(İkinci Bölüm)

Güzel: Gelecek elbette…

Çetinoğlu: O halde sıra ile gidelim. Devam buyurur musunuz Efendim…

Güzel: Pazar günü sabah kahvaltımızı ettikten sonra aracımıza binip Saat 09.00’ da Millî Târih Müzesi’ne geldik. Müze, TİKA (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı) tarafından yapılmış. Müzenin bahçesinde metalden yapılmış büyük bir çan vardı. Girişin hemen sol tarafında Katar’a ait bir bölüm bulunuyordu. Müze, Moğol Târihinden ve kültüründen zengin eserler barındırıyordu.

Kültigin Anıtı’nın replikası (kopyası) vardı. Savaş âletleri, elbiseler, kumaşlar, paralar, mühürler, çadır (yurt), mancınık gibi eserler sergilenmişti.

Müzeden ayrıldıktan sonra Tsonjin –Boldog bölgesinde bulunan Cengiz Han heykelini görmek için yola çıktık. Yaklaşık bir saatlik yolculuktan sonra at üzerindeki Cengiz Han’ın muazzam heykelini gördük.

Üzerinde CHINGGIS KHAAN yazılı Kemerli bir kapıdan, heykelin bulunduğu alana giriliyordu. Kapının üzerinde bir kartal heykeli ve en üstte ise at üzerinde Moğol savaşçılarının heykelleri vardı.

200 ton paslanmaz çeliğin kullanıldığı heykel muhteşemdi ve pırıl pırıl ışıldıyordu. Guinness Rekorlar Kitabı’na giren 40 m yüksekliğindeki heykelin içerisinden asansör ve merdivenle yukarıya çıkılıyordu. Merdiveni kullanarak çıktığımız heykelin üst kısmından seyrettiğimiz manzara doyumsuzdu.

Heykelin alt kısmı müze görünümündeydi. Sol tarafta çok büyük Moğol çizmesi vardı. Korkunç görüntülü heykeller ve duvarda Cengiz Han ile hanedanın resimleri bulunuyordu.

Heykelin bulunduğu alanda atlara ve iki hörgüçlü develere ücretle biniliyordu. İnsanı ürküten görüntüleriyle kartallar fotoğraf çektirmek isteyenlere öfke ile bakıyorlardı. Ok atma platformunda ise yine ücret karşılığında atış yaptırılıyordu.

Cengiz Han heykelinden sonra geceyi geçireceğimiz kampa geldik. Çadırlarımız çok güzeldi ve beş yıldızlı otel odası konforundaydı.

İçeride iki yatak, banyo ve taharet musluğu olan tuvalet mevcuttu. 

Kadim dostum, meslektaşım Ecz. Selçuk Arslan’ın ilk işi paylaştığımız 7 numaralı çadırımıza şanlı bayrağımızı asmak oldu.

Çadıra eşyalarımızı koyduktan sonra Trejli Ulusal Parkı’na gidip, meşhur Kaplumbağa Kayası’nı gördük.

Kayanın civârında yine kartal ile fotoğraf çektiren hevesliler vardı. Moğolistan gezimiz süresince çok yerde taştan yapılmış kaplumbağa heykellerine rastlıyorduk. Türk mitolojisinde kaplumbağanın sabrı ve uzun ömrü simgelediğini biliyorduk.

Fotoğraf çekip manzarayı seyrettikten sonra aracımıza binip bozuk yollardan geçerek Arya Pala Tapınağı’na doğru yol aldık.

Uzaktan görünen tapınağa varmak için aracımızdan indik ve yaya yürümeye başladık.

Yolda aralıklarla dizilmiş ve üzerlerinde Moğolca ve İngilizce yazan tabelalar vardı.

Tabelalardaki yazıları Cengiz Argat Bey’in çevirisiyle anlamaya çalışıyorduk.

‘Basit bir adamdan, basit bir adama öğreti komedidir’ gibi anlamlı yazılar vardı. Tapınağa gelenler arasında gelin ve damatların olması bildiğimiz bir geleneğin yansımasıydı.

Dik bir yokuşu yürüdükten sonra 108 basamakla çıkılan tapınağa vardık. 108 sayısı Budistler için çok önemliymiş. 108 beyaz, 8 ise siyah mânâsındaymış yâni iyilik ve kötülük ifâde ediyormuş.

Rehberimiz Dashka Budist’miş. Tapınağa girince kendi geleneğini uyguladı ve duâsını yaptı. Biz de içeriyi inceledikten sonra Harun kardeşimizin okuduğu Fatiha ve üç İhlası Şerif’i geçmişlerimize bağışladık.

