“Düşene yol gösteren çok olur.” denir; doğrudur. “Ben demiştim.” diyerek ukalalık yapanlar da hiç eksik olmaz.

Her seçim sonunda olduğu gibi, yakın geçmişteki seçimde alınan sonuçlara ilişkin değişik konuşmalarla karşılaşıyoruz. “Liyakatsiz insanlar yönetime getirildi, sadakat duygusundan yoksun kişiler ihanet etti.” gibi değerlendirmeler yapılıyor. Bunlar doğrudur ya da yanlıştır, demiyorum. Bir de liyakat mi daha önemlidir, sadakat mı, diye soruluyor.

Peki, liyakat ve sadakat nedir, bunlardan hangisi diğerine tercih edilmelidir. Bu, tam bir dilemma.

Liyakat; layık olma, yaraşma, yaraşırlık, uygunluk, yeterlilik anlamlarına geliyor. Sadakat ise; dürüst olmak, yalandan ve hileden kaçınmak, ne olursa olsun bağlılık yeminin arkasında durmak, güvenilir olmak demektir.

Şirkette, örgütte, partide, organizasyonda, yönetimde, ortak iş yapılan yerlerde bu iki değerden biri diğerinden öncelikli değildir. Liyakat ve sadakat, bir elin yan yana duran iki parmağı gibidir. Yük kaldırmada iki parmağın birlikteki gücü tek parmaktan fazladır. İki kaldıraç, yekvücut olduğunda, en az karesi kadar ağırlık kaldırır.

Nasrettin Hoca’ya bir gün, “Hocam, inişi mi seversin, yokuşu mu?” diye sorarlar. Hoca da “Düz yola ne oldu ki?” diye cevap vermiş. Liyakat ve sadakat, birbirlerinin yokluğunda öksüz iki evlat gibidir.

Ülkemizde, yakın çevremizde, yöneticiler veya ortaklar, beraber iş yapmak istediklerinde yol arkadaşı olarak düşündükleri insanlarda liyakati mi, sadakati mi dikkate alıyorlar sizce?

Cevabım hazır: İstisnalar hariç, sadakati öncelikliyorlar. Bu tercih, bir kişilik zaafı olarak kendini her yerde gösteriyor. Bizim insanımız, sebepleri değişik olsa da (egoistlik, narsistlik, bencillik gibi) kendilerine itiraz etmeyecek, mutlak teslim olacak kişileri yakın çevrelerinde bulundurmayı, onlarla yol almayı tercih ediyor. Liyakat sahibi insanların, bir gün kendilerine engel çıkaracaklarını, kuyularını kazacakları veya kendilerine ihanet edecekleri vehmiyle onları uzak tutuyorlar. İkinci planda kalan liyakat, zamanla değersizleşiyor, kıymeti bilinmeyen cevherler de yok hükmüne girerek kaybolup gidiyorlar.

Liyakat, kişinin olgunluğu, yetkinliğiyle ilgilidir. Sadakat, yetkinlik gerektirmez. Cahil, yetersiz olan kişiler de bir şekilde bağlılık duygusuyla varlıklarını sürdürebilirler. Ancak, onların bulundukları yere veya birlikte oldukları kişilere katacakları bir değer pek yoktur. En belirgin özellikleri, asli varlığın gölgesi olmaktan ibarettir. Gölge, var olan eşya ile birlikte bir mana ifade eder, ortada obje yoksa gölge de yoktur. Ancak liyakat, kendisi bir kıymettir, varlıktır. Yapı taşı yerde kalmaz, mutlaka layık olduğu mekânda kendine yer bulur, oraya bir değer katar.

Bir elin nesi var, iki elin sesi var, denmiştir. Ortaklaşma, dayanışma verimliliği artırır, zahmeti azaltır. Ortaklıklarda yol arkadaşlarının birbirlerine köstek yerine destek olması, işin lezzetini artırır, kazanç derecesini yükseltir, kişiye mutluluk getirir. Bunun temel şartı da karşılıklı güvendir. Güvenin sürekliliği, sadakatin gücüne bağlıdır. Sadakat yoksunluğu, sıcak çorbayı üfleyerek yemek gibidir. Aşın ve işin hem tadını kaçırır hem bulunduğu çevreye zarar verir. Samimiyet duygusuyla beslenen sadakat, sakin akan ırmağı çağlayana dönüştürebilir. O, kendi içinde üretim yapan büyük bir hibrit enerji santralidir.

