Mustafa Kemal Atatürk’ün Cumhuriyet ilan edilmeden önce Türk Milletinin Cumhuriyeti anlaması ve hazırlanması açısından bir dizi yurt içi yolculuklar yapmış ve bu yolculuklarda düşüncelerini hem yöneticilerle hem de halkla paylaşmıştır. 1923 yılı Eskişehir konuşmalarındaki şu satırlar onun millî hâkimiyete vermiş olduğu önemi değerlendirmemiz açısından çok çarpıcıdır.

Yer: Eskişehir Adliyesidir.

Mecelle hakkında Hâkim Cevdet Beyle (Bidayet Reisi) yaptığı konuşma  Ahmet Cevdet Paşa’nın Mecellesi (Osmanlı Modernleşme Dönemi Hukuk Eseri) üzerinedir:

“Bidayet Reisi: Bendeniz hukuki fikrimi arz edeyim. Malumu âliniz, Cevdet Pa­şa’nın Mecelle’si memleketimizde tatbik ediliyor ve bunun esası fıkıh hükümlerimiz­den ve şeriattan alınmıştır.

Gazi Mustafa Kemal Paşa: Cevdet Paşa Mecellesi’nden, Mecelle’nin fıkıh hüküm­leri esaslarına dayandığından bahsediyorsunuz, en ziyade dayandığı esas kural nedir?

Bidayet Reisi (Devamla): Kuranı Kerim’dir

Gazi Mustafa Kemal Paşa: Cevabınızı kolaylaştırayım, zaman ile hükümlerin de­ğişmesi…”[1]

Burada Mustafa Kemal Paşa Mecelle’nin zaman değişince hükümlerin değişeceğini hatırlatması görülmektedir. Çünkü Atatürk sadece Mecelle değil tarihte hazırlanmış birçok hukuk sistemine hâkim asker, aydın ve lider bir kişiliktir. Mecelle’nin 39. Maddesi: Ezmanın tagayyürü ile ahkâm’ın tagayyürü inkâr olunamaz (Zamanın değişmesiyle hükümlerin de değişmesi inkâr olunamaz)[2] şeklindedir.

“Kanunların Değiştirilmesi Lüzumu

Bidayet Reisi (Devamla): Evet efendim, zamanın değişmesi ile hükümlerin değiş­mesi inkâr edilemez. Mecelle yapılırken o zaman için insanların işlerine en uygun olanlar konulmuş. Hâlbuki gitgide ihtiyaç başkalaşmıştır ve bu ihtiyaçlar eldeki esaslar ile tatmin olunamıyor. En mühim meseleler eldeki kanunların çok dar olma­sından ve hâkimlerin mevcut kanunla iş görmesi mecburiyetinden ve kanunların da ihtiyaçlara kâfi bulunmamasından doğmaktadır.

Gazi Mustafa Kemal Paşa: Ne yapalım?

Bidayet Reisi (Devamla): Bütün kanunlar, toplumsal hayatımıza ve memleket ih­tiyaçlarına göre tanzim edilmelidir.

Gazi Mustafa Kemal Paşa: Evet! Toplumsal, iktisadi hayat ve medeniyet âleminin ulaştığı derecelere göre ıslah lazımdır. Bizim milletimizin adalet hususundaki derecesi hiçbir vakitte başka milletlerden aşağı kalmamıştır. Belki onlardan ziyade adaleti tecel­li ettirmiştir. Biz en ileri ve medeni devletin kanunlarına eşdeğer ve benzer kanunlar ya­pabiliriz. Eski ihtiyaçlara göre yapılmış şeyleri ihtiyaç ilerledikçe yenilemek lazımdır. Noksan vasıtalarla arzu olunan şeyleri temin etmeye imkân yoktur.

Bidayet Reisi: Âdet muhkemdir, diye bir kaide vardır. Kanunları o daire dâhilinde ıslah lazımdır”[3].

Mustafa Kemal Atatürk Yeni Hükümet Şeklimizi Eskişehir Halkına anlatırken görüşlerini şu şekilde özetler:

“Efendiler! Bizim bugünkü kuvvetimizin ruhu ve aslı, yeni şeklimizdedir. Arzu buyurursanız biraz izah edeyim: Biz bugün doğrudan doğruya milletin ruhuna, vic­danına, eğilimlerine uygun olan maddi ve esaslı noktalara dayanıyoruz. Hükümeti­miz bir şahsın görüşüne tabi olmaktan uzaktır. Hükümetimiz şahsi görüşlerin elde edilmesine alet olmakta değildir”[4].

