AKP kadrolarına en yakın gazeteci/ televizyonculardan biri olan Mehmet Akif Ersoy üzerinden başlatılan soruşturma çok dikkat çekti. Aslında bu vaka bir tane değildi.

Bu örnek, dindar aile ortamlarında ve eğitim kurumlarında yetişmiş, iktidara yaslanmanın sağladığı imkânlarla şöhrete, paraya ve dokunulmazlığa kavuşmuş kişilerde ahlaki bozulmanın sistemik bir hal aldığını gösteriyor.

Levent Gültekin “Şatafatlı Mağlubiyet: İslamcıların İktidarla İmtihanı” kitabında anlatmıştı. Abdurrahman Dilipak, içeriden biri olarak özeleştiri niteliğinde, İslamcı kesimde gösteriş, şatafat düşkünlüğüne; İslami ritüellerin, kavramların nasıl içlerinin boşaltılıp bayağılaştığına dair yazdıklarını da okumuştuk.

Dilipak “masa, kasa, nisa” olarak tanımladığı makam, zenginlik ve kadın alanında nefsleri sınanan (imtihan edilen) İslamcılar içinde sınavı geçen pek az kimse olduğunu söylüyordu.

Ancak biz yine de sosyete umreleri, tahtlı- sandallı düğünler, after umre partileri, İslami baby showerlar, alkolsüz şampanyalar, 40 günlük bebeğe mevlitte tek taş pırlanta takmak gibi görgüsüzlükleri, İslamcı papatyalar olmaya hevesli, dar bir kesimin özentisi zannediyorduk.

Daha sonra gördük ki bunlar ve daha beteri yozlaşma AKP’ye yaslanan zümrelerde oldukça yaygın hale gelmiş. İhale kapmak için ihrama bürünüp umreye giden ama dönüşte free shop’ta viski alırken yakalananlar… Kokain çeken, fuhuş yapan bürokratlar, TV spikeri kızlar…

İmam Hatip kökenli, İlahiyat mezunu, kimi tarikat ehli, kimi İran tipi İslamcılar; alnı secdeye değen, Hac ve umre seyahatleri yapanlar içinde de büyük günahlar yaygınlaşmış: Rüşvet, iltimas, kamu malını, kul hakkını yeme gibi günahların yanında uyuşturucu kullanan, grup seks yapan, kadınları kullanarak iş bitiren tipler çoğalmış.

Dilipak, “Başörtüsü aksesuara dönüştü. Haram para cüzdanda durduğu gibi durmuyor” diyor.

Eskiden günah diye kadın elini sıkmayanlar, emrinde çalışan kadınları cariye sayıp istediğiyle kucaklaşıp, bunların içinden seçtikleriyle ilişkiye girer olmuşlar. (Sabahattin Önkibar’ın İhlas Holding kurucusu Enver Ören hakkında anlattıkları içinde daha ilginç olanları da var.)

Casinolarda rulet masasında kumar oynarken yakalanan muhafazakar bakan çocuğunu gördüğümüzde bireysel bir günah saydık. AKP genel merkezinde çalışan, lüks otomobili içinde kokain çekenler de bizi ürpertmedi. Bu ahlaki çözülmenin sebebini ve sonuçlarını düşünmedik.

Şeffaf bir hukuk devleti ve liyakat sisteminden uzaklaşma ile bağını göremedik.

************************************

Ahlaki Çöküş Yapısal Bir Meseledir

Toplumlarda ahlaki çözülme çoğu zaman “kişisel zaaflar” üzerinden açıklanır. Oysa insan davranışı, içinde bulunduğu sistemin ödül–ceza dengesiyle yakından ilişkilidir.

İktidar gücünü kullanarak makamlara gelen, kısa sürede şöhret kazanan ya da zenginleşen kesimlerde gözlenen ahlaki bozulmayı bu çerçevede okumak gerekir.

Sorun, tek tek insanların “iyi” ya da “kötü” olması değil; denetimsiz güçle temas eden bireyin nasıl dönüştüğüdür.

Uzun süreli iktidar, çevresinde “bizden olanlar” için doğal bir koruma alanı oluşturur. Bu sosyal korumacılık, zamanla denetimi zayıflatır. Denetim zayıfladığında ise ahlak, içsel bir sınır olmaktan çıkar; sonuçlarına bakılarak ölçülen bir davranışa dönüşür.

****

Bu dönüşümü anlamak için sosyal psikolojide sıkça aktarılan bir deney öğreticidir.

İsrail’de bir kreşte, çocuklarını almaya geç kalan ebeveynler olmaktadır. Ebeveynler geciktiklerinde mahcup olurlar ve görevlilerden özür dilerler. Ancak kreş yönetimi sorunu kökten çözmek ister.  Geç gelenlere küçük bir para cezası uygular.

Beklenenin aksine, geç kalmalar artar. Çünkü ebeveynler artık yaptıkları davranışı ahlaki bir sorumluluk ihlali olarak değil, bedeli ödenmiş bir hizmet olarak görmeye başlar.

Daha çarpıcı olan ise ceza kaldırıldığında eski davranışın geri gelmemesidir. Mahcubiyet ve özür dilemek kalkmıştır. Çünkü ahlaki norm bir kez kırılmıştır. Ahlak, fiyatlandırılmış ve yerine hesap gelmiştir.

Toplumda da benzer bir süreç yaşanır. Yolsuzluk, kayırmacılık ya da güç istismarı ciddi yaptırımlarla karşılaşmazsa, yanlış davranış “ayıp” olmaktan çıkar. “Riskli ama denenebilir bir seçenek” haline gelir. Risk azsa, ceza küçükse ya da uygulanmıyorsa ahlaki sınır silinir.

Bu durumda kişi bir süre sonra yaptığı davranışın yanlış olup olmadığını değil, “başına bir şey gelip gelmeyeceğini” düşünmeye başlar.

Uzun süreli iktidarların en büyük zaaflarından biri, kendi kadroları ve sempatizanları etrafında görünmez bir sosyal koruma alanı oluşturmalarıdır. “Bizden” olanlar hata yapsa da görmezden gelinir, yanlış yapsa da mazur görülür.