Tapınağın giriş kapısının elçekleri fâre şeklindeydi. İnançlarına göre fare refah ve zenginlik ifâde ediyormuş.  Bunları görünce çadırımızdaki dolapların aşık ’tan yapılmış elçeklerini hatırladık.    

Tapınaktan ayrıldıktan sonra dağın yamacından yürüyerek Buda heykelinin olduğu başka bir ibâdet mekânına geldik. Heykelin önüne meyve ve para bırakılmıştı.

Yorucu bir yürüyüşten sonra aracımıza binip çadırlarımızın olduğu kampa geldik. Yemekte Türk dünyasında yaygın olan mantı vardı ve çok lezzetliydi.

Çetinoğlu: Yorucu bir gün yaşamışsınız. İyi geceler, huzurlu istirahatler. Yattığınız yeri beğeneceğiniz muhakkak…

Güzel: Gece yağan yağmurun sesine, Guguk Kuşu’nun ötüşü eklenenince harika bir gece geçirmiş olduk.

Pazartesi sabah erken kalktık. Kahvaltımızda brokoli çorbası vardı. Sabah 08.00 de yola çıktık. Hava çok serindi ve Erzurum’u aratmıyordu.

Yöre, kayalık ve ormanlıktı. At sürüleri ve mantar gibi araziye serpilmiş çadırlar, görüntüler arasındaydı.

Yolculuğumuz keyifli geçiyordu. Kafilenin ikramları öyle bereketliydi ki, ağzımız tabir yerindeyse hiç boş kalmıyordu. Gençlerimizden Serhat Duyar ve Harun Reşit Karagöz’ün sunduğu Akçakoca FM ile Fındık FM’nin ortak canlı yayınları hepimizi neşelendirdi.

Yolcular sırasıyla canlı yayına katılarak kimi, deneyimlerinden bahsetti, kimi şiir okudu, kimi fıkra anlattı, kimi târih dersi verdi, kimi hayattan esintiler sundu, kimi türkü söyledi velhasıl herkes kucağındaki taşları döktü.

Canlı yayında ‘Çırpınırdı Karadeniz’ marşının birlikte okunması heyecanları zirveye taşırken yolculuğun vazgeçilmezi şarkısı ise ‘Ötüken Yolu Yokuştur’ oldu.

Görüş alanımıza giren ortamlarda Cengiz Han, at ve bozkurt resim ve görüntüleri fazla miktardaydı.

Yol üzerinde gördüğümüz elektrik hatları çok eski ve kabaydı. İki ayaklı elektrik direklerinin ayaklarının yarısı betonla yere çakılmış, diğer kısımları ise ağaçtandı. Ulanbatur’a doğru girerken büyük bir alana kurulmuş olan pazara geldik. Baraka türü yüzlerce işyerinden oluşan pazar daha yeni açılıyordu.

Pazar, bizim yarım asır öncesindeki bitpazarlarını anımsatıyordu. Ulanbatur’da yeni yeni modern yapılaşmanın canlılığı göze çarpıyordu. Belediyecilik hizmetleri iyi sayılmazdı. Eczaneler pek belirgin değildi. Kısa boylu, çekik ve küçük gözlü Moğol erkekleri kilolu, bayanları ise zarif ve ince yapılıydılar.

Ulanbatur’u gezerken ilk işimiz Ankara Caddesi’ne gitmek oldu. Caddenin başındaki levhada ‘Ankara Caddesi’ ismi vardı. Cadde üzerinde 2016 yılında TİKA tarafından yaptırılan Atatürk Okulu’na gittik. İlk ve orta eğitimin olduğu okulun bahçesinde bulunan Atatürk büstü gururumuzu okşadı.

Yine cadde de kültürümüzü yansıtan bir Mevlevi derviş heykeli çok ilgi çekiciydi. Güzel duygular içerisinde bulunduğumuz bu ortamdan ayrılıp çağlar öncesine ait fosillerinin olduğu NATURAL HİSTORY MUSSUM’a geldik.

250 milyon yıl önce yaşamış olduğu tahmin edilen Dinazor iskeleti muhteşemdi. 4 m. yüksekliği 12 m. uzunluğu olan bu canavar tam 3 ton ağırlığındaymış.

Müzede fosillerden örnekler sergilenmişti. Mamut, fil, gergedan kalıntıları geçmişten ipuçları vermekteydi.

Sergilenen Dinazor yumurtaları bir hayli ilginçti.

Üst katta çeşit çeşit kuşlar, geyikler, böcekler, balıklar, ayılar, keçiler ve diğer canlılar sergilenmişti.

Bu müzeyi gezen ilk Türk Kafilesi olmamız güzel bir ayrıcalık oldu.

