Genel seçim
tarihinin yaklaştığı şu günlerde herkes Altılı Masa’nın Cumhurbaşkanı adayına
odaklanmış vaziyette. Gün sekmiyor ki Altılı Masa’nın adayı kim olacak sorusu
TV’lerde tartışılıyor olmasın.

            Ancak her ne kadar cumhurbaşkanlığı
seçimi kadar merak uyandırmasa da genel seçimlerde illerimizden meclise
göndereceğimiz milletvekillerimiz ve bu milletvekillerinin mensubu olduğu partilerden
aday adaylığı süreci var.

            Bu konuda diğer partilerden önce İYİ
Parti yurt genelinde bütün il ve ilçe teşkilatlarında kongre kararı alarak genel
seçim sürecini başlatmış bulunuyor. Milletvekili olma hayali olan il ve ilçe
başkanları bu kongrelerde aday olmuyorlar ki adaylık için istifa ettiklerinde yerleri
boş kalmasın.

            Şu da açık seçik belli oluyor ki tekrar
il başkanlıklarına aday olmayan eski başkanların büyük çoğunluğu potansiyel
birer milletvekili aday adayı.

            Yalnız milletvekilliği seçimi
konusunda zihnimi sürekli kurcalayan bir mesele var ki onu sizlerle paylaşmak
isterim. Biliyorsunuz ki, milletvekili adayları bulundukları illerden iki türlü
seçilirler. Birincisi Merkez yoklaması usulü, ikincisi önseçim usulü.

            Yakın çevremde kendimce bir kamuoyu
araştırması yaptım. İlk etapta büyük çoğunluğun tercihi önseçim yoluyla
aday belirlensin çıktı. Yani herkes demokratik usullerle adaylarını belirlemek
istiyordu. Genel merkez atamalarına şiddetle karşı çıkılıyordu.

                Sonra
önseçim isteyen bazı kişilerle olayın detayını konuştum(5N-1K): “Farz edelim şu
partinin il başkanı milletvekili adayı. Bulunduğu ilde iki, üç dönem il
başkanlığı yaptı. Herkesçe az-çok tanınıyor, partili delegelerin büyük oranda
oyunu da alır. Ama hiçbir özelliği olmayan birisi, yarın seçilip meclise
gittiğinde bu kişi mecliste ne yapacak?”

                Anladım
ki işin o yanını düşünen kimse yoktu. Vatandaş, sadece il ve ilçe başkanı
olarak tanıdığı, belki bir çayını içtiği veya herhangi bir resmi dairede işine
yardımcı olan bir vekil adayına oy verecek. Ayrıca her şeyden önce
milletvekilliğine aday olmak isteyen kişinin öncelikle kendisine sorması
gereken soru sizce de şu olması gerekmez mi: “Ben seçilip meclise gittiğimde ne yapacağım, memleketin hangi
problemine parmak basabilirim, şayet bakan olursam bu bakanlığı lâyıkıyla
yapabilir miyim?”

                Evet,
demokrasi birçok yönüyle güzel bir rejim ama hatalı yönleri de yok değil.
Rahmetli Ergun Göze’nin bir değimiyle: Afrika’nın falanca yamyam kabilesine demokrasi
getirecek olsanız değişen hiç bir şey olmayacaktır, sadece kabilenin ismi insan
yiyen demokratik yamyam kabilesi olacaktır.”

                Demokrasi
gerçekten çok güzel bir rejim olsaydı, bugünkü iktidarın bunca yanlışlarına(Ekonomi,
hukuk, Milli Eğitim ve dış politika) rağmen 20 yıl bu ülkenin başında kalabilir
miydi? Veya mensubu olduğu tabanın inanç ve fikri eğilimine güvenerek Cumhurbaşkanı
her sıkıştığında demokles’in kılıcı gibi her konuda referandumu muhalefetin
tepesinde sallandırabilir miydi?

                Bir de
oyuncu ve manken Aysun Kayacı’nın bir tarihte söylediği söz vardı: “Ben demokrasiyi de sorguluyorum vergi
veriyorum niye vergisini vermeyen dağdaki çobanla’ benim oyum eşit mesela,
niye? Benden tabi ki de 10 kat fazla araştıran insanlar da var. Vergi veriyorum
ben hiç vergisini vermeyen biriyle oyum neden eşit? Vergimin nereye gittiğini
nasıl kullanıldığını öğrenme ihtiyacı duyuyorum. Ben sadece bunu sorguluyorum.”
Belki katılmayacaksınız ama bence haklı. Bırakın oyuncuyu, mankeni ordinaryüs
Profesör olsanız demokrasi sayesinde herkesin oyu aynı derecede sayılıyor.