Bu yüzden iktidar yandaşlarında ahlakın, iç denetim unsuru olmaktan çıkması tesadüf değildir. Risk hesabı yapıp, riski göze alınabilir ahlaksızlıkları yapmakta sakınca görmediklerini söyleyebiliriz.

************************************

FARE DENEYİ VE UZUN SÜRELİ İKTİDARLAR

1960’larda Amerikalı bilim insanı John Calhoun, çok sarsıcı bir deney yaptı. Bu deneyde farelere sınırsız yiyecek, güvenlik, cezasızlık ve konfor sağlanır. Açlık yoktur, tehdit yoktur, ceza yoktur, mücadele yoktur. Yani bir anlamda fareler iktidar nimetleriyle donatılmış bir cennettedir.

Deneyde başlangıçta her şey yolunda göründü. Ancak zamanla sosyal roller bozuldu. Sorumluluk duygusu zayıfladı. Anne fareler yavrularını terk etti. Erkekler sorumluluk almadı. Anlamsız şiddet ve sapmalar arttı.

Ve deneyin sonunda ortaya şu grup çıktı: “Güzel fareler.” Temizlerdi. Sağlıklıydılar. Kavga etmiyorlardı. Ama hiçbir şey üretmiyorlardı. Yavru yapmıyorlar, toplum kurmuyorlardı.

Uzun süre sınırsız güç ve imkânlara sahip olmak, denetlenmeyen konfor, sorumsuzluk ve ahlaki çürüme yaratıyordu. Toplum, dış bir tehdit olmaksızın kendi içinden çöküyordu.

Fare cennetinde nasıl “güzel ama sorumsuz” bireyler ortaya çıktıysa, bizde de “dindar ama ahlaksız,” “Güçlü ama vicdansız”, “temiz yüzlü ama çürümüş” tipler çoğaldı.

Gücü kullanan ama sınır tanımayan, imkânlardan yararlanan ama sorumluluk taşımayan, gösterişi değer, konforu hak sanan bir yapı ortaya çıktı.

Bu durum bireylerin niyetlerinden bağımsız olarak sistemin doğal sonucudur.

Deney bize, şartlar iyileşse bile, “güzel farelerin” karakter ve davranışlarının değişmeyeceğini ve nesillerinin sona ereceğini gösteriyor.

Yani bir dava veya ideoloji, kendileri için yarattığı konforun ürettiği sorumsuzluk ve ahlaki çöküntü içinde boğulacak.

Ülkemizin kurucu kadrosunun başını çeken Başbuğ Atatürk çizgisinde Türk Milliyetçisi olarak derlediğim ve önemli bulduğum bu yazıyı paylaşıyorum:
Öncelikle belirteyim; Bir toz zerresi kadar bile ırkçı milliyetçi değilim. Kürt etnik kimlikli yurttaşlarımızdan arkadaşlarım dostlarım vardır.
ABD taşeronu PKK türevi DEM ve diğer tüm benzeri sivil toplum örgütlerini, bunlara sempati ile bakan tüm sivil toplum örgütlerini, siyasi partileri, siyasi kişilikleri ve kanaatçileri ise Kürt etnik kimlikli yurttaşlarımızın yaşam alanlarını parçalayan, onların üretici güçlerinin ve neslinin gelişmesini engelleyen, hatta neslini kıran ‘düşmanları’ olarak görürüm.
Başbuğ Ata’mız Türkiye Cumhuriyetini, kuruluş felsefesindeki “Türk Milleti” paradigması üzerine inşa etmişti. Atatürk, “Türkiye Cumhuriyeti’ni kuran Türkiye halkına Türk Milleti denir”. “Türkiye halkı, ırken veya dinen veya harsen birleşik ve yekdiğerine karşı hürmet ve fedakârlık hisleriyle dolu ve mukadderat ve menfaatleri ortak olan bir toplumsal heyettir” demekte idi. Yine 1924 Anayasası’nda; “Madde 88. – Türkiye’de din ve ırk ayırt edilmeksizin vatandaşlık bakımından herkese ‘Türk’ denir” denmektedir. Büyük Ata’mız 10. Yıl Nutku’na Türk Milleti ifadesiyle başlayıp 12 kere Türk Milleti ifadesini dile getirmekte ve Nutuk, “Ne Mutlu Türküm Diyene” sözleriyle sonlanmaktadır.
Türkiye’miz imparatorlukların yıkılmasından sonra doğan bütün çağdaşı devletler gibi bir ulus devlet olarak doğmuştur. Ulus devletlerde bir tek ulus vardır ve ulus devlet adını genellikle kurulduğu coğrafyada tarihi belirleyen sürükleyen bir halktan alır. Bu halk da Osmanlı’nın, Selçuklu’ların ataları olan Türk halkı idi
Türk Milleti ifadesindeki ‘Türk’ kelimesinin bir ırkı değil Ulus Birliğimizin adını temsil ettiği çok açıktır. Türkiye Cumhuriyeti kimliğimizde etnik köken yazmaz. (azınlıklar hariç). Kimliklerimiz bir belge olarak birbirinin eşidir, aynıdır. Bu tüm yurttaşlarımızın en üst düzeyde eşitliğidir. Daha ötesi olamaz. Bu cümleden hareketle hiç kimseye doğumundan itibaren sağlık hizmetinde, eğitiminde, iş bulmasında, iş kurmasında, vergi ödemesinde, askeri sivil bürokraside, siyasette yükselmesinde, ayırımcılık zaten yapılamaz.
Evet, bu değerler bütünü üzerine inşa edilmiş olan Türkiye Cumhuriyeti; Gazi Mustafa Kemal ve silah arkadaşlarının, tüm şehit ve gazilerimizin, büyük bir zaferle taçlandırdıkları, dünyanın ilk antiemperyalist savaşının ve devamında Cumhuriyet ve Aydınlanma devrimimizin eseridir. Türkiye Cumhuriyeti, Ulus Birliğimizdeki tüm halkların güven içinde yaşayabileceği, neslini ve üretici güçlerini geliştirebileceği, bunu daha üst düzeye yüceltmek için hep birlikte demokratik bir cumhuriyet mücadelesi verebileceği, temelleri aydınlık, güvenli bir kale idi. Ve Kürt etnik kimlikli yurttaşlarımız çok doğal sosyal-teknik bir tercihle Güneydoğu’da ABD sömürgesi ve BOP projesi ile oluşacak sanayisiz, sadece petrolü olan ve bu nedenle emperyalizm ile kucak kucağa, ilkel kavim demokrasisi ve kurumlarıyla yola çıkacak olan yeni bir macera / Kürt devletinde yaşamayı istemek yerine bin yıllık kardeşlik mazimizle150 yıllık parlamenter deneyimi olan, modern sanayi toplumunun eşiğinden içeri girmiş Türkiye Cumhuriyeti Ulus Birliğini güvenli bir kale, bir vatan olarak seçmiş olabilir ve Türk Milletinin bir ferdi olarak yaşamayı pekâlâ isteyebilir. Bu seçime hiçbir kimsenin diyeceği bir şey olamaz. Diyene “sana ne kardeşim” denilebilir pekâlâ. Köy Korucuları, Ulus Birliğimizin güçlü bir örneğidir.
*
Sonuç olarak Türk Milleti bu değerler bütünü üzerine inşa edilen Türkiye’mizde bir Kürt millî sorunu yoktu, olmadı. Çünkü Kürt yoğunluklu coğrafyaya millî ekonomik bir ayrımcılık yapılmıyordu. Eşitsiz ekonomik gelişmeden dolayı Orta Anadolu’da birçok ilimiz, Doğu ve Güneydoğu Anadolu’daki birçok ilimizden millî gelirden aldığı pay olarak her zaman daha geri kalıyordu. Kürt etnik kimlikli yurttaşlarımıza millî zulüm de yapılmıyordu. 12 Mart – 12 Eylül işkencehanelerinde “sen Türksün”, “sen Kürtsün” diye ayırım da yapılmıyordu. Kürt etnik kimlikli yurttaşlarımız Cumhuriyetimizin ve bütün bunların farkındaydı. Bu nedenle Türk ve Kürt etnik kimlikli yurttaşlarımızın vatandaşlık ve kardeşlik bağı sürekli pekişti. Herhangi bir kalkışma olmadı. Hep birlikte Cumhuriyetimize sahip çıktık.
Ta ki ABD’nin bizim çocuklar dediği, 12 Eylül Faşist generallerinin BOP projesinin milâdı ve uygulaması olarak o zamanlar kurulmakta olan ABD taşeronu PKK ya militan yetiştirmek amacıyla Kürt etnik kimlikli yurttaşlarımıza uyguladıkları insanlık dışı, vahşi işkencelere kadar. Ve PKK, savaşı başlattı. Kırk bine yakın insanımızı kaybettik, ekonomimiz perişan oldu. Demokratik mücadele geriledi, militarizm güçlendi; en gerici iktidarlara mahkûm olduk ve bu günlere geldik. Ama bu savaş bile tüm yıkıcılığına karşın yurttaşlık kardeşliğimizi bozamadı. Türk ve Kürt etnik kimlikli yurttaşlarımız, Cumhuriyetimizi birlikte korumaya devam ettiler. Çünkü bu savaş güneydoğuda yerel bir savaş olarak kaldı.
*

