Yazar: Fatma Çalik Orhun

Yayımlanma Tarihi: 13 Ağustos 2025

Rauf Raif Denktaş (d. 27 Ocak 1924, Baf – ö. 13 Ocak 2012, Lefkoşa), Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin kurucusu ve ilk Cumhurbaşkanıdır. Kıbrıs Türk halkının hak ve özgürlük mücadelesinin simgesi haline gelmiş önemli bir siyasi figürdür. Uzun yıllar boyunca Kıbrıs meselesine ilişkin müzakerelerde Türk tarafını temsil etmiş, bağımsızlık ve egemenlik ilkelerinin savunucusu olmuştur.

Rauf Raif Denktaş, günümüzde Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’nin sınırları içerisinde kalan Baf ilçesinde, 29 Ocak 1924 tarihinde, altı çocuklu bir ailenin son evladı olarak dünyaya gelmiştir. Eğitimine 1930 yılında İstanbul’da başlayan Denktaş, 1941’de Lefkoşa İngiliz Okulundan mezun oldu. Ardından İngiltere’ye giderek Lincoln’s Inn’de hukuk eğitimi aldı ve 1947’de mezun oldu. Kıbrıs’a döndükten sonra avukatlık yapmaya başlayan Denktaş, 1949’da savcı yardımcısı ve ardından savcı olarak görev yaptı. 1964’te Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Makarios III tarafından görevden uzaklaştırıldı. 1974’teki olayların ardından Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin kurucusu ve ilk cumhurbaşkanı oldu.

Babası Kaza Hâkimi olan Mehmet Raif Bey annesi ise ev hanımı Emine Hanım’dır. Eğitimli ve kültürlü bir kişi olan babası Mehmet Raif Bey, önce polis okulunu kazanmış ve sınavlara girerek çavuş olmuş daha sonra ise İngilizce ve Rumca öğrenerek hukuk sınavlarına girmiş ve kaza hâkimi olmuştur. Kıbrıs’taki yaşamının yanı sıra sık sık Türkiye’ye giderek, Kıbrıs Türklerinin meselelerini entelektüel çevrelerde gündeme taşımış, bu konulara ilgi çekmeye çalışmıştır. Bu bağlamda, Rauf Denktaş’ın Kıbrıs davasına gönül vermiş bir entelektüel babanın oğlu olarak dünyaya geldiği ve bu mücadelenin temelini babasından aldığı söylenebilir.

Eğitimli bürokrat bir babaya sahip olan Rauf Denktaş, henüz 1,5 yaşında iken annesini kaybetmiş ve bu acının onda derin izler bıraktığını ifade etmiştir. İlk eğitimini üzerinde derin manevi tesirler bırakmış olan dedesi Mehmet Bey’den almıştır. Osmanlı zaptiyesi olan ve çevresinde bilgili, görgülü bir kişi olarak tanınan Şeherli Mehmet namıyla bilinen dedesi, Rauf Denktaş’a adanın Türklerden İngilizlere geçiş sürecini anlatmış ve bu anlatımlar Denktaş’ın hafızasında silinmez izler bırakmıştır. Dedesinin anlattığı bu hikâyeler Denktaş’ta Türklük bilincinin uyanmasında oldukça tesirli olduğunu belirten Denktaş, Osmanlı Devleti’nin ada üzerindeki hakimiyetinin son bulmasına rağmen, bu mirası geleceğe taşıma inancını dedesinden almıştır. Özellikle dedesinin adanın Türklerden İngilizlere geçişini anlatımı, Denktaş’ın ifadesiyle hafızasından hiç çıkmamıştır. Dedesi tarafından yetiştirilen ve Kıbrıs Türkünün geçmişi ile mevcut durum arasında bir bağ kuran Denktaş, dedesinden aldığı bu bilgi ve bilinçle mücadelesine başlamıştır.

Bürokrat bir babanın oğlu olan Denktaş, aynı zamanda köy ve kır hayatının etkilerini de kişiliğinde barındırmıştır. Özellikle doğaya olan ilgisi ve fotoğrafçılık tutkusu, onun pastoral köklerinden beslenmiştir. Kıbrıs halkının yaşamıyla bütünleşen bu yönü, onu şehirli bir entelektüel olmaktan öteye taşımış, halkının yaşamına daha yakın kılmıştır. Bu bağ, Denktaş’ın halktan gördüğü büyük desteğin temelini oluşturmuştur.

