiler bırakın evlatlarını savaşa
göndermeyi, askere gitmemeleri için çocuklarına çürük raporu alıyorlar.

                İngiltere
eski Başbakanı Boris Johnson, Pandemi döneminde Başbakanlık ofisinde kendisi
için verilen doğum günü partisine katıldığı için gelen yoğun baskılar
neticesinde istifa etmek zorunla kalıyor. Ayrıca Kendi hükümetinin koyduğu
sosyal etkinlik kurallarını çiğnediği için polis tarafından para cezasına
çarptırılıyor.

                Boris
Johnson’dan sonra Başbakanlığa gelen Bayan ise yüksek gelir guruplarına %5’lik
vergi indirimi uygulamasından bahsedince gelen tepkiler üzerine o da istifa
etmek mecburiyetinde kalıyor.

                Sanmayın
ki bütün bu örnekleri zevk alarak yazıyorum, aksine içim kan ağlıyor. Türk
Milleti’nin çok güzel hasletleri, devlet olarak kurumlarımız ve kurallarımız
vardı. Her şey, “Çalıyorlar ama
çalışıyorlar” söylemiyle kanıksandı. Hatta bir başbakan: “Nereden buldun yasasını meclise sunalım.”
Dediğinde zamanın Cumhurbaşkanı: “Partinizde
ilçe başkanlığı yapacak adam bulamazsınız.” Diye önergeyi engellemiştir.

                Sağlıklı
kalın

GİRİŞ

17 Ağustos 1999 tarihinde İstanbul,
Kocaeli, Sakarya, Yalova, Bolu, Eskişehir ve Bursa’da etkili olan 7.4
büyüklüğündeki Marmara depremi ile 12 Kasım 1999 tarihinde Bolu’da meydana
gelen 7.2 büyüklüğündeki depremden dolayı büyük kayıpların verilmesine neden
olmuştur. Böylece afetler, Türkiye’de afet yönetimi konusunda daha iyi bir
eğitim, öğretim, hazırlık ve planlamaya ihtiyacımız olduğunu açıkça ortaya
koymuştur. Diğer bir deyişle, tüm doğal ve teknolojik tehditlerin yanı sıra,
Anadolu’daki aktif faylar nedeniyle ülkemizin önemli bir bölümü depreme karşı
yüksek risk altındadır. Bu afetler, Türkiye’de afet yönetimi konusunda daha iyi
bir eğitim, öğretim, hazırlık ve planlamaya ihtiyacımız olduğunu açıkça ortaya
koymaktadır. Ülkemizde büyük yıkımlara neden olabilen afetler, Türkiye’de
devlet görevlilerinin, sivil toplum örgütlerinin ve genel olarak bütün toplumun
afetler ve afet yönetimi konularında eğitim ve öğretime ihtiyacı olduğunu
ortaya koymuştur. Bu nedenle, artık toplumumuzu afetler ve acil durum yönetimi
konularındaki yanlış ön yargılardan ve duygusal saplantılardan arındıracak, tutum
ve davranışlarında iyi yönde köklü değişikliklere yol açabilecek bir eğitim ve
öğretime ihtiyaç vardır. Böylece artık, ülkemiz bir afet sonrası yıkım ve yara
sarma çıkmazından çıkmalıdır. Bunun için modern afet yönetiminde olduğu gibi,
müdahale ve iyileştirme çalışmalarından oluşan kriz yönetiminden daha çok,
kayıp, zarar azaltma, hazırlık, tahmin ve erken uyarı çalışmalarından oluşan
risk yönetimine önem verilmelidir. Bu nedenle ülkemizde artık “insanlarımızı
enkaz altından nasıl kurtarırız?” düşüncesiyle yapılan çalışmaların yerine,
“insanlarımız enkaz altında kalmasın!” düşüncesiyle yapılacak olan çalışmalara
öncelik verilmelidir[1].

Emergency Events Database (EM-DAT) yani
Acil Durum Veri Tabanı, Belçika merkezli Afetlerin Epidemiyolojisi Araştırma
Merkezi (The Centre for Research on the Epidemiology of Disasters – CRED)
isimli kar amacı gütmeyen bir kuruluşun uluslararası veri tabanlarından
biridir. Temel amaçları ulusal ve uluslararası düzeyde insani yardımı
desteklemek, karar vericileri afet hazırlığı için örgütlemek ve kırılganlığı ve
öncelikleri değerlendirmek için nesnel bir temel sağlamak olan EM-DAT doğal ve
insan kaynaklı afetlere yönelik 115 yıllık evrensel veriyi ücretsiz olarak
sunmaktadır. Bu veri tabanına göre bir olayın afet olarak sayılabilmesi için en
az 10 kişinin ölmesi, en az 100 kişinin etkilenmesi, olağanüstü hal ilan
edilmesi ve ilgili devlet tarafından uluslararası yardım çağrısı yapılması
kriterlerinden en az biri gerçekleşmiş olmalıdır. EM-DAT veri tabanı Birleşmiş
Milletler (BM) kuruluşları, sivil toplum örgütleri, sigorta şirketleri,
araştırma kuruluşları ve medya gibi çeşitli kaynaklardan çaprazlama yapılarak
derlenmektedir (EM-DAT 2017)[2].