Diyalektik olarak ulus devletler, bir üst birlik olarak federasyonlardan sonraki bir aşamadır. Dolayısı ile federasyon konağına geri dönüş, tarihin diyalektiğine ters bir geriye dönüştür. Kürt etnik milliyetçilerinin, “eşit yurttaşlık” ve anayasada ulusun diğer etnik bileşenlerinin kurucu unsur olarak belirtilmesi talebi, Ulus Devletlerin; etnik kimlik, mekân, zaman öznesinden bağımsız olarak tarihin biçimlendirdiği nesnel yapısına ters, absürt, uyduruk bir taleptir ve bunun gerçekleşmesi ihtimali Ulus Birliğimizi geriye doğru, nerede sonlanacağı bilinemeyecek olan bir parçalanmaya doğru sürükleyecektir. Ulus Birliğimiz sağlam olarak güçlü bir şekilde kurulmuş ve güçlü bir şekilde bu günlere gelmiş bulunuyoruz Tersi durum Anayasal yurttaşlık kardeşliği sonlanmış, ötekileşme başlamış olacağı için iç savaş çıkacak, Anadolu paramparça olacak ve Sevr’e geri dönülecektir. Zaten istenen de budur.
Bu nedenle “eşit yurttaşlık talebi” “ne var canım bunda, eşitlik işte, ne güzel” diye bilinçsizce karşılanacak ve hafife alınacak bir konu değildir. Dolayısı ile her Atatürk Cumhuriyetçisi, bu tehlikeli talebi hiç de hoş karşılamadan, hiç de boş geçmeden, her mecliste reddedip yerin dibine sokmalıdır.

