Carl Gustav Jung (1875-1961) insanın psikolojik boyutlarını inceleyen
psikanalistlerdendir. Onun “bilinç”,
bilinçaltı”, ve “kolektif bilinç dışı” gibi insan psikolojisine
kazandırdığı birçok kavram günümüzde çok değerli çalışmalardır. Bu incelemede “Ben” ve “biz” temalarını onun
görüşleri doğrultusunda ele alarak bir yaklaşım sergilenmek istenmiştir.

Jung, İsviçreli bir psikiyatr ve analitik psikolojinin kurucusudur. O
sadece psikiyatr değil, dil, din, mitoloji ve edebiyat alanındaki deneyim ve
bilgileri ile de tanınmaktadır. Jung’a göre “bilinç, yalnız mantıksal ve
zihinsel bir taslak değil aynı zamanda akıl dışı olguyu da içinde
barındırmaktadır” Bilinç normal bir nitelikte olabildiği gibi, nevrotik ve
psikotik özelliklere de sahip olabilir. Jung Psikoterapi Pratiği isimli çalışmasında:  “nevrozlu bilinç tutumunun tabii olmayan bir
şekilde tek yönlü olması, bu yüzden de, bilinçdışının tamamlayıcı ve telafi
edici içerikleriyle dengelenmesidir. Bundan dolayı şu durumda bilinçdışının,
bilincin tek yönlülüğünü düzeltmesi bakımından özel bir önemi vardır, böylece
rüyalardan ortaya çıkarılmış bakış açıları ve önerilerin gözlenmesi zarureti
meydana gelir, çünkü bunların, daha önce kolektif nizamların, yani entelektüel
ve ahlaki yapıda, eskiden kalma görüş, alışkanlık ve peşin hükümlerin bulunduğu
yere geçmesi lazımdır. Ferdi yol, ferdin kendi kanunlarının bilgisine
muhtaçtır, yoksa bilincin keyfi kanaatleri arasında yolunu şaşırıp ferdi
içgüdünün verimli zemininden kopmaktadır” demektedir (Jung, 2015: 21).

Analitik Psikoloji’de
açıklandığı gibi “Avrupalı düşünürlerce Ruhun maddiliğine inanış yavaş yavaş
fizik dünyanın maddiliği inancına dönüşmüştür. Sonunda Avrupa bilimi dört
yüzyıl aradan sonra ruhu, maddeden ve maddeyi ruhtan bütünüyle bağımsız bir
biçimde ele almıştır. Jung ise beyin fizyolojisi ile bilinç arasında bağlantı
kurarak ruhun daha derin boyutlarını bilinçaltı ve kolektif bilinç dışı
yorumlarında açıklamıştır (Jung, 2006: 11). “Ben” ve “Biz” kavramlarını Jung
psikolojine göre ele alırsak; “ben”in bilinç, “biz”in bilinç dışı kavramları
ile örtüştüğü görülmektedir. “Bilinçaltı” kavramı ise ben ve biz arasında bir
“alt ben” özelliği olmaktadır. “Bilinçaltı” fiziksel ya da ruhsal, içgüdülerin
etkileri ile insan beni ile iletişim halindedir. Freud’da “bilinçdışı-zihin”
kavramını, kullanmaktadır. Amerika’da o yıllarda William James “bilinçaltı”nı
araştırmaktadır. Freud bilinç dışını hipnoz deneyimleriyle ortaya koyarken;
Jung bunu kabileler arasında yaptığı kültürel antropoloji ve mitolojik
araştırmaları ile sağlam temeller üzerinde inşa etmeye çalışmıştır. Örneğin: İnsan Ruhuna Yöneliş’te bahsedildiği
gibi Jung “bilincin kafa içerisindeki beyinde yer aldığını söyleyince; Amerika
Pueblo yerlilerinin insanın yüreği ile kimi Afrika kabilelerinin de insanların
karnı ile düşündüklerine inandıkları görmüştür (Jung, 2001:28).

Freud’a göre “bilinçdışı gücünü içgüdüsel dürtülerden almakta ve insan
zihninde önemli bir rol oynamaktadır. Bilinç dışı içeriğinin farkına
varılmaması anlamsızlığından değil, ben’in yıldırıcı nitelikte oluşundandır.
Söz konusu içerik bastırılınca, başka yollarla, ruhsal bozukluklarla, ya da
birtakım karakter özellikleriyle ortaya çıkmaktadır” (Jung, 2006: 12). Ruhu bir
beyin salgısı olarak gören meslektaşlarının ruhsuz bir ruh bilim anlayışına
karşı Jung, ruhun zenginliklerine yönelen bir ruh bilim ortaya koymuştur. O
bilincin (ben) bilinç dışı(biz) ile bağlantısını yeni doğan bebeklere atalarının
adını vererek onların hâlâ yaşadığını inancının gösterilmesi örneği ile
insanların bilinç dışı kavramındaki biz olgusunun somutlaştığını ifade
etmektedir (Jung, 2001: 26).

Toplumsal ve tarihsel güçlere “Derinlikler Psikolojisi”nin ışığını tutmak
gerekmektedir. Ruhsal gerçeği tüm boyutlarıyla vermesi gereken insan; onu,
yalnızca bilince ve “bağlı aklın”(akl-ı
maaş-us) dar çerçevesine kapatmayan, “kurtulmuş
aklın”(akl-ı maad-öke) dinamik ve olumlu yönleri ile bir bilinçdışı algısı
oluşturulmalıdır. Rüyalar isimli
esere göre Freud “bastırılmış acı verici düşünce kendisini ancak “sembolik”
olarak ifade edebilir. Bu düşünceler bilincin ahlaki içeriğiyle uyumsuz olduğu
için, onun tarafından öne sürülen ve adına sansür denilen psişik bir otorite bu
arzunun bilince şekil değiştirmeden geçmesine engel olur” diye düşünmektedir
(Jung, 2015: 40- 41) Halbuki aynı eserde Jung “bir rüyayı sonuçsallık bakış
açısıyla incelerken, bunu Freud’un nedensellik bakış açısından farklı görür.
Rüyanın nedenlerini inkâr etmez; daha çok rüyayla ilgili toplanan çağrışımsal
malzemeyi daha farklı yorumlar. Malzeme gerçekleri aynı kalır; ama bu
gerçeklerin değerlendirildiği kıstas farklıdır. Soru basitçe şu şekilde formüle
edilebilir: Bu rüyanın amacı nedir? Nasıl bir etki bırakmaya çalışmıştır? Bu
sorular her psişik etkinliğe uygulanabildiklerine göre rast gele sorular
değildirler. “Neden” ve “niçin” soruları her yerde sorulabilir; çünkü her
canlı, amaçsal kasti işlevlerle örülmüştür ve bu örülü ağdaki işlevlerin her
biri farklı yönelimleri olan olgulara ayrılabilir (Jung, 2015: 41).

