Aluşta’dan (1) esen yeller yüzüme vurdu

Çocukluğumda büyüdüğüm eve gözyaşım döküldü.

Ben bu yerde yaşayamadım

Gençliğime doyamadım

Vatanıma hasret kaldım

Ey güzel Kırım.

Geze geze doyamadım her yerleri göremedim

Vatanıma hasret kaldım

Ey güzel Kırım

Bahçelerinin meyveleri bal ile şerbet

Sularını içmeye doyamadım ben.

Yeşil dağlar güldü bana

Dönüp geldi Tatar sana

Kucağını aç sen bana

Ey güzel Kırım.

(1)   Aluşta: Kırım’ın, Karadeniz’de 90 kilometre sahili olan, 37.000 nüfuslu şirin bir sayfiye kasabasıdır.

(2)   Kırım Türklerinin vatan sevgisi ile dopdolu bu güzel türküsü, Kırım sevdalısı güzide üç insanımızın; Prof. Dr. Nevzat Yalçıntaş, Mehmet Cemal Çiftçigüzeli ve Zafer Karatay’ın müştereken hazırladıkları kitaba isim olmuş: ‘Kırım Ey Güzel Kırım’

Kitap; Prof. Yalçıntaş’ın ‘Önsöz’ü ile başlıyor. Hocamız 5 sayfaya, 1438 yılında Hacı Giray tarafından kurulan Kırım Hanlığı’nın 345 yıllık tarihini sığdırmış.

Prof Yalçıntaş, sonraki sayfalarda 18 Mayıs 1944 Sürgün Faciası’nı, Kırım Türklerinin sürgün yıllarını, vatana dönüşlerini, kendisine has üslubu ile özetledikten sonra Kırım Türklerinin isteklerini, Kırım gezilerinden edindiği intibaları naklediyor. 70 yıl sonra Kırım’da okunan ilk ezanın heyecanı, yaşayan kadar okuyanı da duygulandırıyor.

Memnuniyetle öğreniyoruz ki Kırım’da, Rusların, Ukraynalıların genel nüfus içerisindeki oranları düşerken, Kırım Türklerinin oranı yükselmektedir.

Tarihî Türk yurdu olan Kırım toprakları; çakı bıçağı dâhil, hiçbir silah kullanılmadan, imandan gelen vatan sevgisiyle kazanılmış bir zaferle yeniden Türklere yurt olmuştur. Genel nüfus içerisinde % 16’lık paya sahip Kırım Türkleri Kırım’ı, bütün sıkıntılarına, imkânsızlıklarına rağmen Türkleştirmeye çalışıyorlar. Türkiye’nin desteğine ihtiyaçları var. İhtiyaçlarını karşılamak bizim boynumuzun borcudur. Bugün Kırım’a sahip çıkamaz isek, yarınlarda sahip çıkacağımız anavatanımız da olmayabilir.

Kitabın ikinci yazarı Mehmet Cemal Çiftçigüzeli; ‘Üç Kırım’ı anlatıyor. Bir Kırımlının trajik hikâyesini usta bir kalemden okuyorsunuz. Yüreğiniz dayanabilirse, gözyaşlarından satırları görebilirseniz…

Aziz Dost Çiftçigüzeli, mükemmel bir gözlemci, usta bir yazar. Kısacık bir gezi süresinde Kırım’ın tarihini, Kırım Türklerinin özelliklerini, hasletlerini, vatan hasretlerini, duygularını en ince

detaylarına kadar belirleyip düzgün ifadelerle okuyucuya aktarıyor. Satırlarını şiirlerle, türkülerle renklendirip zenginleştirerek…

Asıl zenginlik de gönlünden geliyor.

Kitabın üçüncü yazarı: Program Yapımcısı, TRT İstanbul Televizyonu eski Müdürü, Yazar ve Emel Kırım Vakfı Başkanı, Kırım Türklerinin, ‘Ak topraklar’ olarak andıkları Türkiye’deki yolbaşçısı Zafer Karatay’dır.

Karatay, Kitabın son 13 sayfasında;

*Kırım’ın önemi ve Kırım Türklerinin mücâdelesi *Türklerin Kırım’a gelişleri *Kırım Hanlığı’nın kuruluşu *Türk dünyasında aydınlanma: İsmail Bey Gaspıralı

başlıklı makalelerle Kırım Türklerinin 1000 yıllık tarihini bir başka açıdan ve ilim adamı titizliği ile anlatıyor. Karatay’ın verdiği bilgilerden; tarih boyunca bölgeye hâkim olan milletler içerisinde Kırım’a karakteristik kimlik kazandıran topluluğun Türkler olduğunu, Kırım’ın, bir biri ardına gelen Türk kavimlerinin müzesi olarak kabul edildiğini öğreniyoruz.

Zafer Karatay, kendisine ayrılan bölümün sonunda; Kırım’da bir güneş gibi doğan Gaspıralı İsmail Bey’in Türk dünyasını nasıl ısıtıp aydınlattığını mısra-ı bercestelerle anlatıyor.

‘Ey Güzel Kırım’, güzel üç insan tarafından kaleme alınan; Yavuz Bülent Bâkiler’in anlatımıyla: ‘Bir büyük destanla birlikte, Kırım topraklarına, Kırım Türkü’nün adını yeniden yazmaya çalışanların’ hikâyesidir. İnancın ıstıraplara merhem olduğu, ümitlerin hüzünleri boğduğu, göz pınarlarının kâh acıdan kâh sevinçten dolduğu, sel olup taştığı içli ve müjdeli bir hikâye…

13,5 X 23 santim ölçülerinde, 256 sayfalık kitabın son 8 sayfasında, kuşe kâğıda basılı l4 adet renkli fotoğraf bulunuyor.

POSTİGA YAYINLARI: Maltepe Mahallesi, Litros Yolu, Fatih Sanayi Sitesi Nu: 12/74 Topkapı İstanbul. Telefon: 0.212-501 71 07 Belgegeçer: 0.212-613 68 96 www.postigayayinlari.com e-posta: bilgi@postigayayinlari.com

Prof. Dr. NEVZAT YALÇINTAŞ:

Prof. Dr. Nevzat Yalçıntaş 1933 yılında Ankara’da doğdu. İlk ve Orta öğrenimini Ankara’da yapan Nevzat Yalçıntaş, Ankara Ticaret Lisesi’nden mezun olduktan sonra İstanbul Yüksek Ticaret ve İktisat okulunu 1954’de bitirdi. Fransa Caen Üniversitesi Hukuk ve İktisadî İlimler Fakültesi’ndeki doktorasını 1957 yılında pekiyi dereceyle tamamladı.

Akademik hayatına Ankara’da başlayan ve kısa bir süre sonra İstanbul Üniversitesi’nde görev alan Nevzat Yalçıntaş, 1962-1963 yılları arasında doçentlik çalışmaları için İngiltere’de Londra Üniversitesi London School of Economics and Social Sciences’de bulundu.

Prof. Dr. Nevzat Yalçıntaş, 1958 yılında Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü’nde İktisat Uzmanı olarak ilk defa devlet görevine başlamış, arkasından sırasıyla; 196-1998 yılları arasında İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Öğretim Üyeliği, 1968-1970 yıllarında Devlet Planlama Teşkilatı Sosyal Planlama Daire Başkanı, 1969-1970 döneminde Vekâleten İktisadî Planlama Daire Başkanı, 1973-1975 yılları arasında Avrupa Göçmen İşçiler Kurulu Üyeliği, 1975 yılında TRT Genel Müdürlüğü görevlerinde bulundu. 1982-1986 yılları arasında İslam Kalkınma Bankası Araştırma ve Eğitim Enstitüsü Kurucu Başkanlığı, 1986-1990 yıllarında Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Başkanlık Baş Müşaviri ve Yüksek İstişare Kurulu Başkanlığı yaptı.

1999 Genel Seçimlerinde TBMM’ne İstanbul Milletvekili olarak girmiştir. 2000 yılında Cumhurbaşkanlığına aday olan Prof. Dr. Nevzat Yalçıntaş, 2002 genel seçimlerinde AK Parti’den tekrar İstanbul Milletvekili seçilmiştir. Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde bulunduğu dönemde, Avrupa Güvenlik ve İş Birliği (AGİT) Parlamentosu’nda Başkan Yardımcılığı ve Türk

Grubu Başkanı ayrıca Türkiye-Rusya Parlamentolar arası Dostluk Grubu Başkanlığı görevini yürütmüştür. 2007 genel seçimlerinde ise kendi isteği ile milletvekili adayı olmamıştır.