Türk Ulus birliğinin adı Türk’tür ve bu ad Türklere anasının ak sütü gibi helaldir. Çünkü bu topraklarda tarihi belirleyici ve sürükleyici halk, kavim Türkler olmuştur. Bakınız, İbni Haldun, Mukaddime adlı eserinde ne diyor. Kaynak Yayınları sayfa 22: “Türkler, savaşçı karakterleri ve kahramanlıkları nedeniyle İslam’ın kurtarıcısı olmuşlardır.”
*
Dr. Hikmet Kıvılcımlı, ”İlkel Sosyalizmden Kapitalizme İlk Geçiş İngiltere” (Diyalektik Yay.) adlı eseinde Fransız tarihçi Foucher de Chartres’in (1058-1127) Haçlı Savaşlarını anlatan kitabından alıntı yapıyor, bakalım ne var? Tarihçimiz de yakın tanık tarihçisi Guibert de Novagent’ ten alıntı yapıyor:
Sayfa 51-52; “Daha ilk karşılaşmalarında Türklerle Franklar birbirlerinin kıymetini anlamayı öğrendiler. Frankların kendileri, ruh inceliği ve savaşta yiğitlik bakımından Türklerinkiyle kıyaslanabilecek hiçbir insan ırkı tanımadıklarını teslim ettiler. Hele Türkler, Franklarla dövüşmeye başladıkları zaman hasımlarına karşı kullandıkları ve bizimkilerin hiç tanımadıkları silahların verdiği şaşkınlıklar, hemen hemen umutsuzluğa düşmelerine sebep oldu. Franklar, hasımlarının atlara yaptırdıkları manevralardaki olağanüstü beceriklileri, bir taarruza uğrayınca ondan sakınışlarındaki çabuklukları ve kaçarken ok atarak savaşmaya alışkın vuruşları üzerine en ufak bir bilgi olsun edinemiyorlardı. Kendi yönlerinden Türkler de kendilerini, Franklarla aynı kökten gelmiş sayıyorlar ve bütün milletler arasında askerce üstünlüğün hak olarak bu iki ulusa düştüğünü düşünüyorlardı.”
Bu anlamda Kürt milliyetçileri ve yandaşlarının ileri sürdüğü gibi “Kurtuluş Savaşımızı Türkler ve Kürtler birlikte başarmıştır” tezi yanlıştır. Emperyalizmin tehdidi karşısında bir kısım Kürt nüfusu, diğer halklar gibi müstakbel Ulus devlet kalesi içinde kalmak istemiş ve bir nefer olarak savaşmış olabilir. Ama bu birlikte yapmış olmaya yetmez. Kurtuluş Savaşımızı başarıya götüren güç, Orta Asya’dan başlayıp bu günlere kadar Türklerin biriktirdiği Askeri-Teknik Üretici güçtür. Dünyada sayılı meydan savaşlarının bir kaçı bu topraklarda verilmiş olup ders olarak Harp Akademilerinde okutuluyordur sanırım.

• 
  Kürt diye adlandırılan vatandaşlarımız; tarih boyunca Türklerle iç içe, birlikte oldular, aynı kültür dilini kullandılar; tasada sevinçte birlikte oldular; birlikte imparatorluklar kurdular.
  Cumhuriyet döneminde, hiçbir kanuni müeyyide ve engelle karşılaşmadan Cumhurbaşkanı- Başbakan- Bakan- Milletvekili- TBMM’de Başkan veya Başkan Vekili- Hariciyeci- General- Paşa- Prof- Rektör- İş adamı- İhracat ve ithalatçı olabilmelerinin yanında, vatanın her bölgesinden istedikleri arazileri sınırsız şekilde satın alabildiklerine ve de devletin kendilerine benimle aynı nüfus kâğıdını verdiğine göre,
  ‘’Kürt sorunundan bahsetmek ne büyük bir yüzsüzlük, ne büyük bir ihanettir; ne azgın bir SERV özlemidir!

Ekrem Demirli, lise son sınıfta öğrencim oldu. Bugün gibi hatırlıyorum; her ders mutlaka kalkar, dersin konusuyla ilgili farklı şeyler söylerdi. Söz almadığı bir ders olmazdı. O, şimdi bir öğretim üyesi. Akademisyen kimliğini katıldığım kongrede profesör unvanıyla konuşmacı olduğunda öğrendim. Ekrem Hoca, sınıfta, sosyal medyada, salonlarda dersler veriyor, öğrenci yetiştiriyor, aforizmalar üretiyor, çok kişinin dillendiremediği soyut konuları rahatça tahlil edebiliyor.

Boynuzun aştığı kulak olma övüncü bana yeter. Dünün Ekrem’i, bugünlerin Profesör Ekrem Hoca’sı, önüme düşen bir videoda, aforizma değerinde şunları söylemiş: “Sevilmek sınav, sevmek ahlaktır. Ben kendime neyi tavsiye etmek isterim, çocuklarıma neyi öğretmek isterim? ‘Hayatla ilişkini sevgi, saygı, itibar üzerinden kur. Varlıkla ilişkini bunun üzerinden kur. Sevilmek diye bir şey bekleme, Sevilme beklediğinde bütün çaban yatırıma döner. Cömert ol, sevileyim diye. Yazı yazıyorum sevileyim diye. Bütün faaliyetinin amacı sevgi elde etme. Bu bir felakettir, bu bir cehennemdir; hiçbir zaman karşılık bulamazsınız. Hepimiz unutulacağız. Tanrının insanları nankör olarak yaratması, özgürleşmemiz bakımından çok güzel bir şeydir, bir lütuftur. Herkes birbirine minnet duysaydı herkes birbirine bağımlı olsaydı çok kötü bir dünya olurdu.’”

Ekrem Hoca’nın bulunduğu bağlamdan baktığımızda her sözüne imza atılabilir. Bir de madalyonun tersinden düşünmek lazım. Sevilmek sınavdır; ama aynı zamanda haktır. Sevmek ahlaktır; aynı zamanda ihtiyaçtır. Sevilmek, yatırımdır; aynı zamanda özgüvendir, enerjidir, motivasyondur. Sevmek, ahlakla birlikte hem varlık bilinci hem eşya ve kişiye karşı sorumluluk, Yaratan’a karşı kulluktur.

Beklentiye dayalı sevgiye yatırım denebilir; ancak iltifatın, marifet sahibinin hakkı olduğunu da teslim etmek gerekir. Bunlar birbirini yıkayan iki el gibidir. Sevilme duygusu ranta dönüşürse kirletilmiş olur. Samimiyet ve masumiyetini kaybeden her duygu zaten değersizdir.   

Halisane duygularla yapılan her cömertlik, her iyilik, söylenen her söz, yazılan her yazı, verilen her öğüt, gösterilen her yol sevgiden kaynaklanır, doğal olarak işin öznesi üzerinde sevilme duygusu oluşturur. Bu döngü, belki de evrenin dengesidir. Bu, ahbap çavuş ilişkisinden farklıdır. Bu döngüyle beşeriyetin kendi içinde ve diğer varlıklarla ilişkisi ahenklidir. Ahenk bozulursa bunalım doğar. Bir yerde bunalım varsa orada ahenksizliğin var olduğunu düşünebiliriz.