Eski kültürlerin, ilkellerden başlamak üzere, rüyalar ve yanılsamaları
bilinçaltını anlamada kullanılmıştır. Bilinçaltı, uzantısı doğaüstü varlıklara
varan yücelik algılarımızı düzenler ve ilkel alanda, rüyalar, önemli bilgi
kaynakları olarak kabul edilmiştir (Jung, 2001: 29). Psikoterapi Pratiği’nde ifade edildiği gibi Jung’a göre bilinçaltı,
bilinçdışının tamamlayıcı ve telafi edici içerikleriyle dengelenmesidir. Bundan
dolayı bilinçdışının, bilincin ve onun rüya ve benzeri deneyimlerinin ortaya
çıkan yüzü olan bilinçaltının tek yönlülüğünü düzeltmesi bakımından özel bir
önemi vardır. Böylece rüyalardan ortaya çıkarılmış bakış acıları ve önerilerin
gözlenmesi zarureti meydana gelir, çünkü bunların, daha önce kolektif
nizamların, yani entelektüel ve ahlaki yapıda, eskiden kalma görüş, alışkanlık
ve peşin hükümlerin bulunduğu yere geçmesi lazımdır. Ferdi yol, ferdin kendi
kanunlarının bilgisine muhtaçtır, yoksa bilinç ile bilinçaltının keyfi
kanaatleri arasında yolunu şaşırıp ferdi içgüdünün verimli zemininden kopar
(Jung, 2015: 21). Rüyalardaki imgelerin sembolik dili anlaşılmadığı takdirde
yahut sadece sanal bir yorgunluğun biyokimyasal karmaşası olduğu fark
edilmediği takdirde “ben” (bilinç) bilinçaltının etkisi ile gerçeklikten kopuş
sanrıları yaşayabilmektedir. Jung kolektif bilinç dışı motifleri ile de
bilimsel bir zemin oluşturmaya çalışmıştır. Hatta mitolojilerin evrenselliğini
bilinç dışı kavramıyla irtibatlandıran bir diğer psikanalist Otto Rank’a paralel
çalışmalar yapmıştır. Çünkü kolektif bilinçdışı, evrensel “biz”le irtibatlı
olarak insanlığın ve varlığın ortak paydasını ifade etmektedir. Psikoterapi Pratiği’ne göre Jung’un
düşüncesinde “Bu anlamda deniz muntazaman tüm ruhani hayatın toplanma ve kaynak
yeri, yani adına kolektif bilinçdışı denen şey demektir. Mesela hareketli suyun
anlamı hayatın akışı ve enerji meylidir. Tüm motiflerin altında yatan fikirler
arketipik^[1] karakterde belirgin
tasavvurlar, yani insan ruhunun üzerine inşa edilip detay kazandığı sembolik
prototiplerdir (Jung, 2015: 23).

Freud’cu bilinç dışı ile Jung’cu bilinç dışı karıştırılmamalıdır. Çünkü
Freud’cu psikanaliz, ataerkildir: Görev duygusu ve ceza korkusu bilinçdışının
temelini oluşturur. Freud’un “üstben”i erkeksidir. Jung’un Analitik
Psikolojisi’nin temeli ise anaerkildir; hem yutup yok edici hem de koruyucu
kadın imgeleriyle doludur. Jung için “üst ben” o kadar önemli değildir. Jung’un
çocukluğu kırsal bir ortamda, doğaya yakın geçmiştir, Freud’unki gibi, o
sosyetik Viyana havası içinde değildir. Bu somut yaşam, onun soyut ruh yapısını
dengeleyici olmuştur (Jung, 2006: 15). Jung’a göre “bilinçaltının yoğun bir
içeriği vardır ve bu içgüdü bilince çıkarılabilirse, engin bir bilgi artışı
elde edilmektedir. Hayvanlarda, örneğin böceklerde yapılan içgüdü incelemesi,
bu bakımdan çok zengin olduklarını göstermektedir. Böceklerin, bilgilerinin
bilincine vardıklarını söyleyemeyiz bununla beraber sağduyu konusunda içtepisel
duyuların bir o kadar önemli ruhsal işlev
oluşturduğu kuşku götürmemektedir (Jung, 2001: 29).

Sonuç olarak, insan bilinci (ben), bütün yaşam biçimlerini ve atalarının
kalıtsal özelliklerini kapsamaktadır. Fakat her insanda ruhî bir olgunlaşma ve
ruhun işlevselliğinin önceliği söz konusudur. Bilinçli yaşamda bilinçaltı (alt
ben) sürekli olarak bilince kendini hissettirir. Hatta alt ben’de benin tüm
işlevleri bulunmaktadır. Psikanalitik analizlerde bunun işleyişinden
faydalanır. Jung’a göre “bilinç (ben) yoğunluğuna ve merkezileşmesine göre bir
anlıktır. Bireysel deneyimleri ile hafızasının ve tecrübesinin tanıdığı
fırsatlar oranında vardır. Bilinç dışı ise tek olan Ruh’la bütündür ve
sınırlarına ulaşmak çok zordur. Orada kadın-erkek, doğum-ölüm, insan, hayvan,
bitki ve maden, bilinen-bilinmeyenin sınırları ortadan kalkmıştır”. Ruhî bir
bütünlük içinde “düşünce-duygu” zenginliği bilinç dışı olarak insanlığa
sunulmuş bir emanettir. Dağların heybet ve muhteşemliklerine rağmen
yüklenemediği fakat insan için “bilinç dışı (biz)” kutsal bir sorumluluktur. İnsan “ben”i bu mesuliyet bilinci içinde
sonsuz bir bilinçdışı’nın “biz” denizine Kal-u Bela’dan
(Bezm-i Elest)  beri Hak rüzgârı ile yelken açmış
bulunmaktadır.

Kaynaklar:

Jung, Carl Gustav. (2001). İnsan Ruhuna Yöneliş, Çeviren:
Engin Büyükinal, Say Yayınları, 4. Baskı, İstanbul.

Jung, Carl
Gustav. (2006). Analitik Psikoloji, Çeviren: Ender Gürol, Payel Yayınları,
İkinci Baskı, İstanbul.

Jung, Carl
Gustav. (2015). Rüyalar, Çeviren: Aylin Kayapalı, Pinhan Yayınları, İstanbul.

Jung,Carl
Gustav. (2015). Psikoterapi Pratiği, Çeviren: Sami Türk, Kaknüs Yayınları,
İstanbul.

Ölüm Terbiyesi, Metis
Yayınları’ndan 2018’de çıkan bir Zeynep
Sayın kitabı. Ölümün ve dirimin düşünsel derinliğinin 150 sayfaya
sığdırıldığı bir eser. Sezai Karakoç’un “Değişe
değişe bozulmuş ölüm bile.. / Ölüm
bir grev gibi kaplamış ülkemizi” ithafıyla başlıyor. Ve girizgâhta Zeynep
Sayın, “Bu kitabı memleketimin noksanlığını çektiği şey üzerine, imge ve ölüm
ahlâkı diyebileceğim terbiye üzerine yazdım” diyor. Ki en baştan
italikliyor: “İmge üretimi tarihi, insanın iki ayağı üzerine basmasından beri artık
ayağa kalkamayan cesede bakmasının tarihidir.”

