Dayatma Anayasasına “Hayır”…

Türkiye’de halka dayatılan konulardan biri de “Yeni Anayasa”… Diğerleri de bununla beraber barış, özgürlük,
demokrasi, çözüm, devlet başkanlığı ve iki partili sistem gibi tartışmaya
açılan hususlar!

Kimse çıkıp da, niye “Yeni
Anayasa”ya neden ihtiyacımız var diye sormuyor. Ya da kiminle barış
yapacağız, kimin özgürlüğü yokta özgürlük bahşedeceğiz, kimlerle çözümü
bulacağız, niye iki partili bir yapıda devlet başkanlığı modelini tercih
edeceğiz diye düşünmüyoruz.

Bunu sorgulayanların da yarım ağızla sorguladığı öylesine belli ki,
hiç biri hafızamızda kalmıyor ve aklımızda yer etmiyor.

Türk topraklarında 1800’lü yılların başından beri yapılan anayasal
denemeler veya anayasalar, 1924 Anayasası hariç hepsi dış dayatmalarla yazılan
hukuksal metinlerdir.

Sened-i İttifak, Tanzimat Fermanı, Kanuni Esasi, İkinci Meşrutiyet,
1961 ve 1982 Anayasaları hep dış müdahaleler sonucu yapılmıştır. Şimdi yapılmak
istenen “Yeni Anayasa”da dış
dayatmalar sonucu gündemdedir ve başarılı olurlarsa Türkiye bölünecek hatta
parçalanacaktır.

Nereden bu sonuca varıyorsun diyenler, 1800’lü yılların başında
itibaren Türk Milletinin başına neler gelmiştir ve bunların anayasal metinler
olarak kabul edilebilecek hukuki düzenlemelerle ilgisi nedir, bir incelesinler!

Örneğin ilk anayasamız olan Kanuni Esasi’nin kabulü ile birlikte eş
zamanlı olarak İstanbul’da yabancı devletlerin yaptığı toplantı sonucunda,
Balkanlarda bulunan iki bölgemiz bağımsızlığını, iki bölgemiz de özerkliğini
ilan etmiştir.

Bunlara ek olarak hiç düşünmez miyiz ki; İngiltere’nin gözlemciliğinde
varılan Oslo ve sonrasında Dolmabahçe Mutabakatları, “Yeni Anayasa” ile hukukileştirilmek istenmektedir.

Türkiye’de yapılan askeri darbeler ve verilen muhtıralar hep dışarıdan
yapılan istekler üzerine gerçekleştirilmiştir. Hatta Adnan Menderes’in asılması
yolu ile toplumun arasına fitne yerleştirilmesi, hep bu dış mihrakların
eseridir.

2007 yılından sonra Türk Silahlı Kuvvetleri’ne karşı yürütülen
Ergenokon, Balyoz, Casusluk ve benzeri davalarla temayüz eden eden saldırılar
karşısında ordunun çaresizliği hepimizin malumudur. 27 Mayıs ve 12 Eylül’ün
şartları daha mı ağırdı ki, ihtilal yaptılar? “Yeni Anayasa”nın ve “Yeni
Türkiye”nin en büyük savunucusu Akp’nin iktidar da kalışını sağlamlaştıran
27 Nisan e-muhtırasının gerekçesi ve yöntemi hala bir muammadır.

1961 ve 1982 Anayasaları; her ne kadar dış destekli askeri darbelerin
ürünü de olsa, bu topraklar üzerinde her zaman balans yapmayı başarmış olan
vatan ve milliyet severlerin gayreti ile milli hususlar da içermektedir.
Anayasal metin içinde yer alan bu milli hususlar şimdi “Yeni Anayasa”cıların baş hedefidir.

Yürürlükte bulunan 1982 Anayasası’nın nerede ise tamamı değişmiştir.
Onun için bu anayasaya artık bir darbe anayasası demek büyük zorluklar içerir.
Ancak içinde Türk Milletinin ve devletinin varlığı ile ilgili öyle maddeler
vardır ki; bunlar iç ve dış düşmanları ziyadesi ile rahatsız etmektedir.

“Yeni Anayasa” ile
G.Fuller’in dediği gibi “Yeni Türkiye”
hedeflenmektedir. Nedir bu “Yeni
Türkiye”? Tabiri caizse Sevr şartlarına dönmektir. Yani hain Öcalan
özgürlüğüne kavuşacak, pkk legalleşerek halkın arasına katılacak, Türk
topraklarını da içine alan bir Kürdistan kurulacak, Türkiye ne idüğü belirsiz
etnikçilere “ortak vatan” haline
getirilecek, ana dilde eğitim zırvası ile yeni bir döneme geçilecek, pkk’nın
dediği gibi doğu ve güneydoğumuz onlara bırakılacak kalan kısımda bir ortak
yönetim kurulacak ve bunları kolaylaştırmak için devlet başkanlığı ve iki
partili bir sisteme geçilecek!

Tabii halk bunların hiç birini doğru dürüst bilmiyor. Ne tarih ne de
anayasa bilgisine sahip. Halka bunları anlatması gereken eğitimciler, din
adamları, kanaat önderleri ya bilgisiz ya da ihanete ortak olmuş durumdalar.
Yani yeni bir gaflet, dalalet ve ihanet vaziyeti… Bir vatan “Yeni Anayasa” dayatması ile elimizden
gidiyor ve biz bu konuda bir mukavemet oluşturamıyoruz, ne acı!

Gelin Mustafa Kemal Atatürk ve silah arkadaşlarının kanla bedelini
ödeyerek kurduğu bu cumhuriyeti “Yeni
Anayasa” safsatası ile heba etmeyelim. Hatırlayın analar ağlamasın diye
yalancılarca önümüze getirilen “Çözü(lme)m
Süreci”nin nelere mal olduğunu; Şırnak, Cizre, Sur, Nusaybin, Dargeçit,
Silopi gibi yerleşim yerlerimizde 7 Haziran’dan bu yana verdiğimiz iki yüzün
üzerindeki şehitle görüyoruz…

Kim ne derse desin ben bu “Yeni
Anayasa”ya hayır diyorum.Türklükle ilgili maddeler değiştirilmeyecekse
böyle anayasa yapımına hiç bir gerek yoktur. Islah edersiniz olur, biter… Gelin
bu aldatmaya karşı hep beraber mukavemet oluşturalım… Yoksa bu topraklarda
geleceğimiz olmaz!

