ABD/İsrail- İran Savaşı – taraflar arasında müzakereler devam ederken, 28 Şubat’ta – Amerika ve İsrail’in uluslararası hukuka ve teamüllere aykırı bir şekilde İran’a saldırmasıyla başladı.

Savaş, İran’ın beklenmedik yüksek direnci nedeniyle, hız kesmeden devam ediyor. Hatta her geçen gün kapsamı genişliyor. Dünya ekonomisini sarsma boyutuna gelebileceği anlaşılıyor. Hürmüz Boğazının kapanması, bölgedeki enerji tesislerinin zarar görmesi petrol, doğalgaz fiyatlarını artırdığı gibi tedarik sorunlarına yol açabileceği öngörülüyor.

Daha başından beri “Trump’ın şerrinden korkan” dünya devletleri ABD/İsrail tarafını destekledi. NATO’yu oluşturan devletler “bu bizim savaşımız değil” diyerek savaşa müdahil olmadılar. (Sadece İngiltere sonradan üslerini ABD kullanımına açtı.)

Çin ve Rusya ise Birleşmiş Milletlerde çekimser oy kullandılar ve doğrudan İran taraftarı görünmüyorlar. Buna rağmen İran’a teknik yardım, silah ve teçhizat desteği verdikleri anlaşılıyor. İran’ın füze stoklarının bitmemesi ve geçen seneki 12 gün savaşına göre, füzelerin isabet oranının yükselmesi bu desteğe bağlanıyor.

Bu strateji Batı’nın Rusya- Ukrayna savaşındaki tutumuna benzetilebilir. Batı, teknik yardım ve silah desteği ile Ukrayna’nın direnç göstermesine katkı vermişti. Şimdi muhtemelen Çin ve Rusya benzer bir strateji ile İran’ın uzun süre ABD/İsrail saldırılarına direnebilmesine yardımcı oluyor.

****

Türk halkı çoğunlukla mazlum İran’ın yanında olduğu halde, devletimiz adına Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Dışişleri Bakanı Hakan Fidan Amerika’yı ve başkanı Trump’ı hiç eleştirmedi.

Savaş öncesi, ABD İran’a tam teslim olma şartlarını dayatmıştı, İran bu şartları kabul etmedi. Savaş başladıktan sonra Dışişleri Bakanı Hakan Fidan “istihbarat konusunda sen yeteneklerini geliştirmediysen İsrail’le, Amerika’yla ağız dalaşına bile girme” diye İran’ı eleştirdi. “İranlılar aslında Başkan Trump’ın eline daha önceden bir şey verselerdi, İsrail’in baskısı bu kadar işe yaramayabilirdi” dedi. (03.03.2026)

18 Mart’ta Riyad’da toplanan 12 bölge ülkesiyle birlikte, Türkiye adına Hakan Fidan’ın da imzaladığı bildiride baştan sona İran kınanıyor, ABD’nin ise adı bile geçmiyor.

Bu tavır sıkça “dünya beşten büyüktür” diyen, Gazze konusunda keskin laflar eden Erdoğan’a ve Dışişleri Bakanına yakıştırılmıyor.

*************************************

Türk Halkının İranlılarla Duygudaşlık Sebepleri:

Türkiye’de halkımızın çoğunun İran’ın tarafında olduğu açık. İran füzelerinin hedeflerini başarıyla vurduğu her olay insanlarımızda sevince sebep oluyor.

Bu tepki milletimizin haksızlığa ve zalime direnç gösterene karşı “mazlumun yanında olma” duygusunun yansıması olup “anti-emperyalizm” ve “İslami dayanışma” eksenindedir.

İran’daki rejimi kesinlikle tasvip etmeyen, Şii mezhebine hiç yakınlık duymayan kesimlerin gönülleri bile İran halkının yanında. Bir kesim için İran’da 35 milyon Türk soydaşımızın olması da bu duyguları besliyor.