Ünlü bir düşünür, “Hiç hayal kırıklığına uğramadım; çünkü insanlardan bir şey beklemedim.” der. Beklenti, insanı esir eder, gerçekleşmediğinde küskünlük oluşur; beklentisiz verme, ihya eder, coşkunluk verir, vicdanı rahatlatır. Allah’ın insanoğlunu nankör yaratılması, insanoğlunun imtihanı gereğidir. Nankörlük, bir bakıma özgürlüktür; ama aynı zamanda vefasızlıktır, kınanan haldir. Bu, senin madalyonun hangi yönüne baktığınla ilgili. Nankörlük, kişiyi bağımlılıktan kurtarabilir; ama değerbilmez de yapar. Vefasızlık, nankörlükle izah edilir. Bir adım sonrası, ihanettir, hainliktir.

“Varlığımı sana borçluyum, sen olmasaydın ben bir hiçtim.” gibi cümleler minnettarlığın abartılmış ifadeleridir. Kişiyi şirke kadar götürür. Kaderimizle var olduk, aklımızla yaşıyoruz. Minnet, kişide bağımlılık oluşturmamalıdır, şükür noktasında kalmalıdır. Bağımlılıkta akıl devre dışıdır. Sınav akıllı insanlar için vardır, deliler sınavdan muaftır. “Minnet veya şükran, bir insanın aldığı yardımdan dolayı duyduğu hoşnutluk duygusu” diye açıklanır. Minnet, teşekkür etme, iyiliğe iyilikle karşılık verme şeklinde gerçekleşmelidir. Bedel ödeten minnet, kirli ticarettir. Minnet duyguları, bir başka insana yönelik olabileceği gibi bir tanrıya yönelik de olabilir. Şükran duyguları beslemek, bütün dinlerin önemli parçasıdır. Minnettarlığın abartıldığında dünya hayatının kötü olacağı var sayılsa da akıl dairesinde ve ölçülü şekilde yaşandığında kişiler arasındaki dostluğu, dayanışmayı, yardımlaşmayı, paylaşmayı artıracağı, barış ve huzura katkı sağlayacağı inkâr edilemez. Bizi hayırda yarışanlardan olmaya teşvik eden emir ve bunu eylemleştiren duygu, minnetten azade değildir.

Her hakikat, bir başka hakikatin çocuğu ve alternatifidir. Prof. Ekrem Demirli’nin, sevgili Ekrem’in, büyük bir ustalıkla nakşettiği madalyonun arka yüzünün de var olduğunu hatırlatmak, “orta yol”da olmanın, objektifliğin gereği.

“Barika-i hakikat, müsademe-i efkârdan doğar.” (Fikirlerin çarpışmasından hakikat güneşi doğar.) veciz dizesiyle Namık Kemal’i hatırlamak da kadirşinaslığın, yatırım amacı taşımayan yazımızın son cümlesi olsun.

Kime kızıyorum… Dünyayı kendi akıllarına ve illa kendi çıkarlarına göre tanzim etmeye çalışanlara.

Bir devirde son zamanların zıpçıktı deyimiyle “reel sosyalizm” vardı. Şimdi Sovyetler Birliği demek apolitik herhâlde ki “reel sosyalizm” deniyor. Bu tabirin bir yararı da “bilimsel sosyalizm” çöktü demeden çöküşü kabul ve ilan etmeye imkân tanıması. Bilimseli hiç çöker mi! O sapasağlam duruyor. Çöken reeliydi, yani yanlış uygulaması. Eh, bunu biz daha açık söyleriz: “Benim adım Hıdır, elimden gelen budur.” 

Reel sosyalizmin trajik sonundan sonra bir ağıt, bir kuğu şarkısı olarak post modernizm doğdu. Söylenmeyen gerekçesi, “Madem benim güzelim ideolojim göçtü, o hâlde batsın bu dünya! O hâlde hiçbir fikir, hiçbir ideoloji doğru olamaz, yaşayamaz.” Yalnız artık ideoloji değil de “büyük anlatı- anlatıyı kebir- grand narrative” diyeceğiz. Yeni terminoloji böyle.

İşte o son büyük anlatı, çökmeden önce dünyayı kendi çıkar ve aklına göre tanzim etmeye kalkmıştı. Dünya devrimi yapacaktı. Sonra baktı ki pabuç pahalı. Hiç olmazsa Yalta’da dünyaya nizâmât veren başkalarıyla yeryüzünü paylaşmaya razı oldu. Adına “tek ülkede sosyalizm” dediler ama çöküşe kadar birçok ülkenin, bir blokun hâkimiydiler.

O sırada Batı’da

Gelelim öbür bloğa. Türkiye onları ta 1919’da tanımıştı. Haritalar çizip “İşte böyle olacak.” diye elimize veriyorlardı. O haritayı yırttık yırtmaya da bize verdikleri haritadan başkaları da vardı. Sykes ve Picot’unki, onu ayrıntılandıran Gertrude Bell’inki. Onlar uygulandı ve o haritalardan bu yana bölgemiz huzur görmedi. Fakat kendilerini dünyaya nizâmât vermekle yükümlü görenlerin bu ihtirasları da dinmedi.

20. asrın başında haritacılar İngiliz ve Fransızlardı. O sırada Amerika, “aşikâr kader- manifest destiny”sinin peşinde Kuzey Amerika kıtasını insan altı diye tasnif ettikleri yerlilerinden temizlemekle meşguldü.

İkinci Dünya Harbi’nden sonra aşikâr kaderlerinin Orta Doğu’yu da tanzim etmek olduğuna karar verdiler. Hatta Orta Doğu’dan da genişine, Büyük Orta Doğu veya Genişletilmiş Orta Doğu’yu da tanzim edeceklerdi.

