Bireyin var olduğu en ilk(el) zamandan bugüne sürekli değişim ve gelişim içerisinde bulunan, gün geçtikçe karmaşık, homojen yapısı ile küreselleşen Dünyada; devletlerin yönetim biçimlerini ve yönetme erkini elinde bulunduran güçlerin, toplumları yönetme politikalarını birey temelli inceleyen bilim dalına Politik Psikoloji adı verilir.

Politik Psikoloji, toplumu var eden bireyin davranışlarının siyasal düzlemde konu edilmesidir. Bu açıklamaya ek olarak politik psikolojiyi; “Büyük grupların, kitlelerin ve ulusların birbirleri ile olan ilişkilerini ele alarak bu ilişkilerde rol oynayan psikolojik etmenleri değerlendirmektir” diye açıklayabiliriz.

Politik Psikoloji bilim dalı olarak çalışmalarını yaparken kendisi ile ilişkisi olan çeşitli bilim dallarından da faydalanmaktadır. Bunlara örnek verecek olursak; antropoloji, felsefe, psikoloji, tarih ve sair gibi alanlardan ilişki kurarak uzmanlık alanını oluşturur. Tabi, Politik Psikolojiyi belirli başlıklar altında açıklamamız yerinde olacaktır. Bunlardan ilki Türker Alkan – Doğu Ergil’in “Siyaset Psikolojisi” isimli kitabında belirttikleri Siyasal Toplumsallaşma kavramıdır.

Toplumsallaşma adını verdiğimiz oluşum, insanın var olduğu ilk(el) günden bu yana aralarında bilgi aktarımını yaparak; geçmişin izlerini gelecekte varlığını sürdürmesine olanak veren kuşaklar arası etkileşim sonucu bilgi paylaşımıdır. (Buradaki bilgiden kasıt, kültür, anane, töre yani bir milletin özelliklerini yansıtan her türlü bilgidir)

Türker Alkan ve Doğu Ergil’in kaleme almış oldukları kitapta Siyasal Toplumsallaşma kavramı, devleti yönetme gücünü elinde bulunduran siyasal erkin, gerek bunalım dönemlerinde ayakta kalmaları için uyguladıkları politikalar sonucu gerek meşru varlıklarının uzun yıllar devam etmesi için sağlam temellere oturtulması için bireyin siyasal düzende varlığının ve yönelimlerinin incelenmesidir.

Bireyin kitle olarak toplum/millet olarak siyasal iktidarca bilinçli bir biçimde yönlendirilmesi adını verdiğimiz siyasal toplumsallaşma, bireyin psikolojisini temel alarak yapılan siyasal iktidar politikaları, meşru varlıklarına temel olacak çalışmaları kapsar. Siyasal erk, yönettiği kitleyi çeşitli yollara başvurarak kendisine süreklilik sağlayacak bununla birlikte bunalım dönemlerinde (Seçim, referandum, kriz ve sair dönemler) mevcut varlığına destek olacak kitleyi yönlendirme çabalarına ve çalışmalarına girişimde bulunur.

Bunlar siyasal iktidar tarafından çeşitlilik gösterebilmektedir. Öyle ki, yönetim mekanizmalarını elinde bulunduran gücün en önceliği çocuklar ve onların eğitim süreçleri öncelik taşımaktadır. ‘Ağaç yaş iken eğilir’ mantığından hareketle siyasal iktidar gücünü elinde sürekli tutabilmesi ve meşruluğunu uzun yıllarca planlayabilmek için önce ilkokul ve ortaokul yaş gruplarından oluşan çocuklar üzerinde etkili olabilmektedir. Bunu da çeşitli yollara başvurarak yapar elbette; en önce aile içerisinde başlayan eğitim çocuğun küçük yaşlarda siyasal düşüncesinin oluşmasına sebebiyet vermektedir.

Konuyu biraz daha açmamız gerekirse, aile çocuğa en temel eğitimi doğduğu ilk günden beri veren en yetkili organdır ve ailenin siyasal iktidara olan muhalifliği yada muvafık oluşu ve yahut nötr durması çocuğun çok erken yaşlarda siyasal düzene bakış açısını belirler. Bu süreç aileden hemen sonra okullarda devam etmektedir. Kitap içeriklerinin, eğitim ve öğretim sürecinin siyasal iktidarca belirlenmesi özellikle siyasal iktidarın meşruluğuna dayanak olacak şekilde ders kitaplarının ve eğitimin içeriğinin değiştirilmesi yoluyla kendisine güç ve destek bulabilmektedir. (Atatürk’ün “en büyük hayalim” dediği Türkiye Cumhuriyeti’nin temellerini Harf İnkılabı ile sağlamlaştırması ve eğitimde devrime giderek okullarda Andımız’ın okutulmasının zorunlu kılınması siyasal toplumsallaşmaya birer örnektir.)