ABD ve İsrail’in bölgedeki varlığı “işgalci” ve “sömürgeci” olarak algılandığı için, bu güce karşı duran İran, mezhebî veya siyasi farklılıkları gözetilmeksizin, “doğal müttefik” olarak görülüyor.

Halkımızın vicdanında ABD/İsrail zalim ve gaddar devletler imajıyla yer alıyor. Buna karşılık Çin’in, ABD ile doğrudan askeri bir polemiğe girmek yerine, İran’ı tahkim etmesi Türkiye’de de Çin devletine karşı bir sempati yaratıyor.

*************************************

Devletimiz Neden İran’ın Yanında Değil

Türkiye’yi yönetenlerin savaş karşısındaki tutumu halkımız kadar net ve cesur değil. Bu bir yere kadar anlaşılabilir bir durumdur. Çünkü devlet duygusal değil, reel-politik şartlara göre rasyonel (akılcı) davranmak durumundadır.

• ABD Başkanı Trump ve İsrail Başbakanı Netanyahu normal devlet adamları değiller. Öngörülemez, duygularını ve bireysel zaaflarını yenemeyen, hukuk ve ahlak değerleriyle kendilerini sınırlı görmeyen kişiler. Devletimizi yönetenlerin, özellikle Trump’ın öfkesini çekmekten çekinmiş olmaları ihtimali büyüktür.
• Ülkemizin ekonomisi kırılgandır. Özellikle hava savunma gücümüz (SİHA’lar hariç) geliştirilememiş ve yenilenememiştir. Son alınan F-16’larımız yaklaşık 30 seneliktir. 5. Nesil F-35 vb uçakları alamadık. Entegre hava savunma sistemine ve İran’ın asimetrik gücüne sahip değiliz. Henüz İran’daki gibi uzun menzilli ve hipersonik füzeler üretemiyoruz. (S-400 kullanamıyoruz, Patriot vb alımı ABD’ye bağlı.)
• Devlet kademesi, haklı olarak, İran’ın çevre ülkelerdeki yayılmacılığını (Şii Hilali) kendi milli güvenliğimize bir tehdit olarak görüyor.
• Türkiye ve İran, yüzyıllardır bölgede nüfuz mücadelesi veren iki rakip güçtür.
• Ayrıca Türkiye’nin NATO üyeliği, Batı ile olan ekonomik entegrasyonu ve savunma sanayiindeki bağımlılıklar, “İran’ın yanında saf tutmayı” imkânsız kılıyor. Yani devlet, halkın aksine “tercih” değil, “denge” gütmek zorundadır.
• Ama İran, jeopolitikten kaynaklanan rekabete rağmen, 1639’dan beri sınır ihtilafımız olmamış bir komşumuzdur. İran’ın parçalanması da Türkiye için olağanüstü riskler oluşturacaktır. İran’ın toprak bütünlüğünü koruması için elimizden geleni yapmak zorundayız.
• İran farklı mezhepten olsa da Müslüman (yarıya yakını da Türk olan) komşumuzdur. Evanjelist- Siyonist zihniyetin yarattığı savaşta, ortak inanç ve kültür dairemizdeki İran’a düşman olmamızın izahı olamaz. En azından tarafsız veya arabulucu konumunda kalabilmeliyiz.

*************************************

Dünya Mazlumun Yanında Duramıyor

Dünya ülkeleri çoğu zaman neden ahlaki olanın değil de güçlü olanın yanında duruyor?

Modern dünyada maalesef “haklılık” değil, “finansal akış” belirleyicidir. Körfez ülkeleri ve Türkiye gibi devletler, Batılı finans sistemine entegre oldukları için, ABD ve müttefiklerini tamamen karşısına alacak bir “mazlum dayanışması” sergileyemiyorlar.

Trump göstermelik de olsa hiçbir hukuki meşruiyet aramadan İran’a saldırıyı başlattı. Daha önce de Venezuela devlet başkanını kaçırıp bu ülkenin zengin petrol kaynaklarına el koymuştu. Yeni bir Hitler korkusu devletleri tepkisiz kılıyor.