İlk tedrisini dedesinin hikâye ve nasihatlerinden alan Denktaş, dedesinin vefatından sonra babasının gözetiminde yetişmiş, kariyerinin şekillenmesinde babasının önemli bir etkisi olmuştur. Kendisi, tayyareci olmayı hayal ederken babası iyi İngilizce öğrenip avukat ve gazeteci olmasını istemiş, Kıbrıs’ın geleceği için bunun önemli olduğu fikrini aşılamıştır. Kariyerinin ve sonraki yıllardaki siyasi yaşamının temelini oluşturan bu yönlendirme, net bir mefkûre içermektedir ve babası, oğlu Raif Rauf’un bir dava adamı olmasını istemiştir. Dolayısı ile Denktaş’ın günümüze uzanan dava adamlığının özünü dedesinin duygularını biçimlendiren hikâyeleri kadar babasının bir bilinç taşıyan öğüdü ve yönlendirmesi oluşturmaktadır.

Rauf Denktaş’ın gerek yetiştiği aile ortamının gerekse eğitim ortamının siyasi düşüncelerini önemli ölçüde biçimlendirdiği görülmektedir. Bunların yanında Denktaş’ın aktif olarak siyasi yaşama katılmasının Dr. Fazıl Küçük ile tanışmasından sonra olduğunu söylemek mümkündür. Dr. Fazıl Küçük’ün Kıbrıs Davası’na aktif olarak katılımı, milliyetçi karakteri ile öne çıkan Halkın Sesi gazetesinde yazılar yazmaya başlaması ile olmuştur. Denktaş ile Dr. Küçük’ün yollarının kesişmesi ise Denktaş’ın okuduğu gazetenin fikirleriyle örtüştüğünü görmesi ve gazeteye yayınlanmak üzere bir yazı göndermesi sayesinde gerçekleşmiştir. Yazısı yayınlanan Denktaş, Dr. Küçük tarafından davet edilmiş ve böylece Kıbrıs’ın kaderine hükmedecek iki büyük dava adamının yolları birleşmiştir.

Denktaş’ın Dr. Fazıl Küçük ile tanışması, Kıbrıs Türk toplumunun siyasal ve sosyal açıdan örgütlenme arayışlarının yoğunlaştığı bir döneme rastlamıştır. Bu süreçte Kıbrıs Türk halkı, varlığını koruma ve siyasi haklarını savunma ihtiyacı duymuş; bu ihtiyaç da etkili liderlik arayışlarını beraberinde getirmiştir. Dolayısıyla, Dr. Küçük gibi toplumun öncüsü konumundaki isimlerin her türlü entelektüel ve siyasi kaynağı değerlendirme arzusu, Denktaş ile kurulan ilişkiyi daha da anlamlı hâle getirmiştir. Denktaş’ın genç yaşta gösterdiği hukukî birikim, hitabet gücü ve toplumsal meselelerdeki duyarlılığı, Dr. Küçük’ün dikkatinden kaçmamış; bu da ilerleyen yıllarda kuracakları siyasal iş birliğinin temelini oluşturmuştur. Bu tanışma, yalnızca bireysel bir yakınlık değil, aynı zamanda Kıbrıs Türk siyasal hareketinin kurumsallaşmasında dönüm noktası olan bir birlikteliğin başlangıcı olmuştur.

Denktaş’ın siyasi kariyerindeki ilk önemli çıkış, 1948 yılında Rumların düzenlediği bir mitinge karşılık Türklerin düzenlediği bir protesto mitinginde olmuştur. Denktaş’ın “yıldızımın parladığı an” diye nitelendirdiği bu miting, Komünist AKEL Partisi’nin Enosisçi emeller doğrultusunda düzenlediği bir mitinge protesto niteliği taşımaktadır. Dr. Küçük, Denktaş’ın teşvikiyle düzenlediği bu mitingde yaptığı konuşmadan sonra mikrofonu 24 yaşındaki genç avukata uzatarak “Rauf, sen de konuş” diyerek Kıbrıs davasının en önemli mücadele adamının siyasi yükselişinin de önünü açmıştır. İngiltere’de aldığı hukuk eğitimi sırasında tartışma platformlarında bulunmuş olan Denktaş, bu hazırlıksız konuşmasını irticalen yapmış ve halktan büyük bir alkış almıştır.