Bununla birlikte çocuğa aileden sonra eğitimini veren öğretmenler de çocuğun siyasal düzene bakış açısını belirlemeye neden olabilmektedir. Bunu da yine Cumhuriyet Türkiye’sinde eğitim reformu ile öğretmenlerin köylere kadar giderek çocuklara Atatürk ilke ve inkılaplarının anlatılması yerinde bir örnek olacaktır.

Türkiye de bu kadar az nüfusa sahip hiçbir ilçe yoktur ki, içinden çıkardığı tarihi ve değerli şahsiyetleriyle tanınıp bilinsin. Üstelik bu ilçe öyle anayol güzergâhında veya merkezi bir mevkide de değil.  Bağlı bulunduğu şehre giden tek yolu, tabir caizse adeta yılan eğrisi olmasına rağmen ilçenin yaşayan insanları ne yollarının bakımsızlığından, bozukluğundan ne de şehre uzaklığından asla şikâyetçi değil, aksine ilçeleriyle gurur duyan sakin, çalışkan ve kanaatkâr insanlar.

Hangi ilçeden mi bahsediyorum; 43 yıldır içinde yaşadığım, ekmeğini yiyip, suyunu içtiğim güzel şehir Kocaeli’nin Kandıra ilçesinden. Kandıra’dan tanıdığım yakın arkadaşlarım, iş arkadaşlarım ve komşularım oldu. Hepsinin de benim yanımda ayrı değerleri vardır ki, hiç birisiyle ne bir küslüğüm, ne de dargınlığım olmamıştır.

Bu küçük ilçe Kandıra’dan; Orhan Gazi’nin silah arkadaşı Akçakoca Bey, Başbakan Prof. Dr. Nihat Erim, yaptığı nükteleriyle ünlü Dışişleri Bakanımız ki, Kıbrıs tarihine ismini(Ayşe tatile çıksın) mesajı ile yazdıran Turan Güneş, Oğlu Prof. Dr. Hurşit Güneş, Dünyaca ünlü klarnetçi Mustafa Kandıralı, Şarkıcı kızı Kısmet Kandıralı, yine müzisyen bestekâr Amir Ateş, Başbakan Tansu Çiller’in Sağlık Bakanı M. Kazım Dinç, Kocaeli Belediye Başkanlarından Erol Köse, Petkim Petrokimya da sendika başkanlığı yapmış Muzaffer Gürkan, İzmit’te Kocaeli Aydınlar Ocağının en uzun süreli başkanlığını, Kandıralılar dernek başkanlığını yapmış çevresi tarafından tanınan ve sevilen simalardan mali müşavir Ahsen Okyar…. Yukarıya ismini yazdığım şahsiyetlerin haricinde de mutlaka daha başka tanınmış meşhurlar vardır ama benim aklıma gelenler şimdilik bunlar.

Kandıra ününü sadece içerisinden çıkan insanlarından değil, Osmanlı döneminin sebze ve tahıl ambarı oluşuyla, Karadeniz’e açılan sahiliyle, keten dokuma kumaşıyla da ününe ün katmıştır.

Hele bir de fıkra türü hikâyeleri vardır ki, zekâ ürünü olmalarına rağmen halk arasında ne yazık ki, alaya alma konumuna düşürülüp haksızlığa uğramışlardır.

Bölük dur Kandıralı sende dur!

Askerlik çağı gelmiş Kandıralının biri askere gidecektir. Annesi gitmeden evvel komutanlarının sözünü dinlemesini, talimlerden kaçmamasını Türk evladına yaraşır bir asker olarak askerliğini yapıp dönmesini tembih eder.

Bizim Kandıralı delikanlı annesinden aldığı hayır dua ve öğütlerle kışlasına teslim olur.

Kışlada eğitim haricinde de sürekli çalışır, bir şeylerle meşgul olur. Onun bu hali bölük komutanının dikkatini çeler. Çağırır yanına:

“Evladım birisi sana ceza mı verdi, neden hep çalışıyorsun?” diye sorar.