Hükümetimizin Şekil ve Mahiyeti ve Teşkilatı Esasiye Kanunu

“Bu noktada bir şey hatırıma geldi: Bizim hükümetinizin şeklini ve mahiyetini an­lamayanlar veya anlamak istemeyenler vardır. Bu tereddüdü gidennek için Teşkilatı Esasiye Kanunu’nun ruhunu iyi tahlil etmek lazımdır. Hakikaten Teşkilatı Esasiye Kanunu’nun bilhassa bazı maddelerinin bilinmesi elzemdir. Mesela, birinci maddeyi beraber inceleyelim ve tahlil edelim: Madde, iki fıkrayı ihtiva ediyor; “Hâkimiyet ka­yıtsız şartsız milletindir“ birinci fıkradır. Efendiler! Bilirsiniz ki, irade denilen bir şey vardır. Bir insanın iradesi olduğu gibi, insanlardan meydana gelen herhangi bir top­lumun da iradesi vardır. İrade; vicdanın eğilimi, arzusu demektir. Yani bu manevi bir şeydir. Külli iradeyi yaratana bırakarak şeriat lisanı ile ifade etmek isterseniz buna cüzi irade deyiniz! Bu manevi olan iradenin tecellisi için bir vasıta lazımdır ve var­dır ki, ona hâkimiyet derler!.. Hâkimiyetine sahip olmayan bir insan veya bir toplum hiçbir vakit iradesini kullanamaz! Hâkimiyetini herhangi birisine veren bir insan kendi iradesinin kullanılacağından ve tatbik olunacağından emin olamaz. Bunun için insanlar, milletler kendi iradelerini, kendi vicdanlarının eğilimlerini icra ve tatbik et­mek isterlerse hâkimiyetlerini mutlaka ellerinde tutmak mecburiyetindedirler. Şimdi­ye kadar milletimizin başına gelen bütün felaketler kendi talih ve mukadderatını baş­ka birisinin eline terk etmesinden çıkmıştır”[5]. Cengiz Özakıncı’ya göre buradaki Atatürk’ün “külli ve cüzi irade” farklılığını vurgusu “LAİKLİĞİN İSLAMÎ TEMELİNİ” de oluşturmaktadır.

Atatürk’ün “Külli (Allah’ın) irade” ve “Cüzi (insan ve toplumların) irade” ayrımını şeriat kavramından hareketle yapması açısından “şeriat nedir ne değildir” açıklamasını da burada açıklamamız gerekmektedir:

“Şeriat Nedir Ne değildir?

Geniş suyolu, yöntem, tavır, kural gibi anlamları olan şeriat bu şekliyle Kur’an’da tek bir yerde geçmektedir. Casiye suresi 18 ayet. Aynı kökten ve aynı anlamda bir de Şira sözcüğü vardır ki onun geçtiği yer Maide Suresi 48 ayettir. Şira, yol ve yöntem anlamındaki minhac  sözcüğü ile birlikte kullanılmıştır. Şöyle deniyor. “ Sizden her biri için bir yol/ şeriat ve bir yöntem belirledik. Allah dileseydi sizi elbette bir tek ümmet yapardı. Ama size vermiş olduklarıyla sizi imtihana çeksin diye öyle yapmamıştır. O halde hayırlarda yarışın! O size tartışmış olduğunuz şeylerin esasına bildirecektir”( Maide, 48)(Yaşar Nuri Öztürk Meali)[6] “Biz, her biriniz için bir şeriat ve yol belirledik. Eğer Allah dileseydi sizi tek bir ümmet yapardı, fakat size verdiklerinde sizi denemek istedi. Öyleyse iyiliklere koşun. Hepinizin dönüşü Allah’adır. O, ihtilafa düştüğünüz şeyleri size haber verir” Elmalılı Hamdi Yazır Meali (Maide, 48).

Bu ayetten anlaşılıyor ki şeriat, insandan insana, toplumdan topluma değişen tavırları, tarzları, yöntemleri, kabulleri ifade etmektedir. Her peygamberin ayrı bir şeriati vardır; Hz Muhammed’in de izlediği bir şeriatı vardır. Casiye 18. Bunu açıkça ifade etmektedir. Bir dinin içindeki değişik birey ve gruplarını da birer şeriati vardır olacaktır. Örneğin, her mezhebin dinden anladığı bir şeriattir. O halde şeriat, Allah katında değişmez, aksi ve başkası kabul edilmez tek yol ve gerçek olan İslam’ın( Ali İmran, 19) içinde kişilerin, zümrelerin ve toplumların dinden anladıklarına göre oluşturulmuş yorumlar ve kurallar bütünüdür. Allah katında din ise sadece ve sadece İslam’dır, yani peygamberlerin tebliğ ettikleri değişmez, zaman üstü ilkeler bütünü. Katında din olarak sadece İslam’ı kabul eden Tanrı, şeriatın her birimize göre değişen bir din anlayışını ifade ettiğini açıkça bildirmektedir ki, hiç kimse dinden kendisinin anladığını dinin kendisi ilan etmeye kalkmamalıdır[7].

