“Tarih kainatın vicdanıdır” Ömer Hayyam
“Karşıyakanın beyleri” ve “Doldurun heybeleri”… Bu iki cümle 1920’lerde, Karamürsel için çok önemli olup parola olarak kullanılmışlardır. Milli mücadele hareketine destek veren ve bu amaçla silah ve mühimmatların İstanbul’dan Karamürsel üzerinden Anadolu’ya sevkinde çalışanlarca kullanılmıştır. Şimdi ise Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığı’mızın bastırdığı bir kitabın adıdır.
Karamürsel ilçemiz, 1876tarihlerinde özellikle Bosna Hersek bölgesinden gelmiş olan ve Boşnaklar dediğimiz vatandaşlarımız ile 1293 rumi tarih sebebiyle 93 harbi denilen,1877-78 Osmanlı Rus savaşı sonrası Kafkaslardan göçle gelen Gürcüler ve Lazlar tanımlamalı vatandaşlarımızın çok olduğu yerlerdendir. Bu insanlarımız ev, yurt, vatanın bağımsız ve özgür bir coğrafyada olmasının önemini çok iyi bilen ve kaybedilmiş savaş sonrasının mağduriyet ve çilelerini yaşamış büyüklerinden bunun acı hikayelerini dinleyip unutmamışlardır.
TARİHİN ACI HİKAYELERİ
O dönemleri anlatan muhtelif eserler vardır. “Nar Ağacı” doğu Karadeniz’den batıya, “Köklerini Bulan İnsan” 1923 mübadelesinde Batı Trakya’dan Anadolu’ya, “Plevne’den Van’a Annem” isimli roman ise Bulgaristan’dan Anadolu’ya olan göçün hikayelerini anlatır. Yakın tarih diyebileceğimiz bir zamanda yaşanmış olan bu göçlerin her biri tarihimizin acı hikayeleridir ve unutulmamalıdır.
“Karşıyakanın Beyleri” kitabı ise 1.Cihan Harbi sonrası 20 Kasım 1918’de bölgemizde başlayan önce İngiliz sonra Yunan işgali esnasında bölgemizde yaşanılan felaketleri ve bu işgale karşı bir şeyler yapma bilinç ve sorumluluğu ile yapılmış, yaşanmış bazı hatıraları anlatmaktadır. Erdoğan Özdemir tarafından yazılmış olan bu eserdeki şahıs ve olaylar o günlerin gerçekleridir. Kocaeli Büyük Şehirimiz’ce ikinci defa bastırılmış ve kütüphanelerimize zenginlik katacak eserlerdendir.
YAHYA KAPTAN’IN ARKADAŞI; ENİS BEY
Kitap önce o günlerin karmaşasında milli mücadeleyi önceleyen Kuvvayi Milliye ile işgal edilmiş İstanbul’daki Damat Ferit yönetiminin kurduğu inzibat birliği arasında yaşanan bir çatışmayı anlatır. Bölgemizdeki milli mücadele kahramanı olan Yahya Kaptan’ın tuzağa düşürülüp şehit edilmesi sonrası onun arkadaşı da olan Dr. Enis bey ve birliğinin Karamürsel’e yaptığı baskın ve buradaki milli mücadele yanlısı yapılan çalışmalar anlatılır.
İngiliz ve Fransız askerlerince 1918 de başlatılan işgal 1920de Yunan birliklerinin katılımı ile devam etmektedir. Özellikle yunan askerlerinin sivil halka yönelik korkutma ve yıldırma eylemleri vardır. Evlere, iş yerlerine yapılan baskınlar, ganimet ele geçirmek amaçlı can acıtıcı olaylar… Bunlardan birisi emekli bir asker olan ve sakatlığı sebebiyle sandalyeye bağlı yaşayan Ömer Sabit beyin evinde yaşananlardır. Eve pervasızca giren iki yunan askerinden biri Türkçe de bilmekte ve altınları(!) sormaktadır. Hasta olduğu için yatağında yatan kız kardeşe ise her türlü kötülük tehdidi ile buna yeltenilmesi üzerine sakladığı tabancası ile önce onları sonra kız kardeşini öldürmesi olayıdır. Kasaba eşrafından olan Ethem efendinin karısı yürüyemeyecek kadar yaşlı ve hastadır. Onlara ve eşraftan 20 aileye, kıymetli eşyalarını yanlarında götürebilecekleri söylenerek, İzmit Körfezinde devriye gezen Averof gemisi ile, Derinceye götürülecekleri tebliğ edilmiştir. Etem efendi yaşlı karısını bırakıp iki gelini ile, başlarına ne geleceğini bilememenin endişesi gemiye binerler. Gemide onlar ve diğer ailelerin kıymetli eşyalarına el koyma dışında bir kötülük yaşamadıklarına şükrederler…..Diğer bir ibretlik olay Pazarköylü düdüklü Şaban’ın, askerlerini her türlü kötülüğe sevk eden ve köylere birliğinin önünde gitmekte olan yüzbaşı Karayanis’i atının üzerinde vurup öldürmesidir. Bunlar o günlerin unutulmaması gereken olaylarındandır.