                Ama
Merkez Yoklaması sisteminde, Parti Genel Başkanı, MYK Üyeleri bütün vilayetleri
tek tek ele alıp oralardaki parti üyelerinden liyakat ve öngörü sahibi kişileri
tespit edip milletvekili adayı yapmaları daha uygun düşer kanaatimce.

                Bu
fikrime katılmayanlar mutlaka olacaktır ve faklı düşünme fikrine sahiptirler,
ben de kendi fikrime inanma hakkına sahibim.

                Bilmem
anlatabiliyor muyum.

                Sağlıklı
kalın.

     Hz. Mevlânâ, 30
Eylül 1207, Belh – 17 Aralık 1273, Konya.

   “Mevlânâ kâmil
mânâda âlim, sûfî ve şairlik özelliklerine sahip bir şahsiyettir..Mevlânâ’daki
dinî-tasavvufî düşüncenin kaynağı Kur’an ve Sünnettir. ‘Canım tenimde oldukça
Kur’an’ın kölesiyim ben. Seçilmiş Muhammed’in yolunun toprağıyım…’ beytiyle
bunu dile getirmiş; (İlmin kapısı Hz. Ali’nin tayin ettiği kadıları / hâkimleri
görev yerlerine gönderirken söylediği: ‘Müslümanlara karşı âdil olun, onlara
adâletli davranın; çünkü onlar sizin din kardeşleriniz. Müslüman olmayanlara
da, adâletle muamele edin. Çünkü onlar da, sizin insan olarak kardeşleriniz’
diyerek, nasıl bir tavır içinde olmaları gerektiğini belirttiği gibi, Hz.
Mevlânâ da:)

    “ ‘Pergel gibiyim
bir ayağımla şeriat (din) üstünde sağlamca durduğum hâlde, öbür ayağımla yetmiş
iki milleti dolaşıyorum.’ diyerek bir Müslüman olarak insanlığı
kucaklayabildiğini belirtmiştir. (Çünkü) Eflâkî ‘Onun soyunun anne tarafından
Hz. Ali’ye ulaştığını’ söyler.

    “Mevlânâ’ya göre
her ne kadar görünüşte ayrılık olsa da, varlıkta birlik (vahdet-i vücûd)
esastır.

    “İman-küfür,
hayır-şer gibi ayırımlar bize göredir.

    “Allah’a nisbetle
hepsi birdir. Kötülük, iyilikten ayrılmaz.

    “Kötülük olmadan
kötülüğü terk etmek imkânsızdır. Yine küfür olmadan din olmaz.

    “Çünkü din küfrü
bırakmaktır. Bunların yaratıcısı da birdir.

    “Ona göre ikilikten
kurtuluş (gerçek tevhid) kulun kendi varlığından soyulmasıyla gerçekleşir.

    “Birlik, ittihat ya
da hulûl değil kulun kendi izafî varlığından geçmesidir.

    “Allah’ın yanında
iki ‘ben’ söz konusu olamaz. Bu konuyla ilgili olarak, “Sen ‘ben’ diyorsun, o
da ‘ben’ diyor. Ya sen öl ya da O ölsün ki bu ikilik kalmasın. O’nun ölmesi
imkânsız olduğuna göre ölmek sana düşer!” demekte ve tasavvufun hedefi olan
“ölmeden önce ölme” ilkesine vurgu yapmaktadır. Mevlânâ’ya göre kul,
benliğinden sıyrılmakla gerçek anlamda irade hürriyetine kavuşmaktadır. Çünkü
ferdiyetten kurtulup mutlak varlığa kavuşan kimsenin iradesi tıpkı varlığı gibi
Allah’ta fani olmuştur. Onun irade ve ihtiyarı Allah’ın irade ve ihtiyarıdır.
Bu mertebede kul, cebirden de ihtiyardan da söz edebilir. Ancak ferdiyetinden
kurtulmadan yaptıklarını Allah’a isnat etmek yalancılıktır.” (Prof.Dr. Reşat
Öngören)

    “Mevlânâ ve
meslektaşları kâinatta olup-biten olaylara ‘tecelli’ diye bakarlar.