MEHMET CEMAL ÇİFTÇİGÜZELİ:

1945’te Kilis’te doğdu. Kartalbey İlkokulu ve Kilis Orta Mektebi’ni bitirdi. Kilis Huduteli Gazetesi’nde yazılar yazmaya başladı. Gaziantep Yeni Ülkü Gazetesi’nin Kilis Muhabirliğini yaptı. İstanbul Vefa Lisesi’nden mezun oldu.

İİTİA Gazetecilik ve Halkla İlişkiler Yüksek Okulu’ndan 1968’de ve İstanbul Basın Yayın ve Radyo-Televizyonculuk Yüksek Okulu’ndan 1978 yılında mezun oldu. Ankara Devlet Lisan Okulu ve Tunus Habib Burgiba Yabancı Diller Okulu’ndan sertifika aldı. Yüksek tahsilini tamamlarken 1967 yılında Babıali’de Sabah’ta profesyonel gazeteciliğe başladı. 32 yıl metin yazarı, program sorumlusu, yönetici olarak TRT’de çalıştı. 2008’de emekli oldu. Zaman Gazetesi’nin kurucu yazarı oldu, Kulis’ler yazdı, röportajlar yaptı. Türkiye Gazetesi’nde 12 yıl Ayhan Katırcıkara imzasıyla Fantezi ve Kulis yazıları kaleme aldı. Yayınlanmış 20 kadar kitabı vardır. Türk Cumhuriyetleri bağımsızlığını kazanınca tümüne giden ilk yazarlardan biri oldu. Mehmet Akif Ersoy Fikir ve Sanat Vakfı’nın kurucuları arasında yer aldı. Halen Vakfın Mütevelli Heyeti başkanıdır.

ZAFER KARATAY:

2 Ekim 1958 Ankara doğumlu. İlk, orta ve liseyi Ankara’da tamamladı. 1980 yılında Gazi Üniversitesi Mühendislik ve Mimarlık Fakültesini bitirdi. Sağlık Bakanlığı ve Sanayi ve Ticaret Bakanlığında çalıştıktan sonra 1986 yılından beri TRT İstanbul Televizyonunda yapımcı-yönetmen olarak görev yapmaktadır. 1989’dan beri eğitim kültür programlarının yanı sıra belgesel programlar hazırlamaktadır.

1983 yılında başladığı Kırım Türklerinin yayın organı Emel Dergisi’nin redaktörlüğünü fahri olarak sürdürmektedir. Çeşitli dergi ve gazetelerde Kırım Türkleri ve Türk Dünyası ilgili yayınlanmış pek çok makalesi bulunmaktadır. Kırım Tatar Millî Meclisi’nin kurulduğu 1991 yılından beri Türkiye Temsilcisidir. Emel Kırım Vakfı Başkanı, Gazeteciler Cemiyeti üyesi olup, Almanca ve İngilizce bilmektedir. Ayrıca, Kırım Tatar, Kazan Tatar, Özbek, Kazak Türk lehçelerini konuşabilmektedir.

Zafer Karatay, 2006 yılında İstanbul Televizyon Müdürlüğü görevine getirildi. 2008 yılında Müdürlük görevini belgesel yapmak için istifa ederek bıraktı ve halen belgesel projeler üretmektedir. www.internethavadis.com haber sitesinde köşe yazarıdır.

ŞİFANIN ŞİFRESİ:

Son yüzyılda kronik hastalıklar çığ gibi büyüdü. İyileşmeyi unuttuk. Şifa bize unutturuldu!. Batı, sağlık problemlerinin hangilerine çare bulabiliyor? Kronik hastalıkların pençesinde can çekişen çaresiz insanların şifası bu yüzyılda hangi menfaatlere kurban ediliyor? Ya hekimlik, ilaç lobisnin seçmece ilaçlarının zabıt kâtipliğini mi yapıyor?

Klasik tıp binlerce yıllık şifalı bitkiler ve uygulamalardan oluşan mirası elinin tersiyle bir kenara itiyor. Oysa şifanın şifresi, Batı tıbbına arkamızı dönmeden, hastalığı değil hastayı tamamlayıcı tedavi yöntemleriyle iyileştirmekte yatmaktadır. Bunu yaparken de manevî zırhımızı dualarla güçlendirmektir.

Erdinç Dinçer, Şifanın Şifresi isimli kitapta şifanın şifrelerinin hayatımızda dünden var olduğunu anlatıyor ve günümüzde fark edilmesini sağlamak ve uygulandığında son derece iyi sonuçlar alınabileceğini gösteriyor.

168 sayfalık kitap, Aralık 2013’te basıldı.

HAYY KİTAP: Zeytinoğlu Caddesi, Şehit Erdoğan İban Sokağı Nu: 36 Akatlar 34335 İstanbul.

Telefon: 0.212-52 00 50 Belgegeçer: 0.212-352 00 51 www.hayykitap.com e-posta: info@hayykitap.com

TÜRK ADINI ALAN TÜRKLER:

Nurer Uğurlu, Örgün Yayınevi tarafından Aralık 2013’te yayınlanan 504 sayfalık kitabında; ilk Türkler hakkında bilgi veriyor.

Proto-Türklerle ilgili ilk ve önemli bilgiler daha çok Çin kaynaklarında yer almaktadır. Bu kaynaklar, resmî ve özel pek çok tarih kitabı şeklindedir. Bununla birlikte, bu ülkenin tarihî olaylarını yazmakla görevlendirilmiş vakanüvisler, çok eski dönemlerden başlayarak yurtlarını ilgilendiren bütün siyasî, sosyal ve askerî olayları gün gün yazmışlardır. Çinli birtakım bilginler ve tarihçiler de, özel olarak, her çağda gerek yurtlarının, gerek Çinlilerle ilişki içinde bulunan komşu kavimlerin tarihlerini, sosyal hayatlarını, kültürlerini ilgilendiren küçük, büyük sayısız eser vermişlerdir.

Altay bölgesindeki arkeolojik ve ilmî araştırmaların karşılaştırılması ve bunların Çin kültürü ile birlikte tartışılması şu gerçekleri ortaya koymaktadır: Türklerin eski ataları (proto-Türkler), Moğolistan’a ve Kuzey Çin’e Altay bölgesinden göç etmişlerdir. H’yung-nu’ların (Hunların) kültür olarak doğuya değil, Altaylara bağlı bulunmaları bunu göstermektedir.

Çin kaynaklarından yararlanılarak Türkçe olarak basılan kitaplar çoğaldıkça pek çok tarihî gerçek, gün ışığına çıkacaktır.

ÖRGÜN YAYINEVİ: Nur-u Osmaniye Caddesi Nu:28 Eminönü / Cağaloğlu, Fatih, İstanbul.Telefon: 0 212 526 37 34 Belgegeçer: 0 212 526 37 34 e-posta: info@orgunyayinevi.com.tr www.orgunyayinevi.com.tr

ORTAÇAĞ MÜSLÜMAN COĞRAFYACILARINDAN SEÇMELER Türklerin Yaşadığı ve Türklere Komşu Olan Bölgeler

Ötüken Yayınları’nın ‘Dinî Araştırmalar ‘ serisinden yayınladığı eser, İlahiyatçı Prof. Dr. Merhum Yusuf Ziya Yörükân tarafından derlenip Türkçeye çevrilmiş, Prof. Dr. Mehmet Şeker, Yrd. Doç. Dr. Ali Ertuğrul, Yrd. Doç. Dr. Tahsin Koçyiğit ve Dr. Süleyman Özkaya tarafından yayına hazırlanmış.

Kasım 2013’te 16 X 23,5 santim ölçülerinde Birinci hamur kâğıda basılı kitap, 528 sayfadır.

‘Ortaçağ Müslüman Coğrafyacılarından Seçmeler ‘ isimli kitap; Merhum Prof. Yörükân’ın Anadolu’da ve diğer ülkelerde yaşayan Türk toplulukları üzerinde ve Dârü’l-Fünun İlâhiyat Fakültesi’nde yaptığı Akvam’ı İslâmiyye Etnografyası araştırmaları çerçevesinde ve sonrasında gerçekleştirdiği çalışmaların bir ürünüdür.