         Şeriat, İslam veya Kur’an ile eşitlenemez. Şeriat, mezhep kabulleriyle, nihayet fıkıhla eşitlenebilir. Şeriati İslam’la eşitlemek isteyen anlayış, birçok kabulünün Kur’an’la ve zamanla çeliştiği anlaşılmış bulunan örfleri din yapmayı amaçlayan anlayıştır. Önce şeriat ile dini eşitlemekte, sonra da devrini bitirmiş yorumlardaki bir takım kuralları din diye halkın önüne koymaktadır[8]. Bu tespiti yaptıktan sonra tekrar Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün Eskişehir konuşmalarına bakabiliriz:

“Harbi Umumi’ye Nasıl Girdik

En yakın bir misali hatırlayalım! Mesela Harbi Umumi’ye girmede milletin irade­sinin alakası var mıydı? Millette Harbi Umumi’ye girmek için kalpten eğilim var mıydı? Ben zannediyorum ki, yoktu. Çünkü Harbi Umumi’ye girmeden evvelki de­virlerin her biri bir felaketle neticelenen safhalar ile dolu idi. Kati zaruret olmadıkça millet istemezdi ki, harp olsun! Bununla beraber, harbe girmiş ise kabahat kendisinin değildir diyebilir miyiz? Hayır! Kabahat, ne yazık ki, kendisindedir. Çünkü hâkimi­yetini başka ellere vermiştir!”[9]

“Ferdi Saltanat

Bu kadar acı tecrübeler geçiren milletin -ki artık namus ve hayatını muhafazaya karar vermiştir- bundan sonra hâkimiyetini bir şahsa vermesi katiyen mümkün olma­yacaktır”[10].

“Milli Hâkimiyet ve Tatbik Vasıtaları

Hâkimiyet kayıtsız şartsız milletindir ve milletin kalacaktır. Sonraki cümlede; ida­re usulü halkın mukadderatını bizzat ve fiilen idare etmesi esasına dayanmaktadır de­nilmektedir. Bundan, bütün millet fertleri işini gücünü terk ile devlet idaresiyle uğra­şacaktır, manası çıkarılmasın! Bu bittabi fiilen mümkün değildir. Hakikaten bugünkü toplumsal hayatın, vatanlarının genişliği ve hayatın devam ettirilmesinin teminindeki işlerin çokluğu nazarı dikkate alınırsa buna hem imkân ve hem de lüzum yoktur. Maddedeki ikinci fıkra; idare usulündeki prensibimizi ifade etmektedir. Buna göre millet mukadderatına yalnız ve ancak millet hâkim olacaktır. Milleti temsil eden, mil­lî iradeyi millet namına sınırlı ve belli bir zaman için manevi şahsiyetinde tecelli et­tiren Millet Meclisi dahi en nihayet millet tarafından yenilenmeye maruzdur. Aslolan millettir. Hâkimiyet onun olduğu gibi, idare hakkı da onundur”[11].

Sonuç olarak Gazi Mustafa Kemal Cumhuriyeti inşa ederken Türk Milletinin iradesine Millî Mücadele de gösterdiği hassasiyet gibi savaş sonrasında da göstermeye devam etmiştir. Atatürk’ün yurt gezileri ve sabırla Türk halkını aydınlatmaya çalışması onun temel liderlik özelliklerindendir. Halkını asla aldatmamış, onları küçük görmemiştir. Sadece Türk Milletine değil dünya halklarına örnek olmuştur. Çünkü Millî iradenin karşısında ferdî saltanatlarının yeryüzünden silineceğine inanmaktadır. Enbiya suresi/105. Ayette “Muhakkak ki yeryüzüne iyi ve yararlı işler yapan [sâlihûn] kullarım vâris olacaktır” buyrulmaktadır. Atatürk’ün “Yurtta Sulh Cihanda Sulh” vecizesi  bu ayeti kerimeyi düşündürmektedir. Sedat Şenermen’in hatırlatmaları ile sulh, ıslah ve salih aynı köktendir. Her söz, fikir ve icraatında Mustafa Kemal Atatürk’ün “kâmil bir insan”, münevver (aydınlanmış) ve münevvir[12] (aydınlatan) bir kişilik olduğu da görülmektedir. 

[1] Atatürk’ün Bütün Eserleri (ABE), Kaynak Yayınları, 2004, İstanbul, cilt,14.,  S.246.

[2] Cengiz İlhan, Mecelle, Hukukun Doksan Dokuz İlkesi, Tarih Vakfı, İstanbul, 2009, s. 41.

[3] Atatürk’ün Bütün Eserleri (ABE) cilt,14.,  S.246.

[4] Atatürk’ün Bütün Eserleri (ABE) cilt,14.,  S.248.

[5] Atatürk’ün Bütün Eserleri (ABE) cilt,14.,  S.249.

[6] Yaşar Nuri Öztürk, İmamı Azam savunması, Şehit bir Önder için Apolocya,  İnkılap Yayınları 2010, İstanbul,  s.165.

[7] Yaşar Nuri Öztürk, a. g. e.,s 165.

[8] Yaşar Nuri Öztürk, a. g. e.,s 166.

[9] Atatürk’ün Bütün Eserleri (ABE) cilt,14.,  S.249.

[10] Atatürk’ün Bütün Eserleri (ABE) cilt,14.,  S.251.

[11] Atatürk’ün Bütün Eserleri (ABE) cilt,14.,  S.251.