Müzeden ayrıldıktan sonra Zafer Anıtı’na gitmek için aracımıza yöneldik. Park ettiğimiz yerin ilerisindeki bir pasajın içerisinden geçip, asansörle birkaç kat çıkıp dışarıya açılan kapıdan geçerek bir hayli basamak çıktıktan sonra tepedeki Zafer Anıtı’na ulaştık. Sovyet döneminden kalan bu anıt 2.Dünya Savaşı’yla ilgiliydi ve Sovyet propagandasını yansıtan duvar resimleriyle bezeliydi.

Bu tepeden Ulanbatur’u seyrettik. Bizdeki TOKİ yapılanmasına benzer hareketlilik hemen göze çarpıyordu.

 Bolca fotoğraf çektirip basamaklardan inerek pasaja girdik. Bazı arkadaşlar buradaki mağazadan Moğolistan’a özgü hediyelik eşya aldılar.

Otobüsümüzün ilerisinde rampa üzerine yerleştirilmiş eski model bir tank vardı. Bu tank 1943 yılında Berlin’e gitmiş ve 1945 yılında getirilerek burada sergilenmiş.

Aracımıza binerek yola koyulduk. Bir buçuk saat sonra kalacağımız Millî Park’a geldik. Burada bize ayrılan iki minibüse binerek Yılkı Atları’nı görmek için yola çıktık. Eko sistemin korunduğu Hustari Millî Parkı’na geldik.

Bu arada rehberimizle konuşurken bir koyunun 100, keçinin 120, dananın 500 USD doları olduğunu öğrendik. Hele koyun etinin kilosunun 3,5 USD doları olduğunu duyunca ülkemizdeki et fiyatlarını hatırladık.

Tozlu, toprak yolda, uzun bir mesafe yol aldıktan sonra Yılkı Atları’nı göreceğimiz tepeye geldik.

Atın atası olarak kabul edilen bu atlara Moğollar ‘Taki’ diyorlarmış. Bölgede 1000 civarında olan bu atlar 16 yıl yaşıyorlarmış. 1992 yılında Hollandalıların yardımıyla çoğaltılan bu atların hüzünlü bir de hikâyesi varmış. Polonyalı bir ilim adamının keşfettiği bu atların varlığı duyulduktan sonra avcılar bu atların peşine düşmüşler tâbir yerindeyse büyük bir kısmını yok etmişler.

Tepeye doğru yürüdükçe atları görmemiz mümkün oldu. İçlerinde tay olan altı tane Yılkı Atı grup hâlinde yürüyorlardı. Onların bu tabîi hallerini kekik kokuları içinde seyretmek hârikaydı. Atlar, su içmek için yakınımıza doğru geldiklerinde onları daha net görme imkânımız oldu.

Aracımıza bindiğimizde hava kararmak üzereydi. Kampa vardığımızda çok yorulmuştuk, Kampa gelip yemek yedikten sonra yarım saatlik bir yürüyüşün ardından geceyi geçirmek için çadırlarımıza döndük.

Kampta tek gözü olmayan beyaz renkli Huasky cinsi köpek vardı. Sabah uyandığımızda hava bir hayli serindi. Emre Bey’in getirmiş olduğu zeytin ve siyah çay takviyesi ile kahvaltımızı yapıp aracımıza binerek saat 09.00 ‘da yola koyulduk. Akçakoca FM ve Fındık FM yayına Mehter Marşı ile başlayıp, ‘gök girsin, kızıl çıksın’ ile devam ettiler.

Uçsuz bucaksız bozkırlar, çadırlar, at, koyun ve keçi sürüleri, taş yığınları üzerine dikilmiş ve üzerinde mâvi beyaz bezlerin bağlandığı ağaç direk, sık gördüğümüz manzaralardı.

Şaman geleneğinden gelen bu taş yığılı tapınak şeklini Budistler devam ettirmişler. Öyle ki üç taş alan Budist, bu yığına taşları koyduktan sonra iki defa yığının etrafında dönerek duâ ediyormuş.

Bir müddet yol aldıktan sonra mola vereceğimiz ve tanışacağımız Moğol ailenin kampına geldik. İlerimizde kum tepeleri gözüküyordu.

Kafiledeki bazı arkadaşlar iki hörgüçlü develere bindiler. Birkaç arkadaşla birlikte bizde yaya olarak kum tepelerine vardık.

Deve turu 15 USD dolarıydı. Bâzı turistler at binmeyi tercih ediyorlardı. Burada kalan ailenin çadırlarına misâfir olduk. İlk önce burnumuza çekmek için koku verdiler. Ortada, bizim Karadeniz yapımına benzeyen bir soba vardı. Sobanın üstünde kötü ruhları kovmak için bir tütsü bulunuyordu.

Çadırın sağ tarafında Buda heykelinin olduğu bir ibâdet köşesi vardı.