Liyakat ve sadakat ikileminde liyakati eldeki orta parmağa benzetebiliriz. Sadakat, işaret veya yüzük parmaklarından biri. Liyakat, lokomotif; sadakat taşıyıcılar. Birinin yokluğu ya da yetersizliği, diğerini işlevsiz kılabilir. Akıllı yöneticiler, kurucular, liderler; her iki yetkinliği de dengeli, hakkaniyetli kıymetlendirmek zorundadırlar.

“Ancak aptallar suyun derinliğini anlamak için iki ayağını birden kullanma ihtiyacı duyarlar.” diye br veciz söz hatırlıyorum. Liyakatli insan leb demeden leblebiyi anlar, iki ayağını birden kullanma ihtiyacı duymaz. Çözüm odaklıdırlar, ufuk açıcıdırlar. Yeter ki sadakat kepeneği giymiş kurtlar engel olmasın. Yüksek ahlakla donanmış sadakat, sürüyü vahşi kurtlardan koruyan eğitimli köpek misalidir.

Kur’an-ı Kerim’de Allah “emanetleri ehline vermemizi, insanlar arasında adaletle hükmetmemizi” emreder. Bu emri işimize gelmediği zaman görmezlikten geldiğimizi inkâr edemeyiz. İnkarın temelinde, bir türlü hâkim olamadığımız nefsimizin varlığı bir gerçek. Okşandıkça şımaran nefis, maalesef, bütün sosyal dengeleri bozuyor.

Seçim sonuçlarına, siyasi ilişkilere, sosyal ve idari yapılanmalara, kırgınlıklara, küskünlüklere, bezginliklere bir de bu açıdan bakmalıyız. Nefsin önderliğinde açılan her yol, çıkmaz sokaktır. Yalakalık, riyakarlık, dalkavukluk memleketimin insanını esir almış, bunu görmezlikten geliyoruz, sadakat gömleğiyle kamufle ediyoruz.

Liyakatin mutlak zaferi için samimi sadakate her zamankinden çok ihtiyaç var. Orada burada hata arayanlar, öncelikle bunu düşünsünler.

İYİ Parti’nin, 27 Nisan’da yapılan Olağanüstü Kurultayında, Kurucu Genel Başkan Meral Akşener veda etti. Yapılan seçimde yerine Müsavat Dervişoğlu Genel Başkan olarak seçildi.

Medyanın ilgisi olağanüstü idi. Yarışan adayların birbirlerine ve taraftarlarının diğer tarafı destekleyenlere karşı herhangi bir nahoş hareketi olmadı. Son derece sakin, medeni ve gerginliğin olmadığı bir kurultay izledik.

****

Meral Akşener’in Vedası

Kurucu Genel Başkan Meral Akşener veda konuşmasında duygusal bir üslup kullandı. İçindeki fırtınaları bastırmaya çalışarak, partinin kuruluş aşamasından bugüne yaşadığı zorlukları nasıl aştıklarını yumuşak bir ses tonuyla anlattı.

“Bugüne kadar verdiğim tüm kararların, aldığım tüm tutumların, üstlendiğim tüm sorumlulukların hep arkasında durdum, bugün de durmaya devam ediyorum” dedi.

Meral Akşener 31 Mart yerel seçimlerine “hür ve müstakil” olarak girme kararının da arkasında olduğunu vurguladı. “Aldığımız riskin elbette farkındaydım. Gerektiğinde, bedel ödemeyi bildim. Bundan dolayı da asla pişman olmadım. Nitekim bugün de pişman değilim” şeklinde konuştu.

İki konuda özeleştiri yapması gerektiğini düşünenleri yanılttı.

• Bugüne kadar partinin kurucuları, başkanlık divanı, GİK, MDK ile il ve ilçelerde yönetici ve gönüllü olarak hizmet yapmış ve fakat partiden ayrılmış olan değerli kimselerin kaybı konusunda bir özeleştiri yapmadı.
• 31 Mart yerel seçimlerine “hür ve müstakil girme” kararını Genel İdare Kurulunda birlikte karar alınsa da tek başına sorumluluğu üstlendiğini anlattı. Fakat il ve ilçe teşkilatlarının çoğunluğunun seçim işbirliği yapılmasına dair görüş bildirdiğinden bahsetmedi.