Aldığı cevap: “Hayır komutanım, annem gelirken: “Sakın askerde kaytarma, komutanlarının sözünü dinle, çok çalış yoksa sütümü helal etmem dedi” bende bu yüzden çalışıyorum” der.

Bunun üzerine Bölük Komutanı: “Bundan sonra ben ne söylersem onu yapacaksın, fazla çalışma yok” der.

Tabur komutanı bir gün bölüğü denetlemeğe gelir ve bölük komutanına bölüğü yürütmesini ister. Bir müddet bölüğün yürüyüşünü izledikten sonra yürüyüşlerini beğenmez ve bölüğe dur: “dur” komutunu verir.  Bölük durur ama bizim kandıralı durmaz, yürümeğe devam eder.

Vaziyeti anlayan bölük komutanı askerin arkasından bağırır: “Kandıralı sen de dur!” der.

Bunun üzerine Kandıralı durur ve komutanlarının karşısına gelip hazırol vaziyetinde bekler. Tabur komutanı: “Evladım bölük dur diyorum neden durmuyorsun” diye çıkışır. Asker: “Komutanım bölük komutanım ben ne söylersem onu yapacaksın dedi, ben de dur komutu ondan gelmediği için yürüdüm” der.

Anlayacağınız “bölük dur kandıralı sende dur” sözünün esprisi buradan kaynaklanıyor.

Kalın sağlıcakla…

Neden “etki” yerine “effect” kelimesini kullandığımızla başlayalım. Malumunuz olduğu üzere kullandığınız sözcükleri ne kadar yabancılaştırırsanız iddianız da o kadar bilimsel bir hüviyete bürünür. İfadelerinizin hacmi ve ağırlığı artar. Beyanlarınız daha yoğun bir tesir gücü içerir. (!)

Gelelim Hacı Emmiye… Hem olduğu gibi görünen hem de göründüğü gibi olan dini bütün Hacı Efendileri “Hacı Emmi” sıfatından tenzih ederim. Her Hacı, Hacı Emmi değildir.

Hacı Emmi, her yerde karşınıza çıkabilecek bir karikatür karakteridir. Gençliğinde son derece rint bir hayat yaşamıştır. Neyin neye iyi katık olacağını, hangi mezenin yanında neyin iyi gideceğini çok iyi tecrübe etmiştir. Çok canlar yakmış, çok cevizler kırmıştır. Gençliğinde memuriyet yapmışsa vatandaşın anasını ağlatmış, ticaretle uğraşmışsa ocaklar söndürmüştür. Yaşı kemale erdikten sonra, muhtemelen yakın bir arkadaşının cenazesinin vesilesiyle tövbe-i nasuh ile tövbe etmiş (!) , beş vakit namaza başlayıp cami cemaatinin as kadrosuna dâhil olmuş, hac farizasını yerine getirdikten sonra da bir karış sakal bırakarak koleksiyonunun eksik parçasını tamamlamıştır.

Gelin görün ki bu baş döndürücü hızla gelen değişim Hacı Emmiyi asabi bir adam haline getirmiştir. Herkese öfkelenmekte, kendi meşrebince günaha meyleden herkesi Allah yarattı demeden sözleriyle dövmektedir. Camiyle 50’li yaşlarında haşır neşir olmasına rağmen, camiye gelen çocukları gürültü yapıyorlar diye sürekli haşlar. Sanki kendisi gençliğinde çok farklıymış gibi, gençlerin günah işlemeye ne kadar düşkün olduklarından, neslin gün geçtikçe nasıl bozulduğundan yüksek sesle şikâyet eder. Kendi çocukları son derece seküler bir hayat yaşamalarına rağmen, başkalarının çocuklarının giyim kuşamlarına laf eder. Sürekli olarak kendisinin ne kadar dindar, ne kadar ahlaklı, ne kadar faziletli, ne kadar süper biri olduğunu; başkalarının ise bu yüce sıfatlardan ne kadar mahrum olduklarını yüksek sesle deklare eder. Kimseyi beğenmez, kimseyi sevmez, herkesi azarlar.

Hoş, artık ekranda gördüğümde direkt kanal değiştiriyorum ama kanal değiştirme imkânı olmadığında ne zaman bir Ak Partili yetkiliyi dinlemek zorunda kalsam bir Hacı Emmiyi dinliyormuşum hissine kapılıyorum.