‘Kesik Baş’ efsanelerinden Miraçname’lere, Acéphale’den Heidegger’e
yerli – yabancı ölümcül yaklaşımları inceler ve “İçkinliği aşan yegâne şey
ölümdür. Sonlu olmak aşkınlıktır”, “Cemaat kendini ölümde görünür kılar, ölümse
kendini cemaatte” der. Ve ekler: “Gerçek tutkusu ölüm ahlâkıdır.”

Balbal’ların düşmanlı bir
dünyada ölüme duyulan saygıdan dolayı düşman için dikildiğini söyleyen Sayın,
enerji imgesi olarak evlere asılan hilye’lerin ve Ramazan’da güm güm diye çalan davul’ların Şaman davulları ve muskaları olduğu düşüncesindedir.
Ona göre “Ölenler değil yaşayanlar şehittir”, “Ölmeden önce ölmüş olanlar
şehittir.” W.Benjamin’in “İnsanlığın
gizli tarihidir ‘rüya” fikrini paylaşarak resmin de bir rüya olduğunu hatta
Osmanlı’nın da “Resimde lekesi kalan bir rüya
mekanizması” olduğunu söyler.

“Dirim kısa, ölüm uzundur cehennette”
(Ece Ayhan); “Ölmeden önce ölmeyi bilen herkes, kıyamet gününden önce insanı hayvan
kılan bütün özelliklerinden sıyrılabilir.” Ve “Hiçbir kusur mülkiyetçilik kadar
kötü değildir; bu mülke en başta kişinin kendi başı ve kimliği dahildir”
gibi varlık irdelemeleri üzerinden ‘Tanıklık
edilememiş, tanıklık edilemez olan’ ‘Muselman’a gelir. Hani Agamben’in
Auschwitz kitabındaki “Toplama
kamplarında zulme kayıtsız şartsız tâbi olan, dilini yitirmiş, cesedinden
boynunun fırladığı yaşayan ölü” Muselmanlar.  

İsmet
Özel’in “Bize ne başkasının ölümünden
demeyiz / Çünkü başka insanların
ölümü, en gizli mesleğidir hepimizin” dizeleri üzerinden Yeni Osmanlıcılığın aslında Cumhuriyetçiliğin simgesel dilinin
tersyüz edilmiş hali olduğunu seslendirir Zeynep Sayın. “Muhafazakârlık, geleneğin
muhafaza edilmesine değil katledilmesine bağlıdır” der ve ekler; “Kentsel
dönüşüm bellek dönüşümüdür”, “Bu işi simgesel düzene ait olan bir sözle
taahhüd eden müteahhid aslında bir mutahere/temizleme elemanıdır.”

“Yeni
Osmanlıcılık, Osmanlı’nın yarım bıraktığını tamamlamak için ve tam da
Osmanlı’yı Osmanlı’dan temizlemek zorundadır.” “Kenti ikiye ayıragelmiş olan Boğaz, bellek
taşıyıcısı olduğu için Kanal İstanbul ile çifte katlanmalı, biricikliği elinden
alınmalı, yeni bir tarihe yelken açmalıdır.” Ha, ne dersiniz; bu
düşünceleri tarihî diziler emperyalizmi üzerinden fikreder misiniz?

Yazara
göre “Dünyaya kimliksiz gelirken kimliklenmekte, dünyadan kimlikli giderken
kimliksizleşmekteyiz”. Yine Yazar’a göre “Hacca gidenler yaşamdan göç eden
muhacirlerdir”, “Hacılar, tekvinin ‘kevn’ini, ‘ol’ buyruğunu
‘öl’ olarak yaşayan kişilerdir”.
“Gerçek
ahlâkı mikatte kalan boşluktur” diyen Z.Sayın, simgeleştirmenin Kâbe’nin içindeki boşluk sezildiği an
başladığını ve boşluğun bakışı
olduğunu imler. Ve “Ölüm yadsındığı sürece yaşam yadsınacaktır” diye ünler.

“Kâbe
İslam’ın boşluk matriksi, Hacer onun bedenidir”, “Kâbe’nin gösterdiği yegâne istikamet
hicrettir. Muhacir, Hacer gibi olandır”. “Hacer’in suyu bulmuş medeniyeti
şekilsizdir, kimliksizdir. Karnında su vardır, akarak doğurmuş, medeniyeti
suyla kurmuştur”. “Hacer’in yüzü taştadır. Siyah köle olan
Hacer’in imgesidir siyah taş”. “Mikate girenler ve hacca gidenler boşluğu
tavaf etmektedir. Beni öp, sonra doğur beni”. “Başkanlık yoktur, boşluk vardır.
Boşluğa boşluğu teslim edilmediği sürece kurtuluş yoktur”. Tüm bu
satırlarla ve sair saptamalarla Zeynep
Sayın, Ali Şeriati’yi derin bir
dinginlikle şerh eder, bir yandan da günümüze şefaat eder.

Mülk
2, Mâide 32, Kasas 5, Tîn 4 ve Bakara 175 üzerinden finale yürür: “Halkla
beraber boşluğa doğru yürümek ve ölüm cemaatinde buluşmak, gerçek olan
ahlâkındadır ve uhdedir.” “Dizgelerin, düzenlerin, devletlerin başı ve
başkanlığı canımıza yetmiştir.” “Kurtuluş; depolanmış, envanterleştirilmiş
bu dünyada kurtulmak, bu dünyayı kurtarmak, dünyaya kendini iade etmektir.”

Oku’yanlara, merak edenlere, anlam arayanlara ve canı sıkılanlara…     

Son senelerde sosyal dokumuzda bize
has özelliklerimiz hem zayıfladı, hem sulandırıldı, hem de fonksiyonları
değişti. Bu değişme birlik ve beraberlik şuurunu olumsuz etkiledi. Ekonomik
krizlerin içine düştük. Bu kriz ve sorunlara doğru teşhis konmadığı takdirde
çözümler de etkisiz kalır. İktisadi sorunlar sadece iktisat bilimi ile sınırlı
değildir. Toplumda farklı kesimleri değişik etkileyecek sonuçlar doğurabilir.
Nitekim son yıllarda bazı davranış bozuklukları, örf adetlerden uzaklaşma,
ahlaki değerlerin başkalaşması, artan boşanmalar, kadına yönelen çirkin
saldırılar. Dikkat çeker olmuştur. Hayat şartları ve sosyal ilişkilerdeki
daralma insanlarımızı tekleştirdiği gibi ağır bir stresi hisseder hale
getirmiştir. En ufak bir pürüzde fertleri kavgaya itilmekte ardından vurdu
kırdı görüntüleri ortaya çıkmaktadır. Bir tavuk öldürür gibi, insanlar
öldürülmektedir. Manevi değerlerin etkinliği de zayıflamıştır. Artan israf ve
lüks, yolsuzluklar, adam kayırmalar, fertlerde vatandaşlık şuurunu zayıflatmış;
Türk milletine mensup olma şuurunu zayıflatmış etnik mezhep ve hemşerilik
duygusunu gereğinden fazla ön plana çıkarmıştır. Demokrasimiz kötü bir deney
geçirmiş, demokratik değerler fertlerin gözünde basitleşmiştir. Türk insanının
manevi değerlere ihtiyaç duyduğu bir ortamda bu değerleri istismar edenler kötü
örnek olmuş, sapma davranış ve fikirler ilgi çekmiştir. Sosyal kontrolün
özellikle zayıflaması değişik kuruluş ve kurumları aşırı bağımsızlığa
sürüklemiş, Sayıştay raporları kontrolsüzlüğün ve kamu kaynaklarını istismarın
kontrol dışı örnekleriyle dolmuştur.