“Ben İyi Parti’yi sizlere bir ev, bir yuva yaptım. Ocağını tüttürdüm, içini ısıttım, sofrasını kurdum, bahçesini genişlettim. Yıkmak, dağıtmak, çökmek isteyenlere müsaade etmedim. Ama bugünden sona artık bu evi siz koruyacaksınız” diyerek duygusal bir veda yaptı.

Bu süreci yaşayanların hemen hepsi Meral Akşener’in sıfırdan kurduğu partiyi Türkiye siyasetinin önemli belirleyicilerinden biri haline getirmesindeki emeğini ve çektiği sıkıntıları biliyorlar. Fakat başarılı bir süreçten sonra son bir yıl içinde yüzde 3,7’ye gerileten siyasi ve yönetsel tercihlerin de Meral Akşener’in eseri olduğu kanaatindeler.

Seçimin diğer mağlupları Erdoğan, Bahçeli, Davutoğlu ve Babacan yerlerinde dururken Meral Akşener’in sorumluluğu üstlenip değişime kapı aralaması takdir edilmekte.

Akşener’in yönetim tarzını beğenmeyen, çeşitli tavırlarından dolayı kırgın, son seçim yenilgisine sebep olan politik tercihi nedeniyle kızgın olanlar bile bir vefa göstererek, kurucu genel başkanlarını ayakta alkışlarla uğurladı. Veda sahnesinde delegelerin bu karışık duygularını hissettim.

************************************

Genel Başkan Adaylarının Konuşmaları

• MÜSAVAT DERVİŞOĞLU

Genel Başkan adaylarının üçü de çok tecrübeli, kürsü hakimiyeti olan politikacılardı. Her aday kendi güçlü oldukları alana ağırlık verdiler. Müsavat Dervişoğlu hitabeti en etkili olan adaydı. Hedef olarak karşısına AKP ve Genel Başkanı Erdoğan’ı aldığını göstererek, miting meydanlarında en iyi mücadeleyi kendisinin verebileceği mesajını verdi.

Partinin siyaset yelpazesindeki konumunu “tam Atatürk’ün olduğu konumda yani Türk Milletinin merkezinde olacağız” diye tarif etti.

Meral Akşener’in desteklediği aday olarak bilinen Dervişoğlu kurucu Genel Başkan için övücü ifadeler kullandı.   Bugüne kadar izlenen politikalar hakkında eleştirel biz söz söylemedi. “Sonuç ne olursa olsun, kurultay salonundan diğer adaylarla kol kola ayrılacağını” ifade etti.

• TOLGA AKALIN

Avukat Tolga Akalın kurultay öncesi TV kanallarında yaptığı konuşmalarında beğenildi. Gençliği, akıcı konuşması ve Türkiye’nin sorunlarını, siyasi partilerin rekabetini geniş bir pencereden bilimsel terimlerle yorumlamaya çalışması ile takdir kazandı. Ancak aynı üslubu kongre salonunda devam ettirmesi etkisini azalttı.

İlk turda Koray Aydın 472 oy, Müsavat Dervişoğlu 370 oy alırken Tolga Akalın 327 oy alarak üçüncü olabildi. Tolga Akalın çekilerek ikinci tura katılmadı. “Delegelerin ferasetine güveniyorum” diyerek çekilmiş olmasına rağmen 2. Ve 3. Turda kendisine oy veren delegeleri Müsavat Dervişoğlu’na yönlendirdi. (Ekibinden bazı kişilerin kendi delegelerine “Müsavat Bey’e oy vereceğiz” diye haber ilettiğini ve grup içi mesajlarla bu kararı paylaştıklarını bizzat gözlemledim.)

• KORAY AYDIN

Koray Aydın, diğer iki adaydan farklı olarak, 31 Mart yerel seçimlerinde “hür ve müstakil girme” kararına karşı çıkıp, belli illerde CHP ile işbirliğini savunmuştu. Diğer iki aday Meral Akşener’in yönetim tarzı ve politikalarını hiç eleştirmezken Koray Aydın, Akşener’in şahsına yönelik dikkatli bir üslup kullanarak, yönetim tarzını ve politik tercihlerini eleştirdi. Ancak Akşener’in aday olmamasını “demokratik bir olgunluk” olarak tanımladı.