Ak Partili yöneticiler son derece seküler bir hayat yaşamalarına rağmen, tabanlarına dindar bir yaşam tarzı öneriyorlar. Kendi çocuklarını, torunlarını Amerikan okullarına gönderirken, tabanlarına çocuklarını İmam Hatip Okullarına göndermelerini söylüyorlar. Millete tasarruf yapmayı tavsiye ediyor, ancak kendi konforları adına kamu hazinesini israf etmekten geri durmuyorlar. Sürekli haktan hukuktan bahsediyor ancak hukuksuzluğu hukuk haline getiriyorlar. Başkaları tarafından kendi yaşam tarzlarına müdahale edildiğinden bahsediyor, başkalarının yaşam tarzına müdahalenin alasını yapıyorlar. Sık sık darbe mağduru olduklarını dile getiriyor, başka siyasi partilerin siyaseten palazlanmamaları ve/veya yok olmaları için her türlü karanlık faaliyeti gerçekleştiriyorlar. Başka insanları ve / veya grupları dış güçlerle işbirliği yapmakla itham ediyor ama kendileri ABD’deki Yahudi lobileriyle, İngiltere’deki bir takım Masonik kuruluşlarla ve hatta Soros gibi para babalarıyla işbirliği yapmaktan geri durmuyorlar. Başkalarını İsrail ajanı olmakla suçluyor, yine İsrail’e her türlü diplomatik kolaylığı sağlamaktan ve yine İsrail’le el altından doğrudan iş yapmaktan kendilerini alıkoyamıyorlar.

Ak Partili yetkililer konuşurken muhalefete özellikle de ana muhalefet partisine öyle sözler söylüyorlar ki, zannedersiniz ülkeyi 16 yıldır muhalefet yönetiyor. Ekonomiyi, eğitim sistemini, yargı sistemini ve hatta kurumsal olarak devletin bizatihi kendisini muhalefet perişan ediyor. Ak Partililere göre ülkeyi sadece Ak Partililer seviyor, geri kalanlar ise bütün dış güçlerle ve şer odaklarıyla işbirliği yapıp ülkenin altını oyuyor(!)

Ak Parti Genel Başkanı başkalarına çatma konusunda zaten zirveyi temsil ediyor. Çatarken dilinin kemiği de yok, ağzına geleni söylüyor. CHP’ye çatıyor, Gezi’de yaralanıp aylarca komada kaldıktan sonra ölen 12 yaşındaki Berkin Elvan’a çatıyor, Berkin’in ailesine çatıyor, hiçbir suçu olmadığı halde Fatih Portakal’a çatıyor, Türk mizahının duayeni Metin Akpınar’a çatıyor, Soma’da madenciye çatıyor, kendisi sokakta yürürken balkonda oturup sigara içen vatandaşa çatıyor, yolsuzluk operasyonu yapan polise çatıyor, dolar yükseldiğinde faiz lobisine çatıyor, çatacak muhalif kalmazsa kendi partisinin belediye başkanlarına çatıp istifalarını istiyor. Etrafında çatacak bir insan evladı bulamazsa kafes içindeki kekliklere çatıyor, gidip şemsiyeyle keklik dürtüyor. Kimseyi sevmiyor, kimseyi beğenmiyor, herkesi azarlıyor.

Ak Parti bu haliyle yukarıda anlattığım Hacı Emmiye çok benziyor. Hatta diyebilirim ki Ak Parti’nin şahsi manevisini bir insan şeklinde tasavvur ettiğinizde, gözünüzün önünde devasa bir Hacı Emmi beliriyor.

Herkese iyi seneler diliyorum…

Çetin Altan (1927- 2015) ömrünün son dönemlerinde yazdığı yazıların bir kısmını hep bu sözle bitirirdi: “Enseyi karartmayın.”

Çetin Altan, farklı dünya görüşlerine sahip olsak da, köşe yazılarını sıkça okuduğum usta bir yazardı. “Enseyi karartmayın” O’nun Türkçemize kazandırdığı, “umudunuzu yitirmeyin, henüz ümitler bitmedi” anlamına gelen bir deyim.

“Hayallerinizden, ümitlerinizden, mücadelenizden vazgeçmeyin. Amacınıza ulaşamazsanız da, bu amacı gelecek kuşaklara devretseniz de, kozmosla son hesaplaşmanızda, ‘daha iyi bir dünya için biz de fena mücadele etmedik’ diyebilirsiniz” diye yazardı.