Sn. Ünal; 24 Ekim
tarihindeki sabah haberlerinde verilen Maraş’daki “Harf Devrimi ve Kültürümüz”
konusundaki konuşmanızı şaşkınlıkla öğrendim. Türkiye Cumhuriyeti Devletimiz,
Osmanlı Devleti’mizin çöküşünden sonra  kurulmuştur. Biliyoruz ki gerileme döneminden
çöküşe  giren devletimizi yeniden güçlü kılabilmek
için, 1808’de tahta çıkıp 1839 ‘ a kadar 31 yıl padişahlık yapan Sultan
2.Mahmud, bir çok yenileşme icraatlarını yapmıştır. O yıllarda yapılan bu
yenileşme hareketleri 1923 sonrası yapılanlardan az değildir. Bu sebeple Sultan
2.Mahmud’u  bazı  çevreler gavur padişah olarak suçlamışlardır.
Eğitim, askeriye, yönetim, kıyafet dahil sosyal alanlarda yapılan bu yenileşme
hareketleri daha sonra 1.Abdülmecit(22 yıl) , Abdulaziz(15 yıl ) ,5. Murat( 6
ay ),2.Abdulhamid ( 33 yıl ),5.Mehmed Reşat( 9 yıl ) , 6. Mehmed Vahdettin’in (
4 yıl ) padişahlık dönemlerinde de devam etmiştir. Yenileşme hareketleri, o
dönemin padişahları dahil, aydın ve yöneticilerinin devleti yaşatmak ve yeniden
eski gücüne kavuşturmak amaçlıdır. Fransız, İngiliz, Alman uzmanlarının
kimisine paşa ünvanları da verilerek yapılmıştır. Ama tüm gayretlere rağmen
1850’lerden sonra  çöküş hızlanmıştır. Büyük
devletlerin hasta adam olarak gördüğü Osmanlı yönetimi için Anadolumuz gıda
ambarı, insanlarımız ise üst üste gelen savaşlar ve isyanlar için asker deposu
vazifesi görmüştür. 1. Cihan harbine Almanlar’ın yanında girişimiz yıkılışını hızlandırmış ve
İstanbul dahil Anadolu’nun birçok yerinin işgaliyle karşı karşıya kalınmasına sebep olmuştur.
1919′ da İzmir’in işgaliyle hızlanan bu çok kötü durumdan devleti kurtarma arayışları
Milli Mücadele ruhunu ateşlemiştir. O günkü arayışlar sonucu , Sultan
Vahdettin’in de onayıyla, Mustafa Kemal Paşa ordu müfettişi olarak   olağan
üstü yetkilerle görevlendirilmiştir. Görev Samsun havalisi dahil iç karışıklıkları
kontrol ve denetim altına almaktır. Bu görevle 19 Mayıs 1919 da Samsuna çıkan
Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşları İzmir’in Yunanlılarca işgali sonucu hızlanan
ve genişleyen milli mücadeleyi bir kurtuluş ve yeniden dirilişe dönüştürerek
Türkiye Cumhuriyeti devletinin kurulmasını sağlamıştır. Bu mücadele 23 nisan
1920′ de  TBMM’nin açılışını ve  29 Ekim 1923’de ise Türkiye Cumhuriyetinin
ilanıyla sonuçlanmıştır.

Türk milleti bu
isim ve aynı bayrak altında özgür ve bağımsız yeni
devletine kavuşmuştur. İlk yıllarda yapılan yenileşme hareketlerinin hepsi 1850′
lerden sonraki Osmanlı yönetiminin devletin sorunlarını çözmek ve daha güçlü kılmak
ve Türk milletinin daha müreffeh olmasına yönelik çözüm arayışları ile
ilişkilidir. Devletimiz bu reformlar ve getirdiği yenilikler sayesinde Anadolu
insanına eğitim , sağlık , iş , aş imkanlarını arttırarak bugünlere
gelinmiştir. Bugün siz Elbistan’ ın bir köşesinden, biz Bolu Gerede’ nin bir
köyünden çıkıp şu anki konumlarımıza geldiysek devletimizin imkanları ve
getirilen yeni düzenlemeler sayesindedir. Bu olmasa idi Anadolu’nun kıraç
topraklarında ekmek kavgası yapan 
insanlar olarak  yaşardık.1923
sonrası yapılan yenileşme hareketlerini, gençlik yıllarımın delilişmenliği ve
bilgi yetersizliğiyle,
Kadir Mısırlıoğlu gibi bazı fanatik yazarların etkisiyle ben de konuştuğunuz
gibi yorumlardım. Daha sonra Halil İnalcık, Murat Bardakçı, İlber Ortaylı gibi
tarihçileri okudukça; Sait Halim Paşa, Ahmet Cevdet Paşa gibi isimlerin hatıra
ve tespitlerini öğrendikçe  gerçeklerin
farklı olduğunu öğrendiğime inanıyorum..

Sayın Ünal;
çocuklarımızın, torunlarımızın daha güvenli, daha çok refah içinde bir ülkede
yaşamasını istediğimizi, siyaset dahil bu amaçla çalıştığınıza inanıyorum. Bunun
ise daha barışçıl, daha birleştirici ve halkımızın dini değerler dahil daha
bilgili  olmasıyla mümkün olacağı
malumdur. Kuruluşunda ilimizde emeğim olan AK Partimizin de bu amaçla çalıştığına
inanıyorum. Lakin sizin bu konuşmanız ve benzeri bazı söylemlerin bu
hedefle  uyuşmadığına da inanıyorum.
100.yılına girdiğimiz Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucu devlet başkanı olan ve 10
Kasım’da 84. ölüm yıldönümünü kutlayacağımız M.Kemal Atatürk başta olmak üzere
hizmeti geçen tüm geçmişlerimizi rahmetle-minnetle-şükranla anarım. Devletimizin
ilelebet ve milletimizin güven-huzur ve refah içinde yaşaması dilek ve dualarımla…

Kısa adı ESKADER olan
Edebiyat, Sanat ve Kültür Araştırmaları Derneği’nin 2019-2021 Ödül törenine
davetliydim. İmkânı olmadığı, öyle ki bırakın salonunu, odası bile olmayınca
ESKADER’in töreni Zeytinburnu Kültür ve Sanat Merkezi’nde gerçekleşti. Metro-Marmaray
ile gitmeme rağmen tam iki saatte ulaştım. Tören de saat 14.00’te vaktin
başladı. İyi ki de gitmişim, onca dostu ve sanatçıyı görmek bile benim için
ayrıcalık oldu.