ABD/İsrail’in saldırılarını geçiştirip İran’ın “karşı hamlesinin” kınanması, uluslararası hukuka olan güveni iyice sıfırlıyor. Bu durum, “orman kanunlarının” geçerli olduğunu inancına ve Adalet duygusunun çöküşüne sebep oluyor.

Bu gelişmeler Batı’nın “evrensel değerler” iddiasının inandırıcılığını yitirmesine yol açıyor.

SON SÖZ: Türkiye tarafsız kalır ve arabulucu olabilirse hem vicdanını hem çıkarını koruyabilir.

Togg zarar ediyor haberleri ortalıkta dolaşıyor. Hafızamı kurcaladım. Konuyu ne zaman yazmışım? Aradım, 2020 Şubat’ında buldum… Yazı şurada:  “Ben dememiş miydim!” hiç mi hiç sevmediğim bir söz ve tavır. Belki, “Ben dememiş miydim?” yerine şu soruyu sormak daha yararlı: “Sizin bu konularda danışacağınız, danıştığınızda, eğer cevap olumsuz olmak zorundaysa çekinmeden, korkmadan ‘Hayır!’ diyerek sizi uyaracak uzmanlarınız yok mu?” Eğer yoksa bu Togg’un zarar etmesinden çok daha vahim bir hâldir.

Bakınız Togg’un üreticisine de satış ve fiyat garantisi verseydiniz Togg zarar etmezdi. Bu son teklifimi parlak bir fikir diye karşılayan danışmanınız varsa siz geri dönülmez noktaya yakınsınız demektir. O danışmana hemen kapıyı gösterin.

Ne demişim 6 yıl önce? “Türkiye otomobil yapabilir mi?”, 21. asrın sorusu değildir. Bırakın koca Türkiye’yi herhangi bir Organize Sanayi’miz, Oto Sanayi’miz bile otomobil yapabilir. “Türkiye otomobil yapabilir mi?” 100 yıl öncesinin sorusuydu. Hani Henry Ford’un üretim bandı ve işçilere yüksek maaş vererek yarattığı Model-T yenilikçiliği de o sorunun cevabıydı. Ama burada değil, ABD’de soruldu. Henry Ford’un Model-T’si, 1908’de üretime geçmiş.

Doğru sorular

Bugünün sorularından biri şu olabilir: Türkiye, otonom, yani kendi kendini kullanan otomobil yapabilir mi?

Aslında 2020’de yazdıklarım 2026’da da 2056’da da geçerli. Özel sektörün de sorması gereken, “Şunu, bunu yapabilir miyim?” değil, “Şunu, bunu, başkalarından daha ucuza, başkalarından daha kaliteli yapabilir; başkalarından daha geniş pazarlara ulaşıp o pazarları ele geçirebilir miyim?” sorularıdır. Bugün tasarım ve pazarlama, imalattan önemlidir. İmalat, üçüncü dünya ülkelerine ihraç edilecek bir yüktür, çevre kirliliğidir.

Bir başka soru, “Devlet otomobil yapmalı mı?”. Bu, “Yapabilir mi?” den daha anlamlı bir soru. Buna olumlu cevap vermek için aklınıza bir sebep geliyor mu? Bırakın o işi özel sektör yapsın. Devlet o özel sektöre güvenli bir ortam, yere sağlam bastığını hissettirecek bir hukuk devleti, gerektiği zaman yıkıcı dampingden koruyacak bir gümrük ve ticaret mevzuatı sağlasın.

Stratejik ürünler

Bu saydıklarım hemen bütün imalatlar için geçerlidir. Ancak millî çıkar hesabında elzem olan, gelişmesi kendi hâline bırakılmayacak kadar stratejik üretimler için devlet kolları sıvayabilir; sıvamalıdır. Etrafımızda yükselen alevlere bakarak hemen birkaç ürün sayabiliriz: Her irtifayı hedefleyebilen hava savunma sistemleri, hipersonik füzeler, seyir füzeleri, son nesil savaş uçakları, yapay zekâ sistemleri için gerekli çipler, kuantum bilgisayarları… Son ikisi 21. asrın yenilikleri ve onları yapan kazanacak. Bunlardan önce saydıklarımızda maliyet hesabı yapılmaz. Ancak var mı, yok mu diye sorulur. Bu ürünleri parayı bastıran alamıyor.