EM-DAT veri tabanında 1923-2016 yılları
arasında Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde toplam 313 afet olduğu
saptanmıştır. Şekil 1’de görüldüğü üzere meydana gelen 313 afetin %51,1’i
(n=160) doğal, %48,9’u (n=153) teknolojik afettir. Doğal afetlerin %95,4’ü ani
gelişen, %4,6’sı ise yavaş gelişen tiptedir. Afetler alt gruplarına göre incelendiğinde
%35,8’i ulaşım kazası, %28,4’ü jeofiziksel ve %13,1’i hidrolojik alt
grubundadır. Afetlerde yaşanan toplam can kaybı 91.797’dir. Afetlerin %24.3’ü
deprem (n=76), %20.8’i yol kazası (n=65), %13.1’i sel baskını (n=41), %9.6’sı
deniz kazası (n=30), %5.8’i ise (n=13) patlamadır. Daha sonra sıklığına göre
sırasıyla kitle hareketi, fırtına, hava kazası ve salgın gelmektedir. Depremler
tüm afetlerin %24.3’ünü oluşturmakla birlikte doğal afetlerin %47.5’ini
oluşturmaktadır. En fazla afet 2004 yılında, en fazla ölüm ise 1939 yılında
gerçekleşmiştir. 1939 yılındaki yüksek ölüm oranına, Türkiye’de meydana gelen
afetlerde gerçekleşen tüm can kayıplarının %36’sına neden olan Erzincan
Depremi’nin bu yıl gerçekleşmesi neden olmuştur. İkinci yüksek can kaybı ise 17.127
can kaybına neden olan Gölcük Depremi’nin etkisi ile 1999 yılında
gerçekleşmiştir. Afetler dönemlere göre incelendiğinde düzenli bir artış
izlenmekle birlikte, yaşanan can kayıplarında 1980-1998 dönemine kadar düzenli
bir düşüş, bu dönemin sonunda ise yeniden yükselme görülmektedir. Depremlerin
neden olduğu toplam can kaybı 82.574’dür ve bu sayı yaşanan can kayıplarının
%90’ından fazlasını oluşturmaktadır. Gerçekleşen tüm depremlerin %80,3’ü
ölümlüdür ve ölümlü depremlerin %20’sinden fazlasında en az 1.000 kişi hayatını
kaybetmiştir[3].

Afet başına ölümler incelendiğinde yine
depremlerin gerçekleşme başına neden olduğu 1.087 ölümle ilk sırada olduğu;
arkasından sırasıyla çeşitli kazalar-yangın, salgın, çeşitli kazalar-patlama ve
uçak kazasının geldiği görülmüştür (sırasıyla gerçekleşme başına neden
oldukları ölüm sayısı 301, 77, 61, 55). 1923-1941 döneminde meydana gelen
afetlerin %100’ünü depremler oluştururken, sonraki dönemlerde sırasıyla %73,7,
%45,7 ve %15,2’ye düşmüş, 1999-2016 döneminde ise %16,8’e yükselmiştir. Doğal
afetler 1923-1941 döneminde gerçekleşen afetlerin %100’ünü oluştururken, oran
sırasıyla %94,8; %80,0; %41,3 olacak şekilde düşüş göstermiş, 1999-2016
döneminde yeniden %43,5’e yükselmiştir. Ulaşım kazaları ilk defa 1980-1998
döneminde anlamlı yoğunluğa ulaşmış, yükseliş bir sonraki dönemde de devam
etmiştir[4].

DEPREM

Deprem, yeryüzünün derinliklerindeki
kayaların yer değiştirmesinden kaynaklanan ani ve hızlı bir sarsıntıdır.
Depremler yangınlara, tsunamilere, heyelanlara veya çığlara neden olabilir. Deprem,
yeryüzünün üst katmanlarında ani bir kırılmadır, bazen yüzeyi kırar, zeminin
güçlü titreşimiyle sonuçlanan, binaların çökmesine böylece can ve malın tahrip
olmasına neden olur. Depremler bazen heyelanları, çığları, ani selleri,
yangınları ve devasa, yıkıcı okyanus dalgalarını (tsunamiler) tetikler.
Sıklıkla güçlü artçı sarsıntılar meydana gelir, bu da daha fazla hasara neden
olur ve psikolojik stresi artırır. Depremler erken uyarı olmadan vurucu ve
yıkıcı olabilir. Depremler Richter Ölçeğine göre ölçülür – en yıkıcı etkiler 6.
Seviye ve üzerinde ve depremin merkez üssü yüksek nüfuslu bölgelerde
bulunuyorsa görülür. Depremler travma, boğulma, toz soluma (akut solunum
sıkıntısı) çevre (yani hipotermi) ve ayrıca binaların ve altyapının ciddi şekilde
tahrip edilmesi veya maruziyet nedeniyle yüksek ölüm oranına neden olabilir[5]. 

 Afet Yönetim Sisteminin Aşamaları

                        Afet yönetimini,
genel olarak afet öncesi ve afet sonrası dönem olmak üzere iki temel aşamaya
ayrılmaktadır. Afet öncesi yönetim afetlerin ortaya çıkmadan önce
yapılan birtakım çalışmaları içerir. Bu süreçte yapılan hazırlık ve çalışmalar
risk yönetimi olarak da ifade edilmektedir. Risk yönetimi afetlerin
yaşatabileceği olası riskleri ortadan kaldırma ya da azaltma tedbirlerini kapsa.
Afet sonrası yönetim ise, afetlerin gerçekleştiği anda ve afet sonrasında
yapılan faaliyetleri içerir. Bu aşamada yapılan çalışmalar kriz yönetimi olarak
da ifade edilir. Kriz yönetimi, afet anındaki ilk yardım ve kurtarma
çalışmalarını içerir. Bu açıdan afet yönetimini, afet öncesi ve sonrası
temelinde dört ana aşamaya ayırabiliriz. Fakat bu aşamalar bazen çakışabilir,
bazen de aynı anda yürütülmeleri gerekebilir. Bu özellik, aşamalar arasındaki
kesin ayrımı zorlaştırsa da kavram olarak dört ana aşama da (evrede)
kullanılabilir

-Kayıp, zarar azaltma ve önleme

-Afete hazırlık

-Müdahale, İlk Yardım ve Kurtarma.

-İyileştirme ve yeniden yapılandırma[6]

Afet
yönetiminin, zarar azaltma ve hazırlık aşamaları risk yönetimi, müdahale ve
iyileştirme aşamaları kriz yönetimi şeklinde de isimlendirilmektedir. Kısaca modern afet yönetimi
kavramında kayıp ve zararların azaltılması, hazırlık, tahmin ve erken uyarı,
afetleri anlamak gibi afet öncesi korumaya yönelik çalışmalar “Risk
Yönetimi”; etki analizi, müdahale, iyileştirme, yeniden yapılanma gibi afet
sonrası çalışmalar ise “Kriz Yönetimi” olarak kabul edilmektedir. Bu
bağlamda etkin bir afet yönetimi çalışması, afet öncesi, afet sırası ve afet
sonrası ihtiyaç duyulan tüm çalışmaları kapsamaktadır[7].