Çetin Altan 88 yaşına kadar yazmıştı. 25 Haziran 2015 tarihinde Cumhuriyet gazetesinde yayınlanan son yazısı, “Hayal ettiğim ülke bu değildi” başlığını taşıyordu:

“Artık anlaşılıyor ki ülkeme demokrasinin geldiğini göremeden ayrılacağım bu dünyadan.”

Bilemiyorum, bugünleri görseydi “yine enseyi karartmayın” der miydi?

***********

YILIN ESPRİSİ

2009 yılında Tayyip Erdoğan tarafından Çetin Altan’a “Kültür Sanat Büyük Ödülü” verilmişti.

Bu törende konuşan Erdoğan “Bugün mutlulukla ifade ediyorum ki, Türkiye artık Çetin Altan’ı 300 kez mahkeme kapılarına çağıran ve düşünceyi mahkum eden Türkiye değildir” demişti.

Aynı Erdoğan, 2018’i geride bırakırken, kimilerince “diktatör” olmakla, ülkede demokrasi yerine tek adamın sözünün geçtiği otokrat bir rejim kurmakla suçlanıyor. Muhalif olarak etkili yazılar yazan gazeteci ve yazarların çoğu ya hapiste, ya soruşturma açılmış veya işsiz kalmış durumda.

Fakat O kendi yönetimindeki Türkiye’yi “dünyanın en iyi demokrasilerinden biri” olarak tarif ediyor ve “Türkiye’nin demokrasi konusunda herhangi bir eksiği olmadığını” söylüyor.

Bu söz sosyal medyada “yılın esprisi” olarak değerlendiriliyor. Acaba neden?

************

BAĞIMSIZ YARGI VE BAĞIMSIZ MEDYA OLMAZSA

Bağımsız bir yargıdan ve bağımsız bir medyadan bahsetmenin mümkün olmadığı bir ülkedeyiz.

Medyanın yüzde 90’ının Erdoğan iktidarının kontrolünde olduğu bir Türkiye’de yaşıyoruz. 24 Haziran 2018 seçimleri öncesi merkez medyanın amiral gemisi Doğan Medya Grubu iktidarın baskılarına dayanamayarak yandaş Demirören’e satıldı.

31 Mart 2019’da yapılacak mahalli seçimler öncesi muhalefet yapabilen birkaç gazeteden en büyüğü Sözcü Gazetesi, Halk TV ve Fox TV‘nin susturulması için düğmeye basıldı.

Sözcü Gazetesi sahibi ve yazarları hakkında Fetöcü suçlaması ile soruşturma açıldı. Emin Çölaşan‘ın bile fetöcülükle suçlanması da “yılın esprisi” olsa gerektir.

Objektif haber izlemek isteyenlerin rağbet ettiği Fox Haber‘e cezalar verildi. Sunucu Fatih Portakal bizzat Cumhurbaşkanı tarafından tehdit edildi ve hedef gösterildi.

Halk TV’nin etkili programı “Halk Arenası” da cezalardan nasibini aldı. Sanatçılar Metin Akpınar ve Müjdat Gezen hakkında soruşturma açıldı.

Bu gelişmelerden şöyle bir algı oluşuyor:

Anlaşılan muhalif ses duymak istemiyorlar. “Bunlara bile dokunan herkese dokunabilir” korkusu yayılsın isteniyor. Böylece korkunun yarattığı otosansür ile dikensiz gül bahçesi veya “eleştirisiz demokrasi modeli” yaratılıyor.

Böylece ülkemizdeki “eksiksiz demokrasiyi” görmek istemeyenlerin bile ikna edileceği (!) bir sistem,  bir medya oluşturulmak isteniyor.

“Gel de bu ortamda enseyi karartma” diyebilirsiniz.

******************

YENİ YILA GÜVENLE UMUTLA GİRİN

“Yarın ahirette sorguya alındığımda, daha iyi bir Türkiye ve daha iyi bir dünya için mücadele ettim, ben elimden geleni yaptım” diyebilecek durumdaysanız hala umut vardır.

Bugün kıymeti bilinmese de, bir kısım vatanseverin her türlü riski göze alarak “daha iyi bir Türkiye” için çabaladığını görüyorsanız ve bunlara destek vermekten korkmuyorsanız çoban ateşleri yanıyor demektir.

