Ekmeğin bir kimliği vardır; bazıları bu kimliği önemser hiç üşenmeden kilometrelerce gidip beğendikleri fırının ekmeğini alır. İzmit simidi de böyledir. Renginin koyu kahverengi, parlak; tadının pekmezli, karamelimsi; hamurunun az mayalı veya mayasız; dokusunun sert ve kıtır; susamının bol ve hafif kavrulmuş; pişirme şeklinin taş fırında, yüksek ısıda kısa sürede; Türkiye’deki en kıtır simit olması onun kimliğini oluşturur. Kimlik, insanın, eşyanın, fikrin alamet-i farikasıdır.

Türk eğitim sisteminin bir kimliği var mıdır? Türk okullarının birinden mezun olmuş herhangi bir kişi, dünyanın herhangi bir yerinde özgün haliyle kendini belli eder mi? Türk eğitim sisteminin alamet-i farikası nedir? Milli Eğitim Temel Kanunu’nda iyi vatandaş olmanın şartları ve Kanun’un amaçları belirtilmiş. Ancak yetişen insan örnekleri ile amaçlar arasında büyük bir uçurum görüyorum. “Türk, beklenendir.” gibi duyguları okşayıcı hamasi ifadeleri şimdilik yazının dışında tutuyorum.

İzmir Saint Joseph Fransız Lisesi öğrencilerine okumak istedikleri üniversiteler sorulmuş. Alınan cevapların hiçbiri Türkiye’deki üniversiteler değil! Neden? Bu örneğe göre Türkiye, çocuklarını kaybeden ülke… Yabancı liselerin hemen tamamı Saint Josep’ten fark değil. Tablo, pek çok açıdan değerlendirilebilir. Duygusallığa, tepkisel yorumlara gerek yok. Eğitim, bir akıl ve gönül işidir.

Yaklaşık on yıl önce bir fuar programı için Türkiye’den eğitimci bir grup İngiltere’ye gider. Bu ziyaret sırasında, İngiltere’nin en başarılı okulu olan Eton College’a uğrarlar. 1441’de Kral VI. Henry tarafından kurulan okulda sadece erkek öğrenciler vardır, hepsi yatılı okumaktadır. Yurt dışı eğitim firmalarının gönderdiği broşürlerde gördükleri manzaralar gibi, çimenlere uzanmış geyik yapan veya gitar çalan gençler göreceğini zanneden ziyaretçiler, okula girdiklerinde hiç böyle bir ortamla karşılaşmazlar. Öğrenciler asker gibidir. Teneffüs saatinde bile alçak sesle konuşurlar. Hepsinin yüzünde büyük bir ciddiyet vardır. Okul müdürüne bir ders gözlemi yapmak istediğini söyler bizim ziyaretçilerden biri. Adam çok net bir şekilde “Dersleri bölemeyiz” der.

Gezinin bundan sonraki bölümünü eğitimcilerden biri şöyle anlatıyor: “Daha sonra Abbey School’a gittik. Bu okul, 1887’de kurulmuş bir kız lisesiydi. Ortam yine benzerdi. Okulun geneline büyük bir ciddiyet hâkimdi. Kütüphanede onlarca kız hiç konuşmadan ders çalışıyorlardı. Okul müdiresi ülke genelinde not ortalaması en yüksek öğrencilerin o okuldan çıktığını büyük bir gururla anlattı. Bu okulda da sınıflara giremedik. Okul müdiresine, ‘İngiltere eğitim broşürlerinde, hep bir parti havası var. Ama burada hiç öyle bir ortam yok’ dedim gülerek. Kadın ‘O broşürler genelde yabancı öğrenciler için hazırlanıyor. Dışarıdan gelen öğrenciler öyle bir ortam istiyorlar demek ki’ dedi. Sonra da ‘Biz bu okullara zaten pek yabancı öğrenci almıyoruz. Burası Birleşik Krallığın geleceğine önemli insanlar yetiştirmek için var.’ diye de ekledi.

Müdirenin verdiği cevap, “Onlar ve biz” karşılaştırması yapmak isteyenler için geniş alan oluşturuyor. Yorum serbest.