‘Ortaçağ Müslüman Coğrafyacılarından Seçmeler, Türklerin yaşadığı ve Türklere komşu olan Bölgeler’ adını taşıyan eser, Milâddan Sonra dokuzuncu ve onuncu yüzyıllarda yaşamış yedi Arap coğrafyacının; İbn Hurdazbih’in Kitâbü’l-Mesâlik Ve’l-Memâlik, El-Ya’kûbî’nin Kitâbü’l-Büldân, İbn Rusteh’in Kitâbü’l-A’lâki’n-Nefîse, İbn Fakîh El-Hemedânî’nin Muhtasaru Kitâbi’l-Büldân, Kudâme b. Ca’fer’in Kitâbü’l-Harâc, İstahrî’nin Kitâbu Mesâliki’l-Memâlik ve İbn Havkal’in Kitâbü’l-Mesâlik Ve’l-Me-mâlik adlı eserlerinde yer alan tasvirlerden yararlanılarak hazırlanmıştır. Türk ülkelerinin coğrafî yapısı, yerleşme düzeni dolayısıyla bu ülkelerde yaşanan sosyal hayat konusunda birinci elden bilgiler veren ve Ortaçağ Türk Dünyası’nı tanıtmaya yardımcı olan bir temel kaynaktır.

ÖTÜKEN NEŞRİYAT: İstiklal Caddesi Ankara Han Nu: 65/3 Beyoğlu 34433 İstanbul. Telefon: 0.212-251 03 50 Belgegeçer: 0.212-251 00 12 www.otuken.com.tr e-posta: otuken@otuken.com.tr

DOĞUNUN YILDIZI ALİ ŞİR NEVAÎ:

Sultan Hüseyin Baykara ve O’nun veziri diyebileceğimiz Ali Şir Nevaî, Doğu’nun yıldızlarıdır.

Bu tarihi roman daha çok, sultanın ‘Benim mektep arkadaşım, sohbet arkadaşım, kader arkadaşımsın; devletimin direğisin.’ Dediği Ali Şir Nevaî üzerinedir. Çünkü o hayatını milletine, devletine adamasıyla, birleştirici, bütünleştirici, mükemmelci özellikleriyle, Türk diline olan sevdasıyla, çalışkanlığı, verimliliği, yetenekli devlet adamlığı ve yüksek karakteriyle dünden bugüne örnek bir insandır. Bu eseri okurken, Doğu’nun 15. yüzyıl ikinci yarısındaki Türk kültür ve medeniyetine hayran kalacak, sarayın macera dolu dönemlerini ve şehzadeler mücadelesini büyük bir ibret ve heyecanla tâkip etme imkânı bulacaksınız.

Dr. Ayhan Güldaş tarafından kaleme alınan, Boğaziçi Yayınları tarafından 13, X 15,5 santim ölçülerinde 320 sayfa olarak basılan kitap Kasım 2013’te yayınlandı.

BOĞAZİÇİ YAYINLARI: Çatalçeşme Sokağı Nu: 44 Kat: 3 Cağaloğlu, İstanbul Telefon: 0.212-520 70 76 Belgegeçer: 0.212-526 09 77 www.bogaziciyayinlari.com.tr e-posta: yayin.bogazici@gmail.com

TÜRK İSLAM ÜLKÜSÜ:

Çağımızın güzel ahlak ve fazilet timsali âlimlerinden biri olan merhum eğitimci-sosyolog Seyit Ahmet Arvasi, yaşadığı dönemde Türk gençliğinin yolunu ve gönüllerini aydınlatmış bir ülkü eridir. O, gençlerin ideolojik bataklıklar içerisinde çırpındığı bir dönemde, kurtarıcı olarak ortaya çıkmış, kalemi ve sohbetleriyle kısa zamanda kendini sevdirmiş ve saydırmıştır. Fikir üretmiş ve gençlerin doğru yerde olmaları, doğru yolda ilerlemeleri için çalışmış ve başarıya ulaşmıştır.

Arvasi hoca, fikir ve düşünce hayatının çeşitli uçurumlarında dolaşan gençlerin koruyucu meleği olmuştur. Hedefini çok açık ve net bir şekilde şu veciz cümle ile ortaya koymuştur: ‘Ben, İslâm iman ve ahlakına göre yaşamayı en büyük saadet bilen, büyük Türk milletini iki cihanda aziz ve mesut görmek isteyen ve böylece İslamiyet’i gaye edinen Türk milliyetçiliği şuuruna sahibim.’ Bu ideal, Türk gençliğinin büyük bir bölümü tarafından benimsenmiştir.

‘Türklük bedenimiz, İslam ruhumuz’ sloganı ile harekete geçen gençler, yıkıcı-bölücü eylemler önünde aşılmaz setler oluşturmuşlar, Türkiye’yi kanları ve canları pahasına büyük tehlikelerden korumuşlar.

Daha önce 3 ayrı cilt hâlinde basılan kitap, bu defa, 16 X 24 santim ölçülerinde 768 sayfalık tek cilt halinde toplanmış ve Aralık 2013’te okuyucunun istifadesine sunulmuştur.

BİLGEOĞUZ YAYINLARI: Alemdar Mahallesi Molla Fenarî Sokağı Nu: 35/B Cağaloğlu, İstanbul. Telefon: 0.212-527 33 65 Belgegeçer: 0.212-527 33 64 e-posta: bilgi@bilgeoguz.com.tr www.bilgeoguz.com.tr

KISA KISA… / KISA KISA…

1-ASKERÎ TARİHTE STRATEJİK DÜŞÜNCE: M. Turgut Akad / İş bankası Yayınları 2- OSMANLI TOPLUMUNDA ÇOCUK OLMAK: Yahya Araz / Kitap Yayınevi

3- CENNETE GÖTÜREN NAMAZ: Ahmet Bulut / Timaş Yayınları

4- HENÜZ 17 YAŞINDA: Ahmet Midhat Efendi / Kapı Yayınları

5- BEYOĞLU’NUN EN GÜZEL ABİSİ: Ahmet Ümit / Everest Yayınları

Şehrimizin dünden bu güne su hizmetleri üzerinden önemli bilgilerin paylaşıldığı bir kitap ve buradan öğrendiğim ilgi çekici bilgileri paylaşacağım. Sn.Ahmet  Nezihi  Galitekin  bu çalışmasında da şehrimizin geçmişi ve bugünü ile ilgili çarpıcı bilgileri resim ve belgelerle   bizlerle paylaşıyor. Kocaeli’nin tarihine ışık tutan bu ve benzeri diğer eserleri sebebi ile kendisine ne kadar teşekkür etsek azdır.

Eser ‘Kocaeli Su Medeniyetinden damlaları’ adı altında İSU genel müdürlüğünce bastırılmıştır. Antik Roma döneminden  bugüne su hizmetleri  üzerinden   bölgemizinnin tarihine ışık tutulmaktadır.