            Davranışlarımızda
gayri meşru ve hukuk tanımaz şekilde “biz böyle uygun görüyoruz” anlayışı,
liyakatin yerine sadakatin geçmesi toplumda başıboşluğu artırmıştır. Fikir ve
düşünce açıklama hürriyetinin bazı sınırlar içine hapsedilmesi, bazen yasalara
uygun gerçekleri açıklama, kışkırtma ve nefret duygularını körükleme sayıldığı
için insanlar yazmaktan ve konuşmaktan çekinir olmuşlardır. Demokratik parlamenter
sistemden uzaklaşma, tek adam egemenliğine kayış bunda etkili olmuştur.

            Demokrasinin
bütün kurum ve kurallarıyla gerektiği gibi işletilememesi STK’ların faaliyet
alanını daraltmıştır. STK’ların görevi, doğru-yanlış yapılan her icraatın
yanında yer almak olmamalıdır. İktidara yaklaşanlar destek bulmuş ve önleri
açılmıştır. Bu küçültücü ve aşağılayıcı tasvip edilemeyecek işleri yapmayan STK’lar
takdir edileceği yerde, iyi yönetilmemekle ve pasiflikle suçlanır olmuştur. Bu
bakımdan toplumun çok önemli nefes alışlarını temsil eden STK’lar gerçekleri
ortaya koyamadıklarından etkileri zayıflamıştır.

            Bütün
bunlara rağmen, yapılması gerekenler de vardır. İmar barışına rağmen, yeni
kaçak binaların yapılması, hele bunların mesela bizim için çok önemli bir
tarihi eser olan 462 yıldır İstanbul’un ve hatta Türkiye’nin kalbinde bir mühür
olan Süleymaniye Camii’nin görüntüsünü bozan malum bir vakfın binasının
yapılmasına karşı duyarsızlığın görülmesi ancak siyasilerin bundan rahatsız
olduklarını açıklamalarından sonra herkesi harekete geçirebilmiştir. Şimdilik bu
3-4 katlı binanın yapılmasına göz yumanlar ancak siyasi bir dürtü ile
karşılaştıkları zaman yasa dışı bir binanın ve Süleymaniye’nin görüntüsünün
bozulduğunu fark edebilmişlerdir. Toplumdaki sosyal grupların davranışlarının
güdümlü hale gelmesi demokratik anlayışla açıklanacak bir konu değildir. Bu
ortam inisiyatif kullanma yerine güdülme ihtiyacını meşrulaştırmıştır. Vesayetlerin
yıkıldığından bahsedenler acaba yönetim vesayetinin ortaya çıkışına ne
diyebilirler?

            Özelleştirmeler
konusunda yıllardır gerçekleri dile getirmeye çalışıyoruz. Bu konuda
insanlarımızın gerek medya gerek değişik yollardan siyasi tesirlerle beyin
yıkama işlemine tabi tutuldukları bir gerçektir. Devletin elinden tesislerin
yerli özele ve yerli özel vasıtasıyla yabancıların işgaline uğraması
verimliliği artıracak, kamudaki hantallığı giderecek zannedilmiştir.
Devletçilik eliyle üretime karşı olanlar Özelleştirme adı altında açık olarak
yabancılaştırmaların ülkeyi ne hale getirdiğini bugün görebilmelidirler. Bir
ara özelleştirme teslimiyet olarak ortaya çıkmış demokratikleşme ve çağı
yakalamak kabul edilmiştir. Oysa çoğu özelleştirme asıl faaliyet alanı dışına
çıkarılmış ithal hastalığı karşısında mal ve hizmet üretenler üretemez hale
sokulmuştur.

            Bir ara
Cargill vasıtası ve baskısıyla şeker fabrikalarını özelleştirerek
güzelleştirdik! Son günlerde şeker neredeyse karaborsaya düşecekti. Şimdi şeker
fabrikalarını açmaya çalışıyoruz. Kâğıt fabrikaları da maalesef aynı
özelleştirme oyununa kurban edilmiştir. İthalatı kutsallaştırarak yerli
üreticiyi terbiye edeceğini zanneden çarpık anlayış, çiftçiyi topraktan,
işadamını da işyerinden uzaklaştırmıştır. İşyerleri kapanmış veya sığınmacılar
dâhil yabancılara satılmak durumunda kalmıştır. Okullardan andımız kaldırılmış,
gelir dağılımı bozukluğu ve yoksullaşma okul terklerini yükseltmiştir. Gelir
dağılımı bozulmuş, işsizlik artmış, ekonomik kriz toplumu ve aileyi
parçalayacak noktaya gelmiştir. Bu ve benzerlerini ortaya çıkaracak, sesi
çıkacak kimse ve medeni cesaret de kaybolmuştur. Aldırmama ve bana ne zihniyeti
insanları sadece egolarıyla hareket etmeye sürüklemiştir.

            Siz bir
dönem birçok ihtiyacı karşılayan Eminönü’ndeki yerli mallar ve Sümerbank
mağazasını acaba hatırlar mısınız? Beykoz kundura fabrikasının öksüz halini Boğaz’ın
sularından hiç gördünüz mü? Sanki İkinci Dünya Harbinden yeni çıkmış harap bir
Berlin manzarası gibi karşınızda durmaktadır.

            Yabancılar
dayattı biz tarıma, üretime kota koyduk. Aman daha fazla üretmeyin dedik. Bazı
yabancı savcılar hukuk danışmanı oldu; anayasada fikirleri alındı. Yargıdaki
personel görgü ve bilgi geliştirmek için ABD’de eğitici seyahatlere çıktı.