Koray Aydın “Partideki sarsıntıyı en az hasarla atlatabilmek için bir durum muhasebesi yapmamız elzemdir, kaçınılmazdır.” “Toplumun sesine, parti teşkilatlarımıza ve tabanımızın taleplerine kulak tıkayarak, asla ve asla siyaset yapılmaz. Kısaca, millete rağmen siyaset yapılmaz. Seçim sonuçlarından çıkarmamız gereken ilk ders budur” dedi.

Kendi güçlü olduğu yönlerini, teşkilatlanmadaki başarılarını, bakanlık tecrübesini öne çıkardığı konuşmasında “partiden küserek, kırılarak veya umduğunu bulamayarak ayrılmış olan bütün dava arkadaşlarımızı partiye davet edeceğim” vaadinde bulundu. Gençlik kolları, kadın kolları kurarak, aktif teşkilatlarla ve yeni üyelerle partiyi kısa zamanda güçlendireceğini söyledi.

************************************

İYİ Parti’de Değişimin Yönü

Üç güçlü adayla girilen seçimlerin üçüncü turunda Müsavat Dervişoğlu İYİ Parti’nin 2. Genel Başkanı oldu. Genel İdare Kurulu Meral Akşener’in ekibi ile Müsavat Dervişoğlu ve Tolga Akalın’ın yakın çalışma arkadaşlarından oluştu.

Müsavat Dervişoğlu kazandıktan sonra son derece takdir edilen şu sözleri söyledi: “Bugün itibarıyla birbirimize sarılarak yaralarımızı saracağız. İktidar yolculuğuna ağabeyim Koray Aydın, kardeşim Tolga Akalın’la ve bu dava için alın teri döken sizlerle devam edeceğiz.”

Türkiye’nin güçlü bir İYİ Parti’ye ihtiyacı var. Şimdi cevabı aranan ilk sorular şunlar:

• “İktidar yolculuğuna birlikte devam etmenin” anlamı “yönetimde ortak akla dayanacağız” demek midir? Böyleyse ortak akıl için bir mekanizma oluşacak mı?
• İyi Partinin seçmen kitlesi ve kamuoyu İYİ Parti’de yaşananları olumlu ve büyük bir değişim olarak algılayacak mı?
• İstifalar durup, yeniden partiye katılımlar başlayacak mı?

İYİ Parti Genel Başkanı Müsavat Dervişoğlu’na ve ekibine başarılar diliyorum.

“Günümüzde yaşanan ‘Yeni Anayasa’ tartışmalarına bakınca nasıl ki, Cumhuriyet öncesi Türk topraklarını ve milli kimliğimizi koruyamamışsak bugünde Türkiye’yi ve Türk kimliğini korumakta inanılmaz bir şekilde zorlandığımızı görüyorum. Ben bunu Türk’ün ruhsal genetiğindeki arızalı yapıya bağlıyorum. Bu arada kendi davalarından vazgeçmeyen Kürtleri de kutluyorum..”

Bundan yaklaşık 13 yıl önce bir resim sergisinin açılışında kalabalık bir grupla sohbet ederken, bana yöneltilen ne olduğum sorusuna o günkü kızgınlığımla “ben bir Rumeli Kürdüyüm” diye cevap vermiştim. Aslında vurgu yapmak istediğim husus, Türk milletinin asimilasyona karşı olan zafiyetini ortaya koymaktı. Bu ısrarımı biraz sürdürünce, beş dakika sonra soruyu soran kişi kendisinin de “Rumeli kürdü” olabileceğini söyleyince, konuşmayı bitirip arkamı dönerek uzaklaşıp gittim. Ancak o zamandan bu yana bütün sohbetlerimde, yarın Balkanlar üzerinde bir kürt meselesinin gündeme getirilebileceğini söyleyip durdum. Herkes bana gülüp geçti.

Ancak ben Türk olan aslını unutup, Arnavutlaşan, Boşnaklaşan, Pomaklaşan, Goralı ve Torbeş diye kendini tanımlayan ve aslında Türk olup artık karşımızda Bulgar, Yunan, Makedon, Sırp, Hırvat olan o kadar çok insan biliyorum ki; mutlaka “ben Balkan Kürdüyüm” diye de karşımıza çıkacak olan(lar)ı bekliyordum.