Âile reisi çadırdaki soğutucudan çıkardığı Kımız’dan ikramda bulundu. Ata içeceğimiz olan Kımız’ı içip sanki de ruhumuzu arındırdık. Kımız, kefir tadında bir içecekti.

Çetinoğlu: Seyahatin en muhteşem bölümüne, Orhun Kitâbelerini görmeye sıra geldi mi Efendim?

Güzel: Kaldığımız kampa geri dönüp geceyi geçirdikten sonra Çarşamba sabahı erkenden uyandık. Eşim Hülya Hanımefendi’nin yapmış olduğu Erzurum kete ve çöreklerini kahvaltımıza takviye yaptık. Gece telefona bakarken, okuduğum ‘İş Sağlığı ve Güvenliği’ bölümünden sınıfımı geçtiğimi öğrenince keyfim daha da artmıştı.

Saat 09. 30’ da araçta yerlerimizi alıp 10 km. Uzağımızdaki Karakurum’a gitmek üzere yola çıktık. Hava bir hayli soğuktu. Kafile, kışlıklarını giymişti. Karakurum çok küçük bir şehirdi. Yazın 1000 kişinin yaşadığı şehir, kışın biraz daha yoğun oluyormuş.

Kısa bir yolculuğun ardından Karakurum Müzesi’ne geldik. Müze görevlileri İngilizce bilmiyordu.

Sunumda, 7. yüzyıla ait bir Türk aristokratının bulunan mezarı hakkında bilgilendik. İçinde 550 parça materyalin bulunduğu mezar, 42 m uzunluğunda,1,8 m eninde ve 7,5 m yükseklikteymiş. Camekân içerisinde küllerin olduğu tabut vardı.

Müzede, çamurdan heykelcikler, kadın ve erkek giysileri, para ve mücevherler, altın sikkeler bulunuyordu.

Zeminde üzeri camla muhafaza edilmiş fırın vardı.

Müzeden çıktıktan sonra bazı arkadaşlar para bozdurmak için bankaya gittiler. Banka işlemlerinin ardından 300 yıllık bir geçmişi olan meşhur ‘Erdenzov’ Budist Tapınağına geldik.

Etrafı duvarlarla çevrilmiş ve büyük bir alana yerleşmiş olan tapınağın girişinde sobaya benzeyen döküm bir mum yakma materyali vardı. Girişin üstünde tapınağın baş tapınak olduğunu gösteren aralarında sembol olan iki fil heykeli vardı.  Budizm’in tercih ettiği kırmızı ve yeşil renkleri her yerde görmek mümkündü.

Girişte büyük bir çan vardı. İçerisi heykelle doluydu. Tapınağın üç bölümü vardı. İlk önce Pagoda denilen tapınağa geldik. Ortada bir vitrin vardı ve içerisinde Budist inancını yansıtan objelerle doluydu. Arkada Buda Heykeli bulunuyordu.

Buradan ayrılıp başka bir bölüme geçtik. İçeride yedi Budist râhip oturuyordu. Râhipler, önlerindeki kitapları okumakla meşgullerdi.     

Diğer bir bölüme geçtiğimizde bizdeki üfürükçülüğü hatırlatan bir tabloyla karşılaştık.

Elinde makbuza benzer bir kâğıtla gelen bay veya bayan inanç sâhibi, makbuzu râhibe vererek onun karşısına oturuyordu. Aralarında bir konuşmadan sonra râhip, önündeki kartları karıştırarak bir tânesini okuyor ve seremoniye başlıyordu. Râhip, elindeki tütsüyü şahsın etrafında dolaştırıyor, ara sıra elindeki zili çalıyor ve ellerini çırpıyordu. Ritüel bittikten sonra ayağa kalkan vatandaş, yandaki sudan, kâseye doldurup içiyordu ve duâ seansı da bitmiş oluyordu.

Bu arada Budizm hakkında da yeni yeni şeyler öğreniyorduk ve bizim kültürümüzle olan benzerliklerini tartışıyorduk.

Tapınağın etrafında saat yönünde iki defa dönüp taş atmak, kafesteki kuşları salmak, tutulan balıkları nehre bırakmak, beyaz elbise giyerek bir hafta boyunca tapınakta kalmak, oruç tutmak, evde yemek yapıp tapınağa getirmek gibi uygulamalarla günahlarından arınacaklarına inanıyorlarmış.

Tapınaktan ayrıldıktan sonra biraz ileride bulunan çarşıya gidip alışveriş yaptık. Bu çarşının favori pazarlıkçısı Çetin olmuştu. Ticaretin en çok tercih edileni ise kalpaktı. Alışveriş yapıp hafifledikten sonra Kampımıza geldik. Brokoli çorbası, salata ve tavuk’tan oluşan yemeğimizin ardından kaldığımız kampımızda bizlere sunulacak olan musiki dinletisi için yerlerimizi aldık. Yöresel kıyafetler içerisinde bir hoca ve iki öğrencisi Moğol musikisinden örnekler verdiler.    