Denktaş’ın aktif siyasi yaşamındaki bir diğer önemli dönüm noktası ise Kıbrıs Türk Kurumlar Federasyonu (KTKF) Başkanı Faiz Kaymak’ın 1950 yılından bu yana yürüttüğü başkanlıktan 1957’de onun lehine adaylıktan çekilmesidir. Kaymak’ın teklifi ve Dr. Küçük’ün onayıyla KTKF başkanlığına seçilen Denktaş, İngilizlerin karşı çıkmasına rağmen bu görevi kabul etmiş ve savcılık görevinden istifa etmiştir. Ancak İngilizler Denktaş’ın istifasını kabul etmemiş, siyasete girmesini önlemek için savcılık makamından daha yüksek birkaç farklı görev ve makam teklif etmişlerdir. İngilizlerin tekliflerine karşın siyasete giren Denktaş’ın müzakere yeteneği, almış olduğu hukuk eğitimi ve dil biliyor olması ona Kıbrıs davasının savunulmasında bariz bir üstünlük sağlamış ve zaman içerisinde davanın doğal lideri haline gelmiştir. Bunun yanında Denktaş’ın KTKF’deki faaliyetlerinin yanında TMT’nin kuruluşundaki katkıları ve siyasi, kültürel konulardaki etkinliklerle birlikte askerî nitelikli faaliyetlerde de yer alması halk arasındaki ününün iyice artmasını sağlamıştır. Denktaş’ın Kıbrıs’ın siyasi hayatına katılımı henüz erken yaşlarda başlamış olmasına karşın O’nu sorunların çözümünde kilit noktaya taşıyan gelişmenin 1949 yılında gerçekleştiği bilinmektedir. Çünkü adaya İngiltere’nin atamış olduğu Vali Winster, Anayasa Komisyonu’nun başarısızlığı üzerine Türklerin sorunlarını tespit etmek üzere bir rapor hazırlanmasını istemiş ve bu talep üzerine 11 Haziran 1948’de Hâkim Mehmet Zeka Bey başkanlığında Türk İşleri Komisyonu kurulmuştur. Denktaş’ın da görev aldığı 6 kişilik bu komisyon bir rapor hazırlayarak 20 Ocak 1949’da İngiliz valiye sunmuşlar, vali ise raporla ilgili olarak Denktaş’ın ifadesiyle “buyurun uygulayın” demiştir. Ancak raporun uygulamaya konabilmesi için savcının yasa olarak hazırlaması ve valinin de onaylaması gerekmektedir. Sistemde herhangi bir Türk savcı olmadığı için özel bir savcılık makamı ihdas edilir ve Denktaş da savcı olarak atanır. Kendilerinin hakkını ve hukukunu savunan bir yetkiyle görev alması nedeniyle Türkler arasında oldukça dikkat çeken Denktaş böylece Kıbrıslı Türklerin sorunlarının çözümündeki hemen herkesten daha fazla ön plana çıkmıştır. Daha sonra Kıbrıslı Rumların Akritas Planı’nı yürürlüğe koydukları süreçte Denktaş, Fazıl Küçük’ün isteğiyle savcılık görevinden ayrılmış ve Kıbrıs Türk Kurumları Federasyonu Başkanlığı görevini üstlenmiştir. Denktaş, 1950’de devraldığı bu görevi 1960 yılında Kıbrıs Cumhuriyeti kurulana kadar yürütmüş, 1960 yılında da Türk Cemaat Meclis Başkanlığı görevini üstlenmiştir.

Rumların Akritas Planı çerçevesinde Kıbrıs Cumhuriyeti’ni fiilen ortadan kaldırarak Kanlı Noel gibi terör ve tedhiş olaylarına girişmesi, Denktaş’ın Kıbrıslı Türklerin haklarını arama konusundaki rolünü Kıbrıs dışına, uluslararası platformlara taşımıştır. Çünkü Kıbrıs’ta olayların tırmanması üzerine İngiltere’nin çatışmaları durdurmak amacıyla 15 Ocak 1964’te düzenlediği Londra Konferansı’na Türkler adına Türk Cemaati Meclisi temsilcisi sıfatıyla Denktaş katılmıştır. Denktaş’ın bu konferans sırasında ortaya koyduğu tezler, Türklerin o güne kadar takip ettiği Kıbrıs politikasının da kökten değişmesine yol açmıştır. Denktaş bu konferansta, 1960 çözümünün Türklerin güvenliğini garanti altına alamadığını ve fiilî garantilere ihtiyaçlarının olduğunu ifade ederek iki toplumun nüfus mübadelesini de içeren bir şekilde coğrafi olarak birbirinden ayrılması gerektiğini ileri sürmüştür. Denktaş’ın bu tezi daha sonra Türkiye’nin uzun yıllar savunduğu temel tezlerden birisi haline gelmiştir.