Saz ile Senfoni

Önce, küratörlüğünü Mehmet
Lütfi Şen’in üstlendiği resim sergisi dikkatimizi çekti. Maziye ve bugüne
yönelttiği algısıyla, farklı bir duyuş gücü olan, özgün ve özgür ufka ve fırçaya
sahip Çankırılı Ressam Prof.Dr.Fevzi Karakoç’un Ata Senfoni adlı görsel zenginlikle
dolu sergisini izledik Oğuz Çetinoğlu ve Şadi Polat ile birlikte. İyi ki de
gezmişiz bu sergiyi.

İkramdan sonra ödül töreninin
yapılacağı görkemli salona geçtik. Zeytinburnu Belediyesinin sanat ve kültüre
ayırdığı kaynak, imkân, kadro ve zaman her türlü takdirin fevkindedir. Bu
gelişme yayınlar da dahil Belediye Başkanı Sayın Ömer Arısoy döneminde de
artarak devam etti.

Tören Turizm ve Kültür
Bakanlığı THM Sanatçısı Uğur Kaya ve arkadaşlarının saz, ney ve def ile
gerçekleştirdikleri program ile başladı. Bu enstrümanlarla Bulut, Kuşlar,
Korkuyorum, Poyraz, Yalnızlık ve Seher Vakti isimli eserleri izledik. Bir
senfoni orkestrası lezzeti aldık, keyfi yaşadık. Musikide sadece söze ve
gırtlağa değil, sazla evrensel boyutlu müzik dedikleri bu olsa gerek. En
sonunda sözün de hakkını verdi Uğur Kaya bestesiyle “Gidiyorum buradan aşk şiir
oldu/ Fırtınalar eser başımda/ Onun için çağlarım yar/  Dermansız bir derde düştüm bilmedin yar/ Ak
yerine karaları bağlarım yar!”

Büyük salon dolu değildi ama
boş da değildi. Zaten sanat, kültür ve medeniyet hareketi içindeki aydın
sayımız o kadar az ki! Buna rağmen başarılı bir törendi. Harun Yöndem sundu
programı ve en son “sürçü lisan ettikse af ola” demeyi de ihmal etmedi.

Görülmeyenler Görücüye Çıktı

ESKADER Başkanı Fatma Ersen
Yargıcı konuşmasında “Görünmeyeni ortaya çıkarıyor, değerlendirerek seçmeler
yapıyor, yeni nesli tanıması gerekli eskimezlerle tanıştırıyoruz. ESKADER
sevgi, saygı, üretmek yeni fikir ve ufuk demektir” dedi ve kısa, özgün
konuşmasını noktaladı. Önemli devlet umuru görmüş bir yerel yönetici Ömer
Arısoy da “Sanatçı ve kültür adamlarını aramızda görmekten mutluyuz. Bir başka
toplantıda yazarlarımızın, sanatçılarımızın yeni düşünceleriyle yeniden
buluşmayı diliyorum.” Dedi ve çok alkış aldı.

Ödül kategorileri çeşitliydi
(araştırma, deneme, dergi, hikâye, kitap yayıncılığı, sinema, söyleşi, şehir ve
kültür, şiir, televizyon, Türk Süsleme sanatları, üstün hizmet ödülü vs.) ve sahipleri
de çoğu genç ve yarınımız için ümit veren isimlerdi.

Deneme dalında ödül alan
Karaca Gözü adlı eserin yazarı Süheyla Karaca Hanönü iki çocuğuyla birlikte
çıktı sahneye. İyi ki de öyle yaptı. Alkış aldı. Belki de iki çocuğun hayatında
en önemli bir anı olarak kalacak bu kültürel etkinlik. Benim en fazla dikkatimi
çeken Tarih konusunda ödül alan Gültekin Yıldız ve araştırma kitabı Osmanlı
Devleti’nde Askeri İstihbarat adlı eseri oldu. Diğer eser ve isimler konusunda
da doğrusu pek fazla alternatif yoktu. Esasında kültür mutfağındaki bütün
eserler masaya getirildi, görünemeyen kişiler ve eserler görücüye çıktı. Keşke
rakipler olsaydı. Yıldız isim ve kitaplar birbiriyle yarışsa, derbilerimiz
olsaydı kültürde, sanatta.

Keşke mazeretleri ne olursa
olsun, ödülünü almak için temsilci bile göndermeyen veya gelmeyenlerin ismi anons
edilmese, daha sonra adreslerine postalansaydı. Bir de görsel bir güzellik
yapılabilir, ödül alan isim ve resimler ekranla sahneye yansıtılabilir, zamandan
da tasarruf sağlanabilirdi. Önümüzdeki sezonda dilerim bir dal da “kitap okuma”
ödülü olur. Müjdat Uluçam ismini örnek olarak verebilirim.