İzmit’in en eski su kaynağı ‘Paşa suyu’ dur. İzmit’in 22 km kuzey doğusunda bulunan bu su, bir su kanalı ile  21 adet değişik büyüklükteki  su kemerleriyle dere-tepe aşırılıp şehre getirilmiştir. Romalılar zamanında yapılan bu suyolunun birçok bölümü harap olmakla birlikte su kemerlerinin bir kısmı halen mevcuttur. Türklerin şehri fethettiği 1300’lü yıllara kadar bu su kullanılmıştır. Şehrin fatihi Süleyman Paşa, bu su kaynağından beslenen çeşmeler ve 2 hamam yaptırarak halkın istifadesini genişletmiş ve suyun adı muhtemelen bu dönemden itibaren Paşa suyu namı ile bilinmektedir. Bu suyolunun bakımı 1900’lü yıllara kadar eski adı Mihaliç olan Türk ve Rumların beraber yaşadığı bugün kü Gündoğdu köylüleri tarafından yapıldığını öğreniyoruz. Bu hizmeti yapan aileler vergi muafiyeti karşılığı bu hizmeti vermişlerdir. Paşa suyu, 1931-1950 yıllarında şehrimizin Belediye Başkanlığı nı yapmış olan Kemal Öz zamanında fenni anlamda ilk şebeke suyu olarak kullanılmış ve İzmit’in 1 numaralı abonesi de kendisi olmuştur. Bu çalışma ile İzmit de 120 çeşme, 100 yangın musluğu ve 1230 abone yapılmış olduğunu öğreniyoruz. Şu anda Kocaeli’nin toplam abone sayısı 700 bin, izmit’in abone sayısı ise 150bini bulmuştur. Kitap da ayrıca su ihtiyacı karşılığında kullanılan sarnıçlar, küçüklü büyüklü 77 çeşme,27 hamam ve bunlarla ilgili 66 adet vakıf hakkında bilgi-belge ve resimler bulunmaktadır. İzmit’in 1500’lü yıllarında 20 mahallesinin bulunduğu, adlarının bugünkü gibi olduğu, Rumlar-Yahudiler ile Müslüman Türklerin birlikte huzur içinde yaşadıkları bir şehir olduğu bilgisini de öğreniyoruz. Ayrıca Sakarya-Sapanca-İzmit suyolu çalışmaları ile ilgili değişik belgeler paylaşılıyor. Eskiden Ağaç denizi olarak adlandırılan Samanlı dağları, İzmit sahilinde bulunan Osmanlı Devleti tersanesinin ağaç, İstanbul’un odun ihtiyacının önemli bir bölümünü karşılamaktadır. Bir suyolu ile bu işin daha kolay ve verimli hale getirilmesi maksatlı bu çalışmalar hakkında da enteresan bilgileri görüyoruz. Bu bilgilerden biri de bu hizmetler için Sivas’tan Ermeni taş ve bina ustalarının getirildiği, bunların daha sonra projenin askıya alınması ile Bahçeciğe yerleştirildikleri bilgisidir.

Günümüzde var olduklarını tahayyül bile edemeyeceğimiz Körfezin en ucundaki tuzlaların varlığı bilgisi, buralardaki bataklıkların kurutulma çalışmaları hakkındaki belge ve bilgiler tarihe ilgisi olanlar için zengin bir kaynak oluşturmaktadır. Su saatinin bulunmadığı devirlerde su miktarı, kalınlıkları belirli borulardan geçirilerek ölçülürmüş. Debimetre denen bu aletler lüle, kamış, masura, çuvaldız ve hilal ismiyle ölçü verirlermiş. Osmanlılar döneminde İzmit Paşa suyundan 23 masura su kullanılırmış.( 1 masura 4,5 litre/dk su miktarına eş değer) 8 masura ise bir lüle miktarında olduğu bilgisini öğreniyoruz.

Şehrimizin önemli bir diğer su kaynağı da Çene suyu dur. Derince Çenedağ’ından çıkan bu su,  Osmanlılar zamanında da bilinmekte ve o dönemde, su sakaları tarafından ahşap fıçılarla getirip satılmaktadır.  Bu sudan, Cumhuriyet döneminde şehrin çeşitli yerlerine yapılan çeşmelerle, İzmit halkının faydalanması sağlanmıştır. Bu çeşmelerden eski tren garındaki çeşme, tren yolcularımız için yakın zamana kadar hizmet vermiştir.  Çene suyu şehrimizden geçenler için, pişmaniye ile birlikte, marka değerimiz olarak bilinir. Halen bu çeşmelerin hepsi iptal edilmiştir. Günümüzde Çene suyu Derince Belediyemiz tarafından, modern tesislerde dolumu yapılarak, bardak, şişe, damacana şeklinde paketlenerek ve de yakın zamana kadar kaşık tesisi olarak adlandırılan tesislerden satılarak, içme suyu olarak kullanılmaktadır.

Paşa suyu yetersiz kaldığında Seka fabrikası-sapanca hattından beslemeler yapıldığını öğreniyoruz.1951 de ise yeni bir su kaynağı olarak Karakaya suyundan faydalanılmıştır. Sn Erol Köse (1971) döneminde ise bu hat, önemli bir su kaynağı olarak kullanılacak şekilde yeni çalışmalar yapılarak, şehrin içme suyu ihtiyacı karşılanmaya çalışılmıştır.

Bugün sorsalar “günümüzde en fazla hangi ilim dallarına ihtiyacımız var?” diye cevabım hemen “tarihçi ve sosyolog ” biçiminde olur. Diğer sektörlerde o kadar maruf insanımız var ki saymakla bitmez. Ancak sokaktaki insana birkaç tarihçi ismi sorsanız bilmez, aydınlarımız da “Prof. İlber Ortaylı ve Prof. Dr. Erhan Afyoncu” deyiverir. Veyahut buna birkaç isim daha ekleyebilir. Peki yeter mi? Kesinlikle hayır. Dolayısıyla gençlerimizden tarih eğitimi alan birini görünce hem yüreğimin yağı eriyor, hem de onu hararetle kutluyorum.

Mekteplerimizde de tarih dersimiz hem yeterli değil, hem yönetimlerin rızası kadar okutuluyor. Ortamektepte Niyazi Akşit ve Emin Oktay’ın ders kitabını okurduk. Her baskısında bazı bölümler sil baştan değişirdi. Mesela Sultan İkinci Abdülhamit Han dönemi.

Benim kuşağım tarih dersiyle iktifa etmez günün tarihi kitaplarını mutlaka okurdu. Mesela Ziya Şakir’in, Feridun Fazıl Türbentçi’nin, Turhan Tan’ın, Abdullah Ziya Kozanoğlu’nun, Nihal Atsız’ın. İsmail Hami Danişment’in eserleri bize o yaşta ağır gelirdi ama mutlaka kütüphanemize yerleştirmiştik. Her ne ise.

VAGONLARA YÜKLENEN ARŞİV

Mahir İz ve Mehmet Şevket Eygi Sönmez Neşriyat’ın Yeni İstiklal adlı haftalık gazetesini yayınlıyorlardı. Ord. Prof. Dr. Ali Fuat Başğil ve Nurettin Topçu gibi maruf muharrirler de Yeni İstiklal’de yazıyordu. Necip Fazıl Kısakürek’in Zindandan Mehmet’e Mektup’u unu da ilk defa Yeni İstiklal neşretmişti. Satır satır okudu bizim nesil. Noktasına, virgülüne varıncaya kadar hıfz etti. 1969’lı yıllarda Yeni İstiklal bir sayısında “Vagonlarla Kağıt Yapmak Üzere Bulgarlara Satılan Osmanlı Arşivleri” başlıklı bir yazı yayınlandı. Heyecanla okuduk İbrahim Hakkı Konyalı’nın bu yazısını. Yönetime karşı da hiddetlendik adeta. Kimdi bu İbrahim Hakkı Konyalı?

Ben Kilis’te doğdum.

Kilis Tarihi’ni ilk yazan Prof. Dr. Faruk Kadri Timurtaş’ın babası Kilisli Avukat Kadri (Timurtaş) oldu. Ancak Mevcudu yoktu.  Çünkü Cumhuriyetimizin ilk yıllarında basılmıştı. Kilis konumu itibariyle çok önemli bir yerdeydi. Hititler, Aramiler, Asurlular, Persler, Selefkiler, Bizanslılar, Selçuklular, Kölemenler, Osmanlılar dönemini yaşamıştı. Arkeolojik kazılarda ortaya çıkarılan eserler bunu ispat ediyordu. Hazreti Ömer Halife iken Ebu Ubeyde Bin Cerrah ordularıyla bölgeyi fethederek Bizanslılardan almış. Ancak Hristiyan Bizanslılarla Müslüman Araplar arasında savaş hep sürmüş, zaman zaman birisi, zaman zaman da ötekisi galip gelmiş. Türkler ise bölgeye 8. Yüzyılda gelmiş. Abbasiler zamanında Harun Reşit El Mehdi zamanında bölge Türk yurdu olmuş. Bazı ansiklopedilerde ise Kiris isminin o günkü lehçe farkıyla Kilis olduğu ve “efendi” anlamına geldiği yazılı.

KİLİS TARİHİ YAZILIYOR

27 Mayıs 1960 Askeri Darbesi olmuştu. Darbe sonrası Kilis Belediye Başkanı Hüseyin Münipoğlu askeri yönetimce görevden alınarak yerine genç Binbaşı Ali Demirel atanmıştı. Daha sonra ise Kilis’e kaymakam olarak tayin olunan Ali Metin Dirimtekin (1961), M. Kazım Bölükbaşı (1962) ve Ali Altuntaş (1963) Kilis Belediye Başkanlığı görevini yapmışlardı. İlk belediye başkanlığı seçimi ise 1963 Kasımının 20. gününde gerçekleşmiş, emekli Albay Celal Varış bu göreve gelmişti. Sevinen oldu, sevinmeyen oldu. Ancak bir haber herkesi tebessüm ettirmeye yetti de artı bile.