Rauf Denktaş’ın uluslararası alandaki faaliyetleri, özellikle 1964 yılında Birleşmiş Milletlerde yaptığı konuşmalar sonrasında dikkat çekmiştir. Bu süreçte, Kıbrıs Cumhuriyeti hükûmetinin İçişleri Bakanı Polykarpos Yorgacis, Denktaş’ın adaya giriş yaptığı takdirde tutuklanacağını açıklamış; bu nedenle Denktaş’ın adaya dönmesine dört yıl dört ay boyunca izin verilmemiştir.

Türkiye’de bulunduğu süre zarfında Denktaş, çeşitli zamanlarda adaya dönme girişimlerinde bulunmuş, bu talepler Türkiye Cumhuriyeti hükûmeti tarafından bölgedeki hassasiyetler dikkate alınarak geri çevrilmiştir. Ancak Kıbrıs’ta çatışmaların artması üzerine Denktaş, 1964 yılı Temmuz ayında Rıza Vuruşkan ile birlikte gizlice Erenköy’e çıkmıştır. Bu bölgede, yerel savunma birlikleriyle temas kurarak örgütlenme faaliyetlerine katılmıştır.

Aynı dönemde Erenköy’deki çatışmaların şiddetlenmesi üzerine Türk Hava Kuvvetleri, bölgeyi bombalayarak fiilî müdahale sinyalleri vermiştir. Daha sonra Denktaş, Birleşmiş Milletlerde bir oturuma katıldıktan sonra, 1967 yılında tekrar adaya girmeye çalışırken Rum makamları tarafından yakalanmış, ancak Türkiye’nin diplomatik girişimleri sonucunda, Türkiye’ye geri dönmesi şartıyla serbest bırakılmıştır. Denktaş’ın bu dönemdeki fiilî sürgünü, 13 Nisan 1968’de adaya “Geçici Türk Yönetimi Başkan Yardımcısı” ve “Kıbrıs Türk Cemaat Meclisi Başkanı” ünvanlarıyla dönüşüyle sona ermiştir.

Kıbrıs Türk toplumunun siyasi varlık mücadelesi, ilk aşamada kolektif bir halk hareketi olarak başlamış, zamanla bazı önde gelen isimlerin öncülüğünde şekillenmiştir. 1940’lı yıllardan itibaren bu süreçte özellikle Dr. Fazıl Küçük etkili olmuş, İngiliz yönetimine karşı verilen ilk mücadelelerde ise Necati Özkan ve Faiz Kaymak gibi isimler öne çıkmıştır.

Dr. Fazıl Küçük, 1973 yılındaki seçimlerde siyasetten çekilinceye dek Kıbrıs Türklerinin fiilî liderliğini üstlenmiş, bu süreçte Rauf Denktaş da çeşitli görevler ve girişimlerle aktif roller üstlenmiştir. Denktaş’ın, Dr. Küçük’ün liderlik döneminde dahi mücadelenin pek çok safhasında belirleyici roller oynadığı gözlemlenmiştir.

1940’lı yıllarda siyasi faaliyetlerine başlayan Denktaş, özellikle Kıbrıs Türk toplumunun siyasal statüsü ve bağımsızlığı konularındaki görüşleriyle dikkat çekmiş ve ilerleyen yıllarda toplum liderliği konumuna yükselmiştir. Bu süreçte, bağımsızlık fikrine verdiği önem, onun siyasi söyleminde belirleyici unsurlardan biri olmuştur.

Denktaş’ın Kıbrıs Türklerinin yaşamında siyasi bir figür olmanın ötesine geçerek bir lider olarak öne çıkmasının başlangıç noktası 27 Ekim 1957 tarihindeki Kıbrıs Türk Kurumları Federasyon’u IV. Olağan Kongresi’nde yapılan başkanlık seçimleridir. Bu seçimlerde mevcut başkan Faiz Kaymak’ın kendisi lehine adaylıktan çekilmesi ile KTKF’nin başkanı seçilen Denktaş, farklı rollerle vermiş olduğu mücadeleyi bu tarihten itibaren kurumsal bir lider olarak sürdürmeye başlamıştır. Denktaş’ın liderlik konusunda önünü açan bu gelişmenin temelinde onun üstlenmiş olduğu roller kadar Kaymak ile Dr. Küçük arasındaki siyasi çekişmenin de etkisinin olduğu görülmektedir. Çünkü toplum içindeki liderliğini pekiştirmek isteyen Dr. Küçük’ün kendisini öne çıkaran bir tutum takınmasıyla Denktaş’ın KTKF liderliğine geldiği görülmektedir.