İHA ve SİHA’lar da stratejik ürünler arasında. Şükür onlarda iyiyiz.

Bütün bunlara sahip olan ülkelerde bunların imalatı yine genellikle özel sektördedir. Fakat onları üretmenin stratejik kararı devletin talebiyle belirlenir. Belki satış ve fiyat garantisi sadece bu konularda anlamlıdır. Çünkü böyle üretimler yarı yolda vazgeçilemeyecek finans ve insan kaynağı yatırımları gerektirir.

Neden Türkiye’de değil?

Altı yıl öncesinden bir alıntı daha: “İlk etkili kanser ilacını, ilk kolay zayıflama ilacını, ilk yapay zekâlı şoförsüz otomobili yapan çok kazanacaktır.” Son ikisi yapıldı sayılır. Tesla’nın yaratıcısı Elon Musk, dünya dolar milyarderleri arasında ilk defa 800 milyar rakamını aşan kişi oldu. GLP-1 grubu zayıflama ilaçları gittikçe daha etkili ve daha kolay kullanılır hâle geliyor. İlk yapan olmanın, ilk patent almanın avantajına sahip Nova Nordisk ve Eli Lily, büyük kâr marjlarıyla ürünlerini dünyaya pazarlıyor. Kapış kapış satılıyor…

Geriye, tahminlerimdeki ilk etkili kanser ilacı maddesi kalıyor. Onun da eli kulağında. Aslında 6 yıl önceki kanser tedavisinde başarı oranları ile bugünküler arasında şimdiden büyük fark var. Burada yarışı önde götürenlerden ikisi, Bion-Tech firmasının Covid aşısından tanıdığınız Prof. Dr. Uğur Şahin ve Dr. Özlem Türeci. Musk gibi, GLP-1 zayıflamasının mucitleri gibi onlar da çığır açıcı, ama biliyorsunuz bu iki Türk, Türkiye’de değil. Acaba neden değil?

Şu soruyu da soralım — çok soru sorduk şu bayram günü – “Acaba şu anda Türkiye’de yaşayan, çalışan, okuyan kaç Uğur Şahin ve Özlem Türeci var? Kaç Aziz Sancar var?” Onların da tası tarağı toplayıp gitmemesi, yapacaklarını burada yapması, açacakları çığırı Türk kurumlarında açabilmeleri için ne önlemler alıyoruz?

Yoksa böyle bozguncu muhalif soruları boş verip otomobil ve abide eserler mi yapsak? Kanal İstanbul veya Köprü Marmara (İstanbul Saray Burnu’ndan Bandırma’ya).

Kutlu bayram olsun, Yağmur Tunalı’nın deyişiyle, “Bayramlar bayram olsun.”

ABD ve İsrail’in uluslararası hukuku paspas ederek İran’a karşı başlattığı gaddarca saldırılar karşısında İran çok iyi direniyor. Türk halkının ezici çoğunluğu, mezhep farkı gözetmeksizin, İran halkının yanında saf tutuyor.

Bu duruş bir rejim hayranlığı ve hamasi bir romantizm değildir. Bu, milletimizin haksızlığa ve zalime direnç gösterene karşı vicdani bir “saygı” duruşudur.

Ancak bu insani ferasetin tam karşısında, dış politikayı cami kürsüsünde polemiklere hapsetmek isteyen sığ bir mezhepçilik boy gösteriyor. Halil Konakçı ve benzeri isimler, 7. yüzyılın acı hadiselerini bugünün jeopolitik yangınına yakıt yapma çabası içindeler.