At başı keman eşliğinde şarkıları söyleyen Hoca’nın gırtlak nağmeleri nefisti.

Şarkılar at temalıydı. Öğrencilerden küçük olanı müzik eşliğinde dans gösterisi sundu. At yürüyüşü şeklinde olan bu dans, Moğol yaşam felsefesini yansıtıyordu.

Musiki hocası, Moğol atları, eski atlar, at yarışları, bin atın koşusu, Karakurum gibi şarkılardan sonra kanuna benzeyen Earp isimli müzik aletiyle Cengiz Han’la ilgili bir parça seslendirdi.

Konserin sonunda okunan ‘Altay Dağları’na olan dua’ isimli Türk şarkısı gönüllerimizi fethetti.

Bu güzel müzik ziyâfetinden sonra fotoğraf çektirdik. Genelde fotoğraflarımızı rehberimiz Dashka çekiyordu. Dashka’nın çekim esnasında one, two, three demesi hepimizi gülümsetiyordu.   

Akşam yemeğinden sonra cemiyetçi Ahsen Okyar’ın organize ettiği bir söyleşiyle, grubumuza yeni katılan Genco Günay ve Naki Burak Alpay’ın hayat serüvenlerini dinledik.

Kaldığımız kampın ana binası Çin mimarisi özelliğinde ve çok büyüktü. İçerisinde restoran mağaza vs vardı. Akşam kampın sevimli köpeğinin bekçiliğinde uzun bir yürüyüş yaptık.

Selçuk Arslan’la kaldığımız çadır 13 numaraydı. Akşam, gençlerin çadırlarında çay içme faslı günün yorgunluğunu gideren hârika bir ortamdı.

Perşembe günü uyandığımızda Orhun Anıtlarına gideceğimiz için çok mutluyduk.

(İKİNCİ BÖLÜMÜN SONU. ÜÇÜNCÜ VE SON BÖLÜM YARIN VERİLECEKTİR.)

(Birinci Bölüm)

Oğuz Çetinoğlu: Seyahat etmeyi seven, dünyayı tanımak isteyen dostlar grubu olarak Moğolistan’ı ziyâret ettiniz. Neden Moğolistan?

Erdal Güzel: Maksadımız Orhun Anıtları’nda geçmişi yâd etmekti.

Toplumların genetik kodları, târih sahnesine çıkmış oldukları coğrafyalarda gizlidir. Bir nevi parmak izine benzeyen bu özellik, o toplumun kimliğini ifade etmektedir. 

Dünyanın en köklü milletlerinden biri olan Türklerin kültür kodları, Orhun Irmağı’nın suladığı ata yurdumuz Ötüken’de bulunmaktadır. 

Gençlik yıllarımızdan beri en büyük hayalimiz, ata yurdumuza gitmek ve Orhun Anıtlarını görmekti.

Çetinoğlu: Gençlik yıllarında okuduğunuz kitapların yönlendirmesi söz konusu mu? 

Güzel: Evet! Nihal Atsız’ın romanlarında okuduğumuz bu toprakları ziyâret etmek, ‘Bastığın yerleri toprak diyerek geçme tanı’ diyen şâirin sözüne kulak vermek, Orhun Irmağı’ndan ruhumuzu doyurmak düşüncesi içimizi yakıp tutuşturuyordu. 

Yüce Mevlâ’nın nasip etmesiyle dünyanın çoğu ülkesini gezmek ve Hac münâsebetiyle mukaddes topraklara gitmek nasip olmuştu. Türk Dünyası’nın çoğunu gezmeme rağmen Türklüğün ana kaynağı Ötüken topraklarına gidememiştim. 

Bu özlem ile beklerken, kıymetli dostlarımın bulunduğu Kocaeli’nde ki Akça Koca Kültür Platformu’nun böyle bir gezi yapacaklarını duydum. Sevinçle tura katılmak istediğimi söyledim. Hazırlıklarımızı yaptıktan sonra 31. Mayıs 2024 günü 21 kişilik arkadaş gurubuyla İstanbul Havalimanı’ndan Moğolistan’ın başkenti Ulanbatur’a gitmek üzere uçakta yerimizi aldık. 

Çetinoğlu: Seyahatinizin başlangıcındaki duygularınızı anlatır mısınız?  

Güzel: Gençlik yıllarımdan beri Demirperde arkasındaki Türk dünyasını hep hayal ederdim. Suyun kaynağına ulaşmak ve o kaynaktan içmek düşüncesi aklımdan hiç gitmiyordu. Orhun Anıtlarını görmek ne zaman nasip olur düşüncesi içimde hep taze kaldı.