Sykes ve Picot ölmedi

Bugüne gelelim. Sayın Büyükelçi Tom Barracak’ın verdiği haberler ve değerlendirmeleri bu tarihî akışın içine ne güzel oturuyor. Hatırlayınız. Önce “Orta Doğu için Osmanlı usulü millet sisteminin en uygun olduğunu” duyduk. Tam bunu mu demek istedi bilmiyorum. Çünkü Osmanlı’nın millet sistemi, millet kelimesinin bugünkü anlamını değil, bir dini grubun mensupları anlamını taşır. Bir dinin de değil, mezhebin. Hristiyan milleti yoktur. Katolik Milleti, Ortodoks Milleti falan vardır. Her millet de kendi kanunlarıyla ve kendi hukuk sistemiyle yönetilir. Bu kurtulana kadar kıvrandığımız kapitülasyon zincirinin de esasıdır.

Sonra ekselanslarından bir değerlendirme daha geldi. İsrail bölgede ulus devlet istemiyor, ulus devletleri kendi çıkarlarına aykırı görüyormuş. Eh ne tesadüf, bizim siyasi İslamcılar da aynı fikirde. Sonra “kurucu önder” Öcalan da ulus devleti sevmediğini beyan etti. Üç etti…

Sonra dörtledik. Sayın Barrack da bölgenin zenginliklerinin hepimizi zengin edeceğini ama ulus devletlerin buna engel olduğunu bildirdi.

Fakat Barrack, Öcalan’la her konuda anlaşmıyor. Ademi merkeziyetçilik hiçbir yerde başarılı olmadı dedi. Nasıl bir nizâmât veriliyor bize. Ulus devlet olmayacak. Ama bir merkez de olacak. Federasyon galiba fakat şu geçitte federasyon demek politik açıdan doğru olmaz.

Avrupa’ya nizamat?

Sonra Hazar’dan Karadeniz’e, Basra Körfezi’nden Akdeniz’e bölgenin bütün zenginlikleri şarıl şarıl akacak. Peki, nereye akacak?

Bunlar doğrudur, yanlıştır bir tarafa. Kim kimin devlet şeklini belirliyor! Sayın Barrack bu değerlendirmeleri mesela Batı Avrupa için yapabilir mi? Kavga çıkmadan? Batı Avrupa’nın siyasi yapısı ekselansları için uygun mudur? Veya Kuzey Amerika için? Veya Doğu ve Güneydoğu Asya için… Dünyayı nasıl alırdınız? Yanında bir şey içmek ister miydiniz? Derken…

Derken Euronews’ta bir haberle karşılaştım. Meğer ABD, AB’nin de nasıl yönetileceğine karışmış. Haber’den iki paragraf şöyle:

“Avrupa Birliği Konseyi Başkanı Antonio Costa, Avrupa’yı ‘medeniyetin silinmemesi’ için yön değiştirmeye çağıran ABD strateji belgesine tepki göstererek, her türlü ‘siyasi müdahale’ girişimini reddettiklerini bildirdi.

“Costa, pazartesi günü Paris’te düzenlenen bir konferansta yaptığı konuşmada, Washington’ın Avrupalı vatandaşlar adına hangi politikaların doğru olduğuna ya da kime oy vermeleri gerektiğine karar verme hakkı olmadığını söyledi. Bu açıklama, Trump yönetimine yönelik görevdeki bir AB yetkilisinden gelen şimdiye kadarki en sert çıkış olarak dikkat çekti.”

Nedense aklımdan Ziya Paşa geçip duruyor: Onlar ki verir laf ile dünyaya nizâmât/ Bin türlü teseyyüp bulunur hanelerinde.

Edebiyat yalnız akılla yapılmıyor. Akla duygu da eklemek gerekiyor. Belki zor olan bu duygu bileşeni… Duygu yerine “ruh” da diyebilirsiniz. Galiba aynı manaya geliyor. Edebiyata ruhun katkısını bazen mistiklerin trans hâline benzetebilirsiniz. Hani dervişlerin mekân ve zaman değiştirmesi vardır ya… Bilhassa romancılar aynen öyle yapar. Bulundukları mekân ve zamandan başka mekânlara, başka zamanlara… En karmaşığı sanatçının, zaman ve mekân değiştirmesi yetmezmiş gibi bir de başka bir insanın içine hulul etmesidir. Üç oldu… Ben bu hâllere tayyi-mekân, tayyi-zaman ve tayyi insan diyorum.

Bu yazı Atsız hakkında. Okuyanlar hemen Ruh Adam’dan bahsettiğimi anlayacaktır. Doğru. Ruh Adam’da günümüzün Yüzbaşı Selim Pusat’ı, aslında Tanrıkut Mete’nin sevdiğini oklama emrini yerine getirmediği için ızdırap çekmektedir. Mete’nin yüzbaşısı ve onun bugüne geldiğinde Güntülü’ye tayy eden sevdiği; bu Uygur masalını 20. asırda devam ettirirler.

Edebiyat fakültesinden Bozkurtlar

Biliyor musunuz? Aslında milliyetçilik de budur. Milletimin geçmişini, ana-babalarımızı, onların ana babalarını ve onların… Tanrıkut Mete’ye kadar hepsini hemen burada hissetmektir. Çocuklarımızı, torunlarımızı, onların çocuk ve torunlarını da… Milletinin varlığını, geçmiş ve geleceği ile hisseden, bugünün ezelden ebede akan millet nehrinin sadece bir parçası olduğunu hisseden insan, şüphe yok ki ölümsüzlüğü tatmıştır.

Atsız bunu sadece Ruh Adam’da yapmıyor. O devamlı mekânlar, zamanlar, ruhlar arası yolculuktadır. Bakınız Bozkurtların Ölümü’nün elimdeki nüshası nasıl başlıyor. Elimdeki nüshası dedim. İlk gençliğimden hatırladığım bu parça sanki bazı baskılarda eserden çıkarılmıştı. Bozkurtlar’ı yazan genç Edebiyat Fakültesi öğrencisi yazdıklarını okumayı teklif eder:

“Bu teklif oradakilerin hepsine birden hoş geldi. Halkayı biraz daha daraltarak bu düşünceye iştirak ettiklerini gösterdiler. Aydede bile iyi işitebilmek için biraz daha alçalmıştı. O sırada sanki birdenbire her şey değişti: Öğrenciler pansiyonu olan evin yerinde şimdi 1300 yıllık bir Türk çadırı vardı. İnce yapılı kız gürbüz, sağlam, çekik gözlü bir bozkır kızı olmuştu. Erkeklerin saçları uzayarak omuzlarına dökülmüş, başlarında birer börk peyda olmuştu. Ceketleri kaftan, iskarpinleri çizme hâline gelmişti. Edebiyatçının elindeki klâsik eser şimdi bir kopuz, fencinin dolma kalemi bel kemerine asılı bir bıçaktı. Hepsi çimenlere bağdaş kurmuşlar, kılıç yaralarıyla çentilmiş sert yüzlerine başka bir anlam veren ala ve yeşil gözleriyle Tonyukuk’a bakıyorlardı. Müstakbel romancı da belindeki kılıçla heybetli bir er olmuştu. Hiç nazlanmadı ve ağır bir sesle şöylece anlatmağa başladı.”