    “Can sıkıcı
olanlarına ‘celâlî’, gönül açıcı olanlarına ‘cemâlî’ adını verirler…

    “Mevlânâ’nın
meslektaşlarına göre Kâinatta ortaya çıkan bütün celâlî tecelliler aynı zamanda
cemalî tecellileri barındırırlar. Bu tespit şu âyette ifade edilen gerçekle de
bağdaştırılabilir:

     ‘…Hoşunuza
gitmeyen bir şey sizin için hayırlı olabilir, hoşunuza giden bir şey de sizin
için şer olabilir. Allah bilir, siz bilmezsiniz!’ (Bakara, 2 / 216)

    “Niyazî-i Mısrî ise
bu hakikati gül ve diken (har) benzetmesiyle XVII. Yüzyılda şöyle anlatıyor:

     ‘Cemâli zâhir olsa
tiz celâli yakalar anı. Nerde bir gül açılsa yanında har olur peyda.’

     “Bilindiği gibi
İslâm medeniyetinin üç dili vardır: Arapça, Farsça ve Türkçe…

     “Selçuklu Devleti
için büyük bir sıkıntı teşkil eden Babaîler hareketi içinde büyüyen ‘gül’ ise
Yunus Emre’dir.

    “Bu medeniyetin
üçüncü dilini kullanarak aynı gönül felsefesini insanlara anlatan Bizim Yunus,
tasavvufî düşüncenin bütün ‘derin’liklerini manzum olarak terennüm etmiş,
inciyi bulmak isteyenlere rehberlik yapmıştır (öl. 1320):

     Yoldaş olalım
ikimiz gel dosta gidelim gönül

     Hâldaş olalım
ikimiz gel dosta gidelim gönül

     Gerçek erene
varalım hakkın haberin soralım

     Yûnus Emre’yi
alalım gel dosta gidelim gönül “

     (Mustafa Kara)

Bana mı öyle geliyor, yoksa toplumumuzun zekâ seviyesinde düşüş mü var?

Yandaş televizyonları bir yana bırakın. Onların haberleri zaten konserve. Konserve haberlerle yayım saatini dolduramayınca trafik kazalarına, yangın ve cinayetlere yükleniyorlar. Türkiye’dekiler yetmezse Hindistan’dan, Çin’den veriyorlar… Bunlara basılı gazete devrinde “üçüncü sayfa” haberi denirdi. Şimdi, iktidarımızın nutukları öncesinin dolgu maddesi.

Parlak fikir: Ağlayan sunucu

Ancak muhalif televizyonlarda da aman aman zekâ pırıltıları görmüyorum. Bir konu yakalanıyor. İki gün, üç gün, dünyada başka bir şey yokmuş gibi onun suyu çıkarılıyor. Haberlerle yetinilmiyor. Aynı konuda “uzman” toplantıları ile devam ediliyor. Haber dediysem haberler de haber değil. Popüler bir haber sunucusunun uzun uzun şikâyetleri. Size haber vermiyor, omzunuzda ağlıyor. Gözyaşları eksik. Belki yakında ağlayan sunucular da çıkar. Vallahi ağlayan sunucu diye meşhur olur; iyi reyting yapar.

Gelelim internet gazetelerine. Gazetecilikte bir kural var diye bilirdik. Haberi, daha başlığı okuyunca öğrenirsiniz. Başlıktan sonraki ilk paragrafta, 5N-1K vardır: Ne, neden, nasıl, nerede, ne zaman ve kim? Haberin devamında ayrıntıları alırsınız. Günümüzde, başlıktaki gaye haberi saklamak, mümkünse hiç ipucu vermemek. “Bakın ne oldu?”, “İnanılmaz gelişme!”, “Uyarı yapılmıştı! İstanbul dehşeti…”, “Paslanmış gemiler çölüne dönüştü.”, “Beşiktaş’a da kazandırdı.”, “Kazayla ya da şans eseri keşfedildi.” Bu başlıkların bir kısmı ezberimden. Son dördünü bir gazetenin, internet sitesindeki gerçek başlıklardan aldım.

Kiraları terörist ev sahipleri yükseltiyor

Haberi tıklayıp okuyorsunuz. Bittikten sonra, haberin altında, çarpıcı başka haber/ reklamlarla karşılaşıyorsunuz. Bir haftada 15 kilo verdiren mucize… Neymiş o? Tıkla da oku. Resimdeki fareyi ancak üstün zekâlılar 10 saniyede buluyor. Acaba buna kanıp fare arayan kaç üstün zekâlı vardır?

