Geçen hafta içinde Altunizade Kültür Merkezinde, Tarihçi, Türk Müziği Sanatçısı ve Hocası olan İncila Bertuğ‘un sunumuyla yakın tarihimize bir musiki yolculuğu yaptık.

Önce Altunizade semtine ismini veren Altunizade İsmail Zühtü Paşa‘nın köşkünde yaşayanların tarihçesi ve bu köşkün misafirlerinin Türk Müziğine verdiği eserler…

Daha sonra ise gazeteci Burhan Felek‘in yaşadığı muhit etrafında örülmüş bir musiki gezintisi idi bu. İncila Bertuğ‘un çok önemli bilgiler verirken, aynı zamanda izleyicilere hoş bir zaman geçirten sunumu çok başarılıydı.

Son senelerde şahit olduğum en harika müzik şöleni idi. Benim de bir mensubu olduğum, Tüpraş Türk Sanat Müziği Koromuzda Şefimiz olan Çiğdem Yarkın‘ın sadece kanun ve kemençe eşliğinde söylediği eserleri dinlemek etkileyici idi.

Türk Sanat Müziği eserlerini beste gibi ağır formlarda da, şarkı ve türkü formundaki eserlerde de klasik tavırdan ayrılmadan, ancak batı icrasının müziğimize kattığı teknikleri de kullanarak icra eden Çiğdem Yarkın, bir kere daha gösterdi ki son dönem solistleri içinde yüz akımız olan bir sanatçı.

Sazlar eşlik ettiği sese saygılıydı. Billur gibi bir sesin net telaffuzunu ve solistin eserle özdeşleşen duygusunu aksettirmekte olan tınısını kapatmamaya özen gösterdiler.

Temiz, net, eserlere süsleme, goy goy ilave etmeden, kendini ön plana çıkarma gayretkeşliği içinde olmadan bir okuyuş…

Sade bir kıyafet, zarif bir sahne duruşu, okuduğu her biri muhteşem birer abide olan musiki eserlerinin büyüklüğünün farkında olan ve bu büyüklüğü aksettirmekten başka amacı olmayan bir icra. Sadelik İçinde İhtişam.

“Yeni nesle tarih böyle anlatılmalı” ve “Türk Sanat Müziği eserleri hep böyle icra edilmeli” dedirten iki büyük ustaya saygı ve şükranlarımı sunuyorum.

Sağolasın İncila Bertuğ, iyi ki varsın Çiğdem Yarkın…

*****

Şehirlerde Yaşayan Köylü Zihniyetliler

Türkiye’nin en önemli meselelerinden birinin “köylü zihniyeti” tarafından yönetilme problemi olduğunu düşünüyorum.

Türkiye eski Türkiye değil. Artık nüfusumuzun yüzde 77’si şehirlerde yaşıyor. Fakat şehirlerde yaşamak şehirli olmaya yetmiyor.

Köylülük kötü bir şey değil. Çoğumuzun kökeni köy. Oradan çok önemli değerlerimizi kazandık. Ancak şehirlerde uzun yıllar yaşayıp hala köylü kalmak ne kadar doğru?

“Şehir, üretken, yenilikçi, bilim, sanat, kültür, özgün düşünce gibi değerlerin filizlenip yeşerdiği, modern ve medeni yer; şehirli ise çözüm üreten, sürekli değişen ve kendini yenileyen ama öz değerlerini de asla inkâr etmeyen, fikri hür insan demektir.”

Şehirlileşme toplumsal baskının azaldığı, bireye ve topluma saygının geliştiği bir süreçtir. Aşiretin, ağanın, ailenin, şıhın, “köylü ne der” baskısının kalmadığı şehirde birey olma bilincinin gelişmesi beklenir.

Hz. İsa “Köyden peygamber çıkmaz” derken şehirli olmanın bu özelliklerini vurgulamak istemiş olmalı. Hazreti Mevlana da “Köyü mesken tutmak aklı mezara koymaktır” derken köylü ve şehirli olmanın bir mekânda yaşamak değil, bir zihniyet meselesi olduğunu anlatıyor gibi.