Yanılmadım ve malum güç odakları “Balkan Yarımadasında Kürtler” diye uyduruk bir inceleme kitabını kafamıza Kü(r)t! diye çarptılar. Aslında bu kitap, Balkanlarda Kürt varlığını anlatmaya çalışırken bütün Kürtlerin, Türk ve Turanî bir kavim olduğunu ispatlamış. Eğer aksi olsa buradan ilan ediyorum: ne kadar Balkan Türkü, Arnavut, Boşnak, Torbeş, Pomak, Goralı, Bulgar, Yunan, Makedon, Sırp, Hırvat varsa hepsi Kürt’tür…

Türk milleti, içinden “Kürt” diye bir millet çıkarma çabası ile bölünmek istenmektedir. Bu gün Kürt aşireti denilen, aşiretlerin neredeyse tamamına yakını Türk aşiretidir. Ama bu kolay asimile olma belası yüzünden kendilerini farklı görme yanlışına düşmüşlerdir. Bunu sadece kendine Kürt diyen Türklerde değil Araplaşan, Arnavutlaşan, Boşnaklaşan, Bulgarlaşan, Makedonlaşan, Sırplaşan, Hırvatlaşan, Rumlaşan, Pomaklaşan, Goralılaşan vs. tüm Türklerde görmek mümkündür.

Bu saydığımız toplulukların; arkeolojik ve etnografik yapılarını, kültür, örf, adet ve sanatlarını inceleseniz hemen hepsinin ortak bir milletin çocukları olduğunu görürsünüz. İşte batının bu milleti yani Türkleri un ufak etme projesi burada devreye girer ve ortak kimliğin yani Türk isminin kullanılması, milletimizin içinde değişik ve farklı isimde topluluklar çıkarmak suretiyle engellenir.

Aynı oyunun son perdesi de Türklerin en büyük kalesi olan, Türkiye Cumhuriyeti’nde de oynanmak üzere sahneye konulmuştur.

Son günlerdeki iddialar, Osmanlı – Türk İmparatorluğu döneminde, devletin hakim olduğu topraklarda büyük bir Türkleştirme politikası izlendiği yönündedir. Hatta Kürtlerin ve diğer grupların Türkleştirildiği gibi Sırp ve Slav kökenlilerinde Türkleştirildiği konusunda televizyonda konuşan paraları peşin ödenmiş satılıklar vardır.

Yani birilerinin iddiasına göre Balkanlarda büyük bir Kürt varlığı vardır kimine göre de Türk’üm diyenlerin çoğunluğu Slav ırkından gelen Sırplardır. Ey Balkan Türkleri soruma cevap verin: Kürt müsünüz, Sırp mısınız? Ve bu durum Osmanlı’ya özlem duyan ve “Yeni Osmanlıcılık” akımı peşinde koşanlar için büyük bir çelişkidir. Eğer Osmanlı, bir Türkleştirme politikası izlediyse, Türk karşıtlarının Osmanlı arzusu izah edilemez bir durumdur.

Ben bir Balkan Türküyüm. Anne tarafım Kuman Türklerindendir. Sarışın ve mavi gözlüyüzdür. Balkan topraklarına gelen Peçenek, Kıpçak, Çepni, Oğuz gibi Türk boyları ile iç içe geçmişizdir.

Şimdi birileri kalkmış Balkanlarda Kürt varlığını ispat edeceğim diye Kuman Türklerini Kürt yapmış, Balkan adının Kürtçeden geldiğini söylemiş, Sarı Saltuk menkıbelerinin Kürt destanları olduğunu belirtmiş ve bütün Kuman Türklerinin aslında asimile olmuş Kürtler olduğunu anlatmış.

Balkanlara Kürt geçişinin nedeni olarak da “Kürt toplulukları yer ve yurt bulma endişesiyle hareket ederek hep batıya doğru yayıldılar. Balkan yarımadasına girişin amacı da orayı kendilerine vatan edinmekti” diye belirtmişler. Ne yazık ki; daha da ileri giderek Balkanların insanlık tarihinin ilk yıllarından bu yana bir Kürt vatanı olduğunu ilan etmişlerdir.