Nihayet Kocaeli’nde ki dostlarımın organize ettiği seyahatle bu arzuma kavuşacağımın heyecanı ve sevinciyle Erzurum’dan İstanbul Havalimanına saatler önce geldim. Bu süreçte târihî bilgilerimi tazeleyip kendimi yolculuğa hazırladım.

Anlatılmaz bir duygu fırtınası içerisinde İstanbul Hava Limanı’nda kafileyi bekledim.

Ömrümüzün sonbaharında buraları bir daha görebilir miyim endişesiyle ‘inşallah bir aksilik olmaz’ diyerek duâ ettim.

Moğolistan’a gidecek uçak havalanınca benim de keyfim yerine gelmişti

Çetinoğlu: Yolculuğunuz nasıl başladı?

Güzel: Saat 18,10’da kalkması gereken THY uçağı bir saat sonra havalandı. Yolcuların büyük çoğunluğu Moğolistanlı ve başka ülkelere ait insanlardı. 

Yaklaşık sekiz buçuk saatlik bir yolculuktan sonra Ulanbatur’un Cengiz Han Havaalanı’na indik. Türkiye ile Moğolistan arasında beş saatlik bir fark vardı. Yani, Moğolistan yerel saatine göre sabah 08. 30 civarıydı.  

Çetinoğlu: Moğolistan’da ilk işlemleriniz nelerdi?

Güzel: Bavullarımızı alıp, pasaport işlemlerimizi yaptıktan sonra havaalanındaki döviz bürosunda 100 ABD doları verip 334.000 Moğolistan parası Tugriki aldık.  1000 Tugriki bizim parayla yaklaşık 9,50 TL ediyordu. Tugrik’in üstünde Cengiz Han’ın resmi bulunuyordu.

Çetinoğlu: Tugriki ile uyum sağlayabildiniz mi?    

Güzel: Bu paraya ilk önceleri alışmamız kolay olmadı. Havaalanında alışveriş yapmak isteyen arkadaşlardan bazıları hesaplamada bir sıfırı atlayınca ilk şoku yaşadılar ve aldıklarını geri vermek mecbûriyetinde kaldılar. Velhasıl, evdeki hesap çarşıya uymadı gerçeği ile karşılaştılar. 

Çetinoğlu: Cengiz Han Havaalanı ve binası nasıldı?

Güzel: Cengiz Han ismi büyük olsa da havaalanı küçük ve mütevazıydı. 

Bavullarımızı alıp bizi bekleyen otobüsümüze bindik. Rehberimiz, ismi Dashka olan Moğolistanlı bir gençti ve İngilizce biliyordu. 

Seyahatimiz boyunca otobüsümüzün kaptanlığını yapan Baska, işini çok iyi bilen sempatik bir Moğol’du. 

Rehberimiz Dashka ve Kaptanımız Baska ile tanıştıktan sonra otobüsteki yerlerimiz aldık ve Ulanbatur’a gitmek üzere yola çıktık. Yol üzerinde, ‘Yurt’ ismi verilen meşhur Moğol çadırları ve yoğun şekilde at sürülerini gördük. Yaklaşık 50 Km sonra hedefimize vardık.  

Şehir, Sovyet dönemi hâtıraları ve yenileşme çabalarıyla göze çarpıyordu. Japon markalı araba sayısı bir hayli fazlaydı ve araçların büyük kısmında direksiyon sağdaydı. 

Çetinoğlu: Moğolların kıyâfetlerinde dikkatinizi çeken neler vardı?

Güzel: Gençlerin ve orta yaş grubunun giyim ve kuşamları modern görüntüler ifâde ediyordu. Çok az olsa da mahallî kıyafet giyen çocuk ve yaşlılar vardı.     

Çetinoğlu: Moğolistan hakkında coğrafi bilgiler olarak neler söyleyebilirsiniz?

Güzel: Moğolistan, 1.500.000 km² yüzölçümüne sahip, (Türkiye’nin yaklaşık 2 katı) denize kıyısı olmayan, 3.500.000 milyon nüfuslu, (Türkiye’nin 25’te 1’i kadar) Rusya ve Çin gibi iki dev ülkenin arasında kalmış emekleme döneminde olan bir ülke.

Çetinoğlu: Dînî inançlarından bahseder misiniz?

Güzel: Tibet Budizm’inin hâkim olduğu Moğolistan’da, halkın, % 53’ü Budist, %39’u dinsiz, %3’ü Müslüman, %2 Hristiyan, %3’ü ise Şamanmış.

Çetinoğlu: Moğolistan’da kişi başına düşen millî gelir?

Güzel: Kişi başına düşen Millî gelirin 12.500 USD olduğu söylendi.