Emekli Albay Kilis Belediye Başkanı Celal Varış, İstanbul’dan ünlü Tarihçi İbrahim Hakkı Konyalı’yı getirterek Kilis Tarihi yazılmasını karar altına almış. Ben tarihe meraklıyım; sevinçten göklere uçuyorum. “Tarihçi Muharrir ve Müellif İbrahim Hakkı Konyalı Kilis Tarihi’ni yazmak üzere memleketimizde” haberini Kent ve Huduteli gazeteleri yazınca içim içime sığmıyordu sevinçten. Dedem Ethem Demircan da Şoförler Cemiyeti Başkanı ve aynı zamanda Belediye Encümeninde aza. Yaşım 16 falan. Sırf İbrahim Hakkı Konyalı’yı görmek üzere bir bahane ile dedemin yanına encümene gittim. Belediyede İbrahim Hakkı Konyalı ile hep birlikte encümende çay içiyorlar.

MUHARRİR VE MÜELLİF

Hafif kilolu,  kum desenli siyah-gri karışımı bir elbise giymiş, siyah kravat takmış, kalın çerçeveli gözlükleri gözünde, elindeki fötr şapkası ile serinlemeye çalışan İbrahim Hakkı Konyalı’yı ilk defa orada gördüm. Konuşmaları anımsıyorum encümendeki sohbette. Kilis Tarihi’ni yazacak. Mutabakata varılmış ve anlaşma imzalanmış. Telif hakkını pahalı bulanlar var encümende, “Kilis Tarihi yazılmasa da olur” diyenlere de rastlanıyor birkaç kişi de olsa. Hele birinin “Taşı mı okuyacakmış” demesi biraz gürültüye sebep oluyor. Kitabe okumayı bir azanın “kitap okuma” olarak anlaması da tartışma çıkardı “Kitap okuyacak biz de para mı vereceğiz?.” Ancaksöylenenler Belediye Başkanı’nın bir kulağından giriyor, ötekinden hızla çıkıyor. Tam tersine Celal Varış Kilis Tarihi için her türlü imkanı seferber ettiklerini anlatıyor.”Peki bu adam nerede kalacak?” diye soruyor bir tanesi. O yıllarda Kilis’te otel falan yok. Olanlar da otel gibi değil: Cumhuriyet Oteli, Kanaat Oteli, Saray Oteli tümü de Cumhuriyet Meydanı’na bakıyor. Bakıyor ama otellerimiz otel gibi değil işte. Bir aza “Bizim evde kalır Üstad “diyor. Bir başkası “Olmaz öyle şey,  Belediye’deki bir odayı kalınabilecek şekle sokarız” derken, bir başkası “Yaşlı başlı adama ayıp olur arkadaşlar” diye cevap veriyor. Bir tanesi Ulu Camii hücresini hatırlatıyor. Öyle bir tartışma başlıyor ki buna kesin çözümü İbrahim Hakkı Konyalı veriyor “Ben buraya yatmaya değil, çalışmaya, tarihimizi gün yüzüne çıkarmaya geldim. Ben nerde olsa yatarım. Siz bana, beni köylere götürecek bir cip, bir de fotoğrafçı verin yeter de artar bile.” Herkes şaşkınlık içindedir.

ABİDE VE KİTABELERİYLE KİLİS TARİHİ

Cumhuriyet Caddesi üzerindeki Turistik Lokantaya yemeye gidildi. Ben dedemden ayrılmıyorum. 1960’lı yılların  Foto İlkışık’tan sonra en havalı fotoğrafçısı Foto Şen’in genç sahibi elinde fotoğraf makinası ile Abdi Sever içeri girdi. Celal Varış, Abdi Sever’i hemen yanında oturan İbrahim Hakkı Konyalı ile tanıştırdı. “Abdi oğlum, İbrahim Hakkı Bey nereye giderse, sen de birlikte gideceksin. Gölgesi olacaksın. Her gösterdiği şeyin fotoğrafını çekeceksin. Dağı taşı birlikte dolaşacaksınız.” Abdi Sever sonradan anlattı “Bu adamcağız 70 yaşında falan. Bu dağı taşı nasıl gezecek? Hastalanır Allah korusun!” dedi ama Abdi Sever yoruldu, İbrahim Hakkı Konyalı yorulmadı. Daha sonra karısı Şefika Hanım da geldi Kilis’e. O da kocasıyla birlikte dağı taşı tepeyi, kaleyi, köyü, mezrayı, dereyi birlikte dolaştılar.Karnebi Köyüne ben de gittim. Gazeteciliğe merakımdan mı nedir, ben de gittim, bir de baktım Karnebi’deyim, Oylum’dayım. Ortaya dev bir eser çıktı. Ders kitabı boyunda resimli, 700 sahifeyi aşkın bir ansiklopedik çalışma. Fotoğraflarda Foto Şen’in logosu da var. Önsöz de Celal Varış’tan. İstanbul Cağaloğlu Alibaba Türbedar sokaktaki Fatih Matbaası’nda basılmış. Kilis Tarihi’ni ilk defa bu eserden öğrendim ben ve çoğu hemşehrim.

İŞSİZ GAZETECİDEN KONYALI’YA ASİSTAN

Aradan yıllar geçti. Üniversiteyi bitirmişim, askerliğimi yapmışım, işsiz gezdiğim günlerde Fatih Matbaası Sahibi Hilmi Kurtulmuş’un teklifi ile Tohum Bankası adlı bir araştırma yapmış, İsmail Selçuk mahlasıyla burada yayınlanmıştı. Bir hukukumuz oluşmuştu. Yeni bir teklif ile getirdi bana: İbrahim Hakkı Konyalı yeni bir çalışmaya başladı. Karaman Tarihi’ni yazıyor. O’na asistanlık eder misin?” Hemen kabul ettim. Birkaç kuruş da cebime para girecek .

Yeni İstiklal’deki o meşhur yazısından ve Kilis Tarihi’nden de tanıyorum üstadı. Hilmi Kurtulmuş, İbrahim Hakkı Konyalı’ya telefon etti. Yarın işe başlıyorum. Fatih Yavuz Selim’den treleybüse binerek Sirkeci’de indim. İlk arabalı vapurla Harem’e geçtim. Elimde adres var. Feribot’tan inince Selimiye’ya doğru yürüyeceğim. Solda bir dik yokuş var. Oradan tepeye doğru bakınca pembe boyalı bir apartıman göreceğim. Karlık Apartımanı. “Hele bir oraya gideyim, bulurum” diyorum kendi kendime. Öyle de oluyor.

Kızkulesi ayağımın altında gibi. Topkapı Sarayı öylesine muhteşem görünüyor. Galata Kulesi, Haliç de öyle. Sultanahmet ve Ayasofya’nın minarelerini görüyorum. Vapurlar birbiri ardından geçiyor Boğaziçi’nde. Tam yaşanacak yer galiba!. İlhan Engin’in “İstanbul’da Aşk Başkadır”ı gözümün önüne geliyor, Dr. Alaattin Yavaşça’nın “Boğaziçi şen gönüller yatağı” dudağıma konuk oluyor. İnsan burada şair olur, edip olur vallahi.  Zili çalıyorum. Apartımanın kapısı açılıyor. Yeni bir apartıman.  Birkaç kat çıkıyorum, kapıyı Şefika Hanım açıyor; “Buyur Evladım” diyor. Şefika Hanım mütevazi giyinmiş. Üzerindeki entari koyu renklerden bir harman gibi siyah ve lacivert. İstanbul Hanım efendisi bir kadın. İçeri giriyorum. Kitap kokusu geliyor her odadan.Çocuk kokusufalan değil. Duvarlarda değişik levhalar. Tümü Kur’an harfleriyle. Komidinin üzerinde birkaç aile resmi var çerçeveli. “Ata dedeleri” falan olabilir diye geçiriyorum aklımdan. İçerde bir ses geliyor “Kim geldi Şefikacığım?” Üstadın sesi olmalı. Şefika Hanım “Yabancı değil. Mehmet Bey geldi. Telefonda konuşmuştunuz ya?”