            Rakamlarla
oynadık; ama sonunda enflasyonu %49 olarak açıklamak zorunda kaldık. Müdahale
edilmemesi gereken ve anayasa garantisi altına alınmış kurumların içlerine
iktidarları karıştırdık. Söz dinlemeyen yöneticileri kapının önüne koyduk. İç
politikada yaptığımız yanlışları, bazen dış politikaya taşıyarak düşman
kazandık. Ülke itibarını kırıcı olduk. İsrafın, yolsuzluğun, gösteriş
tüketiminin zirve yaptığı bir dönemden geçiyoruz. Ülkeyi yöneten üst
kademelerin buna karşı örnek olmalarını beklerdik. Devlet ile partiyi
özdeşleştirdik. Devlet=Parti oldu. En üst makama itibar kaybettirdik. İç
siyasette hiddet, şiddet ve adeta kan davası hâkim hale geldi. Kimse bir araya
gelecek ortamı bulamıyor. Beyanatlarda seçilen cümleler hiç hoş değil; toplumu
geriyor ve kamplaştırıyor. Tabii ki geleceğe olan güveni sarsıyor ve beyin
göçünü artırıyor.

            Türk
lirasının değerini koruyalım dedik ama köprü, geçit, şehir hastanelerini
dolarla garantili geçiş ve hasta ile borçlandırdık. KDV’yi %8’den %1’e
indirdik. Geçici bir tedbir getirip üretimde maliyeti düşürücü temel girdileri
ucuzlatamadık. İthalat hastalığı yarattık. Önümüzde yine anayasa konusu var. Milli
kimliksiz, milliyetsiz, devletimizin kuruluş gerekçelerini inkâr eden, toplumu
birbirine yabancılaştırıcı etnik yobazlık yine gündeme getirilebilir. Sevr
şartlarına dönmek bazılarınca demokratikleşme ve çağdaşlaşma zannediliyor. Milli
Mücadeleyi reddeden bazı sağ çevreler zor şartlarda zafer kazanan Cumhuriyet’in
önderlerini suçluyorlar. Anlaşılan bunlar Türk’ün yenilgisini bekliyorlardı.

            Keşke
ülkemizde bu gibi çirkin manzaralar, Türkiye’yi zora sokan bu gibi yanlışlar
olmasaydı da biz birçok alanda ve özellikle de savunma sanayiindeki
başarılarımızı ve benzerlerini yazabilseydik. Bütün bu gibi olumsuzlukları
aşarız; yeter ki yanlışta ısrar etmeyelim ve birbirimizin görüşlerine saygı
duyalım.

Geçen yazım insan sermayemizin ülkeyi terk
edişiyle ilgiliydi ve gerçekten karamsar bir yazıydı. Fakat karamsar yazmakta
haklıyım. Ben hekimleri vurgulamışım. Bunu, yazıya gelen yorumlardan bir kere
daha anladım: Mühendisler de ülkeyi terk ediyordu… Ve rakamlar, öyle benim
saydığım birkaç zirve örneğin çok ötesinde, binlere, yüz binlere ulaşıyordu.
Boğaziçi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü mezunlarının yarısı yurt
dışına gitmiş. Biz ne yapıyoruz? Bu üniversitelerde, sadık adamlarımız rektör
olsun diye uğraşıyoruz. Derdimiz bu!

Tek tük güzel haber de var

Anlattığım bulutlu hatta karanlık manzaranın,
tek tük istisnası var. Hani en karanlık bulutların bile gümüş astarları vardır
denir ya…

Mesela bilgisayar- internet oyunları
sektöründe Türkiye’de güzel gelişmeler var. Robotikte de… Bunlar hem üniversite
mezunlarından hem de daha öğrenciyken meraklanıp bu konularda çalışan
gençlerden geliyor. Niçin? Niçini şu: Bu ve buna benzer dallarda dışarıya
doğrudan satış mümkün. Bir oyun programı veya bir robot tasarımı maddî değil.

Türkiye’nin maddî üretimde yaptığı bir
atılımı var: İHA ve SİHA’lar. Bu bir yenilikçiliktir ve basbayağı başarıdır.
Gerçi bunların da müşterisi devlet ama tek başına bu unsur başarıyı açıklamaya
yetmez. Diyeceksiniz ki, İHA ve SİHA’ların bütün parçaları veya parçaların
çoğu, hele motor gibi kritik olanlar dışarıdan geliyor. Haklı da olursunuz.
Fakat bu, başarıyı sıfırlamaz. Ancak o kritik parçaları da bir an önce en
yüksek verimlilikle içeride imal etmenin yollarını bulmalıyız.

İHA- SİHA konusunu aylar önce bana, bir
okuyucum, yenilikçilikten bahseden bir yazımın altına yaptığı yorumla
hatırlatmıştı.

Stratejik üretim

Çağımızda imalat, eski önemini kaybetti. Mor
İnek ve Fikir Virüsü kitaplarıyla ünlenen, yazıp çizdikleri gerçekten virütik
bir popülarite kazanan Seth Godin, eski ve yeni iş şartlarını şöyle bir
benzetmeyle anlatıyor: Bir ürünün piyasaya sunulmasında tasarım, imalat ve
pazarlamayı üç organ olarak alın. Tasarımı bir insanın sağ kolu, imalatı
kafası, pazarlamayı da sol kolu gibi düşünün. Eskiden diyor Godin, kollar
aşağıda, kafa yukarıdaydı. Ve şuna benzer bir resim çiziyor: ıIı. Küçük “ı”ları
kollar, büyük I’yı kafa olarak düşünün. İlk küçük ı, tasarımı, büyük I imalatı
ve ikinci küçük ı, pazarlamayı temsil etsin. Üretimin kıt,  üretenin az olduğu dünyada üretmek, müşteriyi
ve ürettiğiniz nesnenin değerlendirilmesini garanti ediyordu. Hani, “Elimi
öpene satarım” dünyasıydı o dünya. Şimdi ortam değişti ve Godin’in adamı
kollarını yukarı kaldırdı. Artık manzara şöyle: IıI. Tasarım çok önemli.
Pazarlama da öyle. İmalatı her yerde yaptırabilirsiniz. iPhone’unuz varsa
arkasını çevirip okuyun: “ABD’de tasarlanmış, Çin’de üretilmiştir.” yazısını
göreceksiniz. Apple, muhteşem bir pazarlama ve güzel bir tasarımdır.

Fakat bu, her konuda doğru değil. Hele SİHA
gibi, Altay tankının, hücum helikopterinin motoru gibi stratejik konularda hiç
değil. Bunları bir an önce ve yandaş – muhalif bakmadan, yurt içinde
üretmeliyiz. Onun için de vasıflı mühendislerimizi kaçırmasak iyi olur.

Mühendisler ve hekimler ülkesiydik –
yandaşlar ülkesi olduk

Savunma konusundaki malzeme, muhakkak ki
stratejik ve piyasa koşullarına tabi değil. Fakat bir ürünü başka etmenler de
stratejik yapabiliyor. Batı, üretiminin büyük kısmını Asya-Pasifik havzasına
kaydırınca bazı terslikler yaşamaya başladı. Tayvan’da, bir birine komşu iki
bilgisayar belleği (RAM) fabrikası yandığında aylarca bellek fiyatlarının
yanına yaklaşılamadı. Yonga (çip) üretiminde kullanılan reçineyi üreten
fabrikalar, bir tsunamiden sonra devre dışı kalınca çip krizi patladı.
Dolayısıyla bu ürünlerin de stratejik olduğuna karar verildi ve mesela Philips,
Uzak Doğu’ya gönderdiği üretimini tekrar Hollanda’ya taşıdı.