Bu söz şehirde yaşadığı halde aklını mezara koyanların şehirli sayılamayacağının da işareti.

İnsan köyde yaşarken şehirli, şehirde yaşarken köylü zihniyetine sahip olabilir.

Bu manasıyla “ne şehirlerimiz şehir gibi, ne şehirde yaşayanlarımız şehirli gibi.” Okuyup yazmış olanlarda ve hatta önemli makam ve mevkileri işgal edenlerde de şehirlileşememişlerin oranı hiç de az değil.

Birey olamamış, iradesini birilerine devretmiş, seçimlerde oyunu verirken dahi kendi karar veremeyen, başkalarının talimatına göre hareket eden bir insan tipi yaygınlaştı. Bunlar şehirde yaşasa bile şehirli zihniyetine sahip değildir.

Şehirlerimizin kocaman birer köy haline gelmesi de, sanattan, düşünceden, kültürden uzak bir hayat yaşayanların oranındaki yükseklik de bunların eseri.

Bölünme riski olan bölgemizin şehirleşme açısından geri kalmış olması tesadüf değil.

Büyük şehirlerde yaşayıp hayatında hiçbir kültür ve sanat etkinliği izlememiş insanlarımızın yoğun olduğu varoşlarda sosyal problemlerin çokluğu da bir rastlantıdan ibaret değil.

Demek ki orijinal bir şehir kültürü oluşturmada pek başarılı değiliz.

Çünkü kültür ve sanat, hayatımızda yeterince bir ağırlık taşımıyor.

Bu sebeple şehirlileşmemize hizmet eden, ortak bir kültür ve sanat zevki inşa ederek bölünmez bir millet olmamıza katkı sağlayan İncila Bertuğ ve Çiğdem Yarkın gibi sanatçılarının varlığı ve icraatı beni heyecanlandırıyor.

*****

Müzeyyen Senar ve Sadettin Kaynak’lı “Nasreddin Hoca Düğünde” Filmi

İncila Bertuğ sunumu esnasında bir siyah beyaz film parçası gösterdi. Sinema sektöründe çalışan bir dostu, çöpe atılmak üzere olan malzemeler arasında, bir küçük film parçası bulduğunu söyleyerek İncila Hanım’a seyrettirmiş.

Bu film parçasında ünlü bestekâr Hafız Sadettin Kaynak da gözükmekte. Malum Sadettin Kaynak bir hoca, daha sonraları Sultanahmet Camiinde imamlık da yapmış İlahiyat Fakültesi mezunu bir din görevlisi. Aynı zamanda, hem klasik formlarda besteler, şarkılar, ilahiler ve hem de yerli ve Arap filmlerine film şarkıları da bestelemiş dahi bir bestekârdır.

Kaynak’ın kendisinin göründüğü tek film bu. Filmde Sadettin Kaynak’ın yönettiği saz ekibi eşliğinde, bu pazar kaybettiğimiz efsane sanatçı Müzeyyen Senar (22-25 yaşlarında iken) bir eseri icra ediyor.

“Nasreddin Hoca Düğünde” filminin senaryosunu Burhan Felek yazmış. Yönetmenliğini 1940 yılında Muhsin Ertuğrul‘un yapmaya başladığı filme, Nasreddin Hoca rolünü oynayan Hazım Körmükçü‘nün rahatsızlanması üzerine uzunca bir süre ara verilmiş. Filmi Ferdi Tayfur 1943 yılında bitirmiş. Filmde bir sünnet çocuğunu oyalamak için düzenlenen çeşitli eğlenceler gösterilmekte ve Nasreddin Hoca fıkraları canlandırılmakta imiş.

İlginç olan Müzeyyen Senar‘ın seslendirdiği eserin Sadettin Kaynak‘ın Türk Müziğinin büyük formlarından, icrası ustalık isteyen, sanat değeri yüksek “beste” formunda bir eseri olmasıydı. Sıradan halk kitleleri için yapılmış bir eğlenceli filmde bu “beste“nin okunması o dönemin kültürü açısından bir gösterge olsa gerektir.