TERCİHLER SEBZEDEN YANA

Konuşulanlardan keyif alıyorum. İbrahim Hakkı Bey yanıma geldi. Aynı Kilis’te gördüğüm gibi. Galiba elbisesi de aynı. Gözlükleri de. Kilo almamış kilo vermemiş üstelik. Ancak daha yorgun görünüyor. Şefkatli bir insan resmi görüntülüyor yanıma yaklaşırken. “Hoş geldiniz.” diyor. Sonra ekliyor “Nerede çalışalım?”  “Hiç farketmez” diyorum. Zaten salondaki yuvarlak masa hazırlanmış.  Açık kirli yeşil renkli Hermes daktilomun kapağını açıyorum. Yanımda getirdiğim kağıtlardan birini takıyorum. Daktilomdaki bu ses de çok hoşuma gidiyor. Kağıdı takarkenki ses de bir acayip güzel benim için. Tuşları da etkileyici her vuruşta. Karaman Tarihi’ne böylece başlıyoruz. Üçüncü sınıf kağıtlarda Osmanlı Türkçesi ile  yazdığı yazıları okuma gözlüğünü takarakgörmeye çalışıyor, biraz duraklıyor, sonra hanımına sesleniyor ” Şefikacığım kahvemizi yapacaksın değil mi? İstersen içip öyle başlayalım. Konuşmalar benim Boğaziçi’ne bakmam için tam bir fırsat işte. Aman Allahım İstanbul böyle bir güzel işte. Necip Fazıl az bile yazmış. Yahya Kemal de öyle. Ancak iyi ki döktürmüşler. Bir vapurun düdük sesinden fazla güvertesindeki bacasından çıkan siyah duman daha fazla dikkat çekiyor. İyi ki martılar bu kirli sesi az da olsa bağırarak bastırıyorlar. Şefika Hanım kahvemizi getiriyor. Ancak sadece bana yapmış. “İbrahim Hakkı Bey azalttı, dokunuyor artık.” diye izahatta bulundu. Sonrada ekledi “Öğle yemeyine size ne yapayım? Saat kaçta hazır olsun istersiniz?. Biz daha çok sebze yemekleri yiyiyoruz.” Benim için farketmiyor yemekler o günlerde “Siz nasıl uygun görürseniz efendim. Ben yemek ayırt etmem” diyebiliyorum biran evvel yazılara başlamak üzere.

ŞİMENDİFER İBRAHİM HAKKI’DAN TARİHÇİ KONYALI’YA

İbrahim Hakkı Konyalı söylüyor ben yazıyorum. Zaman zaman okuyamadığı olan yerlere Şefika Hanım gelip yardım ediyor.  Demek Şefika Hanım da Osmanlı Türkçesi biliyor. Bir sahife bitiyor, yeni bir kağıt takıyorum, o bitiyor bir başka yeniyi daktiloma takıyorum. Gazete artık  kağıtlarından yapılmış samanlı dosya kağıtları bunlar. Yazım bitince bu kağıtlardan un gibi daktilonun içine düşenleri temizleyeceğim. Gerçi üflesem de çıkıyor ama, burada ayıp olur, yapmam.

İbrahim Hakkı Konyalı’nın aktardıklarını temize çekerken benim düşüncelerim yine üstada aitti. Bazı hususları kendisinden sorarak öğreniyorum. Füyuzat-ı Hamidiye Rüştüyesi’nde okumuş. Islah-ı Medaris eğitimi almış.

Konya’da Şimendifer mektebinden mezun olmuş. İstasyonlarda çalışmış bir süre. Batum’a kadar gitmiş. Çünkü o yıllarda Türkiye’de şimendifer ihtiyacı varmış. Sonrasında Konya’dan İstanbul’a yazarlık yapmak üzere gelmiş. Müellif olmayı kafasına koymuş.  Konya’da Hakyolu Dergisi’nin yayınlayarak bir tecrübe de edinmiş. İstanbul’da Şeyhülislam Mustafa Sabri Efendi’nin talebesi olmuş. Osmanlı Türkçesi, Farsça ve Arapça öğrenmiş, biliyor.

-Mezar taşlarını okumama gelince Mimar Ayas Ağa’nın Saraçhanedeki mezar taşları çalınmıştı. Haberim olunca, araştırdım. Sonra ortaya çıkardık. Bulundu. Gördümkü mezar taşlarımız  kültürümüzün köprüleridir aynı zamanda.

Zaman zaman İbrahim Hakkı Bey’in yorulduğunu hissediyordum. Ancak Şefika Hanım daha hızlı çıkıyor ve çay servisine başlıyor.

-Mehmet Bey şu gördüğün Kız Kulesini, Ayasofya’nın minarelerini  İbrahim Hakkı Bey kurtardı. Bu tarihi eserler de gidecekti. Allah ondan razı olsun.

İbrahim Hakkı Bey çok soğukkanlı. Pek etkilenmiyor şartlardan, iltifatlardan. Kızgınlığını bile bilemiyorsunuz. “Dalkavukluk meslek olmuş” derken bile bu serzenişte dikkat çekme vardı. Ancak rengi aynı. Yazdıklarını daha çok oturarak okuyordu. Fakat ayağa kalktığı zamanlar da vardı. Kendisini koltuğa yeniden atarken derin bir de oh çekiyordu mutlaka. “Ohhh be…”

ŞEFİKACIĞIM

Notlarına göz attım, lavaboya gittiği zamanları fırsat bilerek. Yazdıklarının tümü Osmanlı Türkçesi, rakamlar ise latince. İmzası da öyle. Kendisi asparagas bir tarihçilik yapmıyor “falanı kim zehirledi” feşmekan diye. Birer kültür, sanat ve medeniyet abidesi olan şehirlerimizi gündeme taşıyordu. Mezar taşlarını okuyor, kitabeleri günümüz Türkçesine aktarıyordu. Zor okunabilen girift, sülüs yazıları çözebiliyordu. Arşivleri hallaç pamuğu gibi attırıyordu. Tan gazetesinde yazılar yazmış. “Tan Olayı’nı sorsam mı?” acaba diye aklımdan geçiyor, ancak edep ediyorum. İbrahim Hakkı Bey bir başka tür tarihçi. Kültür tarihçisi. Taşları konuşturuyor, kitabeleri hayata geçiriyor. Kadim şehirleri ayaklandırarak diri tutuyor.

Şefika Hanım muhallebi getirdi. Galiba içine turunçgillerden yaprak da atmış ki kokusu öyle geliyor. Karısı “İbrahim Hakkı Bey, verdiğin son yazıları da tasnif ettim. İstediğin zaman getirebilirim.” diyor. Kendisi “Şefikacığım o bölüme henüz gelmedik. Sonra hatırlatırım. Ellerine sağlık iyi oldu. Beni zahmetten kurtardın.” Eş ve iş arkadaşlığı böyle oluyor galiba. Belli ki bu mütevazi ailede bir soyluluk var. Selçuklu soyundan geldiğini zor da olsa öğrendim bu mütevazi aileden. Sonra Şefika Hanım bana döndü:

-Muhallebiyi beğendin mi Mehmet Bey? Bizim sütçümüz var. Tazedir. Her gün getirir. Bizde süt de çok tüketilir.

-Elinize sağlık efendim.

Sonra kocasına döndü:

-İbrahim Hakkı Bey defterde bir sorun yok. Sahifeler yerinde durduğu için mesele olmaz. Ancak okuyamadığınız bir yer olursa bir de ben bakarım.

Sonra bana bakarak konuştu Şefika Hanım:

-İbrahim Hakkı Bey kağıtlara not aldığında bir mesele olabiliyor yapraklar karışınca, ancak defteri tertemizdir.

TAASSUBA KARŞI BİR YAZAR BİR KENT

Şefika Hanım konuksever biri. Laf nereden açıldı hatırlamıyorum ama Konya’nın tutuculuğu iddiasına geldi. İbrahim Hakkı Bey Konyalı olmanın bir imtiyaz olduğunu söylüyordu, böyle bir ithama da razı değildi:

-Konya’da eğitim gördüğüm  Füyuzat-ı Hamidiye Rüştiyesi olsun, diğer yerler olsun hep ıslahat-ı medaris gibi taassuba karşıdır. Ben taassubun ne mel’un bir şey olduğunu bu mekteplerden öğrendim. Konya böyle bir yer. Alim yatağıdır. Hep buralardan icazet almışımdır.