Atsız olmasaydı onlar unutulurdu

Zaman, mekân ve insan içindeki gidiş gelişler Atsız’da sık görülür. Bir edebiyat oyunu mu? Hayır. Atsız zaten bu gidiş gelişlerin insanıdır. Göktürkler Çinlilere esir düşünce, esirler arasında götürülen Yüzbaşı Sançar kahkaha atmaya başlar. Onu güldüren manzara, koskoca pehlivan Yamtar’ı, “keçi kadar Çinli’nin” esir alıp çeke çeke götürmesidir. Sançar’ın gülme krizlerini arkadaşları bilir. Tedavisi, onu bir ata bindirip atı deli gibi koşturmaktır ama o şartlarda bu mümkün değildir. Çinliler, susturamadıkları Sançar’ı ok, kılıç, kargı, ne bulurlarsa onunla yere serip kanlar içinde bırakırlar. Kafile yoluna devam eder. Romandan aktarıyorum, mekân, zaman ve ruh değiştirmelerine bir bakın:

“Bozkıra gece inmişti. Gökte parlak bir ay, havada serin bir rüzgâr vardı. Yüzbaşı Sançar’ın oklarla delik deşik, kılıç ve kargılarla paramparça olmuş gövdesi toprak ananın göğsünde yatıyordu. Yattığı yer kıpkızıl olmuştu. Güneye dönük olan yüzü hâlâ gülümsüyordu. Bu gülümseyen yüzde Çinlilerle alay eden, kendi kötü talihlerini yeren, Kara Kağan’a kızan bir anlam vardı. Bu kahkahaların çınladığı yerden çok uzak bir yerde, kahkahaların göğe yükseldiği zamandan çok zaman sonra, bir yazıcı, Gök Türklerin torunlarına bildirinceye kadar bu kahkahalar, bu şanlı alay ve şanlı ölüm unutulup gidecekti.”

Atsız Tanrı Dağı’nda

Atsız edebiyatçıdır. Benim zevkim ve ölçülerimle zirvede bir romancıdır. Fakat edebiyat Atsız’ın sadece bir yönüdür. Atsız aynı zamanda bir hareket adamıdır, bir mücadele adamıdır, bir fikir önderidir. Çevresinde hangi fırtına eserse essin daima doğru yönü gösteren bir pusuladır. Bir kişi yoktur ki Atsız’ın ömrünün herhangi bir döneminde, “Şimdi böyle söylüyor ama ya yarın?” diye sormayı aklından geçirsin. Günümüz siyasetçileriyle en çarpıcı farkı herhâlde budur.

Son yer, mekân ve ruh değiştirmesini 1975’in 11 Aralık günü yaptı. O gidişi de başka bir Türkçü sanatçı, rahmetli Niyazi Yıldırım Gençosmanoğlu, Atsız Tanrı Dağı’nda şiiriyle anlattı. Şu iki beyit, ikisine de nasıl yakışır:

O gün Tanrıdağı’nda tan ağardı çağda, 

Dediler Oğuz Han’ın otağına giren var. 

Ve Tanrı-Kut Mete’nin huzurunda Atsız’ı 

Kür Şad’la Kül Tigin’le diz vururken gören var. 

Yapımcı ve sunuculuğunu yaptığım Geniş Açı adlı TV programında son bölümün konu başlığı  “GÜÇ VE İKTİDAR SAVAŞLARINDA DİN UNSURU” idi. Konuğum Hukukçu, İlahiyatçı, Yazar Tevfik Karabulut kendisini bu konularda inceleme yapmaya sevk eden şeyin Firavun- Haman- Karun- Belam dörtlüsünün ilişkilerine dair Kur’an-ı Kerim’de anlatılanlar olduğunu söyledi.

Bu ayetler zalim iktidarla, iktidarı ayakta tutan güçleri değerlendiriyor. Konu siyaset sosyolojisi ve ilahiyat disiplinlerinin kesişim noktasında durmaktadır.

Kur’an-ı Kerim’de anlatılan kıssalar sadece tarihi süreçte gelip geçmiş kavimlerin hikayeleri değildir. Firavun, Haman, Karun ve Belam; şahıslardan öte, her çağda ve her coğrafyada ortaya çıkabilecek zihniyetlerin ve yönetim biçimlerinin sembolleridir. Her dönemde adları değişse de bu isimlerin temsil ettiği güçler hep var oldu.

****

Firavun, Mutlak Siyasal Gücü/Egoyu, hukuku askıya alan, gücü merkezileştiren iradeyi temsil ediyor.

Haman, Bürokrasi/Yargı/Ordu/Derin Yapıyı yani zulmün teknik ve askeri altyapısını kuran, “emre itaat eden” teknokrat ve güvenlikçi yapı.

Karun, yandaş sermayeyi temsil ediyor. Başlangıçta Hz. Musa’nın kavminden (yani halktan biri) iken, zenginleşince sınıf değiştiren, servetiyle şımaran ve gücün finansörü haline gelen figür.

Belam, İktidara dini meşruiyet sağlayan ulema/dini kurumlar/cemaat ve tarikatları temsil eden bir alim. Dünyalık menfaat karşılığında Firavun’un yanında duran, zulme “fetva” uyduran, “din tüccarı” sınıfın örneğidir.

Bu dörtlüden biri eksikse, Firavun’un iktidarı uzun süre ayakta kalamaz.