Şimdi böyle bir çalışma yapılmasını yani “Türk” diye bir milletin olmadığı ve Kürt diye bir milletin olduğu ve Türk topraklarının aslında Kürt vatanı olduğu veya bu başarılamazsa Türkler hakkında, Balkan Türkleri örneğinde olduğu gibi Slav ırkından gelen bir Sırp olduklarına dair uyduruk tezlerin seslendirilmesinin nedenini, o zaman Silivri Cezaevi’nde tutuklu olan Albay Hasan Atilla Uğur’un 1999’daki hain Abdullah Öcalan’ın sorgusunu anlattığı kitapta, Öcalan’ın verdiği cevaptan anlıyoruz.

H. Atilla Uğur sorar “Sen Türkiye Cumhuriyeti ülkesinden toprak koparabileceğine gerçekten inandın mı?” Bölücübaşı cevap verir: “Asla benim böyle bir düşüncem ve idealim olmamıştır… Çünkü biz bütün Türkiye’ye talibiz…”

Şimdi Balkanlarda Kürt varlığını ispata kalktıklarına göre bundan anlıyoruz ki; bütün Türk Dünyasına talip olmayı düşünmeye başlamışlar.

Neremle güldüğümü yazarsam ayıp olur ama Türk milletinin zafiyetlerini de göz önünde tutarak, bu çalışmaları ciddi bulduğumu da ifade etmek isterim.

Eğer Türk milleti ve milletimizin değerli evlatları; soyumuza, sopumuza, kültürümüze, tarihimize ve inancımıza ilmi çalışmalarla ve bütün dünyanın kafasına vura vura sahip çıkmazsa, bu gülüp geçtiğimiz şeylerin ete kemiğe bürünüp (TBMM’deki Yeni Anayasa konusundaki konuşmalara bir bakın!) gerçekleştiğini gelecek nesillerimiz görebilir.

Aslını terk etmişlerin varlığı bizim gözümüzü açması gereken en önemli delillerden biridir. Bakalım şimdi Balkan Türkleri, Balkan yarımadasındaki Kürt varlığına ne diyecek? (Hala bir şey demediler!)

Benim ise cevabım şimdiden belli “Elhamdülillah Türkoğlu Türküm”…

Şimdi bir de buna ülkemizi işgal eden sığınmacılar eklendi böylece Türklüğün eriyişi hızlandı ve Türk yine “sus pus”… Bakalım Türk dört bir koldan yapılan bu saldırıya dört kolluya binmeden uyanacak mı?

Bazı insanlar parasıyla övünüyor. Oturdukları mekânla, yedikleriyle, taktıklarıyla övünüyor. İnsanın fıtratında bazı şeylere meyil vardır. Alçak gönüllülük, utanç duygusu, adalet duygusu gibi. Bunlar beğenilir, sevilir. Bazı şeylere karşı da tiksinti duyulur. Kibir ve adaletsizlik gibi.

Bu yüzdendir ki bizim geleneğimizde, “Parayla imanın kimde olduğu belli olmaz.” denir. Gelenek böyle. Kibirlerinden çatlayacak gibi görünenler bunun tam tersini yapıyor: “Bak benim nelerim var!” “Ben çok imanlıyım çok!” Dama çıkıp bağıracaklar, paralarıyla imanlarını sergiye koyacaklar neredeyse.

Evet, insan fıtratında kibre karşı genetikten gelen bir tepki var. Fıtrat o demek zaten, insan tabiatından, yani insanın genetiğinden var olan demek… Ben Robert Wright adlı yazarın Ahlâklı Hayvan ~ The Moral Animal kitabında okumuştum. Dostum ve patronum İbrahim Kiras, Rutger Bregman’ın Çoğu İnsan İyidir’inde de aynı tespitin bulunduğunu hatırlattı. Bu kitaplarda, geçen asırda hâlâ rastlanan, avcı-toplayıcı toplumların başarılı avcılarıyla yapılan mülakatlar var. Sonuçlar birbirine benziyor. Koca bir avı vurmuş, kabileye getirmiş avcıya, “Ne tuttun? Büyük müydü?” diye sorulduğunda, “Pek küçük bir şey. Anlatmaya değmez.” mealinde standart bir cevap alıyorsunuz. Hâlbuki tuttuğu büyük avı saklaması mümkün değil. Bugün olmazsa yarın kabileyle paylaşacak. Çünkü eti saklayacağı buzdolabı, donduracağı dondurucu yok. Avcı-toplayıcılar, büyük avları birlikte tüketir. Yüzbinlerce yıl böyle yapmışız. Birlikte sofraya oturmanın merasim değeri bugün de ruhumuzda yaşıyor.