Bu ya stratejik körlük içinde olmak veya emperyalist devletlerin sözcülüğüne soyunmaktır.

Mesele, “zalimler savaşıyor” diyerek kenara çekilen veya mezhep öfkesiyle saldırganın değirmenine su taşıyanların baktığı gibi basit değildir, oldukça karmaşıktır.

Taha Akyol’un yazdığı gibi, “Anadolu ve İran coğrafyaları iki bin yıldır rakip oldu. İslamiyet döneminde mezhep farkları olarak ortaya çıktı.”

Yani mezhep farkı jeopolitiğin dayattığı çatışmaların ürünü olarak ortaya çıktı.

Ben de T.Akyol gibi düşünüyorum: “İki haydudun saldırısı karşısında elbette İran’ın yanındayım. Çünkü rejimler ve siyasi kimlikler değil, haydutça saldırılar söz konusudur. Fakat İran’ın ve Türkiye’nin ufukları farklıdır, bu gerçeğin altını çiziyorum.”

*******************************

Mezhep Farkı Jeopolitik Rekabetin Sonucudur

İbrahim Kiras’ın ifadesiyle, “İran-Anadolu hattındaki jeopolitik rekabet” Anadolu platosu ile İran platosu arasındaki stratejik gerilimin kaçınılmaz sonucudur. Çünkü her iki coğrafi bölgedeki siyasi oluşumlar da aynı ticaret yolları, aynı yayılma koridorları ve aynı tampon bölgeler üzerinde birbirleriyle bir hakimiyet mücadelesi içinde olmak zorundadırlar.”

Ancak,bu mücadele, emperyalist bir gücün bölgeyi kendi çıkarı doğrultusunda tasarlamasına payanda olunarak yürütülemez.

“İran üzerinden Anadolu’ya gelip yerleşen Türkmen grupları tarafından kurulmuş olan Osmanlı devleti yine Türkmen topluluklarının İran’da kurduğu Akkoyunlu ve Safevi devletlerinin rakibi ve düşmanıydı.”

“İran’ı tam da bu dönemde resmi olarak Şiiliği benimsemeye yönelten başlıca amil de jeopolitik rekabet zorunluluğuydu. Bu tercih karşı taraftaki Osmanlı’nın Sünni kimliğini nispeten koyulaştırmasına da yol açmıştır.”

Buna rağmen Türkiye- İran sınırı 1639 Kasr-ı Şirin’den beri değişmedi. Bu sınır bir “soğuk barış” ve karşılıklı denge sembolüdür.

“Aramızdaki doğal çelişkilere rağmen, İran’ın bütünlüğünü ve istikrarını koruması Türkiye’nin çıkarınadır.” Komşumuz İran’ın yönetilemez hale gelmesi veya parçalanması, bizim zaferimiz değil; sınırımızda bir kaostur. Yeni terör koridorları ve milyonlarca mülteci demektir.

Hele hele İran’ın ABD/İsrail kontrolüne girmesi milli varlığımıza karşı büyük bir tehdit oluşturacaktır.

Bu bakımdan, Türkiye Batı’nın “böl-yönet” operasyonlarında bir aparat görevini üstlenmemelidir. Bunun gibi İran’ın mezhepçi yayılmacılığına (Şii Hilali) destek olmamıştır, olmamalıdır.

*******************************

Konakçı’nın Mahalle Kahvesi Mantığı Tehlikelidir

ABD/İsrail- İran savaşı, ABD ve İsrail’in yayılmacı ve sömürgeci emelleri için kurgulanmıştır. İçimizdeki “hoca” kılıklı figürlerin bu emperyalist ajandaya mezhep üzerinden meşruiyet üretmeye çalışması, Kurtuluş Savaşında “keşke Yunan kazansaydı” diyen zihniyeti yansıtmaktadır.

Halil Konakçı’nın “Annenize sövenin arkasında namaz kılar mısınız?” şeklindeki analojisi, ilk bakışta dini bir hassasiyete dokunuyor gibi görünebilir.  Ama aslında devlet yönetimini ve uluslararası hukuku “mahalle kavgası” seviyesine indiren bir popülizmdir.