Siyasilerin demeçlerine gelelim. İhtiyaç maddelerindeki fiyat artışını, FETÖ’cü, üç harfli süpermarketler yapıyormuş. Belli ki kira fiyatlarını da PKK’lı ev sahipleri yükseltiyor. İlaç fiyatlarını Gezi’ci eczacılar. Alayı tutuklanmalı!

Diyeceksiniz ki dinleme, okuma, saçmalama hürriyeti var… Beni asıl üzen şu: Birileri bunları yazdığına, söylediğine, gösterdiğine göre demek ki bunları tüketen, bunlardan etkilenen birileri de var. Bunlara inanıp “Demek böyle imiş…” diyen bir kalabalık da var. İşte, toplumun seviyesindeki düşüş diye gördüğüm şey bu.

Toplumun seviyesi düştüğü için mi böyle laflar ediliyor, yoksa bunları dinleye dinleye mi toplumun seviyesi düştü? Tavuk-yumurta bilmecesi.

IQ 83

Zihnimden bu kara bulutlar geçerken ta gençliğimde şöhret olan bir bilim kurgu romanını hatırladım. Bir ara okuduklarımın yüzde doksanı bilim kurguydu. Hatırladığım, Arthur Herzog’un 1978 basımı “IQ 83” eseri. Herzog’u belki “Katil Balina Orca (1977)” ve “Sürü (1978)” filmlerinden hatırlayan olur. IQ 83, bu günlerde filme alınacakmış. Gen kesip biçme işleri, özellikle CRISPR (okunuşu: krispr) teknolojisi Nobel alınca, ilgi artmış olmalı.

Hikâye, Fenilketonüri denilen kalıtım hastalığını, genleri kesip biçerek tedaviye çalışılan bir laboratuvarda geçiyor. Bir geni, bir virüsün DNA’sına ekleyip, virüsü hastalara nakletmeyi planlıyorlar. Derken bir kaza oluyor ve virüs daha deneme aşamasına gelmeden insanlara bulaşıyor. Etkisi IQ’da, yani zekâda, sert bir düşüş.

Önce kelimeler kayboluyor. Aptallaşan insanlar, durmadan belli klişeleri tekrarlar hâle geliyor. Aynen… Ya, aq, aynen… Trafik bir felaket hâline geliyor. Aynı anda kavşağa girmeye kalkan araçlar bütün kavşakları tıkıyor. İnsanlar yazı yazamaz hâle geliyor. Haftalar geçip bulaşma bütün ABD’yi sarınca yetkililer ve bu arada başkan da yazamaz hâle geliyor. Çat pat okuyabiliyor ama mutlaka prompterden. O yüzden tam cümlelerle değil, 2-3 kelimelik cümle parçaları ile duraklaya duraklaya konuşuyor. Mesela bu son cümlem, “O yüzden tam!”, “Cümlelerle değil!” şeklinde çıkıyor; olur olmaz vurgularla.

Vahim sarmal: Aptallık- öfke- aptallık

İnsanların asabiyeti yükseliyor. Öfke yükseliyor. En küçük sebepten kavgalar çıkıyor. Sosyal ketleme kayboluyor. Toplum içinde yaşayan bir insanın yapmayacağı eylemler, söylemeyeceği sözler sık sık yapılıyor, söyleniyor. İnsan grupları, büyük bir hınçla birbirlerine saldırıyor. Yumruklar havada uçuşuyor. Sonra silahlar çekiliyor.

Türkiye’de böyle bir virüs salgını -bildiğim kadarıyla- yok ama Herzog’un tasviri bana hiç de yabancı gelmedi. Aptallığın beceriksizliğe, okuduğunu anlamamaya, düşünmemeye yol açtığı belli. Öfke ve saldırganlık yaptığı da. Fakat aptallık bunların sebebi… Aptallık sebep, öfke sonuç. Acaba tersi de doğru olabilir mi? Asabiyet, öfke, nefret sebep, aptallık sonuç mu aynı zamanda?

Bazı “bilimsel” yayınlar, Türk halkının IQ’sunun düşüklüğünü yazınca konuya merak salıp incelemiştim. Sonuçta zekânın sadece genetik olmadığı, ortamın ve öğrenimin de büyük etkisi bulunduğu ortaya çıkmıştı. “Alt Akıl” kitabımın önemli bir kısmında işlenen budur. Toplumun alt akla düşüşü… “Kavram yoksa küfür ve sopa var” başlıklı yazım da bunun özetidir.