Şimdi Rutger Bregman’dan şu pasaja bir bakın (DeepL ile çevirdim):

!Kungların töresi

“Aynı zamanda, bu toplumlar üyelerini alçakgönüllü tutmak için basit bir silah kullanmışlardır: Utanç. Kanadalı antropolog Richard Lee’nin Kalahari Çölü’ndeki !Kung’lar arasındaki yaşamına dair anlattıkları, bunun atalarımız arasında nasıl işlemiş olabileceğini göstermektedir. Aşağıda bir kabile üyesinin başarılı bir avcının nasıl davranması gerektiğine dair açıklaması yer almaktadır:

“Önce sessizce oturmalı. Bir başkası ateşin yanına gelip ’Bugün ne gördün?’ diye soruncaya kadar. Alçak sesle cevap verir, ‘Ah, avcılıkta pek iyi değilim. Hiçbir şey görmedim… Belki sadece küçük bir tane.’ Sonra kendi kendime gülümsüyorum çünkü artık onun büyük bir şey öldürdüğünü biliyorum. “

(Kabile ismindeki “!” işareti, Afrika dillerinin birçoğunda görülen, dil-damak şaklatılarak çıkarılan sestir.)

Utanç koruyucudur

!Kung kabilesinin o alçak gönüllü avcıları, kendi toplumlarının, “benim” dedikleri toplumun üyeleri. Onlar, kendi toplumlarının içinden çıkıp yükselmiş ve daha da yükselmeyi bekleyen insanlar. Kendi becerileriyle, kendi kabiliyetleriyle başardıklarını alçak gönüllülükle paylaşıyorlar. Biraz da abartarak. Çünkü kibrin tepki çekeceğini, tevazunun takdir göreceğini biliyorlar.

Bunlar, insanın tabiatı; utanç ve alçak gönüllülük. Peki, bizim gösterişçilere ne oluyor? Onların da bir gerekçesi olmalı. Fıtrat fıtrattır. Öyle çabuk değişmez. İnsanın yediğiyle, içtiğiyle, giydiğiyle, taktığıyla övünmesi için fıtrata galebe çalan önemli bir etmen olmalı.

Ben düşündüm ve aklıma iki izah geldi.

Bizimkiler neden öyle?

Birincisi şu: !Kung kabilesi mensupları kendi gayret, kabiliyet ve becerileriyle başardıkları bir işin tevazuunu gösteriyor. Bizimkiler teşhir ettiklerini, kendi emekleriyle edindikleri değil, bazı tutum ve davranışlarından ötürü aldıkları lütuflar diye değerlendiriyorlar ki bunda haklılar. Belki teşhirciliklerinde bir özür dileme bile var. “Biliyorum, beni için için eleştiriyorsunuz ama bakın ben sizin beğenmediğiniz tavırlarım sayesinde nerelere vardım. Bu yaptıklarımı biraz affettirmez mi? Anlayın beni. Öyle davranmamın sebepleri vardı. Mecburdum işte. Ama karşılığını aldım… ”

İkinci sebep de şu: Bizimkiler kendilerini, bulundukları yerin yerlisi olarak görmüyor. Layık görülmedikleri, kendilerinin de kendilerini layık görmedikleri, normal şartlarda ulaşamayacakları bir yere nasıl olduysa ulaşmış hissediyorlar. Oraya tırmanmak için bazı şeylerden fedakârlık yapmışlar. Ve: “Bak ne yaptıysam yaptım ama işte buradayım! İşte ben de onların arasındayım. Hatta onların üstündeyim! Değdi işte!” diyorlar. Bu, Türkçede tam da “sonradan görmelik” dediğimiz şey. Sonradan görmeler alçak gönüllü olmaz Tam tersine, “yerli halk”a hava atar.

Avcı-toplayıcının alçak gönüllülüğünü onlardan beklemeyin. !Kung’ların utancı onlarda yok.