Ümraniye’de Bir Akşam

Aynı gün bir başka davet de Kültür
ve Turizm Bakanlığı’nın katkısıyla Ümraniye Belediyesi etkinliği vardı. Böylece
18. Geleneksel resim, hikâye ve şiir yarışmaları ödül töreni Crowne Plaza’da
yapıldı. Aşırı lüks bir yerdi. Mehmet Kamil Berse ile birlikte davetli
olduğumuz bu törene konser hariç akşamüzeri koşuşturarak yetiştik. İstihza gücü
yüksek bir profesyonel sanatçı sahnedeydi. Son yıllarda muhafazakâr işveren ve
siyasilerin gözdesi sanatçı çok şık giyinmiş, papyon kravatlı tiyatrocu Kadir
Çöpdemir takdim etti programı. Çokça espri yaptı, alkış istedi. Ümraniye’nin
uzun boylu insanları ve ticaretiyle ünlü olduğuna dikkat çekti! Önümde oturan
Gazeteci-yazar Abdurrahman Dilipak, koşturup duran Başkan Yardımcısı Mesut
Özdemir gerçekten çok uzun boyluydular. Onlardan mı etkilendi bilmiyorum. Ancak
salonda görebildiğim Prof Uğur Derman, Özcan Ünlü, Ekrem Kaftan, Nurettin
Durman, Mustafa Armağan normal boyları olan sanatçı, yazar ve şairlerdi. Kadir
Çöpçatan, Merhum Sakıp Sabancı’nın ünlü bir hat koleksiyonu olduğunu, ABD’de
bile sergiler açarak Türk Süsleme Sanatını tanıttığını da hatırlattı salonda
şık hanım ve beyleri görünce.

Siyasiler Plaket Dağıttı,
Sanatçılar Seyretti

Bizimle birlikte salona giren
Ümraniye Belediye Başkanı İsmet Yıldırım konuşmasında sanatın “olmazsa olmaz”
olduğunu ve sanatsız diğer sektörlerinde ortaya çıkamayacağını, kapitalizmin
şehirleri yaşanmaz hale getireceğini savundu! İsmet Yıldırım İnternet ile Tükçe’nin
bozulduğunu, yazmak için de kültür ve sanatın gerekli olduğunu, yoksa
tartışılır hale gelinebileceğini ileri sürdü. Ümraniye’de bir kültür sarayının
eksikliğini de bildiğini; tiyatro, opera, konser salonu için çalışacaklarını
söyleyen İsmet Yıldırım eğitimde de mesafe alınması gerektiği üzerinde durdu.
Ümraniye yerel yönetimi çeyrek asırdan fazladır hep aynı parti kazanıyor.

Sonra hikâye, resim ve şiir
yarışmasında derece alanlara ödülleri verildi. Genelde plaketleri milletvekilleri
ve siyasiler verdiler. Keşke sanatçı konuklara verdirilseydi plaketler, o anı
yarışmacılar hiç ama hiç unutmayacaktı. Sanatçı eseriyle aramızda hep
yaşayacaktı çünkü. Herkese verilen bez torbada ise lüks baskılı resim yarışması
kataloğu ve Ey sevgili adlı şiir kitabı ile Buhurumeryem’de Çekirge
Sıçrayışları adlı hikayeler kitabı ile kültür sanat Kasım Programı ve bloknot
vardı. Tören sonrası ayrıldık. Şehir ve Kültür Dergisi sahip ve yönetmeni M.
Kamil Berse Fatih’e, ben Şerifali’ye gideceğim. Haydi taksi bulabilirsen bul bakalım.

     Konuşmalarımızda,
sohbetlerimizde, fikir alışverişlerimizde,

     Siyasî ve politik
anlatılarımızda;

     İfrat ve tefritten
yani ileri geri aşırılıklardan,

     Maalesef bir türlü
kurtulamıyor;

     Bu yüzden istemeyerek
de olsa,

     Birbirimizin
kalbini kırmaktan uzak duramıyoruz!

     Buna bir son
vermeli, mutedil ve anlayışlı,

     Hoş görülü bir yol
tutmalıyız.

     Zira kolaylıkla kırılan
kalpleri yapmak;

     Hiç de kolay
olmuyor!

     Bu da toplumda
gerilim ve soğukluklara sebebiyet veriyor!

     Öyleyse menfî /
olumsuz;

     Tutum ve
davranışları bir tarafa bırakarak;

     Milletçe
kucaklaşmanın,

     Birbirimize
yaklaşmamız gerektiğinin

     Çarelerini bulmaya
çalışalım.

     “Sathî nazar,
muhali (imkânsızı) mümkün görür!”

     Öyleyse ilk adım,
sathî / yüzeysel inceleme,

     Araştırma ve
bakışlardan uzak durmalı.

     Bu bakışın bizleri
yanlış sonuçlara götürebileceğini,

     Unutmamalıyız.

     Bunun için
zihinler,

     Mülâhaza /
düşüncede dikkatli olmaları gerekir.

     Nazar ve bakışta
ise, im’anı:

     Yani bir konu
üzerinde dururken dikkat ve ihtimamı /

     O hususta çok özen
göstermeyi,

     İnceden inceye düşünmeyi;
prensip ve düstur edinmeliyiz.

     Çünkü âlim-i
mürşid / irşat edici, yol gösterici âlim;

     Koyun gibi olmalı,
kuş gibi olmamalı.

     Zira koyun
yavrusuna süt, kuş yavrusuna kay / kusmuk verir.

     Evet, sathî ve
aceleci inceleme ve araştırmalar; bizleri yanlış sonuçlara götürür.

     Bu durumlarda
yanlışa düşmemenin çare ve yolu ise,

     Mantıklı olmak,
mantık metot ve usûllerine başvurmaktan geçer.

     Nitekim İmam-ı
Gazalî: “Mantık bilmeyenin ilmine itibar edilmez!” demektedir.

     Yukarıda
belirttiğimiz gibi, ilmin hazmedilerek insanlara aktarılması;

     Koyunun yavrusuna
otları; süt hâline getirerek yani hazmederek sunması şeklinde olmalı.

     Kuşun yavrusuna;
hazmedilmemiş hâliyle kusmuk vermesi gibi olmamalı.

     Unutmayalım ki:
“Zihnin sathiliği yani yüzeyselliği,

     En şiddetli
hastalıktan daha ağır bir hastalıktır.

     Zihinleri bu
hastalıktan kurtarmak” lâzımdır.

     “Bilmiş ol ki,
ilim bir gıdadır ve mutlaka hazmedilmesi gerekir.