Çalışmayı kendine iş edinen İbrahim Hakkı Bey’in ilk yazısı bir tercüme olarak Konya’da Osmanlıca yayınlanmış. Babalık’da Hak Yolu’nda yazılar neşretmiş. Soruyorum kendisine zaman zaman “imzanız hep aynı mıdır? İmzasını sürekli”Muharriri veya müellifi İbrahim Hakkı Konyalı” diye atıyor. Hiç değişmemiş bu uygulama.

Yemek saati geldiğinde Şefika Hanım çalıştığımız salona gelir, “Biraz dinlenin yemekten sonra devam edersiniz!” der. Öğle yemeklerine bir tür çağrıydı bu. Genelde hep sebze yemekleri gelirdi sofraya ıspanak, enginar, pırasa, lahana ve değişik dolmalar. Öncelik ise yoğurtlu kabak dolmasıydı. Sütlü bir tatlı da hemen hemen mutlaka olurdu bu öğle yemekleri mönüsünde. Akşamları evimizde olurduk. Epeyi bir süre bu böyle devam etti.

“ALIN TERİ SOĞUMADAN HAKKINI VERİNİZ”İ DUYMAMAK

İETT kitle iletişim araçları o yıllarda 60 kuruştu. Vapurlar da öyleydi. Benim basın kartım olmadığı için böylesi masrafları karşılamam gerekiyordu. Ayrıca ev kirası, diğer zaruretler falan epeyi bir yekün teşkil ediyordu. Aradan epeyi bir zaman geçmişti. Üstadİbrahim Hakkı Konyalı’dan bu konuda bir ses çıkmayınca mevzuyuHilmi Kurtulmuş Bey’e açtım. O da  sadece ” ya öyle mi?” diye sordu. İnancımız gereği “alın teri soğumadan ödeme yapma” emrini  kimseye duyuramıyordum. Bir müddet daha devam ettim. Sonra ayrılacağımı söyleyince hiç kimse niçinini sormadı bile!.

Artık İbrahim Hakkı Konyalı’nın bir okuyucu olarak kalmıştım. Gazetelerin Tarih Sohbetleri ve Tarih’ten Sesleri’ni takip ediyordum. Hilmi Kurtulmuş’a bir defasında uğramıştım ki “Mehmet bunda senin emeğin fazla, gel bir takım al bakalım!” dedi. “Nedir o?” diye sormadan Abide ve Kitabeleriyle Karaman adlı eseri Hilmi Kurtulmuş Bey bir poşete koyarak verdi.  “Keşke Üstad İbrahim Hakkı Bey de imzalasa da öyle alsaydım” diye hatırlattım. ” İbrahim Hakkı Bey  hiç çalışmadan durabilir mi? Kilis, Karaman, Konya, Bursa derken Üsküdar Tarihi’ne başlamış. Gerisi gelecek bunların Ereğli, Şereflikoçhisar, Manavgat ve Aksaray’a kadar uzanacaktı.

TAŞ OKUMAK MI TAŞ KESİLMEK Mİ?

Bugün Gazetesi’nden yine takip ettim İbrahim Hakkı Konyalı’yı. Çünkü kadim şehirlerimizin tarihlerini merak ediyordum. 88 yaşında vefat ettiği gün bile çalışıyordu Belediye Başkanı’nın makamında. Odadakiler geç anladılar. Evini Türk Edebiyat Vakfı’na bağışlamıştı sanatçılar, müellifler ve muharrirler Boğaziçi’ni gören, Topkapı Sarayı, Kız Kulesi, Sultanahmet ve Ayasofya Camilerine bakan bu dairede eserler üretsinler diye!. Kütüphanesini ve arşivini de adına kurulan Üsküdar’daki kütüphaneye verdi. İbrahim Hakkı Konyalı üstada rahmet dilerim. Günümüzde acaba ömrünün dördüncü çeyreğinde bile koşturan kaç tane İbrahim Hakkı Konyalı var dersiniz? Yahut kaç kişi taşları, kitabeleri okuyabiliyor, girift sülüs yazıları çözebiliyor? Ne dersiniz?

Ey Sevgili

Sen Benim ömrümün,

Yalnızlığının öteki yüzüsün!

İbrahim Özgün

Doğan Kitap’ta yayınlanan “Yürüyüş Yolu” adlı çalışmam dolayısıyla mahkemeye verildim. Kitabın mevcudu da yok. Birinci baskısı bitti. Yenisi ne zaman olur bilmiyorum. Ancak Yürüyüş Yolu’nun ikinci duruşması Ekim sonu yapılacak. Türkiye’de fikir emekçilerinin önemli bir kısmının ikinci evi gibidir adliye koridorları. Bana da hiç yabancı değil. Son olarak Ankara Adliyesi’nde (2006) yargılanmış ve beraat etmiştim. 9 sene sonra bir yeni mahkeme geldi. En fazla görüşlerimden, yazılarımdan veya yazıişlerinde hukuki sorumluluğu almamdan dolayı yargılandığı 1960’lı yıllardır. Askere gittiğimde(1968) 40 ayrı basın-yayın davasından yargılandım ve tümünden de aklandım. Şimdi bir yenisi, inşallah bu da aynı sonuçla neticelenir. Çünkü ben insandan, barıştan ve ülkemden yana bir yazarım. Çok değerli hukukçumuz, Elazizlihemşehrimiz Avukat Mehmet Cangir ile konuyu görüşmek üzere İstanbul Aksaray’daki İLESAM etkinliğinde buluştuk. İkimiz de İLESAM’a üyeyiz. Dava dosyamı İLESAM İstanbul Başkanı Cafer Vayni ile Avukatımız Mehmet Cangir’e verdim. Sonrasında ise “ÖLÜ METİN” etkinliğine katıldık.

Çok Yönlü Bir Aydın

Ölü Metin Azerbaycanlı Yazar Orhan Fikretoğlu’nun (Bakü-1966) uzun ve kısa hikâyelerden oluşan bir kitabı. Türkiye Türkçesi’ne Prof. Dr. Fethi Gedikli çevirmiş,  editör Güray Süngü’nün nezaretinde İZ Yayıncılık da neşretmiş. Sefer Aliyev neşrinde katkı vermiş. Çiçeği burnunda bir kitap Ölü Metin. Kitabı da yazarı da tanımıyorum. İLESAM’da yüzyüze geldik dolayısıyla.

Azerbaycan’a defalarca gitmeme, değişik etkinliklere katılmama, meslek kuruluşlarında birlikte olmama rağmen Orhan Fikretoğlu ile karşılaşmadım. Aynı zamanda Orhan Fikretoğlu televizyon yorumcusu, sinemacı ve senarist. Şair bir ailede yetişmiş. Moskova Dünya Edebiyatı Enstitüsü’nde eğitim görmüş. Daha 15 yaşında iken  Kirpi dergisinde ilk hikayesi yayınlanmış, 17’sinde sinemaya dahil olmuş. Çok genç yaşta edebiyat ve sanat mahfillerinde ismi duyulmuş, çalışmaları yayınlanmış. Değişik dillere tercüme edilmiş. Öyküleri Oxfort Üniversitesi’nde gündeme alınmış, Dünya Nesir Antolojisi’nde yer bulmuş. “Yedi” romanıyla Almanya’da ödüle layık görülmüş. Tiyatro eserlerinden Taş, Çuvaldızın Ölümü, Şekilci ve Şekilci sahnelenmiş. Yük filminde de aktör olarak rol almış. Şans Yüzüğü, Ses, Umut, Solak, Beyaz Tablodaki Adam, Halı Nağmesi (Uluslararası Yalta Ödülü),  Aile, Kız Kulesi, Arsa, Yalan, Kelebek,  Borç, Kanatlarımı Yumuşatma Çek filmlerinin sinema yazarı. Gazelhan Filminde sinema editörü.