****

Bu yazının amacı, kimseyi doğrudan bu sıfatlarla yaftalamak ya da suçlamak değildir. Amacım, vahyin bildirdiği ölçütlerle, bugünün siyaset, ticaret, bürokrasi ve din ilişkilerini değerlendirmek için düşünmeye sevk etmektir. Hatta gerekirse bir özeleştiri yapılmasına vesile olmaktır.

Bir Müslüman için en büyük erdem, “Acaba bende veya desteklediğim yapıda bu özelliklerden bir iz var mı?” diye sormaktır.

Kur’an, gücün denetlenmediği, hukukun askıya alındığı her yerde bir “Firavunlaşma” (tiranlaşma) riski olduğuna işaret eder. Buna rağmen İslam tarihinde Kur’an’ın bu çıplak uyarısına rağmen zalim iktidarlar hep olageldi.

Tarihte “Zulmü alkışlayamam, zalimi asla sevemem, Zalimin hasmıyım amma severim mazlumu…” diyenler de oldu ama zulmü alkışlayanların çoğu zaman sesi daha çok çıktı.

****************************

Güç ve İktidar Ahlakı Test Eder

1877’de Lord Acton “güç bozar, mutlak güç mutlaka bozar” demişti. İktidarların elindeki güçleri sınırlama, denetleme ve dengeleme fikri bu görüşten doğdu.

Aslında iktidar, ahlaklı insanları otomatik olarak ahlaksız yapmaz. Ama ahlakı sürekli olarak test eder.

Uzun süre iktidarda kalan yapılarda şu tabloyla sıkça karşılaşırız: Güce erişen bir kesim, zamanla hesap vermez/ hesap sorulamaz hâle gelir.

Hesap vermezlik, dokunulmazlık hissi üretir. Dokunulmazlık, görev ve yetkilerin suistimalini doğurur. Suistimaller, hata ve günahlar “devlet aklı”, “bir bildiği vardır”, “O hatalardan münezzehtir” anlayışı ile önce gerekçelendirilir, sonra normalleşir.

Bu süreçte, rüşvet “hizmetin devamı”, ihale ilişkileri “davanın finansmanı”, lüks hayat “nimetle imtihan”, ahlaki savrulmalar “özel hayat” olarak açıklanır.

Uyuşturucu, cinsel sapkınlık, güç ilişkileri üzerinden kurulan kirli ağlar, hukuka aykırı yargılamalar, kaynağı belirsiz servetler… Bunlar dahi iktidara zarar vermez. Çünkü zamanın Karun, Haman ve Belamları “bizden olanlar yaptı” diye devreye girer.

******************************

Harun Gibi Başlayıp Karun’a Dönüşenler

Harun figürü önemlidir. Harun başlangıçta kötü değildir. Ama dirençsizdir, dönüştürülebilir.

Siyasette yola “Müslüman demokrat” kimliğiyle çıkıp, zamanla güç zehirlenmesi yaşayanlara dair hepimizin aklına geliveren isimler vardır. Mesela Numan Kurtulmuş, HAS Parti döneminde “Harun gibi geldiler, Karun oldular. Biz onlar gibi Firavunlaşmayacağız” diyerek çok hayati bir tehlikeye parmak basmıştı.

Fakat “söylemi ile eylemi” arasındaki uçurum düşündürücü ve ibret vericidir.

Bu söz ve bu eylem, bugün kendisi de dahil olmak üzere, tüm yöneticiler için bir “vicdan terazisi” olmalıdır.

Karunlaşma her zaman büyük servetle olmaz. Bazen makamla, bazen statüyle, çoğu zaman da tehlikelere karşı korunmakla olur.

O gün bu tespiti yapan kişinin, bugün o eleştirdiği yapının tam merkezinde yer alması Karunlaşmayı kabul etmesi değil midir?

****

Beni ilgilendiren kişiler değil, “Harunlar neden Karunlaşır?” sorusuna cevap arıyorum.

“Dava” için yola çıkanlar, “devletin imkanlarını” şahsi ikballerine basamak yapmaya başladığında tehlike baş gösteriyor. Harun gibi gelenler, bir süre sonra, Karun’un veya Firavun’un sofrasında otururken görünmeye başlıyorlar.

Gücün ahlakı dönüştürme potansiyeli yüksektir; asıl marifet, makam yükseldikçe adaleti yani Harun kalabilmeyi muhafaza etmektir.

******************************

Halkın Hiç mi Kusuru Yok?

Firavun’un zulmettiği halkın Allah’ın elçisi Hz. Musa’ya söyledikleri söz çok ürperticidir: “Sen haklısın ey Musa! Ama bizim karnımızı Firavun doyuruyor.”

Böyle söylemelerinin muhtemel sebebi şu: Köle de olsalar insanlar kurulu düzenlerinin bozulmasını istemezler. Musa’nın vaadi belirsizdir ve insanları ürkütmüştür. Neticede eldeki kadarından da olmak vardır. Aç olarak özgür olmaktansa yarı tok olarak köle kalmayı tercih etmiş olabilirler.

Ama bu yolla zulmün sonu getirilebilir mi?

Bu anlayış zulme ve kötü yönetime rıza üreten geniş bir toplumsal zemin oluşturur.

“Rızkı veren Allah’tır.”  Ama rızkı iktidarın verdiğine inanan bir toplum hak talep edemez. Haksızlığı görür ama ses çıkarmaz. Ahlaki çürümeyi fark eder ama “bize dokunmuyor” diye umursamaz. Ve farkında olmadan Firavun düzeninin en sağlam dayanağı hâline gelir.

“Nasılsanız öyle yönetilirsiniz.”

Görüldüğü gibi Kur’an iktidar sahiplerinin “Firavunlaşma” tehlikesine karşı ders çıkarılması, halkın da rızık endişesiyle haksızlığa boyun eğmemesi için uyarıyor.  

Bize düşen Kur’an’ın mesajını hatırlatmak, Hz. Musa’nın duruşunu, Hz. Peygamber’in “Haksızlık karşısında susan dilsiz şeytandır” uyarısını bugüne taşımaktır.