Amerika başkanının, Birleşik Arap Emirlikleri ve Malezya ziyaretlerindeki karşılanma törenlerini hatırlayın. Ait olduğum ümmet adına utanç verici. Gaflet, diz boyu; oyun ve eğlence içindeyiz.

Sebepler, mazeretimiz olamaz. Bizi biz yapan ruhumuzu kaybediyoruz. Nerede kaldı Türk kimliği, nerede kaldı Müslüman kimliği? Belki anlamını dahi bilmediğimiz birkaç ritüel kaldı elimizde avucumuzda.

Tatildeyken devletin aracına binmeyen valinin hikâyesini bilir misiniz?

Yıllar önce, İzmir ile Çeşme arası seyahat eden bir minibüsü polis, kimlik kontrolü için durdurur. Ayakta seyahat eden bir beyin kimliğine bakan polisler donakalır. İçişleri Bakanlığı tarafından verilen kimlikte, Bilecik Valisi yazmaktadır. İlk şaşkınlığı atlatan polisler, “Sayın valim sizi biz götürelim.” teklifinde bulunsalar da; “Teşekkür ederim. Tatildeyken, devletin aracına binmem.” yanıtını alırlar. Görev yaptığı, Bilecik, Erzincan, Manisa illerinde sabahları makama yürüyerek, Ankara’ya valiler toplantısına kendi biletini alarak otobüsle giden vali, Refik Arslan Öztürk’tür.

Bu, bir ahlaktır. Bu bir sorumluluktur. Bu bir hakkaniyet anlayışıdır. Bu bir kimliktir. Böyle bir anlayışı, her bürokrat ve yönetici için, her öğretici ve öğrenici için her iş ve davranışa göre genişletebilir, uygulanır hale getirebiliriz. Saygı, sevgi, değerbilirlik, vefa, sorumluluk, adalet, hak bilirlik ve benzeri insani cevherler bu tercihlerin mayasıdır. Maalesef, bu mayayı çürüttük.

Kimliğimizi oluşturan mayayı tekrar canlandırıp hamurumuza katmak zorundayız. Eğitimde kimlik muammasından kurtulmanın zamanı geçiyor. Gözü eğitim için dışarıda olan öğrencileri ve velilerini suçlamak, çözüm olmuyor. Ülkemizde yürürlükte olan güzel örnekler üzerinde yürümek ve yeni projelerle yeni örnekler oluşturmak gerekiyor. Mide bulandıran, iflah olmaz parazitler gitsin; ancak “giden gitsin” yerine “bize değer katan insan zenginliğimiz burada kalsın ve gidenler de geri gelsin” parolasıyla yeni kısa ve uzun vadeli stratejiler oluşturulmalı, yol haritaları çizilmelidir.

İstiridyenin kabuk zarına sıkışmış inciler ziyan olmasın. Kahraman avcılar, işiniz kolay gele …