Geçen yazıma yorum yapan Turgay ve Mülayim
mahlaslı okuyucularım da, Hollanda’nın teknoloji atılımını bakınız nasıl
yazmışlardı: “[Hollanda’da] Silikon Vadisi’ne benzer bir yer varmış ve de 1000
‘e yakın Türk mühendis orada çalışıyormuş. “ (Turgay).  “Hollanda, dünyanın en büyük çip fabrikasını
kuruyor” (Mülayim).

İlber Ortaylı,  epey önce, “Türkiye bir hekimler ülkesidir.
Yakında bir mühendisler ülkesi de olacaktır.” demişti. Olduk da. Fakat şimdi su
tersine akmaya başladı. Mühendissiz, hekimsiz, fakat bol yandaşlı bir ülke olma
yolunda ilerliyoruz.

İğneyi kendimize

Nihayet kendime, basına da bir eleştiri
yönelteyim. Nasıl iktidarın vasıflı bilim adamına, hekime, mühendise ihtiyacı
yoksa basınımızın da olumlu haberlere, başarılı gençlere, genç veya yaşlı
yenilikçiliklere dair haberlere ihtiyacı yok. Başarı haberlerine ihtiyacı yok.
Olumlu gelişmeler, katiyen kötülükler kadar yer bulamıyor. Dolayısıyla başarılı
insanların da şevki kırılıyor. Bu bir negatiflik sarmalı ve belki beyin göçünün
ikinci sebebi de bu.

Bir akrabamın, Banu Zorlutuna’nın, yönettiği
açık oturum programının arasında, kanal sahibinin onu çağırarak, “Bir kavga
çıkart da reytingimiz artsın.” dediğini hatırladım.

Elin adamı, “Ne yapmış?” diye sorarken biz,
“Bizden mi?” diye soruyoruz. Yenilikçinin de ne sizden ne de öbürlerinden olmak
umurunda değil. Ceketini alıp gidiyor. Hakkaniyetli olayım: Karar, bu
eleştiriyi en az hak eden gazete. ( millidusunce.com )

Bugün Ses Kocaeli Gazetesi’nin
sahibi usta gazeteci Güngör Arslan’ın hain bir saldırı sonucu hayatını
kaybetti. Güngör Arslan cinayeti haberi sadece Kocaeli’de değil ulusal basında
da büyük yer aldı.

Güngör Arslan’la bir-iki
yazışmamız oldu ancak şahsen hiç tanışmadım. Kendisinin Kocaeli’de mesleğinin
hakkını en iyi veren gazeteci olduğunu rahatlıkla söyleyebilirim. Hep dik
kafalıydı, suyun dikine giderdi. Kuyruğuna basılması gereken herkesin kuyruğuna
basardı. Bu özellikleri siyasi iktidarın şehir temsilcileri tarafından hiç hoş
karşılanmıyordu. Nitekim 15 Temmuz bahane edilerek haksız yere tutuklandı. O
dönemde Kocaeli’nin en çok okunan, şehir gündemini belirleyen gazetesi olan ve
“Yeşil Kocaeli” olarak da bilinen Bizim Kocaeli gazetesine el konuldu.

Tahliye edildikten sonra yine
frene basmadı. Son derece cesur haberler yapmaya devam etti. Bu yüzden İzmit’te
yürüyüş yolunda bir grup “serserinin” saldırısına uğradı, dövüldü ama O hiçbir
zaman vazgeçmedi.

Kocaeli’de bu şehre zarar veren,
bu şehrin kanını emen ne kadar kişi varsa hepsinin ipliğini pazara çıkardı.

Son nefesine kadar Kocaeli
halkının hakkını savundu, gazetesine koyduğu isim gibi Kocaeli’nin sesi oldu.

Ama bu ses, bugün hain
kurşunlarla kesildi. Arkasında kimin olduğunu henüz bilmediğimiz, büyük
ihtimalle Güngör Arslan’ı hayatında ilk defa gören 21 yaşında bir tetikçinin
kurşunlarıyla Kocaeli sesini kaybetti.

Güngör Arslan cinayeti kesinlikle
adi bir adli vaka değildir. Bu cinayet son derece planlı ve organize bir
cinayettir. Bu cinayetin arkasındaki kişi ve/veya kişiler siyasi/ticari
bağlantıları ne olursa olsun derhal tespit edilip yargı önüne
çıkartılmalıdırlar.

Hatırlarsanız bundan birkaç ay
önce Kocaeli Halk Gazetesi’nin imtiyaz sahibi Faruk Bostan’a karşı bir cinayet
girişimi olmuştu. Kimlerle bağlantılı oldukları belli olan iki kişi, bir
şirkete ait arabayla Faruk Bostan’ı saatlerce takip ettikten sonra yolda
sıkıştırıp silahla vurmaya teşebbüs etmişlerdi. Olayı basit bir trafik kavgası
gibi göstermeye çalışmışlardı.

Ortada MOBESE kayıtları olmasına
rağmen savcılık Faruk Bostan’a cinayet teşebbüsü olayında maalesef kulağının
üzerine yattı. Savcılık işini yapmış olsa, Faruk Bostan’a cinayete teşebbüs
eden kişilerin arkasındaki kişileri kulağından tuttuğu gibi adliyeye getirmiş
olsa belki de Güngör Arslan cinayeti yaşanmayacaktı.

Bu defa kimse kulağının üstüne
yatmamalı. Güngör Arslan cinayeti KOM Şube tarafından soruşturulmalı. Emniyet
ve savcılık bu organize cinayetin arkasındaki kişileri (aidiyet ve bağlantıları
ne olursa olsun) yargı önüne çıkartıp bu kişilerin en ağır cezayı almaları
sağlanmalı.

Güngör Arslan’ı artık geri
getiremeyiz ama en azından cesur bir gazeteciye silah doğrultmanın faturasının
ağır olduğunu geride kalan herkes görmeli.

Buradan bir kere daha Güngör
Arslan cinayetini işleyenleri lanetliyorum. Güngör Arslan’a Allah’tan rahmet,
kederli ailesine ve bütün Kocaeli’ye baş sağlığı diliyorum.

Bizim insanlarımızın, yurt dışındaki başarı hikâyeleriyle gurur
duyuyoruz. Aziz Sancar gibi, Özlem Türeci ve Uğur Şahin gibi, rahmetli hocam
Oktay Sinanoğlu gibi tanınmışlardan başka, basınımızda adı geçen fakat birinci
grup kadar yaygın tanınmayanların isimlerini geçen yazımda vermiştim. Kısa ve
rastgele ama göğüs kabartan bir listeydi. Sonra sordum: Niçin burada değiller?
Ardından bir yorum yapmıştım: Mülakatta kalırlardı her halde! Bu yorum ne kadar
ciddî, ne kadar şaka? Samimiyetle söyleyeyim, emin değilim. Ciddiyeti yarıdan
fazla galiba.