[12] Münevvir-i ezhan: Zihinleri aydınlatan

“Eğitim çocuğu sevmekle başlar.”

 Her 23 Nisan Milli Egemenlik ve Çocuk Bayramı’nda eğitimin önemi üzerine yazılar yazılıp konuşmalar, değerlendirmeler yapılır. Kurucusu olmaktan gurur duyduğum Çocuk Kasabası anaokulumuzun kutlama etkinliği vesilesiyle bu değerlendirmeyi yazıyorum.

Okul öncesi eğitimiyle ilgili yaptığım araştırmada Kazım Karabekir Paşamızın Sarıkamış Çocuk Kasabası bilgisiyle geçmişte de bu konuda unutulmaz işler yapıldığını öğrendim. Paşa, Kars-Erzurum bölgesinin önce Ruslardan kurtarılması, daha sonra da Ermeni çetelerden temizlenmesini sağlayan komutandır. Bu mücadeleler sırasında bölge insanı büyük acılar, sorunlar yaşamıştır. Bunlardan biri de şehit yetimleri ve kimsesiz bakıma muhtaç çocuklardır. Paşa iyi bir komutan olmakla birlikte bu konulara da önem veren ve çözüm üreten bir yöneticidir. Mart 1919’da Trabzon’dan Erzurum’a geçerken Gümüşhane’de bakıma muhtaç şehit ve yetim çocuklarının olduğunu görmüştür. Erzurum’a gelince önce 33 çocuğun askeriyenin sanayi takımlarında barınma ve eğitim ile mesleki beceri kazanmaları çalışmasını başlatmış, bu konudaki ihtiyacı İstanbul hükümetine bildirerek bölgesindeki bu çalışmayı genişletmiştir. Bu çalışma ile 2000’e yakın kız, 4000’e yakın erkek çocuğunun bakım, eğitim, iş ve imkân sahibi olmaları sağlanmıştır. Kazım Karabekir Paşa bu çalışmaları ile yetimlerin babası olarak da bilinir. Erzurum’daki bu çalışma Ocak 1920’de yatılı askeri mektep, sanayi gürbüzleri, anaokulu mektebi şeklinde yapılmıştır. Aralık 1920’de ise ilk mektep ve ana mektebi Sarıkamış’a nakledilmiştir. Sarıkamış’taki Ruslardan kalma askeri yapıların bir kısmı bu eğitim çalışmasına tahsis edilerek çocuk kasabaları olarak adlandırılmıştır. Bu çalışmaların Ankara tarafından bilinmesi için bir grup öğrenci Ankara’ya gönderilmiş, yaptıkları etkinlikler Mustafa Kemal Paşa tarafından da takdir görmüş ve 30 Haziran 1921’de kurulan Ankara Himaye-i Etfal Cemiyeti Başkanı Bolu Milletvekili Dr. Fuat (Umay) Bey’in konuyla ilgilenmesi istenmiştir. Bu ilgi ile Aralık 1921’de Sarıkamış Himaye-i Etfal Cemiyeti de kurulmuştur. Bu kuruluş 1935’te Çocuk Esirgeme Kurumu adıyla ülke genelinde çocuklara hizmet veren kurumumuzdur (100. Yılında 23 Nisan Çocuk Bayramı yazımda daha detaylı bilgi mevcuttur.).

Sarıkamış çocuk kasabalarındaki eğitim o günün şartlarına göre gelişmiş eğitici şekillerde yapılmıştır. Güzel yaşama, temizlik, kum-çamur dikiş işleri, kâğıt-karton işleri, ağaç işleri gibi uygulamalı masalar bunu gösterir. Bu sayede çocukların özgüven, sorumluluk duygusu, sevgi, merhamet ve adalet ve paylaşım duygusu, el-adele becerilerinin gelişmesi amaçlanmıştır. Bu çalışmalar her cuma drama uygulamalarıyla pekiştirilmiştir. Bu sayede küçükten büyüğe çocukların çeşitli alanlarda bilgi ve beceri sahibi olmaları, kendileri ve çevreleri için daha faydalı fertler olması sağlanmıştır. Bu okullardan yetişip çok üst düzey devlet görevlerine gelmiş olanlar da vardır. Sarıkamış ilçemizdeki Bebek Gölü, Bebek Garnizonu, Bebek Deresi gibi yer isimlerinin o gününün hatırası olduğunu bilmeliyiz.

Kocaeli Başiskele’de 2012’de açılan Çocuk Kasaba’mızı eğitimde 3-4-5 yaşın öneminin bilinciyle açmıştık. Zihinsel gelişimin yüzde 50’sinin ilk 4 yaşta, yüzde 30’unun 4-8 yaşta, yüzde 20’sinin ise diğer yaşlarda olduğu bilgisi bu yaşlardaki eğitimin önemini gösterir. Eğitim başlı başına bir birimdir. Bu işin ehil ve iyi yetişmiş kişiler tarafından, doğru uygulamalar ile yapılması gerekir. Çocuklarımızın iyi yetişmeleri için gerekli ilgi ve fedakarlıklardan kaçınılmamalıdır. Bunun geleceğimizin teminatı olduğu unutulmamalıdır.