     Rahvan bir at gibi
acele koşan zihin, hakikatlerin üzerinden kayarak geçer

     Ve hakikatler o
zihnin elinde parçalanır.

     Orada sabit durmaz
ve zihinden çıkar gider.

     Daha sonra zihin,
hakikatlerin tamamını değil;

     Sadece büyüme ve
yeşerme kabiliyetini kaybeden, bazı parçalarını kendinde toplamaya çalışır.

     Hazmedilmediğinden
yeşermez ve zihin sadee o hakikatleri kusar ve bazan da kokuşur.”

     (Kızıl Îcaz)

Amasra’da Türkiye Taşkömürü Kurumu
(TTK)’na ait maden ocağında ise 14 Ekim 2022 günü grizu patlaması sonucu 41
madenci hayatını kaybederken 11 madenci de yaralanmıştır.   Türkiye Taşkömürü Kurumu İş
Sağlığı, Güvenliği ve Eğitim Dairesi Başkanlığı’nı Şubat 2019 Yılında
Yayınladığı Ani Gaz Ve Kömür Püskürmesi (Degaj) Olaylarına Karşı Alınacak
Emniyet Tedbirleri Yönergesi’[1]ne
göre günümüzde Amasra’da yaşanan olayların vuku bulmaması gerekmektedir. Demek
oluyor ki ister yönergeler, isterse kanunlar olsun, yazılanların mükemmel
olmaları yeterli olmamaktadır. Aynı zamanda kurumların denetlenme ve hesap
verme özelliklerinin yanında uygulanmalarının takibi gerekmektedir.

TARTIŞMA ve SONUÇ

Arif Emre Dursun, Statistical analysis of methane explosions in Turkey’s
underground coal mines and some recommendationsfor the prevention of these
accidents[2]
isimli çalışmasında “Türkiye’nin yeraltı kömür madenlerinde meydana gelen metan
patlamalarının istatistiksel analizi ve bu kazaların önlenmesine yönelik bazı
öneriler” de bulunmaktadır:

Yeraltı kömür madenciliği, içerdikleri doğası gereği yüksek risklere
sahip dünyanın en tehlikeli işyerlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Bunun
nedeni, Metan gazı, varlığın çoğu yeraltı kömür madeninde doğal olarak değişmez
bir gerçektir. Bu nedenle, yüksek riskli koşullarda çalışmanın yanı sıra,
yeraltı kömüründe doğa ile mücadele etmek madencilik, özellikle metan
patlamaları başta olmak üzere maden kazası olasılığını da beraberinde getirmektedir.
Sonuç olarak, hem madenciler hem de çevre için patlama riski nedeniyle kömür
madenciliğinde metan yeraltı için en ölümcül tehlikelerden biri olarak kabul
edilmiştir. Türkiye’nin yeraltı kömür madenlerinde en sık meydana gelen aniden
ortaya çıkan ve büyük hasara neden olan kazalardan biri metan patlamalarıdır. Son
yıllarda, Türkiye’nin yeraltı kömür madenleri, birçok madenciliğin meydana
gelmesi nedeniyle madencilerin yaşamları için hala ciddi tehditler oluşturmaya
devam etmektedir. Gaz kazaları Arif Emre Dursun’un çalışmasında 2010-2017
yılları arasında Türkiye’nin yeraltı kömür madenlerinde meydana gelen metan
patlaması kazaları istatistiksel olarak analiz edilmiştir. Yapılan analizler,
2010-2017 yılları arasında Türkiye’nin yeraltı kömür madenlerinde ölüm
sayısının 578 olduğunu ve ölüm oranının %92,63 olduğunu göstermiştir. Metan
patlamaları oranı ve diğer gazla ilgili kazalardan kaynaklanan ölüm oranı
%68,342dür. Türkiye, yeraltı kömür madenlerinde ölümlü kazaların meydana gelme
sıklığı en yüksek olan ülkelerden biridir[3].

Kaj Elgstrand & Eva Vingård, Occupational Safety and Health
in Mining Anthology on the situation in 16 mining countries isimli
çalışmalarında Madencilikte İş Sağlığı ve Güvenliği üzerine 16 maden
ülkesindeki duruma ilişkin yayınlardan oluşturdukları eserlerinde: “Türkiye’de
sağlık ve güvenlik kültürü hâlâ çok zayıf ve güçlendirilmesi gerekmektedir” demektedir.
Kaj Elgstrand & Eva Vingård’ya göre bu, hızlı bir şekilde
çözülemeyecek bir sorundur. Uzun vadeli çalışmalar gerektirmektedir.
Türkiye’den gelen bulgularda madencilik faaliyetlerinde taşeronlaştırmanın sıkı
bir şekilde düzenlenmesi ve yasaklanması önerilmektedir. Sendikalar, meslek
birlikleri ve ilgili resmi ve sivil toplum kuruluşlarının ortak çabası ve
dayanışması gerekmektedir. Türkiye’de iş müfettişlerinin yetersiz olduğu göz önünde
bulundurularak, meslek kuruluşlarının yanı sıra sendikaların da yer alması ve
madencilik sektörüne ek uzman hizmetleri sunması önerilmektedir. Türkiye’de
Sağlık Bakanlığı’nın taşra teşkilatları da dahil olmak üzere iş sağlığı ve
güvenliği için güçlü bir Ulusal ajans kurması gerektiğine inanılmaktadır[4].