Afet
Yönetim Sisteminin Aşamaları (Tevfik
Erkal & Mehmet Değerliyurt)

Kayıp, Zarar Azaltma ve Önleme Aşaması

Afet öncesi yönetimin ilk aşamasından olan ve “risk
azaltma aşaması” olarak da ifade edilen zarar azaltma aşaması, afetlere yol
açabilecek tehlikesinin önlenmesi ya da büyük kayıplara yol açmaması için
yapılan bütün faaliyetleri ve önlemleri içerir. Bu doğrultuda, yönetimin bu
aşamasında yapılması gereken şeylerden biri afetler ile ilgili yapı ve deprem
ya da imar gibi mevzuatların yeniden gözden geçirilmesi ve düzenlenmesi, afet
senaryolarının güncellenmesi ve gerekli konularda ilgili yasal düzenlemelerin
yapılmasıdır. Bu kapsamda ilgili kurum ve kuruluşların ya da kişilerin yetki ve
sorumluluk alanlarının açıkça belirlenmesi, kamu sektörü, özel sektör ve sivil
toplum arasında işbirliği ve koordinasyonun sağlanması gerekmektedir. Gerek
yasal düzeyde gerekse eylemsel düzeyde bütün zarar azaltma çalışmalar afetlerin
türüne ve özelliğine göre belirlenmekledir. Örneğin sel tehlikesi için zarar
azaltma çalışmaları, sel yatağına yerleşmeyi önlemeye yönelik gerekli yasal
düzenlemelerin ya da kamusal politikaların içeriğini belirlerken, deprem için
zarar azaltma çalışmalarında ise yapıların ve yerleşim alanların daha dayanıklı
ve planlı olarak kurulmasını ve gelişmesini içeren gerekli yasa ve
yönetmeliklerin hazırlanmasını ve uygulanmasını gerektirir[8] 

Zarar azaltma kapsamında ele alınacak konuların bir
kısmını şu şekilde sayabiliriz:

Yerleşim bölgelerinde, kurum ve kuruluşlardaki tehlike
ve risklerin belirlenmesi, buralarda risk profilinin çıkarılması.

Etki analizi ve olası
hasarların belirlenmesine yönelik hazırlıklar, kısa, orta ve uzun vadeli zarar
azaltma planlarını hazırlamak.

 Toplumu afet Öncesinde korumaya yönelik erken
uyan alt yapısını kurmak.

Tehlikeli ve olası afet bölgelerinin yeri ve ortaya
çıkabilecek zararlardan korunmada alınması gereken önlemler konusunda insanları
sürekli ve doğru bir şekilde bilgilendirmek.

Kişilerin afet bilincini
yükseltmeye yönelik çalışmalar yapmak.

Risk ve tehlike altında yer alan yapıların
kamulaştırması ve buradaki insanların başka yerleşim alanlara yerleşmesinin
sağlanması.

Risk altındaki bölgelerde yer alan hastane, baraj,
köprüler, nükleer santraller gibi kritik ve hayati öneme sahip yapı, tesis ve
alt yapının güçlendirilmesi.

Gerekli bilimsel ve
teknik araştırma-geliştirme faaliyetlerinin planlanması ve uygulanması,

Ülke için afet gözlem
şebekeleri, erken uyarı ve kontrol sistemlerinin kurulması ve geliştirilmesi.

Afet zararlarının
azaltılması konusunda ilgili geniş kapsamlı eğitim faaliyetlerinin yürütülmesi,

Afetlere karşı önleyici
ve zarar azaltıcı mühendislik tedbirlerinin geliştirilmesi ve uygulanması gibi,

Birçok faaliyet zarar azaltma aşamasında gerekli olan
temel faaliyetler arasında sayılabilir.

Yukarıda ifade edilenler ışığında görüyoruz ki, “zarar
azaltmanın en basit kuralı; önlenebilir tehlikelere karşı engel olucu
tedbirleri almak, önlenemeyenlere karşı koruyucu tedbirleri arttırmaktır.
Afetlerin doğuracağı kayıpların bu temel anlayışla en aza indirmek mümkündür.”[9]

Hazırlık Aşaması

Afet ve risk yönetimin ikinci önemli aşaması hazırlık
aşamasıdır. Hazırlık aşamasında yapılması gereken çalışmaların temel amacı,
tehlike ve risklerin insanlar için olumsuz etkilere yol açabilecek sonuçlarına
karşı önlemler alarak, zamanında, en uygun biçimde, en etkili organizasyon ve
yöntemler ile hazırlanmaktır. Bu aşamada bütün yönetimler acil durum/afet
yönetimi görevleri için gerekli atamalar yapıp yetki ve sorumlulukları
belirlemesi gerekir. Belirlenen görevlerin yerine getirebilmesi için gerekli
olan personel, donanım ve diğer kaynaklar açık bir şekilde tanımlanmalıdır.
Ayrıca araç ve gereçlerin bakımı yapılmalı, tahmin ve erken uyarı sistemlerinin
kullanımı, personellerin eğitimi ve afet konusunda yapılan tatbikatlar belirli
aralıklarla güncellenmelidir.[10]

Afetlere hazırlık, afet etkilerini en uygun şartlarda,
etkili organizasyon ve yöntemlerle ortadan kaldırabilmek için önceden yapılan
çalışmalardaki yeterlik düzeyim ifade eder. Bu hazırlık amacı doğrultusunda
belediyelerin ve diğer kuruluşların faaliyetlerine halkın katılımı
sağlanmalıdır Katılımı sağlayabilmek için öncelikle kişilerin risk algısını,
yani kişilere tehlikeler ve riskler karşısında zarar görebilirlikleri konusunda
farkındalık ve bilinç kazandırmak gerekir. Bunun yanı sıra psikolojik ağdan
düşünüldüğünde, afetlerin yol açabileceği tehlikeler ve riskler karşısında
kişileri zarar azaltma ve hazırlıklı olmaya iten davranışın gerçekleşmesi,
bireyin olası tehlike ve risk ile ilgili konuyu ya da olayı/durumu tanıma,
yorumlama ve değerlendirme süreciyle bağlantılı olabilir. Bu değerlendirmede
birey kendine, tehlikenin olup olmadığını -örneğin: depremin olup olmayacağı ya
da ne zaman olacağı ve olursa can-mal kaybının yaşanıp yaşanmayacağı gibi
sorular- sorar. Bir anlamda tehlike algısı söz konusudur. Bunun ardından birey
başka değerlendirmelerde bulunur. Kişi kendine “tehlike ile başa çıkılabilir
mi”, “bir şeyler yapılabilir mi”, “kaynaklar neler ve yeterli mi”
gibi sorular sorar. İşte afet ve risklere karşı hazırlıklı olma ve zarar
azaltma davranışı, algılanan bireysel başa çıkma becerileri ve kaynaklan
algılanan tehdidin boyutunu aşması durumunda gündeme gelebilir Başka bir
deyişle, önlem almaya yönelik sorumlu davranışın ortaya çıkması için, bireyin
kendi becerisini ve kaynaklarını zarar azaltma ve hazırlıklı olmada yeterli
olarak görmesi ve değerlendirmesine bağlıdı.[11] Fakat afet
yönetiminin diğer aşamalarında olduğu gibi hazırlık aşamasında da bütün ilgili
kişiler ve kurumlar tarafından yapılan çalışmaların temel dayanağı, etik temelli
“insani kaygılar” olmalıdır Başka bir deyişle, afet yönetiminin
her aşaması insanı temel değer olarak gören bir anlayış ile ele alınmalıdır.
Afet yönetimiyle ilgili sivil-kamu kurum ve kuruluşlar afet eğitimini bu
anlayış temelinde kurmalı ve yürütmelidir.