Bu kurumlarımızın ve buralardan istifade eden çocuklarımızın artması için bu alanda yeni desteklere ihtiyaç vardır. Bu duygularla Milli Egemenlik ve Çocuk Bayramınızı kutlar, saygılar sunarım.

Bu Milli Bayramımızla alakalı aşağıdaki hikâyeyi okuyalım ve sadece sıradan bir günmüş gibi kutlamayalım.

Ülkemin her anı her günü çok önemli değerler barındırıyor.

Kurtuluş Savaşı’nda sayısız şehit çocuğu öksüz ve yetim kalmıştı. Bu kutsal emanetlere sahip çıkabilmek için, bizzat Mustafa Kemal’in himayesinde 1921’de Ankara Himaye-i Etfal Cemiyeti kuruldu.

*

23 Nisan henüz “Hâkimiyeti Milliye” bayramıydı. Çocuk bayramı değildi.

*

23 Nisan 1923’te TBMM’de yapılan

Hâkimiyeti Milliye Bayramı töreninde, Mustafa Kemal’in isteğiyle, Himaye-i

Etfal Cemiyeti Başkanı’na protokolde yer verildi.

*

Bir sene sonra, 23 Nisan 1924 törenlerinde Himaye-i Etfal Cemiyeti’ni Mustafa Kemal’in eşi Latife hanım temsil etti.

*

23 Nisanlar cemiyetin tanıtımı için fırsat olarak değerlendiriliyordu. Mesela… Gelir elde etmek için rozet satılıyordu, 23 Nisan törenlerine katılan herkes bu rozetleri takıyordu. Gazeteler teşvik edici yayınlar yapıyordu, her rozet, bir şehit çocuğuna destek manasına geliyordu.

*

23 Nisanlar, Himaye-i Etfal’le özdeşleşmişti. 23 Nisan denilince şehit çocukları, şehit çocukları denilince 23 Nisan akla geliyordu.

*

Milliyet gazetesi 23 Nisan 1926’da

“Çocuk Bayramı” manşeti attı. Alt başlığında “bugün istiklal günü, vatanın kimsesiz çocuklarına yardım edelim” deniliyordu. Bağış patlaması oldu. Cemiyet, yardım kutuları koydu, para atmak için kuyruklar oluştu. Ankara’nın lokantacı, kahveci, otomobilci esnafı 23 Nisan hâsılatlarını Himaye-i Etfal’e verdi.

*

23 Nisan 1927… Himaye-i Etfal Cemiyeti’nin yayınladığı bildiri gazetelerin manşetlerindeydi: “Büyük Gazimiz, çocuklarımızın 23 Nisan bayramını daha sevinçli geçirmelerine vesile olacak büyük bir jestte bulunmuşlardır. Mustafa Kemal Paşa, otomobillerinden birini, törenlerde çocuklara tahsis etmiş, Cumhurbaşkanlığı bandosunun çocuk bayramı için görev yapmasını sağlamıştır. Çocuklarımız ne kadar övünse ve sevinse yeridir.”

*

Himaye-i Etfal aynı zamanda şu çağrıyı

Çıkardı, “çocuk haftası” ilan edildi. Etkinlikler çığ gibi büyümüş, tüm yurda yayılmıştı. Himaye-i Etfal’in bu organizasyonu tek başına yapabilmesi artık mümkün değildi. Balolar, konferanslar, anne eğitimleri, müsamereler, yarışmalar, şenlikler içeren kapsamlı kutlamaların organizasyonu, dönemin en büyük sivil hareketi olarak kitap, elbise, çamaşır, oyuncak, süt, yemek ve şeker dağıtır hale gelmişti.

*

Himaye-i Etfal sayesinde herkes gücü ölçüsünde amca, teyze, dayı, hala olmuş, şehit çocuklarının elinden tutmuştu. Mustafa Kemal vizyonuyla “dünyanın en büyük ailesi” kurulmuştu.

*

23 Nisan Çocuk Bayramı’nın varlık sebebi şehit çocuklarıdır.

*

23 Nisan, kendi çocuğumuzu şefkatle bağrımıza basarken, şehit çocuklarını unutmayalım günüdür. 23 Nisan, bizim çocuklarımızın saçının teline zarar gelmesin diye, kendi canını hiçe sayan kahramanları unutmayalım günüdür.

*

23 Nisan, bu milletin şehitlerine ve çocuklarına borcudur.

*

Şehit çocuklarını himaye etmek için kurulan Himaye-i Etfal Cemiyeti, 1935’te Çocuk Esirgeme Kurumu’na dönüştü.

*

Yalnız Türklerin ve Anadolu’nun değil, bütün İslam âleminin hayatını ve geleceğini etkileyen Bağımsız Türk ulusunun temellerinin atıldığı bugün TBMM’nin açılışının 103. Ve dünyadaki tek çocuk bayramı olan 23 Nisan’ın ulusal bayram oluşunun 102 Yıldönümü yaşıyoruz.