Kıbrıs Türk Kurumları Federasyonu (KTKF) Başkanlığı görevini üstlenen Rauf Denktaş, bu görevi sırasında öncelikle Türk köylerini ziyaret ederek toplumun yaşadığı sorunları yerinde tespit etmeye çalışmıştır. Halkla doğrudan kurduğu bu temaslar, siyasi yaşamı boyunca devam etmiş; siyasetten ayrıldıktan sonra da toplumla ilişkisini sürdürmüştür. Denktaş’ın uzun süreli liderliğinde, halkla kurduğu bu yakın ilişkinin etkili olduğu değerlendirilmiştir.

Denktaş’ın liderlik sürecindeki önemli dönüm noktalarından biri de 1958 yılında, dönemin Türk Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ile görüşmek üzere Türkiye’ye giden Dr. Fazıl Küçük’e eşlik etmesidir. Bu ziyaret, kısa bir süre önce kurulan Türk Mukavemet Teşkilatına (TMT) Türkiye’den destek sağlama amacı taşımaktaydı. Görüşmelerde Denktaş, teşkilata silah ve idareci desteği sağlanması talebinde bulunmuştur. Bu temaslar sonucunda TMT, Türkiye’deki Özel Harp Dairesine bağlanmış ve idaresi Türkiye tarafından üstlenilmiştir.

Denktaş’ın Kıbrıs’a tekrar dönüşü, adadaki Türklerin kendi yönetimlerini kurma yönünde attığı önemli adımlardan birisi olan Geçici Türk Yönetimi’nin kurulması ile gerçekleşmiştir. Rumlar tarafından 28 Aralık 1967 tarihinde Kıbrıs Cumhuriyeti’nden kovulan Türkler bunun üzerine kendi geçici yönetimlerini ilan etmişler, başkanlığa Dr. Fazıl Küçük’ü başkan yardımcılığına ise sürgündeki Denktaş’ı getirmişlerdir. Denktaş’ın adaya dönmesinin ardından toplumlar arası görüşmeler tekrar başlamış ve bunlardan ilki 1968’de Beyrut’ta gerçekleşmiştir. Bu görüşmede Kıbrıs Türklerini Denktaş temsil etmiştir. Ancak 1971’de Makarios’un açıkça Helenizm’den yana tavır almasıyla bu görüşmelerden bir sonuç alınamamıştır. Denktaş’ın adadaki Türklerin tek lideri haline gelişi ise 1973 yılında gerçekleşen Cumhurbaşkanlığı Muavinliği ve Türk Yönetimi Başkanlığı seçimleri ile olmuştur. 16 Şubat 1973’te yenilenen bu seçimlerde Dr. Küçük, Türk toplumundaki birlik ve beraberliği bozmamak için aday olmayacağını açıklamış ve Denktaş tek isim olarak girdiği seçimlerden Cumhurbaşkanı Muavini ve Türk Yönetimi Başkanı olarak çıkmıştır.

Rauf Denktaş’ın Kıbrıs Türk toplumu içindeki temsil görevi 1957 yılında başlamış, 1973 yılındaki seçimlerde Dr. Fazıl Küçük’ün adaylıktan çekilmesiyle birlikte bu görev “toplum liderliği” konumuna evrilmiştir. Her iki tarih de Denktaş’ın siyasi kariyerinde önemli dönüm noktaları olarak öne çıkmaktadır. 1940’lı yıllardan itibaren yazılarında Kıbrıs Türk toplumunun siyasi haklarına ve bağımsızlık arzusuna yer veren Denktaş, ilerleyen yıllarda bu düşüncelerini siyasi faaliyetlerine de yansıtmıştır. 2000’li yıllarda siyasi görevlerinden ayrılmış olmasına rağmen, kamuoyundaki etkisi ve toplum nezdindeki konumu ölümüne dek sürmüştür.