Arif Emre Dursun (2020), Statistical analysis of methane explosions in
Turkey’s underground coal mines and some recommendationsfor the prevention of
these accidents: 2010–2017, Natural Hazards, isimli çalışmasına göre 2010-2017
yılları arasındaki verilere göre Türkiye’de toplam 1003 maden işçisi madencilik
faaliyetleri (linyit ve taşkömürü madenciliği, metal cevheri madenciliği, diğer
madencilik ve taşocakçılığı) sırasında yaşamını yitirmiştir. Bu ölümlü kazalar
incelendiğinde en çok kazanın yeraltı kömür madenlerinde meydana geldiği ve bu
kazaların en sık sebeplerinin metan patlamaları ve diğer gaz kaynaklı kazalar
olduğu görülmektedir. Bu 8 yıl içinde yeraltı madenlerinde toplam ölüm sayısı
578, ölüm oranı ise %92,63 olarak bulunmuştur. Ayrıca metan patlamaları ve
diğer gazla ilgili kazaların neden olduğu ölüm oranının %68,34 olduğu tespit
edilmiştir. Metan patlaması tehditlerini ve gaz kaynaklı diğer kazaları ortadan
kaldırmak için Türkiye’deki yeraltı kömür madenlerinde tehlikeli gazların
sürekli izlenebileceği kontrol ve erken uyarı sisteminin kurulması
gerekmektedir. Elektronik teknolojisindeki ilerlemeyle birlikte yeraltı
madenciliğinde uzaktan izleme ve kontrol sistemlerinin kullanımı oldukça yaygınlaştığından,
bu sistemlerin kullanımı çoğu gelişmiş ülkede yasal bir zorunluluk haline
gelmiştir. Bu nedenle Türkiye’deki yeraltı kömür madenlerinin sürekli izleme
sistemleri ile izlenmesi gerektiği önerilmektedir. Ayrıca gaz kaynaklı
kazaların, yangınların ve diğer tehlikeli olayların kurtarma departmanlarına,
hastanelere ve bakanlığın diğer büyük kurtarma departmanlarına erken bildirimi
için kablosuz sensör ağ teknolojisinin kullanılmasını gerekmektedir. Kablosuz
sensör ağı teknolojisini kullanarak CH4, CO ve CO2 gibi bazı zehirli veya
patlayıcı gazlar tarafından kontrol edilmelidir[5].

Yaşar Kasap (2011)
,The Effect Of Work Accidents On The Efficiency Of
Production İn The Coal Sector isimli makalesinde Kömür sektöründe iş
kazalarının üretim verimliliğine etkisini araştırmıştır. Yaşar Kasap’a göre de
Madencilik, diğer sektörlere göre iş kazası oranlarının en yüksek olduğu
sektörlerden biridir. Bu tür kazalar ülke ekonomisini de olumsuz
etkilemektedir. Hem işgücü hem de iş günü kayıplarına neden olmaktadır.
Madenciliği diğer sanayi kollarından ayıran şey, çalışma ortamlarının sürekli
değişmesi ve çalışma koşullarının ağır olmasıdır. İş kazaları açısından risk
faktörlerinde artışa neden olan emek yoğun yeraltı üretim yöntemlerinin
uygulanması ve kömürün giderek artan enerji talebini karşılamayan önde gelen
bir kaynak olmasına rağmen 1987-2006 yılları arasında Türkiye Taşkömürü
İşletmesi’nde (TTK) üretim verimliliğini kazalar etkilemiştir[6].

Yılmaz Fatih (2015), The Relationship between Privatization and
Occupational Safety in Coal Industryin Turkey; A Statistical Review of Coal
Mine Accidents, (Türkiye’de Kömür Sektöründe Özelleştirme ve İş Güvenliği
İlişkisi; Kömür Madeni Kazalarının İstatistiksel Bir İncelemesi) isimli
araştırmasına göre birçok çalışma, Türkiye’deki kömür madenlerinde güvenli bir
üretim ilerlemesini kısıtlayan ciddi iş güvenliği eksiklikleri olduğunu göstermiştir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (2012) denetim sonuçlarına göre; madenlerin
%7’sinin, %23’ünün ve %83’ünün teknik amiri, %23’ünün ve işletme izin
belgesinin bulunmadığı, madenlerin %43’ünün düzenli gaz ölçümü yapmadığı,
%26’sının, %32’sinin ve %21’inin gaz ölçümü yapmadığı tespit edilmiştir.
madenlerde sırasıyla işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve iş sağlığı ve
güvenliği kurulu bulunmamaktadır. Aynı raporda, kömür madenlerinin bulunmadığı
da belirtilmektedir. Uygun ve yeterli tahkimat, yeterli havalandırma sistemi ve
kaçış yolları. Madenlerde genellikle gaz izleme ve uzak sinyal sistemleri ve
devre kesiciler bulunmamaktadır. Denetlenen 64 işyerinden sadece 7’sinde
herhangi bir eksikliği yoktur[7].

Tüm sektörlerde olduğu gibi yeraltı kömür madenciliği sektöründe de
öncelikle iş kazalarına ve meslek hastalıklarına karşı önlem alınması
gerekmektedir. Arif Emre Dursun, çalışmasında Türkiye’deki yeraltı kömür
madenciliği endüstrisinin önde gelen sorunu olan metan patlamaları ve diğer gaz
kaynaklı kazalara karşı önleyici tedbirlerin yanı sıra yeraltı kömür
madenciliği işletmelerinde sağlık ve güvenlik sorunlarına dikkat çekmeyi amaçlamıştır.
Bunun için Türkiye’deki gaz kazalarını analiz etmiş ve metan patlamaları ve
diğer gazla ilgili kazaların önlenmesi için bazı önerilerde bulunulmuştur. Bu
nedenle gaz kazalarının önlenmesine yönelik güvenlik önlemleri, yeraltı kömür
madenlerinde dikkat edilmesi gereken en kritik konulardan biridir:

Türkiye’nin yeraltı kömür madenlerinde yapılan güvenlik hataları[8]