Afete hazırlıklı ve dayanıklı bir toplum oluşturmak için
afet eğitimi ve tatbikatların tüm ülke düzeyinde her bir aşamada yaygın ve
doğru bir şekilde yapılması sağlanmalıdır. Ne var ki, afet yönetiminin hazırlık
aşamasının ana koşullarından biri olan afet eğitiminin ülkemizde yeterli
düzeyde ve nitelikte verildiğini söyleyemeyiz. Bugün okullarda ya da değişik
kurumlarda ve STK’ların düzenlediği kurslarda verilen eğitim öğretimde, hizmet
içi kurslarda ve kamu reklamlarında afetlere verilen önem/yer. bireylerde güçlü
ve nitelikli bir afet bilinci oluşturmada yeterli gözükmüyor.

    “Bâtıl (hakikatsiz)
fikirleri iyice tasvir (betimleme), safî (temiz) zihinleri idlâl
(saptırmak)tır.”

     Hz. İsa’ya “Ahlâkı
kimden öğrendin?” diye sormuşlar: “Ahlâksızdan!” diye cevap vermiş.

     Çünkü, herşey
zıddıyla bilinir ve anlaşılır.

     Çünkü, ancak
karanlık; aydınlığın kıymetini idrâk ettirir.

     Ancak yanlışlık;
doğruluğun değerini ortaya koyar.

     Bu yazımızda;
tarihte gösterilen bâtıl, yanlış, ters fikir ve anlayışları;

     Doğruymuş gibi
nazara veren, başarının ancak bu şekilde kazanılacağını ileri süren

     Ve bunu ateşli bir
şekilde kral, hükümdar ve idarecilere sunan, herkesin az çok bildiği

    “Gaye için, her şey
meşru ve yasaldır!” diyen ve yazan birini nazara veriyor.

      Tabii onun
dediklerinin aksini yapmayı şiar, prensip ve düstur edinmeyi;

     Hararetle tavsiye
ediyor. Bu durumda, Hz. İsa’nın tutumuna tutunmayı özellikle belirtip;

     Machiavelli denen
sözde siyaset bilimcisini, gözler önüne seriyor.

     Ona ters düşmeyi
gaye ediniyor. Doğal olarak herkesten de bunu bekliyoruz.

     İşte bu tarihçi,
mütefekkir / düşünür ve yazar olan İtalyan siyasetçisi:

     Machiavelli /
Makyavel (1469 – 1527) :

     1514’te yazdığı
“Hükümdar” adlı eserinde, nazara verdiği siyasal / siyasî sistemi uygulamak,

     İdare ve yönetmek
için her türlü usûl, metot ve yolun geçerli ve gerekli olduğu

     Görüş ve
anlayışını, ısrarla müdafaa eder ve savunur!

     Hiçbir ahlâkî
kıymet ve değeri dikkate almamayı, bu hususta;

     Hiçbir kaide ve
kuralı tanımamayı benimser, benimsetmeye çalışır!

     Bunu tüm
yöneticilere, kuvvetle tavsiye eder!

     Evet kaide / kural
ve dürüstlüğe dayanmayan politika ve siyaset denilince,

     Akla hemen
Makyavelizm gelir. Çünkü, Makyavelizm; gaye ve amaç’a ulaşmak için,

     Her çeşit araç’a
sarılmayı mübah, sakıncasız ve uygun bulduğunu, bu hususta;

     Her vesileye
yapışmanın hak ve doğru olduğunu, içtenlikle savunur!

     Eserinde devletin;
gücünü din ve ahlâktan almaması gerektiğini ileri sürer!

     Daha da ileri
giderek; devleti yaşatmak için,

     Her nevi fenalık
ve kötülüğe dayanmak gerektiğini vurgular!

   “Devleti yaşatmak
için her türlü kötülüğün yararlı ve iyi olduğunu ileri sürmüştü.

   ‘Bütün büyük işleri
sözünde durmayanlar, yalancılar, arkadan vurucular,

     Acıma duymayanlar
başarmışlardır.’ diyordu.” (Orhan Hançerlioğlu)

     İdarecilerin
istişare ve danışmayı bir kenara bırakmalarını,

     Keyfî bir
uygulamayı gerçekleştirmeleri lâzım geldiğini ön görüyordu!

     Bütün bu gibi ipe
sapa gelmez hezeyanları ortaya saçarken,

   “Böyle gecenin hayır
umulur mu seherinden?” demekten de, insan kendini alamıyor.

     Machiavelli /
Makyavel Toplumsal Tarihi açıklarken tarihin;

     Çıkarlara dayanan
doğal nedenlerden ileri geldiğini ileri sürerek;

     Tanrıyı devreden
çıkarır!

     Ona göre:

    “Hükümdar, iyi
olmayı değil, iyi olmamayı öğrenmelidir!

    “İnsanı amaca
ulaştıran her araç, ister meşru olsun, isterse olmasın; iyidir!

    “Yani ona göre,
ahlâklılık ya da ahlâksızlık diye bir şey yoktur!