Çetinoğlu: Moğolistan’ın umûmî görünümü hakkında neler söylemek istersiniz?

Güzel: Moğolistan, uçsuz bucaksız bozkırların olduğu ve iklimi Erzurum’a benzeyen bir ülkedir.

Çetinğlu: Bayrakları?

Güzel: Ülkenin bayrağı, kırmızı, mavi ve kırmızı renklerden oluşan üç sütün şeklindedir. Sağ kırmızı sütün da ‘soyombo’ adı verilen millî amblem bulunuyordu.

Bu amblemin üstünde üç alev vardı. Bu alevler dünü, bugünü ve yarını ifade ediyormuş. Alevin altında sonsuzluğu çağrıştıran Güneş ve Ay vardı. Onun altında ise yer ve su ile denge ifade eden ‘Taijitu’ vardı. İki üçgen iç ve dış düşmanları, yandaki iki sütun ise ülkenin sınırlarını gösteriyormuş.

Çetinoğlu: Moğolların alkollü içkilerle arası nasıl?

Güzel: İçki tüketiminin fazla olduğu söylendi.

Çetinoğlu: Alfabeleri? Rusyarın ‘Kril’i mi, Çinlilerin ‘Pinyin’i mi? Veya kendi alfabeleri mi var?

Güzel: 21 harfli yukarıdan aşağıya yazılan ve Göktürk Alfabesi’nden esinlenen bir alfabe kullanılıyor.

Çetinoğlu: Ülkede okuma yazma oranı hakkında bilgi edinebildiniz mi?

Güzel: Okuma yazma oranının % 99 olması çok dikkat çekiciydi.

Çetinoğlu: Moğollarla amca çocukları olduğumuz söylenir.  Ortak kelimelerimiz var mı?

Güzel: Ortak kelimelerimizin varlığını rehberimiz Dashka’dan öğreniyorduk. Moğollar, su’ya ‘us’, Süte ise ‘su’ diyorlardı. Yolculuk esnasında ekmeğe ‘talkh’ merhabaya ‘seno’, ete ‘makh’, evete ‘Za’, hayıra ‘ugyi’, teşekküre ise ‘bayırla’ dendiğini öğrendik. 

Yolumuzun üzerindeki Ankara Caddesini, Mevlevî heykelini ve Türk Büyükelçiliği ile Kazak bir iş adamının yaptırdığı cami inşaatını görünce çok memnun olduk.  

Şehirde, Çin, Kore ve Japonya’nın etkisi hemen göze çarpıyordu. Ruslardan kalma köhne binalar, termik santraller bir dönemin yorgunluğunu anlatıyordu. Diğer Sovyet şehirlerinde olduğu gibi caddelerin ortasında parklar vardı.

Çetinoğlu: Doğu Türkistan, Kırım ve Kazan Türklerinde ‘batur’ kahraman demektir. Başşehir ‘Ulanbatur’ mânâsı hakkında bilgi edinebildiniz mi?

Güzel: Moğolca ‘Kızılbahadır’ mânâsına geliyormuş

Çetinoğlu: Dikkatinizi çeken hususlardan söz eder misiniz?

Güzel: Ulanbatur’a girince etrafta anne ve babalarının elinden tutup yürüyen rengârenk elbiseleriyle çocuklar dikkatimizi çekti. Rehberimiz, ‘1 Haziran, Anne ve Çocuk Bayramı’ dediğinde işin gerçeğini anladık ve 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramımızı hatırladık.   

Ulanbatur’un caddelerinden geçip etrafı temaşa ettikten sonra ünlü Gandan Tapınağı’na geldik.      

Kapı girişinde yağlı boya tablo satıcıları vardı. Tablolar genellikle at ve bozkır manzaralıydı.

İçerisinde muhtelif tapınak ve binaların bulunduğu tapınak geniş bir alana kurulmuştu. Dışarıya yansıyan ses, devamlı metin okuyan birini çağrıştırıyordu. Bâzı yerlerde Budistlerin elleriyle çevirdikleri silindir şeklinde duâ çarkları vardı. Budistler, mâbetlerin etrafında iki defa, saat yönünde dönüyorlardı. Muhtelif yerlerde, Budistlerin ayakta iki ellerini birleştirip başlarının üzerine kaldırdıktan sonra uzanıp secde ettikleri yan yana dizilmiş tahtalar vardı. Bazı arkadaşlar bu ritüeli denerken çok keyif aldılar. Tapınaktaki binalar 1910 yılına kadar Ulanbatur’un en yüksek binalarıymış. Rus devriminden sonra çoğu yıkılan tapınaklardan geriye askerî amaçla kullanılan bu tapınak kalmış. 