Aynı “beste”nin Çiğdem Yarkın tarafından büyük bir başarıyla icra edilmesi ise programı taçlandıran güzel bir sürpriz oldu.

İncila Bertuğ, bu film parçasını seyrettikten sonra, elindeki bir fotoğraftaki Müzeyyen Senar’ın kıyafeti ve görünümü ile birleştirince bunun “Nasreddin Hoca Düğünde” filmi olduğunu keşfetmiş.

Kültürümüzün önemli figürlerinin yer aldığı bu filme dair bilgileri ortaya çıkararak paylaşan İncila Bertuğ’un heyecanı görülmeye değerdi.

İşte şehirlilik kültürü böyle bir şey. Eseri yapmak yetmiyor, alınan emaneti geliştirerek toplumla ve gelecek nesillerle paylaşmak bir şehirlilik kültürü.

Sadettin Kaynak da şehirli idi. “Halk musikimizin bölgesel motiflerini derinlemesine incelemiş, şarkı ile türkü arası bir özellik taşıyan eserlerinde ustalıkla kullanmıştı.” Kültürümüzün mayalandığı köylerde üretilen eserleri geliştirerek gelecek nesillere taşımıştı.

Bugün ise birçok okumuş cahil köylülüğünü muhafaza etmeyi bir marifet saymakta.

İnsanoğlu dünden bugüne hiç kendi kendine kalmamış hep bir oluşuma ya da düşünce grubuna dahil olma ihtiyacını hissetmiştir. Böylece kendini güvende hissetmiş ve topluluk içinde bir birey olarak var olma duygusu, kendi varlığını muhafaza etmesinde bir koruma çemberi gibi etrafını sarmıştır. Bu var oluş bazen öylesine benliğini sarmıştır ki insanoğlunun, kendi düşünce yetisini kaybedip adeta sürüyü takip eden koyun gibi şuursuzca kaptırmıştır kendini akışı sorgulamaya gerek dahi duymadan. Tabii ki yalnızlık Allah’a mahsus, insan insanla vardır elbette. Fakat varlığını bir kenara bırakıp sadece bir grup içinde var olmak adına maddeleşmek ne kadar doğrudur?

Her insanın dünyaya açılan penceresi farklı olabilir. Farklılıklar zenginliktir faydaya hizmet ettiği sürece. En nihayetinde iyiliğe hizmet etmek ister düşünceler.  Fakat insanın hiçbir sorgulama yapmadan içinde bulunduğu oluşumun hatalarını görmemesi, adeta bir taraftar edasıyla kendini bağlaması bir benlik yitmesi değil de nedir?

Eleştiri güzel bir faaliyettir aslında. Çünkü eleştirmek aslında objektif bakmaktır. Hataları görüp dile getirmek daha da ileriye götürür geliştirir fikirleri. Kötü niyetin tezahürü değildir eleştirmek. Bazen hata aramak olarak da ifade edilir ama aslında ilerlemek ve fikren gelişmenin en büyük anahtarıdır nesnel bir şekilde eleştiri yapabilmek.

Düşüncemizi korkmadan geliştirebilmek dileğiyle…

1989 yılında doktora tezimi yazarken, okuyup öğrendiğim bir gerçek hala aklımdadır. “Teknolojik gelişmeler öyle hızlı bir şekilde olur ki, tozu dumana katarak gelir. Homurtusu çok uzaklardan duyulur. Uyum sağlayabilenler, başarılı olurlar, uyum sağlayamayanlar ise, tozun dumanın içinde kaybolur giderler.”

Teknoloji üreticilerinin işi gücü ar-ge çalışmaları yapmaktır. İnnovatörler artık tasarlayacakları yenilikleri insanlara anket yaparak sormuyorlar. Kendilerini de tüketici yerine koyarak, kimsenin aklına fikrine gelmeyecek özelliklerde teknolojik icatlara imza atıyorlar. Ürettiklerini hayatımıza öyle bir sokuyorlar ki, uyum sağlayamayan veya kulaklarını tıkayanlar bir müddet sonra, topluma yabancılaşmaya veya hayatlarında gerekli olan bazı işlemleri yapamamaya başlıyorlar.