Cumhuriyetimizin kuruluşunun 102. Yılı Milli Bayramımız Türk Milletine Kutlu olsun; Bayramımız mübarek olsun,
Bilinen Emperyal güçlerin desteğiyle Yunan Askeri gücü sadece bir işgal için, zenginliklerimize sahip olmak için gelmediler…
Amaçları Türklüğü Anadolu’dan söküp atmak, hatta Kızılderililere yaptıkları gibi, Türklere soykırım uygulamaktı…
Ernest Renan 1870’lerde bunu açıkça ifade etmişti… Yalnız o da değil, 1916-1922 yılları arasında İngiltere başbakanı olan Davit Lloyd George da benzer ifadeler kullanıyordu…
Kurtuluş savaşı sadece bir vatan mücadelesi değil, aynı zamanda bir ölüm kalım, soykırımdan kurtulma mücadelesiydi…
Ve M. Kemal Atatürk gibi çok az kişi bu durumun farkındaydı…
*
Evet, 1071’de de Anadolu’ya geldik ancak bu geliş, Türklerin Anadolu’ya Müslüman olarak gelişiydi… Türkler değişik adlar altında Anadolu’da idi. İşte o nedenle Atatürk, II. Balkan konferansında yaptığı konuşmasında, Balkan ülkelerinin delegelerine, “Balkan milletlerinin aynı beşikten gelen, damarlarında aynı kanı taşıyan milletler olduğunu, bu kardeşlerin din ile ayrıştığını” söylüyordu…
Türklüğü Anadolu’dan silmek isteyenlerin planları aksamıştır ancak bu plan iptal edilmemiştir… Davit Rockefeler’in, “Atatürk yüzünden planlarımızı yarım yüzyıl ertelemek zorunda kaldık” sözü, planın devam ettiğinin en açık ifadesidir…
O dönemde Türklüğe karşı olup, İngilizlere uşaklık yapan hainler ile günümüzde Türklüğe saldıran hainlerin hiçbir farkları yoktur…
Türk milleti bu gerçekleri bilmek zorundadır…
Öğrenmek için de din tacirlerinin hikâyelerini dinlemek yerine araştırmak zorundadır…
Bu savaşta inanç ayrımı yoktur… Müslüman olsun ya da olmasın hedef Türklüktür…
İşte o nedenle bizler, Atatürk gibi Türkçüyüz ve TÜRKÇÜLÜK BİZİM FİKRİ SAVUNMA HATTIMIZDIR…
Atamız Bilge Kağan’ın o meşhur sözü tarihin hiçbir döneminde geçerliliğini yitirmedi…
“…ALDANDIN ÖLDÜN, ALDANIRSAN YİNE ÖLECEKSİN…”
*
Bir milletin başına gelebilecek ne kadar felaket varsa hepsiyle haşır haşır neşir olduğumuz o milli mücadele yıllarında önümüze düşüp bizi tekrar hayata çıkaran; binyıldır Türk Milletinin vatanı olan ANADOLU’YU Türk Milletine yeniden vatan yapan ve en büyük eserimdir dediği bağımsız bağlantısız Türkiye Cumhuriyeti’ni kurarak Türk gençliğine emanet eden Başbuğ Gazi paşamızı ve necip kadrosunu şükran ve minnetle anıyoruz.
Gazi Paşamız Atatürk kurduğu ve milli iradenin geçekleşmesini temel alan Cumhuriyeti tanımlarken:
‘’Cumhuriyet ahlaki fazilete dayanan bir idaredir. Sultanlık, korku ve tehdide dayanan bir idaredir. Cumhuriyet idaresi namuslu insanlar yetiştirir. Sultanlık ise korkuya ve tehdide dayandığı için korkak, alçak, sefil ve rezil insanlar yetiştirir. Aradaki fark bundan ibarettir’’diyerek;
‘’Vatan ve Cumhuriyet çalışan insanların omuzlarında yükselecektir’’vurgusunu yaparak geleceğimize ışık tutan en anlamlı mesajlarını Türk milletine vermiştir.
‘’Laik Cumhuriyet, öngördüğü nitelikleri esasında Sultan’a kul olmaktan çıkarılıp özgür birey olarak yurttaş kimliğine kavuşmuş Türk gençliğinin omuzlarında ilelebet yaşayacaktır’’.
*
Cumhuriyetin ilanı her şeyden önce egemenliğin kaynağını değiştirmiştir. Cumhuriyetin ilanıyla ‘’dinsel egemenliğin’’ yerini ‘’ dünyevi egemenlik’’ almıştır. Şöyle ki, cumhuriyet, kendini ‘’Allah’ın yeryüzündeki gölgesi’’ olarak gören ‘’saray saltanatına’’ son vererek egemenliği, asıl sahibine; millete vermiştir. Fransız devrim’inden beri milli egemenlik, dolaysıyla cumhuriyet laiktir. Bu nedenle ‘’laik’’ niteliğini yitiren bir cumhuriyet, aslında cumhuriyet olmaktan çıkar.
*
Gazi Paşamızın ‘’EFENDİLER; YARIN CUMHURİYET İLAN EDİLECEKTİR’’hitabetiyle 29 Ekim 1923 kurduğu Laik Cumhuriyetin ilan tarihidir. Cumhuriyetin 102. Yılını milli bayramımız olarak kutluyoruz ve ilelebet yaşatacağımıza Türk Milleti olarak milli kimliğimizi ve güvenliğimizi teminat altını alma adına, yurtseverliğimiz / vatanperverliğimiz adına kutluyoruz.
Sonsuz minnet ve şükran Başbuğ Atatürk’e, silah arkadaşlarına, isimsiz kahramanlarımıza…
’Ebedi Vatanımız Bağımsız Türkiye Cumhuriyetinin Kurucusu Bozkurt Başkomutan Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK’E şükran duygularımızla selam olsun.