Başta Büyük Önderimiz Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere, Cumhuriyetimizi birlikte kurduğu silah arkadaşlarını ve tüm şehitlerimizi minnet, şükran, rahmet, saygı ve sevgiyle yâd ediyor, 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramımızı haklı bir onurla Türk Milleti olarak kutluyoruz.

İYİ Parti’nin Genel Başkan adaylarından Koray Aydın’ın İstanbul Üst Kurul Delegeleriyle yaptığı toplantıya davetliydim. 27 Nisan’da yapılacak olağanüstü kurultay öncesi düzenlenen bu toplantıdan izlenimlerimi paylaşmak istiyorum.

Öncelikle salona gelen partililerin, seçim sonu ruh halini ve moral bozukluğu üzerlerinden büyük ölçüde atmış, yeni bir umut ve heyecan kazanmış oldukları görülüyordu.

Koray Aydın ile birlikte salonda bulunan kuruculardan 27. Dönem Milletvekilleri Hayrettin Nuhoğlu ve Naci Cinisli ile İstanbul Eski İl Başkanı Coşkun Yıldırım da Koray Aydın’a destek açıklamalarını yaptılar. Delegelerin iradesi elbette kimsenin tekelinde değildir. Ama bu destek açıklamalarının delegeler üzerinde önemli bir etki yaratabileceği biliniyor.

****

Koray Aydın Çok İddialı

İYİ Parti Genel Başkan adayı Koray Aydın irticalen yaptığı konuşmasında TV mülakatlarından daha başarılı idi.

İYİ Parti’nin kuruluş aşamasında teşkilat başkanı olarak yaptığı çalışmalardan bahsetti. Özellikle de siyasi iktidarın yasa ve etik dışı baskılarına rağmen birkaç ayda bütün il ve ilçe teşkilatlanmalarını yapıp kurultay yapacak hale getirmenin “destansı bir başarı” olduğunu, “bunu birlikte başardık” diyerek anlattı.

Yerel seçimlere giden süreçte ve öncesinde yapılan hataları eleştirirken isim vermedi ve Genel Başkanı suçlayan ifadeler kullanmadı. Rakibi olan diğer adaylar hakkında da olumsuz bir beyanı olmadı. Ancak “seçimi ilk turda kazanacağını, partide birlik ve beraberliği sağlayacağını” söyledi.

Bütün üst kurul delegelerini tek tek arayıp görüştüğünü anlatan Koray Aydın “İstanbul’da yüzde 50 barajının hayli üstündeyiz, İzmir’de bize destek yüzde 95 mertebesinde. Diğer bütün illerin hepsinde de çoğunluk bize destek veriyor” dedi.

****

Merkezde Konumlanma Ve Ayrılan Partililer Konusu

Koray Aydın İstanbul delegeleriyle buluşmasında benim özellikle beklediğim iki mesajı çok net olarak vurguladı:

• “Partiyi Merkez Partisi haline dönüştüreceğiz.”
• “Dışarıda kalan, küsüp giden, bir kenara çekilen bütün dava arkadaşlarımızı, göreceksiniz ki çok sürmeyecek, bir buçuk ay içinde bu partinin bünyesinde daha da çoğalarak bir araya getireceğiz” dedi.

Bu net cevaplar aslında medyada üç genel başkan adayının ülkücü özgeçmişi nedeniyle “İyi Parti ikinci bir MHP olacak” iddialarına verilmiş çok net cevaplardı. Bence diğer adayların da bu hedefleri olmalı.

1980 öncesi Milli Görüş’ün ilk partisi MSP’den milletvekili adayı olup seçilemeyen Turgut Özal’ın 4 eğilimi birleştirerek liberal demokrat ANAP gibi bir parti kurup iktidar yaptığını hatırladım.

Koray Aydın da yılların tecrübesiyle İYİ Parti’nin kuruluş aşamasında belirlenen hedefin ve seçilen siyasi kimliğin doğru olduğuna inanıyor. “Milliyetçi, demokrat ve kalkınmacı” bir parti olarak merkezde konumlanmayı savunuyor.

Koray Aydın’a göre, eski merkez sağ uzun süredir AKP içinde yer alıyor. Fakat AKP çözülmekte ve bu kitlenin gidebileceği tek adres İYİ Parti olabilir. İktidar olabilmek için İYİ Parti’nin geniş bir yelpazeye açık yapıda olması gerekiyor.

****

Gençler ve Kadınlar

“Yeniden diriliş için partide gençlere ve kadınlara daha çok alan açılması gerekiyor” diyen Koray Aydın güçlü bir gençlik kolları oluşturacağını söyledi. Gençlere ve kadınlara partide kendi bilgi ve yetenekleriyle iş ve hizmet üretebilmesi için geniş alanlar açmaya söz verdi.