Rauf Denktaş, Kıbrıs Türk halkının siyasi liderlerinden biri olarak, yaklaşık 36 yıl boyunca Kıbrıs meselesine ilişkin yürütülen müzakerelerde aktif rol almıştır. Hukuk eğitimi almış olan Denktaş, bu alandaki bilgi birikimini diplomatik süreçlerde kullanmış, müzakere masalarında karşılaştığı önerilere hukuki çerçevede karşı argümanlar geliştirmiştir. 1968’den itibaren çeşitli dönemlerde Rum liderler Glafkos Klerides, Spiros Kiprianu, Yorgos Vasiliu ve Tasos Papadopulos ile yapılan müzakerelerde Kıbrıs Türk tarafını temsil etmiştir. Kıbrıs sorununun Avrupa Birliği (AB) gündemine taşınmasıyla birlikte Denktaş, Birleşmiş Milletler nezdindeki girişimlerinin yanı sıra Avrupa Birliği ile de diplomatik temaslarda bulunmuş, böylece uluslararası platformlarda Kıbrıs Türk halkının haklarını savunmuştur.

Rauf Denktaş 1970 seçimlerinde Türk Cemaat Meclisi başkanlığına seçilmiş, 1973’e kadar Kıbrıs Türk Yönetimi Başkanı olmuştur. Denktaş, 1974 Kıbrıs Harekâtı’nın ardından 13 Şubat 1975’te Kıbrıs Türk Federe Devleti’nin ilan edilmesiyle Devlet ve Meclis Başkanlığı görevini üstlenmiş ardından da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin kurulduğu tarihten 17 Nisan 2005’e kadar ülkenin Cumhurbaşkanı olmuştur. Böylelikle Şubat 1973’ten Nisan 2005’e kadar Kıbrıs Türklerinin toplum lideri olarak kesintisiz bir şekilde 32 yıl görev başında kalan Denktaş Nisan 2005’ten sonra siyasetten ayrılarak anılarını yazmaya başlamıştır. Denktaş’ın bu emeklilik hayatı da oldukça yoğun geçmiştir. Ofisinde her gün mesailerine devam ederken bir yandan yazılarını yazmayı sürdürmüş diğer yandan da Kıbrıs’ın bağımsız bir vatan olarak yaşayabilmesi için çalışmalarına devam etmiştir.

Rauf Denktaş, 13 Ocak 2012 tarihinde, Lefkoşa’da tedavi gördüğü hastanede vefat etmiştir. Kıbrıs Türk toplumunun bu önemli lideri, 17 Ocak 2012’de yapılan devlet töreniyle Lefkoşa’da, Cumhuriyet Parkı’nda bulunan anıt mezara defnedilmiştir. Denktaş’ın kabri, Kıbrıs Türk halkının bağımsızlık mücadelesine verdiği emeklerin sembolü olarak Lefkoşa’da halkın ziyaretine açıktır.

Rauf Denktaş’ın kaleme aldığı eserler ise şunlardır;