Bu noktaya gelindiğinde genellikle, “Burada o ortamı bulamıyorlar.”
denir. “Bu ortam” anahtarı bütün kapıları açar. Ortam… Hani doğa bilimlerinde
“ekosistem” denilen şey. Öyle ya penguen Kızıl Deniz’de yaşayamaz. Deveyi
Finlandiya’ya götürüp üretemezsiniz. Hadi daha kibar örnek olsun, kaktüs,
Alaska’da yaşamaz; kardelen, Mısır’da. İşte tıpkı bunun gibi bazı insan
tiplerinin hoşlanacağı, bazılarının da tahammül edemeyeceği, yaşayamayacağı
ortamlar vardır, ekosistemler vardır demek ki.

Bizim onlara ihtiyacımız yok ki!

Bilim adamlarımızın, yenilikçi girişimcilerimizin bulamadıkları ortam
ne ola ki? Tek tek sayılır: Laboratuvar yok, maaş az vs., vs., vs.. İşin aslı
başkadır. Gerçekten ortam yoktur ama mesele laboratuvardan ibaret değildir.
Uçak konmayan havaalanları, geçilmeyen köprüler yapan bir ülke için
laboratuvar, bunların zekâtı bile değildir. Öyle hovardaca harcamalarımız var
ki, birkaç bilim ve fikir adamına boş harcamalarımızın onda birini versek
istediklerinden fazla gelirleri olur. Bulunmayan ortam bu değil.

Ortam gerçekten yok. Çünkü bu ortamın, bu Türkiye’nin, bilim
adamlarına, fikir adamlarına ihtiyacı yok! Belki daha doğru ifade şudur: Öyle
bir ihtiyacı, ne biz duyuyoruz ne de her kademedeki kamu veya özel sektör
duyuyor.

Şimdi üniversiteyi düşünün. Hiç “Şu araştırmaya yeterli fon
ayırıyoruz.”, “Hayır ayırmıyoruz!”, “Falan alandaki bilim adamlarına
ihtiyacımız var, ne yapıp edip bulalım, yetiştirelim.” gibi bir tartışmaya
şahit oldunuz mu? Kulağımıza çarpan, bazen de yüreğimizi yaralayan tartışmalar
bambaşka: “Falanca efendi rektör olsun mu? Filanca kişi gerçekten bütün
akrabalarını üniversiteye mi almış? Hiç mi atıf almamış? Ne! Yayını da mı
yokmuş!” Belli ki bizim üniversiteden beklediğimizle, o “ortamın” bulunduğu
ülkelerdeki üniversitelerden beklenenler aynı değil. Bizim ihtiyaçlarımız daha
farklı. Belki doğru söz, “daha süflî”. Maslow piramidinin en altında. Biz,
“Biraz da biz yiyelim!” diyoruz.

Biraz da biz yiyelim ekosistemi

Özel sektör yatırımcısını düşünün. Neyi tercih etsin? Her 5 yeni
girişimden 4’ü ilk yıl batıyor. Birinci yıl ayakta kalan her 5 girişimden 4’ü
de beşinci yıl sonuna kadar batıyor. Zaten bir teşebbüsün, bir yatırım
maliyetini çıkarması için 5 ila 10 yıl gerekir. 5 yılda çıkaranlar istisnadır.
Mesela Amazon, onlarca yıl bilançosunda kâr göstermemişti. Çünkü hedefi
büyümekti.

Şimdi siz, Türkiye’de yatırımcı olsanız, iş insanı olsanız, yenilikçi
yatırımı mı tercih edersiniz; büyücek bir hafriyat (toprağı kazıp taşıma)
ihalesi peşinde koşmayı mı? Geçiş garantili köprüler, hasta garantili
hastaneleri mi, bağışıklık tedavisini mi tercih edersiniz? Hele garantiler
dolar cinsindense! Hatta bir adım daha ileri gidelim: Kendi başınıza iş yapmayı
mı, devlete çalışmayı mı tercih edersiniz?

Eğer birinci yolu tercih edenler çoğunluktaysa, bu da dönüp tekrar
ortamı etkiler. Derler ki, ceviz ağacı da çam da, altında başka cins bitki
yetişmeyecek şekilde toprağı zehirler. Burada da benzer bir mekanizma çalışır.
Çünkü piyasada yatırılacak paranın, açılacak kredinin hacmi sonsuz değildir.
Kârlı olan kamuya çalışmaksa kamu da kendine çalışanlara verilecek parayı, yine
kamudan alır: Vergi alır. Zam yapar. Bunlar yetmezse karşılıksız harcar, bu da
enflasyon yapar. Sonuçta, yukarıda saydığım kâr garantili işler, hemen bütün
kaynakları emer bitirir. Başka teşebbüslere kaynak kalmaz. Kredi piyasasında
devletin, kaynakları tüketmesine “crowding out” diyorlar. Bu İngilizce söz, bir
yeri kalabalıklaştırıp, başkalarının girmesine engel olmak anlamına geliyor.
Ben işi kredi piyasasından daha geniş tuttum.

Özel sektör de aslında devlet sektörüdür

“Biraz da biz yiyelim.” ekonomilerinde, devlet sektörü, devlet
sektörüdür, peki… Fakat devletten beslenen özel sektör de aslında devlet
sektörüdür. Bu ekonomilerin sözde “iş adamları”, hayatlarında rekabet
etmemişlerdir. Verimlilik, yenilik, risk hesabı yapmak gibi sıkıntıları
olmamıştır. Yabancı ülkelerde de iş yapalım, mal ve hizmet satalım diye bir
dertleri de yoktur.

Sonra bir gün iktidar değişir. Giden iktidar zamanında büyüyüp
serpilen, o anlı şanlı firmalar da iktidarla birlikte göçü göçüverir. Çünkü
onlar, kuvöze doğup, kuvözde büyümüş, kuvözde ihtiyarlamış, sakallı bebekler
gibidir. Kendi başlarına ne beslenebilir, ne de nefes alabilirler. Onların
yerini, yeni hafriyat ve inşaat firmaları alacaktır. Yenilikçi yatırım
arayanlar, bilimin sınırlarını genişletmeye çalışanlar da uygun ortamlara
göçmeye devam eder. Sonra gazetelerde okuruz: Bir Türk harikalar yarattı! “At
konuştu!”, “Toplama- çıkarma yapan kedi!” haberlerinin hemen yanındaki sütunda.

Yeme sırası bizde ekonomilerinde, sıranız geçmeye görsün. Aç
kalırsınız, çünkü bileğinizin hakkıyla rızkınızı kazanmayı hiç öğrenmediniz ki.