İkinci Dünya Savaşı’nda tapınakta bulunan büyük Buda heykeli Moskova’ya götürülerek eritilmiş ve silah yapılmış. Ülke bağımsızlığını kazandıktan sonra heykel tekrar inşa edilmiş. Stalin döneminde tapınağa girişler gözetim altında yapılıyormuş.

Buda heykellerindeki el ve bakışların bir anlamı varmış. Büyük Buda heykelinin olduğu binada duâ çarkları ve çeşitli heykeller vardı.

Tapınak, Çin mimarisinin örnekleriyle doluydu. Nihayet sesin geldiği büyük tapınağa girdik. Etraf kalabalıktı. Budist râhiplerin çokluğu dikkat çekiyordu. Üst kata çıktığımızda yerde oturan büyük bir dinleyici kitlesi vardı. Onların ilerisinde yarım ay şeklinde yan yana oturmuş ve ellerinde büyük tespihleri olan râhipler bulunuyordu. Tam karşıda üzeri heykellerle ve tütsülerle dolu bir masa ve onun arkasında mukaddes metinleri devamlı okuyan râhip bulunuyordu.

Râhip aralıksız okuyordu. Bâzı Budistler ellerindeki kitaptan okunanları tâkip ediyorlar, bazıları ise tespih çekiyorlardı.1-9 Haziran dua günü olduğu için tapınak çok hareketliydi.

İçerisi başka bir gezegendeymişiz gibi bir izlenim veriyordu. Tapınaktan çıktıktan sonra kalacağımız otele geldik.

Uzun bir yolculuk yapmış, beş saatlik bir zaman farkı vardı dolayısıyla bir hayli yorulmuştuk. Odalarımıza yerleşip iki saatlik bir istirahatten sonra tekrar Ulanbatur caddelerine döndük.

Çetinoğlu: Yemeklerine intibak edebildiniz mi?

Güzel: Karnımızı doyurmak için gittiğimiz lokantada ilk önce sütlü bir çorba, peşine büyük bir fincan içerisinde bizim kelle paçayı andıran yemek geldi. Daha sonra içerisinde bolca et olan güveç benzeri yemek servis edildi. Lokantalarda ilgi çekici olan husus, ekmek bulunmamasıydı. Fazlaca et tüketen Moğolların yemek kültürlerinde ekmek yoktu. Tatlı yerine dondurma ikram edilen lokantada, siyah çay dahi vardı.

Yemekten sonra trafiğe kapatılmış olan caddeden yürüyerek Anne ve Çocuk Bayramı’nın kutlandığı parlamento binasının önüne geldik.    

Etraf şenlik görüntüsündeydi. Aileler süsledikleri çocuklarıyla meydanı doldurmuşlardı. Çadırlarda hediyelik eşya satan dükkanlar, dondurmacılar, oyuncak satıcıları, aşık’la fal bakanlar, altı kişilik bisikletlerle tur atan çocuklar, halkacılar, gibi eğlence adına ne ararsanız vardı.   

Çetinoğlu: Parlâmento binası nasıldı?

Güzel: Parlamento binası görkemliydi. Binanın ön cephesinde ortada Cengiz Han’ın diğer iki yanda oğulları Kubilay ve Ogeday’ın heykelleri bulunuyordu. Parlamento binasının önünde büyük bir meydan vardı ve burada kurulmuş olan platformda müzik gösterileri yapılıyordu.  Meydanın ismi Moğolistan’ı Çin ve Beyaz Ruslardan kurtaran kahraman Sukhbaatar’dan geliyormuş. At üstündeki Sukhbaatar’ın heykeli de meydanın tam ortasında yer alıyordu.

Bayram yeri görünümdeki ortamdan yaya olarak ayrıldıktan sonra Nomadic Legend gösteri binasına geldik. Kapıda bizi folklorik elbiseli genç bir Moğol kızı karşıladı.

Salon doluydu. At başlı keman ile Moğol millî çalgılarının olduğu ve birbirinden güzel Millî kıyafetler içerisinde sahnede olan sanatçıların gösterileri mükemmeldi. Gırtlaktan şarkı okuyan sanatçıların performansları görülmeye değerdi.

Hele, iki Moğol kızın akrobasi hareketleri ise bu kadarı da olamaz dedirtti. Gösterinin ayakla ok atma bölümü ise harikaydı.    

Yaklaşık bir buçuk saat süren bu muhteşem gösteriden sonra aracımıza binip geceyi geçireceğimiz otelimize geldik.

Çetinoğlu: Şanslı imişsiniz. Sözünü ettiğiniz gösteriler muhtemelen Anne ve Çocuk Bayramı’na mahsustu. Seyahatiniz bu bayrama denk gelmiş. Peki Efendim, Orhun Kitâbelerine de sıra gelecektir Herhalde…

(Devam Edecek)