20. Yüzyıl Bozgunu

Türkiye Türkçesine büyük bir başarı ile aktaran  Prof. Dr. Fethi Gedikli Bakü’de Türkiye Kültür Ataşesi olarak bulunmuş, dolayısıyla Azerbaycan aydın, yazar, akademisyen ve sanatçılarıyla birlikte olmanın avantajını da kullanmış bu çeviri sırasında. “Çağımızın insanı yalnızdır, hastalıklıdır, yaralıdır, bölünmüştür, parçalanmıştır. Sanırım bu yüzden Ölü Metin’de de bütünlüğe varmak için okuyucunun çabası gereklidir.” diye hatırlatan Prof. Dr. Fethi  Gedikli bu uzun ve kısa öykülerde Müslüman Türklerin 20. Yüzyıl boyunca yaşadıkları benzersiz yıkımı göreceklerini belirtiyor. Türkiye’de bir, Azerbaycan’da üç kez yaşanan alfabe değişikliğinin insanları hafızasız bıraktığını savunuyor. Diyor ki özetle:

-Hepimiz alzaymır hastasıyız. Bin yıl boyunca atalarımızın yazıp çizdikleri birdenbire bize yabancılaşmış “ölü metin” haline gelmiştir. Ölü teminleri diriltmek için İsrafilin suruna ihtiyaç vardır.

Esasında bu tespit, kitap ile alakalı bütün her şeyi deşifre ediyor. Bir yaklaşım da şu; “Sırp Yazarı MiloradPaviç’in Hazarların Sözlüğü, Azerbaycanlı Kemal Abdullah’ın Yarımcık Elyazması ve Neriman Abdurrahmanlı’nın Gönül Elçisi’yle  Umberto Uco’nun Gülün Adı’nın bir devamı Ölü Metin!”

Ölü Metin’de tema; Azerbaycan özelinde Müslüman dünyanın serancamı. Alfabe değişikliği ile dilsizleşen bir toplum. Düşmana hizmet eden bir sistem. Maruf bireylerin soyunun tükenmesi,  fizik ögeleri gibi kültür varlıklarının, yazılanların ve üretilenlerin ölü metinler haline gelmesi. Yetmez mi bu ana eksenin tartışılır hale gelmesi? Bana göre yeter de artar bile. Toplum içinde insanlar yapayalnız. Savaşın vurduğu işgal altındaki Karabağlı çocuğun bilinci onarılması zor halde yaralı, bir başka cehennem bekliyor savaş mağdurlarını. Kaçkınlar (mülteci) geleceğini kaybetmekle yüzyüze. Dış dünya kendisinden olmayana; öldürmeyi ve öldürülmeyi dayatıyor. Başka alternatif de göstermiyor. İnsanlarımız adeta bir mengene içinde sıkışıp kalmış!. Karabağ’da, Irak’ta, Yemen’de, Suriye’de, Mali’de, Libya’da, Mısır’da, Afganistan’da, Arakan’da durum aynı. İnsanlar ya bir intihar bombacısına hedef olacak, ya da kendisi bir intihar bombacısına dönüşecek. Belki de insanlar Amerika’nın insansız hava aracıyla öldürülecek, ya da çaresizliğini Avrupa yolunda zenginlik, lüks yaşam, tüm dünyevi hazlar ve özgürlük yolunda denizde boğulmak ile yaşamaya tutunmak arasında mücadele edecek. Ölü Metin’den böyle bir mesaj çıkarmak mümkün.

Prof. Dr. Fethi Gedikli Türkçenin filizlenmesi olarak görüyor Ölü Metin’i. Bunda kendisinin de katkısı var. İLESAM’daki konuşmasında bir hususa da dikkat çekti: “Batı ve ABD, toplumları tanımak için söz konusu ülkenin edebiyat kitaplarına bakıyor. Dününü ve bugününü değerlendirebiliyor. Kararlarını ona göre şekillendiriyor.” Doğru bir tespit bu. Necip Mahfuz’un kitapları Mısır halkını, yönetimini, mücadelesini, sosyal hayatını, evvelini ve ahirini tanımak için yeter de artar bile. Ben böyle bir şansı yakaladım ve kullandım. Kahire’de görevli olarak kaldığım sürede Necip Mahfuz’u tanıdım, eserlerinin tümünü okudum. Mısır ve toplumu Necip Mahfuz’un anlattığının aynısı.

İZ Yayıncılık’ın editörü Hamdi Akyol da Azerbaycanlı yazarların Ölü Metin ile 7. Eseri neşretmiş olduklarını söyledi. Darısı diğer yayınevlerimizin başına, birbirimizi daha akından tanımak için.

Aşk ve İsyan Ahlakı

İLESAM’daki Ölü Metin toplantısında Azerbaycanlı Orhan Aras gibi bir aydını tanımakla çok mutlu oldum doğrusu. Çok birikimli, donanımlı bir entelektüel. Almanya’da bulunuyormuş. Böyle bir toplantı için gelmiş. Ailesi ve evi İstanbul Maltepe’de imiş. Halil Cibrin’den bir tespitle başladı konuşmasına “Yaratıcılık aşk veya isyanla doğar, ortaya çıkar.” Günümüz insanında bunlar kaybolan güzellikler oysa. Kullananın hiç bir katkısı olmadığı akıllı telefonlar herkese yetiyor ve artıyor galiba. Aşk ve İsyan Ahlakı de ne oluyor?. Galiba eve döndüğümde Nurettin Topçu ve Dr. Ali Şeriati’yi bir kere daha okuyacağım. Neler dedi Orhan Aras:” Biz her şeye ideolojik gözlükle baktık. Batıcı, Ülkücü, Türkçü, İslamcı vs. Oysa batı ise edebiyat eserleriyle, televizyon dizileri ve sinemasıyla kendi insan prototiplerinin hepsini sundu. Ceo, futbolcu, bankacı, polis, gangster, mafya, katil, öğretmen, talebe, yerel yönetici, politikacı, kumarbaz vs. Bunların iyi olanını da, kötü örneğini de bize ezberletti. Seçmeyi bize bıraktı. Biz bunu yapamadık. Tercih hatalarında bulunduk.”

Ne kadar önemli bir tespit, gençlerimiz her nasılsa hep Messi olmak ister. Her ne ise. Orhan Aras’a göre aşk ve isyan kültürleri doğuruyor. Çağlayan gibi yeni bir medeniyet hareketini önümüze koyuyor. İnsanın anlama ve anlatma kabiliyeti ortaya çıkıyor. Azerbaycan edebiyatı ve sanatı bu nedenle saraylara girdi. Kanuni Sultan Süleyman ünlü Türk bestekarı ve nazariyatçısı Abdulkadir Meragi ailesinin torunlarına bile maaş bağlatmıştır.Şairleri ödüllendirmiştir. Ya bugün?!

Tefekkür Yitirilmemeli

Kitabın yazarı Orhan Fikretoğlu o gün mutluydu. Türkiye Türkçesine Ölü Metin’in çevrilmesinin orijinalinden de güzel olduğunu söyledi. İşinin yazı yazmak olduğunu belirten Orhan Fikretoğlu görevinin de insanları anlatmak ile bütünleştiğini, böylece insanların ve toplumların birbirini daha yakından tanıyabileceklerini belirtti. Yazar Orhan Fikretoğluşunları söyledi:

-Toplumlara sevgiyi aktarıyorum, coğrafyamızı ve birbirlerini tanıtmaya çalışıyorum. Bunu da tefekkürle yoğunlaştırmaya çağırıyorum. İnsanları en iyi tanıma aracı edebiyattır. Ancak özünü satarak vitrine giren edebiyatçılar daha öndedir. Benim gibi çetin edebiyatçılar ise pek tanınmıyor, vitrine giremiyor, giremiyor. Dolayısıyla kendimize dönmenin tam zamanı diye düşünüyorum. Kitabımın anlaşılmasını çok istiyorum. Tefekkür yitirilmemeli.

Bir de anekdot vardı toplantıda. Bir yazara sormuşlar kitabında ne anlattın diye. O da “Ben yazıcıyım, okuyucu değilim” demiş.

Yazarlar insanını, toplumunu anlatmalı. Hem de idealize etmeden gördüğü gibi yansıtmalı. Sokaktaki insan bir eseri okuyunca kendini bulabilmeli, “İşte bu benim, bu  kitap beni anlatıyor” diyebilmeli. Üstelik  unvanı, makamı, şöhreti, özelliği ne olursa olsun. Ölü Metin tefekkür etmek için de bir fırsat; insanımızı, toplumumuzu, günümüzü, gelişmeleri düşünmek için de iyi ayarlanmış bir çalışma. Nerede, niçin ve nasıl duruyoruz?!