Mustafa Kemal Atatürk’ün “Toros Dağları’na bakınız, eğer orada bir tek yörük çadırı görürseniz ve o çadırda bir duman tütüyorsa, şunu çok iyi biliniz ki bu dünyada hiçbir güç ve kuvvet asla bizi yenemez” sözünü hatırlayınız.

Kurtuluş Savaşı verdiğimiz yıllar kadar kötü durumda değiliz. O günleri aşabildiysek, daha iyi bir Türkiye için bugün çok daha etkili şeyler yapabiliriz.

Bazen bir şey değişir, her şey değişir.

Bu değişimin nasıl ve ne zaman olacağını önceden kestiremeyiz.

Ortak aklın işlediği, kurumların çalıştığı ve kuralların herkes için geçerli olduğu bir Türkiye’ye doğru değişim gerçekleşebilir.

Bu değişimi demokratik kurallar içinde biz yapmalıyız.

Kolay mı? Değil.

Ama sefer bizden, zafer Allah’tan.

Eğer Mustafa Kemal Atatürk’ün kurduğu Türkiye’yi bağımsız, hür, demokrat, müreffeh ve güçlü bir şekilde gelecek nesillere bırakmak iradesiyle hareket eden vatansever aydınlarınız varsa korkmayınız.

Her yeniyıl yeni bir umut demektir. Çoban ateşlerini çoğaltmaya bakınız.

İlk hedef mahalli seçimlerde değişimi sağlamak olmalı.

Yeni yıla, güvenle, umutla girin. Enseyi karartmayın.

Ruhittin Sönmez

31 Aralık 2018

Her zaman, her yerde ve her kişide az veya çok, bilerek-bilmeyerek, farkında olarak-olmayarak istibdat, baskı kurma ve tahakküm etme vasfı vardır.

Sevgimiz bazen bizleri; sevdiklerimize karşı istibdat etmeye, üstünde baskı yapmaya, ona tahakküm etmeye zorlar.

Akla kapı açmakla yetinmemek, karşımızdakinin isteğini yerine getirmesine fırsat vermemek. Herhangi bir konuda; meselâ yemek hususunda, tercih ve seçme işinde, kabul edip etmemekte ve hatta sevip sevmemek hakkında olabilir. Bu gibi sayısız durumlarda kendini gösterebilir ki çok yanlıştır.

Hiç doğru değildir. Yakınlaşmaya engel olur. Uzaklaştırır insanı birbirinden. Soğutur insanı yekdiğerinden. Karşılaşmayı istemez hâle getirir onunla. Teklif yapamaz duruma düşürür insanı.

Çünkü müstebit, baskı kurucu ve tahakküm edici vasıf ve nitelik sahibi kimseler; ne kadar iyi niyetli olurlarsa olsunlar; insanları kendilerinden kaçırırlar.

Çünkü karşısındakinin hürriyetine tasallut etmiş oluyor. Âdeta hürriyetini kısıtlamış, hatta hürriyetini elinden almış oluyor. Karşısındakinin seçme isteğine fırsat vermiyor. Muhatabının his ve duygularına bile müdahale etmiş ve karışmış oluyor.

Burada şu düstur çiğnenmiş oluyor: “Mübalâğa ihtilâlcidir.” Çünkü aşırı istek ve arzular reddedilmeyi sonuç verir. İsteksizliği doğurur. Tabii ve doğal olarak olanın; hiç olmamasına yol açar. Pirince giderken bulgurdan eder. “Çok naz âşık usandırır.” hükmünce, muhatabın sabrını taşırır. Büsbütün terkedişe, tamamen bırakışa sebep olur.

İstibdat, baskı ve tahakküm etme vasfımız; fena ve kötü bir vasıf ve niteliktir. Hayatın her ânında ve her safhasında kendini gösterebilir. Çocuklarımızın her şeyine yerli yersiz, zamanlı zamansız karışmamız istibdadın fenalığının göstergesidir.

Eşimize olur olmaz karışmamız istibdat, tahakküm ve baskının kötülüğünün somut örneklerinden biridir.