Günümüzde herkesin kullanmaya mecbur bırakıldığı, sosyal medya unsurlarından en önemli ikisi, facebook ve akıllı telefonlardır. Bunları kullanmamakta hala direnen var mı bilmiyorum ama okul işlemlerinin, banka işlemlerinin, devlet işlemlerinin birçok yere müracaat verilerinin yerine getirilmesinde sosyal medyayı kullanma zorunluluğumuz vardır.

Zaten söz konusu teknolojik gelişmelere imza atanların amaçlarının başında, ürettikleri ürünlerin mümkün olduğu kadar çok insan tarafından kullanılması ve sonucunda da, yüksek düzeyde paralar kazanılması gelmektedir.

Günümüzde cep telefonu kullanmayan kalmadı. Genç nesil ise, planlı programlı olarak belirli bir zaman diliminde “pazarın kaymağını alarak” yeni ürünleri piyasaya süren teknoloji üreticilerine dört-beş ayda, hadi diyelim bir yılda yenileyerek, yeni teknolojilere ayak uydurmaya gayret etmektedir.

Gerek gösteriş, gerek rekabet, gerek daha üstün işlemler yapabilme, gerek en önde olabilme, gerek egosunu tatmin etme gibi saiklerle, eldeki  akıllı cihazlar sürekli yenilenmektedir. İnternet hizmetine ulaşımın kolaylaşması, ucuzlaması ve bazı işlemlerin yürütülmesinde vazgeçilmez olması, söz konusu amacı hızlı bir şekilde kamçılamıştır.

Sosyal medyanın sayısız faydası vardır. Dost ve arkadaşlarla hızlı ve etkin iletişim kurma, ölüm-doğum gibi haberlerin hızla duyurulması, yetenekli insanların hünerlerini kısa sürede birçok kimseyle paylaşabilmesi, her türlü reklamın kolayca yapılabilmesi, merak edilen kişi ve konulara hızlıca ulaşılabilmesi vb. gibi konularda yabana atılamaz faydaları vardır.

Ancak, kötü amaçlarla kullanılması, teşhircilik, röntgencilik, terbiyesizlik, ağır şaka, dalga geçme, hayatın gerçeklerini “ti”ye alma, suistimal, hesapları ele geçirme, sarkıntılık, tehdit etme, rencide etme, gizli kalması gerekenleri ifşa etme, şantaj sebebi olarak kullanma, gerçeği saptırarak veya abartarak ifşa etme vb. gibi yıkıcı ve zarar verici etkilerini de unutmamamız gerekiyor.

Ayrıca, zaman hırsızlığı yapması, durağan bir hayata geçirerek ataletin pençesine atması, geyik muhabbeti yapılarak kıymetli zamanın öldürülmesi, gereksiz tartışmalara dâhil olarak, kavgalara ve kinneşmelere sebep olması, istemediğimiz görüntüleri izleme zorunda kalmamız, bizi hiç ilgilendirmeyen özel yaşantılarla ilgili yazı ve görüntülere zaman harcamak durumunda kalmamız vb. gibi birçok negatif etkileri de bulunmaktadır.

Toplumsal ve sosyal hayatta çok iyi bilmemiz bir gerçek vardır: “Getirisi yüksek olan şeyin, götürüsü de yüksektir.” “Getirisi düşük olan şeyin, götürüsü de düşüktür.” Bu konu risk alma hususunda da geçerlidir. Yüksek risk alan birisi kazanırsa yüksek kazanır, kaybederse de yüksek kaybeder. En önemli örneği de menkul kıymetler borsadır. Yüksek parayla girerseniz, kazancınız da kaybınız da o oranda yüksek olur.

Ağır sonuçlar doğuracak zararlarına rağmen, faydalarından yararlanmak ve gündemden düşmemek adına, sosyal medyayı kullanmamız gerektiğine itiraz edileceğini zannetmiyorum.