TMMOB (2010) ve Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Denetleme
Kurulu (DDK 2011) tarafından Türkiye’nin yeraltı kömür madenlerine ilişkin
raporlarında, ekipmanın yetersiz olduğu, kömür üretim yöntemlerinin
gelişmediği, güvenlik kurallarının yetersiz olduğu ve risk
değerlendirmelerinden bahsedilmiştir. Bu yetersizlikler, Türkiye’deki birçok
maden kazasının nedenidir. Ayrıca, uluslararası kural ve düzenlemelere tam
olarak uyulmaması ve ulusal yasa ve yönetmeliklerin birçok eksikliği nedeniyle
Türkiye’nin yeraltı kömür madenlerinde çok sayıda ölümlü maden kazasının
meydana geldiği de raporlarda açıklanmıştır. Ayrıca bu raporlarda güvenlik
kuralları ile ilgili yapılan hataların bu ölümlü kazaları artırdığına
değinilmiştir. TMMOB’un iş kazaları raporuna göre, Türkiye’deki yeraltı kömür
madenlerinde güvenlik kurallarına uyulmaması büyük bir sorundur. Bu raporlar,
Türkiye’de maden işçilerinin sağlık ve güvenliğinin denetimini düzenleyen yasa
ve yönetmeliklerin içeriklerinin, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve
İşyerlerimde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği gibi birçok eksikliğin
bulunduğunu vurgulamıştır. Ayrıca, gaz kazalarına karşı önlemler ve yeraltı
madenlerinde güvenlik kuralları Türk hukukunda yetersizdir. Türkiye’nin yeraltı
kömür madenlerinde yapılan güvenlik hataları aşağıda verilmiştir[9]:

• Kömür
madenlerinde aydınlatma ve güç kaynağı olarak kullanılan elektrikli ekipman
veya cihazlar anti-metan değildir ve metan patlaması riskine karşı yetersizdir.

• Kömür
ocaklarında kullanılan elektrikli cihazlar gazlı havaya uygun değildir ve gaz
patlamalarına karşı korumasızdır.

• Türkiye’deki
birçok kömür madeninde, maden içindeki CH4 gazı %1,5’i geçmesine rağmen kesici
sensörler enerjiyi otomatik olarak kapatamamaktadır.

• Birçok kömür
madeninde gaz yönetimi için erken uyarı sistemleri yoktur. CH4 gazı tehlikeli
seviyelere ulaşsa da gerekli ve yetkili kişiler uyarılmamaktadır. İzleme
merkezi ile kömür madeni arasında on-line iletişim sisteminin olmaması
nedeniyle çalışanlar zamanında tahliye edilememektedir

• Gaz izleme
sistemlerinin yetersizliği nedeniyle kömür madenlerinin çoğunda günlük ve aylık
CH4 gazı ölçümleri kayıt altına alınmamaktadır.

• Kömür
ocaklarının içindeki gaz sensörleri, ayarların değişmesine ve sensörlerin
yanlış kullanılmasına neden olabilecek, kolay ulaşılabilen ve kullanılabilen
alanlara yerleştirilmiştir.

• Yeraltı
kömür madenlerinde çalışan maden mühendisleri ve diğer yetkili personelin
yeterli ve uygun gaz ölçüm aparatlarına erişimi yoktur ve ayrıca kömür
madeninde uygun yerlere otomatik gaz ölçüm sensörleri yerleştirilmemiştir.

• Günlük
tehlikeli gaz değerleri ölçülmemekte ve düzenli olarak takip edilmemekte,
gazların sınır değerleri kaydedilmemektedir.

• Türkiye’deki
yeraltı kömür madenlerinde henüz otomatik gaz ölçüm sistemleri kurulmamıştır.
Bu durum güvenlik kurallarına uygun değildir ve gazlı kömür madenleri için
büyük bir sorundur. Bu nedenle kömür madenlerinde nitelikli bir gaz ölçüm
sensörü veya cihazı kurulmalı ve her vardiyada düzenli olarak gaz değerleri
ölçülmelidir.

• Kömür
madenlerinin birçoğunda ilk yardım ve tahliye istasyonları bulunmamaktadır. Bu
istasyonlar bir acil durum veya kaza durumunda gereklidir. Bu nedenle
Türkiye’deki tüm kömür madenleri bu istasyonları inşa etmek zorundadır.

• Eğitim ve
uygulama eksikliği nedeniyle birçok çalışan güvenlik kurallarıyla ilgili ciddi
hatalar yapmaktadır. Ayrıca, sağlanan ekipman sağlık ve güvenlik için çoğunlukla
kullanılamamaktadır. Bu durum Türkiye’nin yeraltı kömür madenlerinde ölümlerin
artmasına neden olmaktadır.

• Risk
değerlendirmesi yapılmaması, taşeronluk, taşeronluk, üretim baskısı ve geçmiş
kazalardan ders alınmaması gibi bazı yanlış uygulamalar Türkiye’deki yeraltı
kömür madenlerinin temel sorunlarıdır.

• Türkiye’deki
kömür madenlerinde risk analizi profesyonel sağlık ve güvenlik uzmanları
tarafından yapılmamakta ve acil durum planları bulunmamaktadır.

• Diğer önemli
sorunlar ise kömür madenlerinde denetim (iç denetim) hizmetlerinin etkin
olmaması, teknik müfettişlerin deneyimsiz olması, kamu kurumlarının denetimlerinin
etkin olmaması, mesleki eğitim ve güvenlik kültürünün olmamasıdır. Ayrıca
devlet adamlarının neden olduğu formaliteler kurtarma operasyonlarını
yavaşlattığı için bu sorunun da çözülmesi gerekmektedir[10].
Birçok vakada ister maden faciaları yahut afetlerde risk ve kriz yönetimi
açısından siyasiler müdahil olmakta yanlış yönlendirmeler ortaya çıkmaktadır.
Devlet memurlarının risk ve kriz konusunda deneyim ve bilgileri yeterli düzeyde
değildir. Bunun bir an önce telafi edilmesi gerekmektedir.

Gaz patlaması kazalarının önlenmesi için bazı
öneriler[11]

İş sağlığı ve güvenliğinin amacı önleme ve koruma olduğundan, toplu
ölümlere neden olan metan patlamaları ve diğer gaz kaynaklı kazaların önlenmesi,
yeraltı kömür madenlerinde sağlık ve güvenlik kuralları açısından alınması
gereken en önemli tedbirlerdendir. Metan varlığı, çoğu yeraltı kömür madeninde
doğal olarak değişmez bir gerçektir. Bu nedenle, madende bulunan metan ile
çalışmayı öğrenmek ve metan risklerine karşı önlem almak, kazasız çalışma
ortamında verimli bir üretim yapılmasına yardımcı olabilir. Metan
patlamalarının önlenmesi için gerekli verilerin toplanması ve çalışmaların
önceden ve zamanında yapılması esastır. Bu tedbir gazla ilgili kazaları ve
olumsuz sonuçlarını en aza indirgemektir.