DERS ALINMASI GEREKEN OLAYLAR
Karamürsel’imiz işte bu işgale direnmiştir. Kastamonu’nun İnebolu kazası ile birlikte milli mücadelenin silah ve mühimmat ihtiyacına yönelik büyük hizmetler yapmışlardır. Kitapta bu konu ile ilgili ilginç hatıralar vardır. Bunlardan birisi Tüfekçi Ali isimli kaptanın başından geçen bir kahramanlık olayıdır. Diğeri Mustafa kaptanın Avniye, Fedai kaptanın İsmet isimli motorları ile Haliç Karaağaç silah deposunu basıp, yükledikleri silahlar ile Karamürsel’e gelişleridir.
Bunlar haklı bir mücadelede insanların neler yapabileceğini gösteren ve kitabı elden bırakmadan okunmasını sağlayan ilginç, ders alınası olaylardır.
Kitapta ayrıca o günlerin insanlarının hayatından bilgiler okuyoruz. Hacı Adem ağanın çuha ve fes fabrikasını buraya kurdurup çalıştırması, Yörü Macit ile kasabanın en güzel kızlarından Gülperi’nin aşkı, Çanakkale şehidi yetimi olan çocuk Ali Murat’ın komşuları kimsesiz Ferhat dedeyle ilişkileri, limandan İstanbul’a sebze-meyve-hayvan nakillerinin serüvenleri Karamürsel’in geçmişine ışık tutan hikayelerdir.
EN FAZLA TAHRİBAT KARAMÜRSEL’DE
28 Haziran 1921 İzmit’in kurtuluş tarihidir. Geri çekilen Yunan birliklerinin bölgedeki tahribatı en fazla Karamürsel’de olmuş ve kasabada taş taş üstüne bırakılmayacak şekilde yakılıp yıkılmıştır.
İşgal sebebiyle dağlara kaçmış olan kasaba halkı geriye döndüklerinde evlerinin, bağ bahçe ve tüm varlıklarının yok edilmiş olduklarını görmüşlerdir. Bu durumu 28 Temmuz 1921 İkdam gazetesinde “kasabanın üstü kapalı yegane ev, jandarma komutanının bulup kullandığı teneke kulübe, yegane eşyası da kırık masasıdır” şeklinde yazmıştır.
Bu ve benzeri direnişler milli mücadeleye güç ve imkan katmıştır. Böylece ağustos 1921’de Sakarya Meydan muharebesi ile Yunan güçleri durdurulmuş, 30ağustos 2022’deki büyük taarruz ile de Yunan güçleri Anadolu’dan sökülüp atılmış, İzmir’de denize dökülmeleri ile zaferle sonuçlanmıştır. Bu konudaki “ Mehmetler Mustafalar ve Zafer Bayramı” yazım okunabilir.
CUMHURİYETİN 103’ÜNCÜ YILI
Kitabın önsözünü yazan Başkan Tahir Büyükakın’ın şu cümleleri çok anlamlıdır.” Gelecek nesillerimizin, üzerinde özgürce yürüdükleri bu yolların hangi bedellerle vatan kılındığını bilmesi…”
Aklın, bilimin, milli egemenliğin ve bağımsızlığın temelleri üzerine kurulmuş olan cumhuriyetimizin 29 Ekim’de 103’üncü yılını kutlayacağız. Bize, bu coğrafyada, son kurtuluş savaşımızda önderlik edip; hür, özgür ve bağımsız bir ülkede yaşama imkanı sağlayan başta M.Kemal Atatürk olmak üzere tüm büyüklerimizi şükran ile anar, her birine rahmetler dilerim.
Cumhuriyet bayramımız kutlu olsun
SAĞLAM KALAN TEK EŞYA- Yunanlıların, Karamürsel’i terk ettikten sonra Jandarma Komutanlığı’nın teneke binasında sağlam kalan tek eşya buydu.
FES VE ÇUHA FABRİKASI- Karamürsel’de bulunan fes ve çuha fabrikası, 1900’lülerin bölgedeki işadamlarının kurduğu önemli sanayi kuruluşuydu.
CEPHANE NAKLİ- Karamürselliler, Kurtuluş Savasında önemli mücadeleler vermişti. İstanbul’dan gelen silah ve mühimmatlar, imece usulüyle Anadolu’ya kağnılarla böyle nakledilmişti.