Nasıl ki, televizyonlar ilk çıktığı zaman,  negatif yönlerinden dolayı kullanmamakta direnenlerin hepsi sonuçta pes etmişlerdir. Eğer, hala sosyal medyaya direnenler var mı bilmiyorum ama onlar da günün birinde mutlaka pes edeceklerdir.

Peki, ne yapmalıyız?

–         Sosyal medya ve akıllı telefonları mutlaka rasyonel, etkin, verimli ve rantabl bir şekilde kullanmalıyız.

–         Yüksek kaliteli amaç ve hedeflerimize ulaşabilmek için, onları araç olarak kullanmalıyız. (İş müracaatı, yazdıklarımızı kitlelere ulaştırmak, duyuru ve ilanlarımızı yaymak, eski dost ve arkadaşlarımıza ulaşmak, ürün ve hizmetlerimizi pazarlamak, hünerlerimizi paylaşmak, acil ilanlarımızı duyurmak, eğitimimize – işimize ve ilişkilerimize destek sağlamak vb. için).

–         Sosyal medya kullanımını bizim irademiz akıllı ve etkin bir şekilde yönetmeli, onun girdabında kaybolup gitmemeliyiz.

–         Sosyal medya kullanımında ölçüyü ve dengeyi kaçırmamalıyız.

–         Mutlaka kaliteli yaşamımıza üstün katkılar sunacak bir şekilde kullanmalıyız.

Peki, neleri yapmamalıyız?

–         Sosyal medyaya günde ayıracağımız zaman,  makul ve hak ettiği bir süreyi asla aşmamalıdır.

–         Kaliteli yaşamımız için önemli olan görev ve sorumluluklarımızı geriye iteklettirecek kadar hayatımıza girmemelidir.

–         Dost ve arkadaşlarımızla, sevdiklerimizle, aile yakınlarımızla iletişimi azaltacak, sevgi sunumu ve paylaşımına zarar verecek kadar zaman ayırmamalıyız.

–         Bize anormal gelen bazı paylaşımlar, bazı insanlara normal gelebilir. İnatlaşarak ve iddialaşarak kavga ortamına sürüklenmemeliyiz.

–         Birilerinin şaka niyetiyle paylaşımı diğerine çok olumsuz bir şekilde etki yapabilir. Bunlara verilecek cevapların yeni kavga ve negatif sonuçlara sebebiyet vermeyecek hassasiyette olmasına dikkat edilmelidir.

–         Günde 8 saat kaliteli gece uykumuzu, sevdiklerimize ayıracağımız yüksek kaliteli ve anlamlı zamanı, görev ve sorumluluklarımızın gereklerini, spor ve egzersizlerimizi, kişisel bakım ve hijyenimizi, üretim ve paylaşımlarımızı, yardımlaşma ve dayanışma eylemlerimizi, kariyer ve gelecek planlamalarımızı, velhasıl önem arz eyleyen bütün işlerimizi, sosyal medyanın insafına terk etmemeli, janjanına ise, asla feda etmemeliyiz.

–         Mutfağımızdaki bıçağı gerektiği gibi kullanmadığımız zaman elimizi kesiyor veya kaza ile üzerine düştüğümüz zaman, ölümcül yaralar açabiliyor diye, kullanmaktan nasıl vazgeçmiyorsak; sosyal medya ve akıllı telefonlarımızı da olumsuz yönlerine dikkat ederek, irademizi tümüyle teslim etmeyerek ve hayatımıza kalite ve anlam katmasını sağlayarak kullanmaya devam etmeliyiz.

–         Asla ve asla “ayranı yok içmeye..”,  “kuyruğu dik tutma”, “hava atma” ve “egomuzu tatmin etme” gibi olumsuz düşünce ve eylemlerin peşine düşerek; başkalarını  küçük görme, aşağılama, rencide etme, değersizleştirme sığlığına düşmememiz gerekir.

Selam, sevgi ve dualarımla.   Allah’a (cc) emanet olunuz.