Bu bilgilerle, acaba diyorum, aptallık ortamı bozduğu gibi ortam da aptallığa yol açar mı? Düşünmeye değer. Türkiye’de gözlediğimiz entelektüel seviye kaybının sebebi aptallaşma, aptallaşmanın sebebi de seviye kaybı olabilir mi? Kendi kendini besleyen vahim bir sarmal! Hani biri sifonu çekmiş gibi…

Romanda bir bilim adamı, yine bir gen ve bir virüs vasıtasıyla birinci virüsün yaptığı genetik bozulmayı tersine çevirir ve insanlar,  rüyadan uyanır gibi yeniden akıllanmaya başlar. Bizim böyle bir şansımız var mı?

https://millidusunce.com/ofke-mi-aptalliktan-aptallik-mi-ofkeden/

Prof. Dr. Esfender Korkmaz çok tecrübeli bir ekonomist ve
siyasetçidir. Aynı zamanda Yeniçağ Gazetesi’nde ekonomiye dair yazılarıyla
kolay anlaşılır, sade ama çok değerli yorumlarını okuduğumuz bir yazardır.

Esfender Hoca’nın son yazısında kullandığı bir cümlede,
benim bazı siyasilerin sözleri konusunda duyduğum hissiyatı tanımladığını fark
ettim.

Esfender Korkmaz’ın cümleleri şöyle: “Maliye ve Ekonomi
Bakanı Nureddin Nebati ”faiz artışı olsaydı, yatırım duracak, üretim
azalacaktı” diyor. Açıklanan resmî verilere ve yaşadığımız gerçeklere alenen
aykırı olduğu için Bakanın bu sözünü yorumlamak insana ağır geliyor. Ama
Türkiye adına konuştuğu için yorumlamak zorunda kalıyoruz.”

“Bir ülkede ekonomi yönetimi yaşanan sorunların farkında
değilse, krizin derinleşmesi kaçınılmaz olacaktır. Ekonomi yönetiminin kendi
dünyasında yaşaması, deve kuşu gibi başını kuma gömmesi, ekonomik gidişatı bile
bile yanlı ve yanlış yorumlaması krizden daha ağır bir sorundur” diyor.

Esfender Hoca ekonomide ülkemizde yaşanan gerçek durum ile
Bakan Nebati’nin sözlerinin hiç alakası olmadığını verilerle, rakamlarla
açıklayarak soruyor: “Hazine Bakanı hangi dünyada yaşıyor?”

Ben gerçeğe aykırı, akılcı olmayan, ciddi devlet adamlığıyla
hiç yakışmayan sözler sarf eden siyasetçileri görmezden gelmeyi tercih
ediyorum. Çünkü o kadar tutarsız ve değersiz sözlerin, benim de sizin de
zamanınızı çalmasını istemiyorum.

Fakat bazen bu şahısların bulundukları konum itibarıyla,
ettiği söz için değmese de, sonuçlarını tartışmak zorunda hissedebiliyorum.
İşte o zaman bu tür sözleri yorumlamak gerçekten ağır geliyor.

****

Devlet Bahçeli

Sadece Bakan Nebati olsa böyle konuşan… Görmemeye duymamaya
çalışır geçeriz. Ama başta partili Cumhurbaşkanı olmak üzere Cumhur İttifakının
diğer küçük ortaklarının liderleri de “bunu da söylemiş olamaz” dediğimiz
laflar edebiliyor.

Mesela MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin şu sözlerini
yorumlamak ağır gelmez mi makul ve mantıklı bir insana:

“Anayasa Mahkemesi kapatılmalı.”

“AYM tarafından HDP’nin kapatılması mecburidir.” 

“Türk Tabipler Birliği (TTB) derhal ve gecikmeksizin
kapatılmalı.”

“Gözümüzde PKK neyse HDP odur.”  “AKP heyetinin Meclis’te grubu bulanan HDP
ile görüşmesi son derece doğru ve doğaldır. Bizim gözümüzde HDP neyse, CHP’de
odur.”

“Hiç kimse merak etmesin, enflasyon çıktığı gibi inecektir.
Bugün az yiyen yarın çok yiyecektir.”