Türkiye’de metan patlamaları ve gazla ilgili diğer kazaları önlemek
için alınması gereken bazı öneriler[12]

Türkiye’nin yeraltı kömür madenleri aşağıda verilmiştir:

• Türkiye’deki
kömür madenlerinin çoğunluğu küçük kömür madenleridir ve genel olarak kömür üretim
yöntemleri az gelişmiş, güvenlik kuralları ve ekipman yetersizdir. Önleyici
risk değerlendirmesi önlemleri yoktur.  Sonuç
olarak, Türkiye’nin yeraltı kömür madenleri, gelişmiş ekipman ve mekanize kömür
üretim yöntemleri ile yüksek madencilik teknolojisi ile donatılmalı ve aynı
zamanda en üst düzeyde iyileştirilmiş güvenlik kurallarına sahip olmalıdır.

• Öncelikle
güvenlik teknolojisi, özellikle gaz izleme sistemi Türk Devleti tarafından
istenmelidir. Yeraltı kömürlerinde anormal gaz biriktirdiği bilinen madenler
için gaz izleme sistemleri kurulmalıdır. Ayrıca madenlerdeki gaz
konsantrasyonunun, belirlenen sınır değeri aşması durumunda anında tespit
edilmesi ve zamanında müdahale edilmesi gerekmektedir. Kömür madenlerindeki
tehlikeli gazların sürekli izlenmesi, sağlıklı kömür üretimi için temel bir
güvenlik önlemidir. Birçok ülkede, kablosuz sensör ağları tekniği, artık
yeraltı kömür madenlerinde tehlikeli gaz konsantrasyonlarının izlenmesi için yaygın
olarak kullanılmaktadır. Bu nedenle, izleme için kablosuz algılayıcı ağ
teknikleri kullanılmalıdır.

• 6331 Sayılı
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile İş Yerlerimde İş Sağlığı ve Güvenliği
Yönetmeliği gaz patlamasından korunma kontrol ekipmanları ve güvenlik
denetimleri için yetersizdir. Bu nedenle gaz patlamasını önleyici ekipman ve
güvenlik önlemleri kanunla artırılmalıdır.

• Türkiye’nin
yeraltı kömür madenlerinde emniyet ve gaz kontrol yönetimi yetersizdir. Yeraltı
kömür madenlerinde bazı tehlikeli gazlar mevcuttur. Bunlar işçi sağlığı ve
madenlerin kendileri için son derece tehlikeli gazlardır. Bu gazların yanıcı,
boğucu ve zehirli olma gibi çeşitli tehlikeli özellikleri vardır. Bu bağlamda,
yeraltı kömür madenlerinde atmosferi güvenli tutmak için birincil gereklilik,
maden havasındaki CO, CO2, H2S ve CH4 gibi tehlikeli gazların
konsantrasyonlarını sürekli ve düzenli olarak izlemektir. Bu dört gaz, güvenli
gaz yönetimi teknolojisi kullanılarak kontrol edilmelidir. Bu nedenle yeraltı
kömür madenlerinde gaz kazası önleme ve kontrol teknolojisi açısından sürekli
gaz izleme ve hızlı veri alma sistemleri kullanılmalıdır. Gazların sınır
değerlerinin aşılması durumunda ilgili birimlere otomatik olarak acil durum
sinyali gönderilmeli ve patlama meydana gelmeden tehlike belirlenmelidir.
Patlamaya neden olabilecek tutuşturma kaynaklarının kontrolü ve yönetimi
yeterli olmalı, patlamayı tetikleyebilecek tutuşturucu ekipmanlar kaldırılmalı,
elektrikli ekipmanlarda elektrik arklarını ve kıvılcımları önlemek için ex-proof
(patlamaya karşı koruma sağlayan) malzemeler kullanılmalıdır.

• Türkiye’deki
kömür madeni çalışanlarının çoğunluğunun madendeki tehlikeli gazlar hakkında
herhangi bir sağlık ve güvenlik eğitimi bulunmamaktadır; Bu nedenle,
çalışanların bilgi konusunda eğitilmesi gazla ilgili kazaların sayısının
azalması açısından özellikle önemlidir. Bu nedenle işçiler gazların tehlikesi
ve yeraltı kömür madenlerinin güvenlik koşulları konusunda eğitilmelidir.

• Madende gaz
konsantrasyonunun aniden yükselmesini önlemek için alınacak en önemli
önlemlerden biri kontrol kuyularının bulunmasıdır.

• Gaz
sensörlerinin yeri gaz gelirine göre ayarlanmalıdır.

• Patlamaları
önleyen yangın barajları (su ve toz) mevzuata dâhil edilmelidir.

• Havalandırma
sistemleri bilgisayar destekli tasarımlarla yapılmalı ve gerçekçiliği bilimsel
olarak kanıtlanmalıdır.

•
Yönetmeliklerde belirtilen gazların sınır değerleri uluslararası güvenlik
standartlarına uygun olacak şekilde yeniden düzenlenmeli ve yönetmeliklerde yer
alan gazların sınır değerleri mevzuata eklenmelidir.

• 6331 Sayılı
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile İş Yerlerimde İş Sağlığı ve Güvenliği
Yönetmeliği gaz oluşumunun önlenmesi için yeniden düzenlenmelidir.

Kazalar ve
güvenlik yönetimi teknolojisi için uluslararası standartlar yönetmeliklere
girmelidir[13].

               Şüphesiz yönetmelikler ve kanunlar işçi sağlığı ve iş güvenliği açısından uluslar arası standartlara kavuşturulmalıdır. Fakat sözleşmelerin ve yönetmeliklerin kanunlar çerçevesinde hayata tatbik edilmesi insan faktörü ile özellikle de yöneticilerin bu yönetmelik ve kanunlara uyması ile doğrudan bağlantılıdır.  Henüz (14-Ekim- 2022) Amasra maden kazasının hukuki süreci devam etmektedir. Bununla beraber Türkiye’de Soma faciasında sadece uzmanların çözmesi gereken s