    “Sadece başarı
vardır! İyi ve övülmeye değen erdemler, bir hükümdarı mahvedebildiği gibi,

    “Onun kötü sayılan
nitelikleri, mutluluk ve refah kaynağı da olabilir!…

    “Erdem, yararlı
oldukça iyidir, aksi halde erdemsizliğin benimsenmesinde bir sakınca yoktur!

    “Machiavel’in
politika işlerine uyguladığı iki ahlâk ilkesi daha vardır: ‘Zulüm ve kötü
niyet!’

    “Bunları
kullanmakla amaçlarına ulaşmış olan bir hükümdar örneği olarak;

     Sezai Borjiya’yı
verir.” (Cemil Sena)      

İstanbul’da Bağlarbaşı’ndaydık. Bir iki saat
kadar vakit geçirmemiz gerekiyordu. Bağlarbaşı Kültür Merkezi karşımızdaydı
fakat Merkez o saatte faal değildi.  

Kültür Merkezi’ne daha önce bir defa
gitmiştim. Ancak bu merkezin hemen yanında tarihi bir gar binası içinde
faaliyet gösteren “Nevmekan” diye bir işletme olduğunu fark etmemiştim.

“Madem ki zamanımız var buraya bir bakalım”
dedik. İyi ki girmişiz. Gerçekten hem estetik hem kullanışlı ve hem de huzur
dolu bu mekânda geçirdiğimiz 1,5 saatten sonra çok mutlu olduk.

Âkif Salnâmesi Üçüncü Cilt Mehmed Âkif ve Çevresine Dâir Araştırmalar

• Arşiv

Oğuz Çetinoğlu

-

11 Kasım 2022

0

(DÖRDÜNCÜ BÖLÜM)

ÂKİF SALNÂMESİ’nin Üçüncü Cildi, önceki
ciltlerle aynı ebatta ve kalitede olmak üzere, 278 sayfa hacimle 2022 yılında
yayınlandı.

İÇİNDEKİLER

ÂDEM KORKMAZ: Takdim.

TAHSİN YILDIRIM: Editörden.

M. UĞUR DERMAN: İstiklâl Marşı’nın Son Kıtası.

 FÂTİH ÖZKAFA – HÂLE NUR BAKKAL:
İstiklâl Marşı.

AYŞE RÂZİYE ÖZALP: Mehmed Âkif’in Portresi.

ALİ AKBAŞ: Âkif.

 ABDULLAH UÇMAN: Mehmed Âkif –
Rıza Tevfik.

 BEŞİR AYVAZOĞLU: Bir Fotoğrafın Düşündürdükleri
Helvan’da Bir Şâir, Bir Ressam ve Bir Romancı.

İSMAİL KARA: Âlem-i İslâm, İttihad-ı Müslimîn, Neşr-i Din…
Sıratımüstakim – Sebilürreşad’ ın Okuyuculara ve İlmiye Mensuplarına
Mektupları.

ÖMER HAKAN ÖZALP: İstiklâl Marşı’nın İstanbul’da İlk İcrası ve Sebep
Olduğu Bir Skandal. SELÇUK KARAKILIÇ: Neticesiz Bir Gayretin Anatomisi:
İstiklâl Marşı Neden Değiştirilemedi? ZAFER GÖLEN: Hamdullah Suphi’den Mektup
Var.

 MEHMET RÜYAN SOYDAN: Hazîne-i
Evrak.

 MUSTAFA İSMET UZUN: İstiklâl
Marşı ve Mehmed Âkif’in Millî Mücâdele Yılları İçin Açıklamalı Bir Kronoloji
Denemesi.

Eserden Seçmeler:

TAKDİM

Prof.
Dr.
ÂDEM KORKMAZ                                                                                                                              Burdur
Mehmet Âkif Ersoy Üniversitesi Rektörü.                           

Hayatı, fikirleri ve derinlikli eserleri ile
yeni ufuklar gösterebilen, yepyeni erdemleri kazandırabilecek derinlikte ve
renklilikte olan, fikir ve şiir târihimizin önemli sîmâsı Mehmed Âkif, Osmanlı
Devleti’nin sarsıldığı yıllarda Gazi Mustafa Kemal Paşa ve silâh arkadaşlarının
savaş meydanlarında verdiği destansı mücâdeleyi İstiklâl Savaşı’nın büyüklüğüne
yakışır bir şekilde anlatacak şiirler kaleme almıştır. Onun gerek milletimiz
için ölüm kalım savaşı olan Millî Mücâdele yıllarında halkı uyandırmak için
yaptığı her türlü faaliyetleri gerekse ülkemizin aydınlık bir iklime taşınması
yolunda büyük önem arz eden fikirlerinin anlaşılır kılınması her Türk’ün
üzerine vazifedir.

Son yüzyılda yaşanan fikri durgunluk ve içe
kapanmanın sebebinin bir kısım aydınlarımızın dünü bilip, çağı okuyup, yarına dâir
kanaatler izhar edememesine bağlayan Âkif; yaşanan ve yaşanacak zamana dâir
fikirlerini kayda geçirmek için kaleme aldığı eserleri ve mücâdeleleri unutulmamalıdır.
Cemil Meriç’in ‘Tufana yakalanmış bahtsız
bir toplumu, gemisine çağıran bir nevi Nuh Peygamber’ benzetmesi ile
hakkını teslim ettiği Âkif yine onun ifâdesiyle,

‘Cevdet
Paşa’yla başlayan, Tunuslu Hayrettin ve Sâit Halim Paşalarla devam eden bir
düşüncenin son büyük temsilcisidir. Ondan alacağımız derslerin başında
çoktandır kaybettiğimiz bir fazilet var: İnsaf.’

