Cismanî / bedensel saadet ve mutluluk üç temel esas üzerinde yükselir.
Bu esaslar: Mesken / oturulan yer, ekl / yemek içmek ve nikâh / evlenmedir.
Bir de bunların devamlı olmasıdır. Çünkü devam etmezse zıddına dönüşür.
x
Mesken’in en lâtifi, hoş ve çekici olanı, dört tarafı türlü türlü gül ve çiçeklerle süslenmiş,
Bağ ve bahçelerinin içinden, şırıl şırıl sular akan kasr ve köşklerdir.
x
Saadetn ikinci esası olan ekl ise:
Yiyecek kuvvet verdiği için,
En iyisi, en lezizi, alışılmış olan;
İnsana garip, yabancı olmayan şeylerdir.
Çünkü ancak ülfetle, o nimetin kıymeti bilinir.
Lezzet verdiği cihetle de,
Lezzetin en büyük lezzeti yenilenmesindedir.
x
Saadetin esaslarından nikâh ise:
İnsanın en fazla ihtiyacını tatmin eden,
Kalbine mukabil bir kalbin, mevcut bulunmasıdır ki;
Her iki taraf, sevgilerini karşılıklı göstersinler
Ve lezzetlerde birbirine ortak,
Gam ve kederli şeylerde de yekdiğerine yardımcı olsunlar.
Kalplerin en lâtifi, en şefkatlisi kadın kalbidir.
Fakat kadın ile ruhî geçimi tamamlayan,
Kalbî ünsiyet ve ülfeti sağlayan,
Sûrî ve zahirî / görünüşteki arkadaşlığı samimîleştiren,
Kadının iffetiyle;
Çirkin ahlâk ve kötü huylardan temiz ve pak bulunması
Ve çirkin arzulardan uzak kalmasıdır.
x
Elemli, kederli âlemde pek büyük lezzet ve faydalar olsun da,
Lezzetler yeri olan, ebedî saadet yeri öteki âlemde;
Daha nezih, daha güzel imkânların olmaması; olacak şey mi?
Bu âlemde lezzet, elemin sona ermesinden hâsıl olur.
Fakat, “Âhiret’te elem yoktur!” denirse, deriz ki:
Elemin def’i; lezzetin sebeplerinden, sadece biridir.
Yoksa ondan ibaret değildir.
Üstelik ebedî âlem, bu âleme benzetilemez. Aralarında sayısız farklar vardır.
Cennet nimetleriyle dünya nimetleri arasında, yalnız benzerlikten söz edilebilir.
İbni Abbas’ın dediği gibi:
“Cennette dünya meyvelerinin yalnız isimleri vardır.”
Yani, isimleri birdir, fakat lezzetleri ayrıdır.
Velhasıl:
“İnsan, ebed (devamlı var olmak) için yaratılmıştır.
Onun hakikî lezzetleri, ancak marifetullah (Allah’ı tanımak, anlamak ve bilmekde),
Muhabbetullah (Allah sevgisi, O’na karşı duyulan sevgide ve)
İlim gibi umur-i ebediyede (ebedî, sonsuz ve sürekli işlerde)dir.”