Mevcut durumda gençlik ve kadın kolları ile bütün teşkilatların Genel Başkana bağlı olmasını eleştirdi. “Hiç kimse tek başına bütün işlere yetişemez” diyerek, kendisi genel başkan olduğunda yönetimdeki kişilere ve danışmanlarına yetki devri yapacağının işaretini verdi.

“Gençlere ve kadınlara dair olan yapılanmayı müthiş derecede genişleteceğim, onların içinde vitrine çıkaracağımız, TV ve yayın organlarında sözcülüğümüzü yapacak olanlar çıkacak” dedi. Partinin yaş ortalamasının daha düşük, kadın oranının yüksek olacağı bir hale getirileceği vaadinde bulundu.

****

Yönetim Tarzı

İyi Parti Genel Başkan adayı Koray Aydın, 1999-2001 yılları arasında, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı yapmış tecrübeli bir siyasetçi ve devlet adamı. 1999 depreminden sonra, Bakan olarak, Kocaeli’de geçici ve kalıcı konutları süratle ve kaliteli bir şekilde yapma becerisini yakından gözlemledim.

Depremden sonra Kocaeli TV’de yaptığım programlardan birinde Bakan Koray Aydın’ın müsteşar yardımcısını konuk etmiştim. Müsteşar Yardımcısı işleri Ankara’dan değil, Kocaeli’de yerinden yönetiyordu. Program öncesi kalıcı konutları gezdim, sorunlar ve soruları tespit ettim. Edindiğim bütün bilgilerden sonra aylarca bizzat şantiyelerin başında işleri yöneten bu genç bürokratı ve yapılan işleri planlayan ve yürüten bakanı ve bakanlığı çok takdir etmiştim.

Koray Aydın delegelerle buluşmasında Bakanlık yaptığı dönemde ve Teşkilat Başkanı olarak izlediği yönetim tarzına dair bilgiler verdi.

Bütün yetkileri kendinde toplamayı seven bir yönetici olmadığını, yetki devri ile yardımcılarına yetki ve sorumluluk veren ve fakat onları çok yakından denetleyen, gerektiğinde yönlendiren bir anlayışı olduğunu anlattı.

“Konulan hedeflere ulaşamayan alt yöneticilere belli süreler veririm, yeterli gerekçesi olmadığı halde hedeflere ulaşamayanları görevden alırım” mesajı verdi.

Koray Aydın’ın bir diğer önemli mesajı “başta Genel Merkez olmak üzere bütün teşkilatlarda dedikoduyu kaldıracağım. Dedikodocular, fitneciler binalarımızdan içeri giremeyecek” şeklinde oldu. Anlaşılan bu konuda parti yönetim kademelerinde gördüğü bir takım olumsuzluklar var.

****

Değişimin Etkisi

Koray Aydın kendisini dinleyen partililerde bir heyecan yaratmış gözüküyor. Bu heyecan seçilmesine yeterse, arkasından Türkiye’ye de aynı heyecanı vermesi gerekecek.

CHP Mayıs 2023’te yapılan seçimlerden sonra yaşadığı moral çöküntüsünü parti yönetiminde yaptığı bir değişiklikle aştı. 31 Martta büyük bir seçim başarısı yakaladı.

Şimdi İYİ Parti böyle bir değişim süreci içinde. Seçimli kurultay partide moral motivasyonun yükseltilmesi için bir fırsat olabilir.

Seçilecek olan yeni genel başkan partiden bir şekilde ayrılmış önemli isimlerin en az yarısını yeniden birlikte çalışmaya ikna edebilirse İYİ Parti yeniden büyür ve iktidar alternatifi olabilir.

Yapay zekâ kadar hızlı gelişen bir teknoloji hatırlamıyorum. Bilgisayarın her adımını yakından izledim. Program yazmaya 1966’da başladım. İnternet, cep telefonu… Hiçbiri yapay zekânın temposunda değildi. Hatta yarısı hızında bile değildi.

Yapay zekânın Chat GPT ile hayatımıza girişinin üstünden henüz bir yıl ve birkaç ay geçti. Onun altında GPT 3,5 denilen yapay zekâ vardı. Sonra 4,0 çıktı. 5,0’ın eli kulağında. 3,5 çıktığında Microsoft’un projeye 10 milyar dolar yatırdığı konuşuluyordu. Rakam 100 milyar dolara çıktı. Tehlikelidir, durdurun sesleri yükseldi. Cin şişeden çıkmıştı. Kimi durduracaktınız? Silikon Vadisi’ni mi, Çin’i mi, Hindistan’ı mı?  Yasak falan gelmedi ve yapay zekâ yoluna hızlanarak devam etti. Burada yazdığım bir yazıda Chat GPT’ye üniversite giriş sınavı Türkçe sorularını vermiştim. Sonuç 15 doğruydu. Bu bizim liselerin ortalama seviyesi civarındaydı. GPT4’e verdiğimde doğru cevap 35’in üstüne çıktı. Bu birim hiçbir lisemizin tutturamadığı bir başarıydı.