Milletin ruhunun, hayatının ve ideallerinin
kelimelere dökülmüş en güzel ifâdeleri olmak çabasındaki marşlar gibi hitap
kitlesinin ihtiyaç duyduğu kendine güven, millî heyecan, şevk ve imanın manzum
dili olmak muradıyla kaleme alınan İstiklâl Marşı, büyük milletimizi ebediyete
kadar ayakta tutacak sağlam mısralarla örülmüş, milletimize seslenen ölmez bir
şaheserdir. Âkif, İstiklâl Marşı’ndaki bu seslenişte vatanıyla ve milletiyle
ilgili duygularını, düşüncelerini, hayallerini, düşüncelerini dile getirmiştir.
İstiklâl Marşı’nda kendisini milletinin sözcüsü yerine koyan, âdeta milleti
adına konuşan çağın vicdanı Mehmed Âkif’in dönemi ve çevresine dâir yeni bilgi
ve belgeler ışığında hazırlanan Salnâme, Âkif’i daha doğru tanıtmanın yanında
her sayfasında milletimizin kimlik inşasında rol model olan Âsımlara yol
gösterecek örneklerle doludur. Mehmed Âkif Ersoy Fikir ve Sanat Vakfı
tarafından yayma hazırlanan Âkif Salnâmesi, şâiri bir kez daha bu vesile ile
anmamıza, sanatını ve eserlerini yeni bir gözle değerlendirmemize bir fırsat
sunacaktır. Salnâme ile Âkif’in mîrâsına sâhip çıkmayı bir vazife olarak
üstlenen Mehmed Âkif Ersoy Fikir ve Sanat Vakfı’nı, Vakıf mensuplarını tebrik
ediyor ve çalışmalarında başarılar diliyorum. Son olarak Âkif Salnâmesi’nin
Âkif’i, onun kıymet atfettiği değerleri yarınlara taşıyan bir köprü olmasını
temenni ediyorum.

EDİTÖRDEN

TAHSİN YILDIRIM

Mehmed Âkif, milletimizin ve devletimizin
bekâsıyla sınandığı en buhranlı günlerde millî dert ve dâvâlarımızı, İslâm
âleminin meselelerini hayatının temel konusu yaparak mâşerî vicdanda haklı bir
yer edinmiş, mücâdeleci bir fikir adamı, imân ve ahlâk timsâli olarak ‘Millî Şâirimiz’ vasfına liyâkatini
tescil ettirmiştir. O, milletimize İstiklâl Marşı gibi, dünyânın en güzel
marşlarından birini hediye etmenin yanında, Çanakkale gibi bir mücâdeleyi
destanlaştırmış, ülkesinin maddî-mânevî problemleri üzerinde kafa yormuş ve
bunlara çağının çok ilerisinde çözüm yolları üretmiştir. Milletimizin dar
günlerinde bir münevver ve vatansever sorumluluğuyla hareket edip bugünlerin
yaşanmasına vesile olan bahtiyar ve onurlu kadro içinde yer alma şerefini
taşıyan Mehmed Âkif’i ve arkadaşlarını hakkıyla ve doğru bir şekilde tanıtan,
yeni belge ve bilgileri ihtivâ eden Salnâme’nin bu sayısında İstiklâl Marşı ile
ilgili yazılar ağırlıktadır.

Yazılışının üzerinde Âkif’in ‘Allah bu millete bir daha İstiklâl Marşı
Yazdırmasın’ dediği, Türk milletinin ise bir millî mutâbakat metni olarak
benimsediği İstiklâl Marşı’na dâir bilinmeyen birçok metin okurun ilgisine
sunulmuştur. Salnâme’miz, yeni belge ve bilgileri muhtevi yazıları neşretmekte
ancak bazı belgeler yorumlanmamış, araştırmacı ehli kaleme bırakılmıştır.

Âkif Salnâmesi, şâiri bir defa daha bu vesile
ile anmamıza yâni sanatını ve eserlerini yeni bir gözle değerlendirmemize,
tertemiz ve sarsılmaz ahlâkını gençliğe rol model olarak göstermemize önemli
bir fırsat sunacaktır. Mehmed Âkif, çağı ve çevresine dâir yapılan çalışmalara
kaynaklık teşkil eden yeni bilgi ve belgeler ihtivâ eden bu eserler ile Âkif’in
mîrâsına sâhip çıkmayı bir vazife olarak üstlenen yazar ve okurlara teşekkür
ederiz. Bu vesileyle bizleri bir defa daha mîras bıraktığı eserleri ve tertemiz
ahlâkı etrafında bir araya getiren İstiklâl Marşı şâirimizi ve aynı idealler
etrafında toplananları rahmetle anıyoruz.

Salnâme’nin neşrini Âkif’e ve çevresine vefa
borcumuzu güzel, kalıcı ve nitelikli şekilde ödeme yollarından biri olarak
değerlendirmekteyiz.

Bu vefaya emeği, çabası, gayreti ve arşivi
ile sâhip çıkan Mehmet Ruyan Soydan’a ve Salnâme’nin her sayısında aynı heyecan
ve ilgi ile destek olan Burdur Mehmed Âkif Ersoy Üniversitesi Rektörü Sayın
Prof. Dr. Âdem Korkmaz’a hasseten teşekkür borçluyuz.

Salnâme’memizin diğer sayılarında buluşmak
temennisiyle…

 

ÂKİF

ALİ AKBAŞ

Ne mümkün Âkif’i târif

Akifserâpâ maârif

Bir altın kitap Safâhât

  Ona adanmış bir hayat

Kuran’dan almış ilhâmı

Sonsuza dek yaşar namı

Yazdığı İstiklâl Marşı

Her seher titretir Arşı

Heybetiyle dağ taş inler

Gökte meleklerde dinler

Bir destandır Çanakkale

Çanakkale bir velvele

Herkesin var bir soyadı

Fakat Ersoy onun adı

Evet, er oğlu erdi o

Hak yolda seferberdi o

Hem minberde hem siperde

Bir ömür boyu seferde

Dört dili ezber bilirdi

Velâkin kıblesi birdi

O bizim erkek sesimiz

O bizim gür nefesimiz

O bir rintti, ehlidildi

Yalnız rükûda eğildi

Alperendi pehlivandı

O yandı, millet uyandı

Sanmayın ki toprak oldu

Göğümüze bayrak oldu

Ne mümkün Âkif’i târif

 Âkif serâpâ maârif

MEHMET
ÂKİF – RIZA TEVFİK

ABDULLAH UÇMAN

(Makalenin baş tarafında; Mehmed Âkif ile Rıza Tevfik arasında vuku
bulan Tevfik Fikret’in inancı hakkındaki tartışmaları ve sonunda işin tatlıya
bağlanması anlatılıyor.)

20 sayfalık makaleden dikkat çeken bölümler:

Her ikisi de devrin pâdişâhı Sultan İkinci
Abdülhâmid Han’ın ‘istibdat rejimi’ni ortadan kaldırmak maksadıyla gizli
İttihat ve Terakkî Cemiyeti’ne girmiş oldukları halde, birbirleriyle
münâsebetleri cemiyet toplantılarında mı yoksa başka şekilde mi başladı bunu
tespit etmek mümkün olmadı.