İstibdat, baskı ve tahakküm etme vasfı varsa kişide. İşi, mesleği ve görevi ne olursa olsun. Kişinin söz, davranış ve hareketlerinde kendini gösterir. Ona rengini verir. O kişinin konumu ne olursa olsun; sevilmemesine, insanlarca soğuk karşılanmasına sebep olur. Âdeta o kimseyi bütün becerisine, kabiliyet ve üstün meziyetlerine rağmen, içinde bulunduğu toplumdan soyutlar, yalnızlığa iter, dostsuz kalmasını sağlar.

Evet, istibdat, baskı ve tahakküm; kişinin tasarrufunda, idaresinde ve hâkimiyetinde aşırılığa kaçması demektir. Lüzumundan fazla ileri giderek, kişisel hak ve hukuka bir bakıma tecavüz etmesidir. Özel hayata yersiz, zamansız ve haksız olarak girmesi ve karışmasıdır. Kısaca haddini bilmemektir. Boyunu aşmaktır. Mahremiyete, harim-i ismete nüfuz etmeye, sızmaya çalışmaktır.

Bu tipler; insanları sevmezliğe, hoşnutsuzluğa, istemeyişe, soğuk karşılamaya sevk eder.

Başkalarının istibdat, baskı ve tahakkümünden şikâyet edenler; önce kendilerinde bu menfi hasletler olup olmadığına bakmalı. Önce kendi iç âlemlerini iyice kontrol etmeli. Yani önce iğneyi kendilerine batırmalılar ki, başkalarının; arzuları doğrultusunda hareket etmesi isteminde haklı olabilsinler.

Herhangi bir konuda ısrar etmek, herhangi bir hususta inat etmek de istibdattır. Bu ikisi hepimizin sık sık düştüğü bir hatadır. Israr etmeyi; sevmekliğimizin bir gereği olarak görür ve çok doğal karşılarız bunu.

Oysa böyle yapmakla; karşımızdakini bîzar ettiğimizi, sıkıntıya soktuğumuzu hiç mi hiç düşünmeyiz.

İstibdat, baskı ve tahakküme son derken; ciddiyeti giderici, vekara gölge düşürücü, disiplini bozucu gevşeklik ve ilgisizliğe düşmemeye de dikkat etmeli.

Tatlı-sert olmanın gereğini yerine getirmeli. İfrat ve tefritten uzak durmalı. Ne büsbütün ipin ucunu kaçırmalı. Ne de tamamen sıkı tutmalı. Nerede nasıl davranacağını iyi bilmeli. Nerede sıkı tutmalı, nerede tolerans ve müsamaha içinde olmalı. Bütün bunları birbirine karıştırmadan yerinde ve kıvamında tutmanın sırrına ermeli.

Nitekim kişinin evindeki tavrı ile ofis ve bürosundaki tavrı farklı olmalı. Ofisindeki tavrı, evinde sergilerse tahakküm yerine geçer. Evindeki aşırı hoşgörü ve müsamahayı; dairesinde gösterirse, gevşekliğe yol açar. Âdeta ata et, ite ot vermiş gibi olur. Evdeki tavrı işte gösterirse; işteki ciddiyetine halel gelir. Verimini azaltır. Gevşekliğe fırsat verir. İşteki tavrı, evde takınırsa; soğuk duş etkisi yapar. Resmiyete sebep olur. Aile saadetini zedeler.

Gerçi istibdat; şeklen, maddeten ve bir realite olarak tarihe gömüldü. Geçmişte kaldı. Artık bu asırda istibdat muhal ve imkânsız. Fakat böyle görünüyorsa da, istibdat manası her devirde, her zeminde, her kurumda ve her insanda az veya çok var.

Yani bedensel olarak yoksa da, ruhsal olarak mevcut. İstibdat manası, şahs-ı mânevî olarak yaşıyor ve içimizde barınıyor. Sinsi şekilde başka adlarla, tavır ve hareketlerimize sızarak; onlara istibdat rengini verebiliyor.

Bizleri müstebit kılabiliyor. İşte bu hususa çok dikkat etmeli. Kendimize çeki düzen verirken; bu menhus / uğursuz ruhun içimize sızmasına imkân ve fırsat vermemeliyiz.

“Bazen adâvet, şiddet-i muhabbetten gelir.” Bazen düşmanlık, sevginin şiddetinden gelir. İnsan ne kadar severse, o kadar yakın hisseder kendini sevdiğine. İnsan ne çok severse, o derece kendisinde, sevdiğine karışma yetkisi bulur. Rahat konuşur. Acı söyler. Düşmanı gibi davranır. Ta ki sevdiceği uyansın, kendine gelsin. Harekete geçsin. Bekleneni yapsın. Kısaca yerinde saymasın. İlerlesin. Yükselsin.

