Uzun zamandır Yapay Zekâ (YZ) yazısı yazmadım. Ama mazeretim var. Etrafta o kadar Doğal Aptallık var ki sıra bir türlü Yapay Zekâ’ya gelmiyor.
Bu espri, 2002 Nobel Ekonomi Ödülü’nü alan Daniel Kahneman ile Amos Tversky’ye ait. İkili, bir posterli bilim toplantısında afişlerinin önünde ziyaretçi bekliyorlar. Afişlerine şöyle bir bakan biri soruyor, “Ne bu? Yapay Zekâ mı?” Bizimkilerin cevabı, “Hayır, doğal aptallık!”.
Kahneman ve Tversky’nin Prospect Theory adını verdikleri çalışma, insanların birçok hâlde kararlarını soğukkanlı çıkar hesabıyla almadıklarını gösteriyor. Prospect’i tahmin diye çevirmek galiba en doğrusu. İnsanlar tuhaf tahminler yapıyor. Mesela bir maceranın veya ameliyatın orta yerinde acı çekip de bitişe yakın rahatlamışlarsa, “Nasıldı?” sorusuna, “Fena değildi.” diye cevap veriyorlar. Tersine hikâyenin başı ve ortası rahat da sonu acı vericiyse, hükümleri, “Çok kötü, berbat.” oluyor. Bu yüzden açıkgöz politikacılar acı veren bir dört-beş yılın sonundaki birkaç ayda insanlara kallavi zamlar yapıp onlara “İyiydi!” dedirtiyor. Bir başka bulguları, şöyle: Farz edin ki borsada yatırım yapıp 20 bin TL kazandınız veya 10 bin TL kaybettiniz. Kaybın verdiği acı, iki katı kazancın verdiği sevinçten fazla.
HEPİMİZİ ÖLDÜREBİLİR
İşte Doğal Aptallık böyle bir şey. Gelelim Yapay Zekâ’ya. Acaba o aslında doğal aptallığın kardeşi mi? Geçen cuma bizim gazetede YZ şirketlerinin önde gelen teknik kadrolarının YZ’nin doğuracağı tehlikeler hakkında uyarıları vardı. “Yapay Zekâ uzmanlarından dikkat çeken uyarılar” diye ararsanız habere ulaşırsınız. Uyarıyı yapanların bir kısmı şirketlerinden istifa etmiş, bir kısmı da hâlen YZ inşasına berdevam… Tehlike ikazları, “Hepimizi öldürebilir!”e kadar uzanmıştı.
İzlediğim başka yazarlar geldi aklıma. Yuval Noah Harari, “Yapay Zekâ insanların işletim sistemini ele geçirdi.” diyordu. İnsanın işletim sistemi; 70.000 yıl önce kazandığımız, birbirimize lisanı kullanarak anlattığımız hikâyelerdi. Harari, “Toplum bir hikâyedir, mesela iktidar bir hikâyedir, para bir hikâyedir.” diye açıklıyor kastını. Gerçekten bir gün birdenbire herkes paraya inanmayı bıraksa… İnsanlar para karşılığında bize mal ve hizmet vermekten vazgeçip ayni ödeme istese, paraya ne olur! Robin Dunbar da 150 üyeli tabii gruplardan daha kalabalık topluluklar kurabilmek için hikâyeye-edebiyata ihtiyacımız olduğunu söylüyor. Hikâye, insan toplumlarının işletim sistemi! Şimdi hikâyeyi YZ üretiyor.
ACEMOĞLU: EKONOMİK VE SOSYAL ŞOK
Silikon Vadisi’ndeki teknik adamlardan başka bir uyarıcı da bizim Daron Acemoğlu. Yapay Zekayı Yeniden Tasarlamak- Otomasyon Çağında İş, Demokrasi ve Adalet (Efil, 2022) kitabında o, daha ziyade, YZ’nin yol açabileceği ekonomik şoklara, özellikle işsizliğe işaret ediyor. Kitabın İngilizce yayım tarihi 2021. YZ’nin hızına göre epey erken atılmış bir uyarı fişeği.
Peki, YZ şirketlerine söyleyelim, yavaş yürüsünler. Acele etmesinler. Önümüzü göre göre adım atalım. Protestocu mühendislerden biri olan Anthropic çalışanı Samuel Marks; kontrol, gerçekçi bir talep değildir diyor. Niçin değil? Bir kere sektör, neredeyse bütün ABD ekonomisini sırtlayıp götürüyor. Ortada dönen para yüz milyar dolarları aştı. NVIDIA şirketinin borsa değerlemesi- bu haftanın son günü- 5,34 trilyon dolar! Nvidia, hesap gücüne doyamayan YZ sunucularına yüksek hızlı çip üreten firma. Karşılaştırma için, Türkiye’nin GSMH’sinin 1,64 trilyon dolar olduğunu hatırlayalım.
DURDURULUR MU?
Yapay Zeka’ya “Dur!” demek 130 km ile yol alan 18 tekerlekli tıra kazık fren yaptırmak gibi bir şey. Felaketi siz hayal edin.
Bu ekonomi hesaplarından başka Silikon Vadisi’indeki YZ firmalarının birbiriyle kıyasıya rekabeti ve Genel Yapay Zekâ ipini kimin önce göğüsleyeceği yarışı var ki bu öyle sportif bir rekabet değil.
Şimdi sıra daha da ciddî bir durdurulmazlık sebebine geldi. Bugün, Güney Çin Sabah Postası (South China Morning Post) gazetesinde şu başlığa sahip bir haber yer alıyordu: “Victor Gao: Çin bu dünyada hiçbir ülkenin YZ hâkimiyeti kurmasına izin vermeyecektir.” Haberin devamında ise Gao’nun Çin ve Globalizasyon Merkezi başkan yardımcısı olduğunu öğreniyor ve “hiçbir ülkenin” de ABD olduğunu anlıyoruz: “Çin ABD’nin küresel YZ hâkimiyeti hırsını boşa çıkaracaktır… Washington’ın askerliğe odaklı stratejisi kötülük için YZ’ye doğru yol alıyor.”
Polemiği bir yana bırakalım ve Çin’in piyasaya sürdüğü Deep Seek (Derin Arayış) YZ botunun Silikon Vadisi’nde yarattığı şoku hatırlayalım. Askerî veya değil, Silikon Vadisi’nin yarışta ikinci gelmesi bile 18 tekerlekliye kazık fren etkisi yapar.
İç rekabet ve dış rekabet. Birine dur deseniz öbürü devam edecek. Cin şişeden çıkmıştır, hem de bütün gövdesiyle. Geri sokamazsınız.