***

Rıza Tevfik ile Mehmed Âkif’in müşterek dostu
Ali İlmî Fânî, 1935’ta Antakya’dan Rızâ Tevfik’e yazdığı bir mektup vasıtasıyla
Mehmed Âkif’in Kırklareli’nde askerlik yapan büyük oğlu Emin’le ilgili can
sıkıcı bir haber verir:

“Âkif’in oğlunun
başına gelen felâketten tabii haberiniz yok. Bir gün elime Berekatzâde Cemil
Bey’e hitâben yazılmış bir mektup tutuşturuyorlar. Mektup zâten açık gelmiş ve
Cemil Bey o sırada Şam’da bulunduğu için bana gönderilmiş. İmzaya baktım
‘Kırıkhan Hapishânesi’nde mevkuf şâir Mehmed Âkif Bey’in mahdumu Emin.’*

İçini okudum. Diyor
ki: ‘Kırklareli’nde vazife-i askeriyemi ifâ ediyordum. Arapça bildiğim için ara
sıra arkadaşlarıma Kur’an okur, âyetleri tefsir ederdim. Bu hareketim irticâ mâhiyetinde
görüldü. Divân-ı Harb’e tevdi olundum ve tevkif edildim. Tevkifhâneden şimdi
benimle beraber bulunan çavuşumun delâlet ve himmetiyle firâr ettik. İstanbul’a
geldik, oradan bir vapura atladık, Mersin’e çıktık. Mersin’den yaya olarak
Antakya’ya gelirken yoldaki karakolhânedeki jandarmalar hâlimizden şüphelendi,
pasaportlarımız olmadığından her ikimizi de Kırıkhan kazasına gönderdiler.
Şimdi bizi Türkiye’ye iâde edecekler. İmdadımıza yetişiniz.’

Maalesef imdatlarına
yetişemedik, çünkü mektup yazılıp elden ele bana gelinceye kadar günler geçmiş,
kendileri de hududu aşmıştı. Bilmem ne ceza verecekler! Âkif Bey’e yazmadım.
Çocuğunki dîvânece bir harekettir. Asker koğuşunda Kur’ân, tefsiri okunur mu?
Bugünkü inkılâp rejiminden bu derece gafletin mânâsı ne? Zavallı Âkif Bey
refikasıyla beraber kendi canlarının derdiyle uğraşırken yeni bir belâ ile
karşılaşıyor. Kim bilir ne kadar müteessir olacak. Kazâ-yı İlâhî’ye bakınız ki
Kırklareli’nden Antakya’nın burnunun ucuna kadar geliyor, denizlerden,
ovalardan, dağlardan, köylerden, kasabalardan geçiyor, hiçbir yerde tutulmuyor
da Antakya’ya yarım saat mesafede yakayı ele veriyor. Çocuğun talihsizliğine de
diyecek yok.”

*Bu cümlenin, “Şâir Mehmed Âkif Bey’in,
Kırıkhan Hapishânesi’nde mevkuf mahdumu Emin.” Şeklinde yazılması îcap ederdi.

* * *

Rıza Tevfik Amman (Ürdün) ve Cünye’de
(Lübnan) ikamet ettiği sırada, duyduğu veya bir yerde okuduğu Arapça, Farsça ve
Türkçe değişik hacimde birçok şiir kaydettiği ve ‘Müntahabât-ı Eş’âr’ adını
verdiği cönk tarzındaki bir defterin bir sayfasına şunları yazmış:

“Mehmed Âkif merhumun son kıt’a-i şi’ri”

KENDİM
İÇİN

Şu
serilmiş uzanan gölgeme imrenmedeyim

 Ne saadet! Hani ondan bile mahrûmum ben.

 Daha yıllarca -emînim ki- hayâtın yükünü

Dizlerim
titreyerek çekmeğe mahkûmum ben.

Çöz
de artık yükümün kördüğüm olmuş bağını

Bana
çok görme İlâhî, bir avuç toprağını!

                                                                Rahmetullahi
aleyh.”*

*Mehmed Âkif bu kıt’ayı, Mısır’da Melik
Fuad’ın kızkardeşi Prenses Nimet Muhtar’ın sarayında Prens Aziz Hasan’ın
çocuklarına ders verdiği bir gün hâtıra olarak çektirdiği bir fotoğrafın
arkasına yazarak İstanbul’a kızı Cemile’ye gönderir. Kızı da fotoğrafta
babasını son derece bitkin bir halde görünce çok müteessir olur ve: ‘Ah babacığım, ne hâle gelmişsin!’ diye
bir mektup yazar. Âkif de kızına verdiği cevapta: ‘Sen ona aldırma. Bize bazı böyle sünuhât* olur, yazarız!’ karşılığını verir. *Sünuhat: Akla, hâtıra gelen
gelen, içe doğan düşünceler…

***

Beşir Ayvazoğlu; ‘Bir Fotoğrafın Düşündürdükleri / Helvan’da Bir Şâir, Bir Ressm ve Bir
Romancı’ başlıklı makalesinde; Abbas Halim Paşa ve Mehmet Âkif’i, Arapların
‘Ebülhevl’ dedikleri meşhur Sfkans’in önünde, dostlarıyla birlikte develere
binmiş olarak gösteren fotoğraftaki kişiler ve o kişilerin Mehmed Âkif Ersoy
ile dostluklarını ve Ersoy’un Mısır’daki günlerini anlatıyor.  (s: 45-99)

***

Ömer Hakan Özalp; Mehmed Âkif Ersoy’un
yazdığı ‘İstiklâl Marşı’ başlıklı şiirin, 12 Mart 1921 târihinde ‘Millî Marş’ olarak kabul edildikten
sonra İstiklâl Marşı’nın hangi târihlerde ve nerelerde ne vesilelerle
çalındığını anlatıyor. 29 Eylül 1922 târihinde Gülhâne Parkı’nda yapılan bir
müsâmerede, İstiklâl Marşı, bando eşliğinde icra edilirken Veliaht Abdülmecid
Efendi’nin, ayağa kalkmayışı sebebiyle cereyan eden ve ‘skandal’ olarak nitelenen hâdisenin teferruatını anlatıyor.                     (s: 101-115)

‘İstiklâl
Marşı Neden Değiştirilemedi?’ başlığı altındaki Selçuk Karakılıç imzâlı makaleden seçme paragraflar:

*Türk basınında İstiklâl Marşı’nın
değiştirilmesini ilk dile getiren yazının sâhibi Behçet Kemal Çağlar’dır:

Birkaç güzel ve
sanatkârane mısraı müstesna, bilhassa müşterek hislerimizi ifâde etmekte, artık
hiç bir değeri kalmayan bu şiiri bir kenara bırakmak zamanı gelmiştir. Ya her
merâsimde, her içtimada bir millî marş terennüm etmenin çok lüzumlu, çok
faydalı bir şey olduğunu reddetmeye yahut da asil hislerimizi öz dilimizi
anlatan, millî ve modern bir beste ile ahenkleyen bir marş yapana kadar başımız
önümüzde susmaya mecburuz.