Öğretmen sevdiği, istikbâl ve gelecek gördüğü talebe üstünde, daha çok durur. En çok onu çalıştırır. En çok onun çalışmasını ister. En çok onun yorulmasını, uykusuz kalmasını ister. Sureta ona düşman gibi davranır. Kırıcı sözler söyler. Ta ki, izzet-i nefsi galeyana gelsin. Çalışma hırsı, azmi artsın. Ta ki, itildiği yalnızlık, onun kamçısı olsun. Yerinden kıpırdatsın. Dört elle dersine sarılsın. Öğretmenin görünüşteki düşmanlığı onu gayrete getirsin.

Sosyal hayatın her tabakasında bu böyledir. Sevilenler üzerine daha çok gidilir. Onlar üstünde daha çok durulur. Ta ki içlerindeki istidat, kuvveden fiile çıksın. Ta ki içlerindeki potansiyel kabiliyet kinetiğe dönüşsün, açığa çıksın.

Ana-babanın çocuklarını oyundan çok, derse yönlendirmesi; çocuğun ne kadar zoruna gider. Ama sonuçta ana-babaya bu baskılarından dolayı, kendilerine sûreta düşmanca tavır takındıklarından ötürü sevinecekler, teşekkür edecekler.

Allah da öyle yapmıyor mu aziz okur? En sevilen kul; en çok eziyet çektirilen kul değil mi?

Hz. Yusuf sonunda, bir bakıma Mısır’a sultan olmuştu. Sonunda babası Hz. Yakub’a kavuşmuştu. Ama neden sonra. Çünkü sultanlığın yolu kuyuya atılmaktan geçmiş. Babasına kavuşması; uzun ayrılık yıllarından sonra gerçekleşmişti. Nitekim -inşâllah- ebedî cennet hayatına kavuşmak da, altmış yetmiş yıllık, sıkıntılı bir ömürden sonra değil mi?

Her okul mezuniyetindeki sevinç, sürûr ve rahatlık; yıllarca süren sıkıcı öğrencilik devresinden sonra değil mi? Tohumun çimlenmesi, çekirdeğin filizlenmesi, ağır kış şartlarından sonra değil mi? Her iniş, çıkılan bir yokuştan sonra değil mi? İşte bunda ince bir hikmet var azizim. Kâinatta her şey zıddıyla biliniyor. Güneş batmasaydı; doğuşu bilinir, doğuşu beklenir, doğuşu sevince sebep olur muydu? Güz olmasaydı, kış yapacağını yapmasaydı; baharın gelişi böyle heyecana sebep olur muydu? Baharın gelişine Nevruz-u Sultanî denir miydi?

Bundandır ki, büyük zatlar; dert’i, aynı derman bilmişler. Hastalığı aynı şifa saymışlar. Firkat ve ayrılığı aynı birliktelik ve visal kabul etmişler. Hatta dermandan, şifadan, visaldan el-aman demişler. Fuzulî hazretleri gibi:

“El çek ilacımdan tabip; kılma derman kim,

Helâkim zehr-i dermanındadır.”

Demişler. Varlıkta yokluk acısı çekmişler. Yoklukta varlık muştusu bulmuşlar. Dostun sözde düşmanlığını, sevginin en büyük belirtisi bellemişler. Derman için değil, dert için:

“Hel min mezid?” / “Daha yok mu?” Demişler! Anlamakta zorlandığımız bir hatt-ı hareket tarzı sergilemişler. Bizlere de: “Ah mine’l-garaib!” dedirtmişler.

İşte gerçek sevginin görünüşü böyle oluyor. İşte asıl muhabbetin zuhuru böyle tecelli ediyor. Tıpkı dost acı söylediği gibi, sevgi de sevgisini; sözde yokluğu ile gösteriyor. Gösteriyor ne kelime dostlar, gözlerimizin ta içine sokuyor.

Anlasana hey dost diyor. Anlasana bu ince sırrı.

Çünkü var dostun sende yüksek hatırı.

Başta dediğimizi bu kez, bir de bu çerçeve içinde tekrarlayalım:

“Bazen adâvet, şiddet-i muhabbetten gelir.”

Gelmez mi be dostlar?