• Saadet Sırları (1941)
• Ateşsiz Cehennem (1944)
• Criminal Cases (1954)
• A Handbook of Criminal Cases, (1955)
• 12’ye 5 Kala Kıbrıs (1964)
• The Cyprus Problem (1968)
• Akritas Planı (1972)
• A Short Discourse of Cyprus (1972)
• Cyrpus Triangle (1981)
• Gençlerle Başbaşa (1981)
• Cyprus Problem in a Nutshell, (1983)
• Kadın ve Dünya – Woman and The World, (1985)
• Un Speeches on Cyprus (1986)
• Seçenekler ve Kıbrıs Türkleri – The Option and The Turkish Cypriots (1986)
• Kur’an’dan İlhamlar (1986)
• Yarınlar İçin (1987)
• Cyprus, An Idictment and Defence (1987)
• The Cyrpus Problem 23rd Year (1987)
• My Vision for Cyprus (1988)
• Gençlere Öğütler (1988)
• İmtihan Dünyası (1989)
• Atatürk, Din ve Laiklik (1989)
• Kıbrıs’ta Bitmeyen Kavga (1991)
• Kıbrıs Davamız (1991)
• What is the Cyprus Problem (1991)
• Denktaş as a Photographer, Images From Northern Cyprus (1991)
• The Cyprus Problem and the Remedy (1992)
• From My Album (1992)
• Arşiv Belgeleri ve Notlarla O Günler (1993)
• Images From Nırthern Cyrpus (1993)
• Karkot Deresi (1993)
• Vizyon (1994)
• Kapılar (1995)
• Observations on the Cyrpus Dispute (1996)
• Kıbrıs Meselesinde Son Durum (1996)
• Rum Yunan İkilisi: İstenmeyen Cumhuriyetten Nereye? (1996)
• Rauf Denktaş’ın Hatıraları, 1964-74, Cilt I. 1964, (1996)
• Rauf Denktaş’ın Hatıraları, 1964-74, Cilt II. 1965, (1997)
• Rauf Denktaş’ın Hatıraları, 1964-74, Cilt III. 1966, (1997)
• Rauf Denktaş’ın Hatıraları, 1964-74, Cilt IV. 1967, (1997)
• Rauf Denktaş’ın Hatıraları, 1964-74, Cilt V. 1968, (1997)
• Rauf Denktaş’ın Hatıraları, 1964-74, Cilt VI. 1969, (1997)
• Rauf Denktaş’ın Hatıraları, 1964-74, Cilt VII. 1970, (1997)
• Kalbimin Sesi (1997)
• In Search of Justice (1997)
• Rauf Denktaş’ın Hatıraları, 1964-74, Cilt VIII. 1971-1972, (1998)
• Rauf Denktaş’ın Hatıraları, 1964-74, Cilt IX. 1973-1974, (1999)
• Hatıralar, Toplayış, Cilt X, (2000)
• Kıbrıs Girit Olması (2003)

---

---

Anahtar Kelimeler

#Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti#Rauf Denktaş #Kıbrıs Sorunu

---

Kaynakça

Arşiv Kaynakları

Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA), 30.1.0.0, 7.40.17; (BCA), 30.18.1.2, 337.56.4; (BCA), 30.18.1.2, 411.198.2; (BCA), 30.18.1.2, 414.224.1; (BCA), 30.18.1.2, 451.472.6.

Telif Eserler

ARSLAN, İbrahim, “Rauf Denktaş’ın Şiir Dünyası”, Asia Minor Studies-Rauf Denktaş Özel Sayısı, Cilt: 2, Mayıs 2004, ss. 37-49.

ATUN, Ali Fikret, “Kıbrıs Meselesi ve Rauf Denktaş”, Rauf Denktaş’a Armağan, Turan Kültür Vakfı, Ed. Yakan Cumalıoğlu-Erol Cihangir, Ankara 2000, ss. 64-72.

AZİZOĞLU, Abdullah, “Denktaş Anlatıyor: 1 Ağustos 1964 Erenköy”, Kıbrıs Postası, 1 Ağustos 2013.

BALYEMEZ, Mehmet, İngiliz Yönetimi Döneminde Kıbrıs Türklerinin Siyasi Örgütlenmeleri (1923-1960), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2021.

___________________, “Kıbrıs Sorununda Dönüm Noktası; Eoka Saldırıları (1 Nisan 1955) (İngiliz Arşiv Belgeleri Işığında)”, Tarihin Peşinde-Uluslararası Tarih ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, Sayı: 25, Yıl: 2021, ss. 249-169.

BATUR, Nur, Rauf Denktaş Yeniden Yaşasaydım, Doğan Kitap, İstanbul 2007.

CİHANGİR, Erol, “Gittiler Ama Bir Gün Gelecekler”, Rauf Denktaş’a Armağan, Ed. Yakan Cumalıoğlu-Erol Cihangir, Turan Vakfı Kültür Yayınları, Ankara 2000, ss.8-27.

ÇAPRAZ, Kemal, “Vatandaş Denktaş ile Mülakat”, Rauf Denktaş’a Armağan, Turan Kültür Vakfı, Ed. Yakan Cumalıoğlu-Erol Cihangir, Ankara 2000, ss. 87-90.

DENKTAŞ, Rauf R., The Cyprus Problem, Lefkoşa 1974.

_________________, Rauf Denktaş’ın Hatıraları (1964-1974), Cilt: 1, Boğaziçi Yayınları, İstanbul 1996.

__________________, Karkot Deresi, İstanbul 1996.

__________________, Koloni İdaresinde Kıbrıs Türkleri, Akdeniz Haber Ajansı Yayınları, İstanbul 1997.

__________________, Kıbrıs Girit Omasın, Remzi Kitabevi, İstanbul 2004.

__________________, 19 Şubat-22 Mart 2004 Anılar, Değerlendirmeler ve Belgelerle Müzakereler, Akdeniz Haber Ajansı Yayınları, Nisan 2004, Kıbrıs.