Karamsar bir yazı oldu. Fakat yanlış değil. Tek tük istisnalar var.
Basınımızın bu istisnaları vermekle işlediği günah da… Onları başka bir yazıda
ele alayım. (https://millidusunce.com/bizde-o-ortam-yok-da-bizim-ortam-nasil-ortam/)

Yükseköğretim Kurulu (YÖK)’nun Yükseköğretim
Kurumları Sınavına (YKS) ilişkin aldığı son kararla TYT ve AYT baraj puanları
uygulaması kaldırıldı. Acaba YÖK’ün bu kararı yükseköğretim hayatımıza ne
getirecek, ne götürecek? Bu konuyu hep birlikte masaya yatıralım, enine boyuna
irdeleyelim.

        Bu
yıl 2.8 milyon adayın başvurması beklenen 2022 Yükseköğretim Kurumları
Sınavından (YKS) itibaren ön lisans ve lisans programlarını tercihte 150 ve 180
olan TYT ve AYT baraj puanları uygulaması kaldırıldı. Adaylar, önceki yıllarda
olduğu gibi sınav puanına orta öğretim başarı puanı eklenerek oluşacak
yerleştirme puanıyla, puan üstünlüğüne göre yerleşme imkânı elde edecekler. Tıp,
diş hekimliği, eczacılık, hukuk, mimarlık, mühendislik ve öğretmenlik
programlarındaki baraj şartı devam edecek. Temel Yeterlilik Testinin 135 dakika
olan sınav süresi, 30 dakika artırılarak 165 dakikaya çıkarıldı.

        Yükseköğretim
hayatımızı önce nicelik yönünden değerlendirelim. 2003 yılı öncesinde 53
devlet, 23 vakıf (özel) olmak üzere toplam 76 üniversitemiz vardı. 2021
verilerine göre;   131’i devlet üniversitesi, 78 vakıf (özel)
üniversitesi ve 5 bağımsız meslek yüksekokulu olmak üzere toplamda 214 yükseköğretim
kurumumuz var. Bu kurumlarda, Açık Öğretim Fakültesi dâhil 8.4 milyon öğrenci
öğrenim görüyor. Üniversite öğrencisi nüfusumuz 150 ülkeden fazla. Bizimle aynı
nüfusa sahip olan Almanya’da 2.8 milyon üniversite öğrencisi var. Yükseköğretim
kurumlarımızda 90 bin 338 öğretim üyesi, 180 bin 65 öğretim elemanı bulunuyor.
Öğrenci başına düşen hoca sayısından, yılda yayınlanan uluslararası makale
sayısına, kütüphanesindeki kitap sayısından, araştırmalara ayrılan bütçe
miktarına kadar birçok nicel değerlendirmede geride kalıyoruz.

        Yükseköğretim
hayatımızı şimdi de nitelik yönünden değerlendirelim. Dünya üniversiteleri
içinde ilk binde şu dokuz üniversitemiz var: Koç Üniversitesi, Sabancı
Üniversitesi, Bilkent Üniversitesi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Boğaziçi
Üniversitesi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Ankara Üniversitesi, Hacettepe
Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi. Üniversitelerin aldığı Nobel Ödülü gibi
uluslararası başarılarını ve önerilen akademik makale sayılarını inceleyerek bu
kriterler çerçevesinde dünyanın en iyi 2000 üniversitesini sıralayan Şanghay
Klasmanına göre, Türkiye’den ilk 100’e hiçbir üniversite giremezken ilk 500’de
yer alan tek üniversite İstanbul Üniversitesi oldu.

Ortaokul ve liselerimizin akademik
başarılarının ne kadar düşük olduğu PİSA sınavları sonuçlarından biliniyor.
Türkçe okuduğunu anlayamayan çok öğrencimiz var. Çoğunluğu vakıf (özel)
üniversitesi olan yeni üniversitelerin çoğunun eğitim kalitesi dünya
standartlarının oldukça altında. Buralarda yeterli sayıda öğretim üyesi
bulunmuyor. Anadolu’da açılan üniversitelerin o illerin sosyal, ekonomik ve
kültürel iklimine pozitif bir etkisi olsa da, toplamda kalitenin düşmesine de
sebep oluyorlar. Ancak bilimsel eğitime yeterli önemin verilmeyişi, liseden
gelen öğrencilerin yeterli temele sahip olmamaları gibi yapısal sorunlar
sebebiyle üniversitelerimizin niteliği bir türlü artmıyor. Bunun değişebilmesi
için zihniyetin değişmesi ve sistemin evrensel standartlara göre yeniden düzenlenmesi
gerekiyor.

Şimdi YÖK’un aldığı TYT ve AYT baraj puanları
uygulamasının kaldırılmasından kimler memnun olur ona bakalım. Önce akademik
başarısı düşük olan öğrenciler memnun olur. 2021 YKS’de 700 bin genç baraj
altında kaldı. Bu kararla yüz binlerce öğrenciye bir soru çözemeseler bile
üniversiteye girme kapısı açıldı.

Bu karardan ikinci olarak vakıf (özel)
üniversiteleri çok memnun olmuşlardır. Çünkü geçen yıl, bazı devlet
üniversiteleri ile daha çok vakıf (özel) üniversiteleri kontenjanlarını
dolduramadılar. Bazı Tıp ve diş hekimliği fakülteleri ile mühendislik bölümleri
bile boş kaldı. Geçen yıl boş kalan kontenjan miktarı 170 bin.

Bu karardan üçüncü olarak ÖSYM memnun olacak.
Çünkü geliri ciddi olarak artacak. 2022 YKS’ye girecek öğrenciler, en az yüzde
10 zamla her basamak için 115 liradan üç basamak için 345 lira ücret ödeyecek.

Bu karardan dördüncü olarak, bu kararın
arkasındaki siyasi irade memnun olur. Belki bu karardan memnun olan bazı
gençlerimiz önümüzdeki seçimde bu iradeye oy verirler.

Şimdi içimizi acıtması gereken şu gerçeği de
unutmayalım. İŞKUR’un son işsizlik verilerine göre; 418 bin lisans, 330 bin ön
lisans, 18 bin yüksek lisans ve 770 doktora mezunu olmak üzere 770 bin
civarında kayıtlı üniversite mezunu işsizimiz var. Kayıtlı olmayanlarla
birlikte bu sayı milyonun üzerindedir. Bu karar sonucunda birkaç yıl sonra
üniversiteli işsiz sayımız ciddi olarak artacak.  

Sonuç olarak şu hususu belirteyim, YÖK’ün
2022 Yükseköğretim Kurumları Sınavından (YKS) baraj puanlarını kaldırma kararı,
ülkemizin yükseköğretimine bir kalite kazandırmayacağı gibi, düşük olan
kaliteyi daha da aşağı çekecektir. Asıl sorun, barajı kaldırmak değil,
erişilebilir nitelikli eğitimi sağlamak ve istihdam yaratabilmektir.