Bu ucubeyi hâlâ millî
marş diye terennüm etmekte, her şeyden evvel, sanatımız için hazin bir
mahcubiyet yok mudur? Arap zevki, Arap vezni ve Arap telâkisi ile yazılmış olan
bir marştan ziyâde bir ilâhîye, bir gürleyişten ziyâde bir duâya benzeyen o
uzun mısraların ve o mufassal nazmın yerine gür, vakur ve emin bir sesle
asırların sinesinden gelip asırların iz’ânına haykıran bir marşa ihtiyacımız
vardır.

*Yusuf Ziya Ortaç; ‘Senelerden beri güneşin dağın, denizin, ufukların ve mevsimlerin bütün
renklerini süzen kalemlerin henüz bir millî marş yazamadığından’ şikâyet
ediyordu. ‘Zaman zaman açılan
müsâbakaların, konulan mükâfatların câzibesinin mevzuun büyüklüğü karşısında
sıfıra indiğini’ ileri sürerek Atatürk’ün ‘Ey Türk Gençliği’ diye başlayan nutku, ‘usta bir sanatkâr elinde veznin kalıbına dökülünce, bütün gönülleri
ayaklandıracak bir millî marş doğar’ diyordu.

*Nurullah Ataç: ‘İstiklâl Marşı’nda bizim bugünkü ideallerimize uyacak, onlara hiç olmazsa
bir telmih sayılacak hiçbir şey yoktur. İçinde ezan vardır, minâre vardır,
imamı, müezzini, kayyumu ile bütün cemaal vardır, millet yoktur. Doğrusu bir
marş değil, bir ilâhîdir.’

*Diğer aleyhtarlar: Nizâmettin Nazif
Tepedelenlioğlu, Fâlih Rıfkı Atay… gibi isimlerdi. Hayret edilecek bir durum: ‘Beni Stalin yarattı’ diyen Komünist şâir
Nâzım Hikmet; ‘Güftesi biraz ağır, bir
inkılap marşı değilse de, bizim müstevlilere karşı duyduğumuz isyanı terennüm
ettiği için bizimdir ve iyidir’ diyerek İstiklâl Marşı’ndan yana tavır
koyuyordu.

(Tartışmaların
neticesinin öğrenmek isteyenler, Âkif Salnâmesi isimli eserin 3. Cildinde
143’ten 157’ye kadar olan sayfaları okuyabilirler.)

***

Zafer
Gölen makalesinde Türk
Ocakları Genel Başkanı ve Büyükelçi, zamanının en mükemmel hatibi Hamdullah
Suphi Tanrıöver’den ve fotokopilerini eserin sayfalarına aldığı mektuplarından
söz ediyor. (s:
159-181)

Eserin Mehmet
Ruyan Soydan tarafından hazırlanan ‘Hazine-i
Evrak’ isimli bölümünde İstiklâl Marşı ile alâkalı belgeler yer alıyor. (s: 185-237)

Mustafa
İsmet Uzun’un hazırladığı ‘İstiklâl Marşı ve Mehmed Âkif’in Millî
Mücâdele Yılları için Açıklamalı Bir Kronoloji Denemesi’ başlıklı bölümde
10 Ocak 1920 târilinden 10 Mayıs 1930 târihine kadar yaşanan önemli olayları,
efrâdını câmi, ağyarını mâni ölçüler içerisinde ve 239-270. sayfalarda
değerlendiriyor

Eserin
son paragrafı:

Maarif Vekâleti tarafından resmî kuruluşlara
gönderilen bir tâmimin muğlak ifâdesiyle bundan böyle Riyâset-i Cumhur Mûsikî
Heyeti şefi Osman Zeki Bey’in İstiklâl Marşı bestesinin Türkiye Cumhuriyeti’nin
resmî marşı olarak icra edileceği bildirildi.

Anlaşıldığı kadarıyla Osman Zeki Üngör’ün
bestesi bu tâmimle İstiklâl Marşı’nın resmî bestesi olarak yaygınlaştırılmaya
başlanmıştır. Ancak İstiklâl Marşı güftesi ve son eser dâhil bestesi hakkındaki
tartışmalar kronolojide gösterilenlerle sınırlı kalmamış ve Atatürk’ün vefatına
ve hattâ günümüze kadar zaman zaman alevlenerek devam etmiş, muhalif ve muvâfık
çevrelerce tenkit oklarına hedef olmaktan kurtulamamıştır.

Bu şikâyetlerin önünü almak maksadıyla
İstiklâl Marşı’nın 1982 ‘Anayasasının
değiştirilemez maddeleri’ arası konulması da yeterli olmamış görünmektedir.         

Bu bakımdan millî marş konusunda ikinci devre
kabul edilebilecek bu süreç bir başka yazıya konu olabilecek genişliğe sâhip
olduğundan ayrıca ele alınması daha uygundur.    

***

Eser
aşağıdaki adresten pdf formatlı olarak dijital ortamda talep edilebilir:

MEHMED ÂKİF
ERSOY FİKİR VE SAN’AT VAKFI

Fahrettin
Kerim Gökay Caddesi, Okul Sokağı, Altunizade Sitesi, E Blok, Dâire 13

Altunizâde,
Üsküdar – İstanbul

BURDUR MEHMED
ÂKİF ERSOY ÜNİVERSİTESİ

İstiklâl
Yerleşkesi 15030 / Burdur. +90 (248) 213 10 00 e-posta: rektorluk@mehmetakif.edu.tr