___________________, The Cyprus Problem, What It Is- How Can It Be Solved?, Özyurt Matbaacılık, Ankara 2004.

___________________, “Kan İstedik Verdiniz, Can İstedik Verdiniz, Şimdi de Ses İstemeye Geldim”, Annan Planı’na Hayır, İleri Yayınları, İstanbul 2004.

___________________, Yeniden 12’ye 5 Kala, Remzi Kitabevi, İstanbul 2005.

___________________, Kıbrıs: Elli Yılın Hikayesi, Akdeniz Haber Ajansı Yayınları, İstanbul 2008.

EROĞLU, Hamza, Kıbrıs Türk Federe Devletinin Kuruluşu, Anayasası ve Bağımsızlığı, Türk Devrim Kurumu Yayınları, Ankara 1976.

GÜRKAN, Nezire, Zirvedeki Yalnızlık Kulesi-Rauf Raif Denktaş, Cümbez Yayınları, Gazimağusa 2005.

“Rauf Denktaş Biyografi”- Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Resmi İnternet Adresi, https://kktcb.org/tr/cumhurbaskanligi/cumhurbaskanlari/rauf-raif-denktas (Erişim Tarihi:24.3. 2025)

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi Resmi İnternet Adresi, Rauf Raif Denktaş, https://cm.gov.ct.tr/Bilgi/Denktasrr.pdf (Erişim Tarihi: 24.3.2025)

MORAN, Michael, Rauf Denktash at the United Nations, Eothen Press, United Kingdom, 1997.

ORHUN, Fatma Çalik, KKTC Cumhurbaşkanı Rauf R. Denktaş’ın Annan Planı Sürecindeki Mücadelesi, Hiper Yayın, İstanbul 2019.

ÖZTER, Lütfi, Ulusal Mücadelede Denktaş, Özyurt Matbaacılık, Ankara 2004.

PİLTER, Cankat Çeribaşı, Rauf R. Denktaş’ın Bir Devletin Doğuşunda Liderle İlgili Anıları, KKTC Sivil Savunma Teşkilatı Başkanlığı Yayını:2, Ed. Gülgün Serdar, KKTC 2009.

Tarihe Damga Vuran Lider-Denktaş, ACM Yayınları, Araştırmacılar: Cem Kar ve Mine Çeliker, Kıbrıs.

TAYHANİ, İhsan, Özgürlük Yolunda Bitmeyen Koşu “Denktaş Kitabı”, Kaynak Yayınları, İstanbul 2011.

TÜRKER, Pınar Yiğit, “Özgürlük ve Bağımsızlık Yolunda Yılmaz Bir Mücahit: Rauf R. Denktaş (1924-2012)”, Yalnız Kurt: Toros Rauf Denktaş’a Armağan, Yay. Haz. Saadettin Yağmur Gömeç, Mustafa Gökçe, Berikan Yayınları, Ankara 2020, ss. 15-40.

YALÇIN, Emrullah, “Rauf R. Denktaş’ın Kıbrıs’ta Bitmeyen Mücadelesi”, Atatürk Dergisi, Cilt: 4, Sayı: 4, Temmuz 2005, ss. 11-148.

________________, “Kıbrıs’ta Türk Mukavemet Teşkilatı ve Rauf Denktaş”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 58, Bahar 2016, ss. 279-301.

YILDIZ, Netice, “Rauf Raif Denktaş’ı Bir Fotoğrafçı ve Kültür Himayecisi Olarak Anlatmak”, Yeni Ufuklar, Nisan-Haziran, No: 14, Yıl: 2012, ss. 6-15.

https://www.bing.com/ck/a?!&&p=6b8324791c6c031475b47cdf2e81b466b9530644defae89115c05a17d7c35aafJmltdHM9MTc2ODM0ODgwMA&ptn=3&ver=2&hsh=4&fclid=2ff220ae-3355-64c1-2780-324532cc656f&psq=rauf+denkta%c5%9f&u=a1aHR0cHM6Ly9hdGF0dXJrYW5zaWtsb3BlZGlzaS5nb3YudHIvZGV0YXkvODE3NC9SYXVmLVJhaWYtRGVua3RhJUM1JTlGLSgxOTI0LTIwMTIp