****

Mustafa Destici

Cumhur İttifakının diğer küçük ortağı BBP’nin Genel Başkanı
Mustafa Destici de “kapatılsın” kampanyasının bir parçası. Yıllardır “HDP
kapatılsın” diyor ve sebebini “Bunlar PKK ile iş birliği yaptıkları için,
PKK’nın partisi ve PKK’nın milletvekili oldukları için ‘sizin mecliste işiniz
yok’ diyoruz” diye açıklıyordu. Bu kendi içinde tutarlı bir görüş.

Fakat AKP milletvekillerinin HDP’yi ziyaret edip samimi bir
görüşme yapması üzerine “Meclisin işleyişiyle ilgili görüştüler. Mecliste
grubu bulunan siyasi partiler, Meclisin işleyişiyle ilgili neredeyse her gün
zaten görüşüyorlar” dedi.

Eskiden (Cumhur İttifakına katılmadan) makul ve akılcı
sözler söyleyen Destici’nin şu sözünü yorumlamak da bana elbette ağır geliyor:
“TTB’nin isminin önündeki Türk kelimesinin kaldırılmasını teklif
ediyorum.”

“TTB maalesef Türkiye’ye, Türk milletine ve Türk hekimlerine
hizmet etmiyor, bölücülüğün, vatan, millet, din ve devlet düşmanlarının adeta
sözcülüğünü yapıyor” gerekçesine karşı açıklama yapmak insanı yormaz mı?

Adında “Türk” veya “Türkiye” geçen kuruluşların çoğu, “kamu
hizmeti çerçevesinde” görülüyor. Bunların bazılarında TBMM dâhil hain ve millet
düşmanları olabilir. Destici’nin gerekçesine bakılsa idi bunların neredeyse
hepsinden “Türk” veya “Türkiye” isimleri silinmiş olurdu.

Bunları hatırlatmak bile bana zor geliyor.

****

Doğu Perinçek

Cumhur İttifakının en küçük ortağı Vatan Partisi Genel
Başkanı Doğu Perinçek. Ergenekon davasında yargılanırken mahkeme heyetine
”Korku imparatorluğu, Silivri ve Hasdal zindanlarının üzerinde duruyor”
demişti. Bu sözleri üzerine Mahkeme Başkanı Hâkim, ”Bunlar mahkememizi hedef
alan sözler” uyarısında bulunduğunda Perinçek ”İçinde vatan sevgisi,
yurtseverlik kırıntısı olan hâkim arıyorum” demişti.

Aynı Perinçek, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem
İmamoğlu’nun kime söylediği belirsiz “ahmak” sözü üzerine, 2 yıl 7 ay hapis ve
siyasetten yasaklanma cezası kararını veren mahkemeyi övdü:

Perinçek, “‘Ahmak’ sözcüğü Yargıtay içtihatlarına göre
hakarettir. Burada zulüm, haksızlık yok. Yargıca da helal olsun doğru bir karar
veriyor” dedi.

Buna ben nasıl yorum yapayım şimdi?

****

Süleyman Soylu

TBMM Bütçe görüşmesinde konuşan İçişleri Bakanı Süleyman
Soylu’ya CHP milletvekilleri “uyuşturucu baronları ile olan
fotoğraflarını” ve “Mafya liderinden ayda 10 bin dolar alan siyasetçi
kim?” yazılı dövizi gösterdiler.

İçişleri Bakanı CHP grubuna “Amerika’nın çocuklarısınız
sizler” dedi.

Kusura bakmayın dostlar. Böyle bir olayı yorumlamak da bana
çok ağır geliyor.

****

Kaht-ı Rical

Bazı kişi ve olayları gördükçe Türkiye’nin en önemli
sorununun devlet adamı kıtlığı (KAHT-I RİCAL) olduğunu söyleyenlere hak veriyorum.

Birçok tarihçi ve yazar, “Devlet adamı kıtlığı” sorununu,
Osmanlı İmparatorluğunun temel çöküş sebebi sayar.

Osmanlı’nın çöküşünü “Kaht-ı rical”e bağlamak eksik veya
yanlış olur kanaatindeyim. Çünkü “Devlet adamı kıtlığı bir sebep değil, bir
sonuçtur.”

Devlet adamı kıtlığını da yaratan kötü yönetimdir.

Çünkü kötü yöneticiler ortak ve yardımcılarında liyakat
değil sadakat ararlar.

Çünkü kötü yönetim yetersiz eğitim ile siyasi ve ekonomik
geri kalmışlığı da yaratan temel sebeptir.

Böyle bir iklimde de devlet adamı kıtlığı olur.