Devletler arası ilişkiler, böyle saçma ölçütlerle yönetilmez. Eğer öyle olsaydı; Atatürk, Çanakkale’de on binlerce evladımızı şehit eden İngilizlerle masaya oturmazdı. 1934’te Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya arasında Balkan Antantı’nı kurmazdı. Devlet adamı, şahsi öfkesini değil, milletinin geleceğini masaya koyar.

****

Konakçı’nın “Ehl-i Sünnet mezhep değildir, dinin özüdür” iddiası kendi inanç yorumunu din haline getirmektir. Önceki makalemde belirttiğim “mezhep din değildir çünkü beşeridir” hakikatiyle taban tabana zıttır.

Konakçı’nın “zinhar kardeş değiliz” dediği İran coğrafyasında, yaklaşık 35 milyon Türk soylu yaşamaktadır. Kendi soydaşını ve dindaşını mezhep farkı yüzünden “düşman” potasına atan bir kafa, Türkiye’nin bölgesel liderlik iddiasına en çok zarar verici unsurdur.

Bu kafaya kalsa, çoğunluğu Şii olan Azerbaycan da kardeşimiz olamaz.

Uluslararası ilişkilerde belirleyici olan mezhep değil, milli çıkarlardır. Azerbaycan’ın “laik ulus-devlet” yapısı, Türkiye ile “İki Devlet, Tek Millet” olabilmesini sağlamıştır.

İran ile olan meselemiz de, “anneme küfrettin” meselesi değil; Suriye’de, Irak’ta ve Kafkaslar’da çakışan jeopolitik nüfuz mücadelesidir.

*******************************

Evrensel Ahlak Zemini

“Aktif Tarafsızlık”, eli kolu bağlı beklemek değil, bölgeyi ateşe atan küresel güçlere karşı “burası bizim coğrafyamız” diyebilme iradesidir.

İran’ın direnişine duyduğumuz saygı, Humeyni veya Hameney’e sahip çıkmak değildir. Bu saygı; Sykes-Picot ile cetvelle çizilen sınırların, bugün bombardımanlarla, füzelerle yeniden çizilmesine karşı gösterilen direncedir.

Atatürk’ün “Aktif Tarafsızlık” anlayışıve Sadabat Paktı ile kurduğu denge, bölge sorunlarını emperyalist güçlerin müdahalesinden korumak içindi. 

Atatürk’ün dış politikası, “strateji” ve “hakkaniyet” üzerine kurulmuştu.

****

ABD’de Özel Kuvvetler mensubu ve Trump’ın Ulusal Terörle Mücadele Merkezi Başkanı Joseph Kent “Bu savaş Amerika için değil, İsrail için yapılıyor” diyerek istifa etti.

Keza İspanya Başbakanı Pedro Sanchez’in bu süreçteki dik duruşu, sadece Batı dünyasına değil, bizim içimizdeki mezhepçi koroya da verilen insanlık ve ahlak dersidir. Sanchez’in gösterdiği bu ‘seküler ve evrensel ahlak’ duruşu sırf mezhep farkı yüzünden komşusunun bombalanmasına ‘oh olsun’ diyenlerin sığlığını ifşa etmiştir.

Kent ve Sanchez kadar ahlaki tutarlılık sergileyemeyen sözde Müslümanların ABD/İsrail saldırganlığına sessiz kalması utanılacak bir durumdur.

Türkiye’nin yolu akıl, denge ve tam bağımsızlıktır.

Bu yüzden, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın İran’da savaşa girme konusunda ihtiyatlı ve soğukkanlı tavrını destekliyorum. Erdoğan’ın “bizim ‘Sünnilik, Şiilik’ gibi bir dinimiz yok. Bizim tek dinimiz var, o da İslam” ve “Türkiye’nin yeri Avrupa’dır” vurgularını doğru buluyorum.