Tercüme onun işi

Yapay zekâ GPT’den ibaret değil ve çok marifeti var. Yakından ilgilendiğim bir beceri, tercüme. YouTube’da Bahadırhan Dinçaslan’ın Ecce Homo başlığını koyduğu sohbetler var. Biri tercüme üstüne. Program konuğu, Liberus ve Dedalus Yayınları’nın sahibi Faruk Akhan. Demez mi: Yapay zekâya on kitap tercüme ettirip yayımladık. Kimse anlamadı.

Birkaç gün önce bir genç arkadaşım benden Azar Gat’ın Milletler kitabını istedi. Elimde Türkçesi yoktu. İngilizcesinin e-kitap hâli vardı. Yapay zekâya verdim. Daha doğrusu DeepL adlı yapay zekânın en ucuz modeline. Kitap 450 sayfa. Çevirdi. Yolladım. Arkadan sordum, nasıl gidiyor diye. “Gayet akıcı, sıkıntısız” dedi. Yalnız sayfa sonlarında ve paragraf sonlarında takıldığı oluyormuş.

Ben bu yapay zekâyla çeviri konusunu yazayım derken karşıma yazılmışı çıktı. Enrique Dans isimli bir medium.com makalesi. Okumak parayla. Oradaki video enteresan. Bir metni, yarım düzine insan ve iki çizgi film karakteri İngilizce, İspanyolca, Portekizce, Endonezce ve Hintçe okuyor. Dudak hareketleri tutuyor. Makalede, Mark Zuckerberg’le bir sunucunun kusursuz Hintçe mülakatından bahsediliyor. Sunucu da Zuckerberg de bir kelime Hintçe bilmiyor.

Siz de deneyin

Medium makalesinin başlığı, “Babil Kulesi devrildi mi?”. Ecco Homo’daki sohbeti başlığı da “Çevirmenler işsiz kalacak.” Haklılar mı?

Kendim deneyeyim dedim. Yahya Kemal’in nesirlerinden bir paragraf aldım ve GPT3,5, GPT4, Google Translate ve DeepL’de denedim. Hepsi gayet başarılıydı. Her birinde önce İngilizceye sonra tekrar Türkçeye çevirttim. Düz yazıda bu iş bitmiş görünüyor.

Şiir deneyeyim dedim. Daha önce de bu sütunda GPT3-5’a Poe’nun Annabel Lee şiirini Türkçeye çevirtmiştim. Melih Cevdet Anday’ın, “Üşüdü rüzgârından bir bulutun“ mısraını “Soğudu…” diye çevirmişti. Şimdi tekrar denedim. 3,5 “ürpertti” dedi, diğerleri “üşüttü”. Öğreniyorlar.  Ama her şey toz pembe değil. Şunu verdim:

Senden bilirim yok bana bir faide ey gül

Gül yağını eller sürünür çatlasa bülbül

 “Eller”i, organlardan çıkarıp yabancılar diye anlayan hiçbir yapay zekâ olmadı. Felaketlere bakın:

DeepL: Eller gül yağı sürdüğünde bülbül çatlasa bile.

Google: Bülbül çatlarsa ellere gül yağı sürülür.

GPT 3,5: Bülbül ellerini yağınla ovuşturur, ta ki patlayıncaya kadar.

GPT 4: Gül yağı ellerime sürülse de, bülbül patlar.

Gözden ıraksa, nerden ırak

Yukarıda Medium makalesine atıf yaptığım Enrique Dans, milletlerin derin kültürünü aksettiren hallerde yapay zekâ tercümesi sınıfta kalabilir diyor. Örnek olarak da “Fransa’da kediler 9, İspanya’da 7 canlıdır.” yazmış. Sonra başka örnekler veriyor. İngilizcede “Görmemin dışında, zihnimin dışında”, Fransızcada “Gözden uzak, kalpten uzak.” oluyor… Google tercümeye İngilizcesini yapıştırdım. Bakın nasıl çevirdi: “Gözden ırak olan gönülden de ırak olur.” Enrique Dans bu konuda çok kesin hükümler vermese iyi olurmuş.

Dediğim gibi, öğreniyorlar. 13 Nisan tarihli gazetelerde şu haber var: Elon Musk, 2026’da yapay zekâ en zeki insandan daha zeki olacak dedi.

Sonuç ne? Yapay zekâ çeviri işini bitirdi mi? Bitirmese de çok kolaylaştırdı. Düz metinleri çevirtip üzerinden şöyle bir geçebilirsiniz. Yukarda bahsettiğim yayıncı Faruk Akhan da interaktif bir yapay zekâ kullanmış. Paragraf paragraf başında durarak çevirtmiş. Microsoft’un GPT4 uygulamlarına verdiği isim de bu anlayışı aksettiriyor: Co-pilot. İkinci kaptan, yardımcı kaptan. Bize büyük yardımı dokunuyor ama uçağı bütün bütün teslim etmiyoruz. Şimdilik… 

Geliyor. On yıllar sonra, gelecek asırda filan değil. Birkaç yılda.

Ben yapay zekâ, geliyorum – Milli Düşünce Merkezi (millidusunce.com)