Kuvayı Milliye kadrosuyla Türk Halkının önüne düşerek oluşturduğu güçle, Emperyal güçlerin desteğiyle Anadolu’yu işkâl eden Yunan ordularına karşı verdiği başarılı Kurtuluş Savaşları sonucu Anadolu’yu Türk Milletine yeniden bağımsız bağlantısız vatan yapan Başbuğ Mustafa Kemal ATATÜRK’Ü şükran ve minnetle yat etmek her namuslu Türk vatandaşının vatandaşlık borcudur; vicdani borcudur.

Falih Rıfkı Atay’ın “Zeytindağı” adlı eseri Osmanlı’nın son döneminde Filistin, Suriye, Lübnan ve Hicaz’daki durumu, yapılan hataları ve ihanetleri anlatır. Bugün Filistin’de ve genel olarak Ortadoğu’da süren çatışmaları anlamak için, o dönemin aydınları ve yöneticilerinin Filistin’e bakışını ve yönetim tarzını hatırlamak yararlı olacaktır. Yöneticilerin ve bizim kardeş bildiğimiz ahalinin “ihanet, kibir ve körlükle” yoğrulmuş ilişkilerini bilmek gerekiyor.

Falih Rıfkı Atay, Osmanlı ordusunun Kudüs’teki son karargâhında, Cemal Paşa’nın yaveri olarak gördüklerini ve teşhislerini yazmıştır. Bu kitapta anlatılanlar Filistin, Lübnan ve Suriye’de bugün olanları anlamamız için eşsiz bir pusuladır. Atay, Zeytindağı’nda yalnız hatıralarını değil, bir çöküşün anatomisini anlatır.

Öncelikle Osmanlı aydını ve Anadolu Türk’ünün bölgeye hangi safiyane duygularla baktığını ve buna karşılık çıplak gerçeği anlatan şu ifadelere bakalım:

“Halep büyük bir şehir, Şam büyük bir şehir, Beyrut büyük bir şehir. Kudüs büyük bir şehir ve hepsi yabancı idi. Lübnan havası, bize Dobruca havasından yüz kat daha yabancı idi. Fakat her yere bizim diyorduk. Şam, evimiz kadar bizim. Lübnan bahçemiz kadar bizim… Bu tasarruf ve hüküm hissinin bizim damarımızdaki kandan geldiğine şüphe yoktu.”

Falih Rıfkı, merkezden atanan yönetimin bile yabancılaştığını şöyle anlatır: “Osmanlı bürokrasisi bile tam Arap yahut yarı Arap’tır. Türkleşmiş hiçbir Arap görmedikten başka, Araplaşmamış Türk’e az rastlıyordum.”

Bu yabancılaşma o kadar derindir ki, “‘Türk müsünüz?’ sorusuna çoğu zaman ‘Estağfurullah!’ cevabı verilirdi.”

Atay’a göre: “Bu kıtaları ne sömürgeleştirmiş ne de vatanlaştırmıştık. Osmanlı İmparatorluğu buralarda, ücretsiz tarla ve sokak bekçisi idi. Halep’ten Aden’e kadar süren o koca memlekette ‘Arap meselesi’ denen şey Türk düşmanlığı hissi idi.”

Bugün de Lübnan, Filistin ve Suriye’de yaşayan “Müslümanların” Türk’e bakışı aynı değil mi?

******************************

Arap Şeyhlerin Osmanlı’ya İhaneti

Falih Rıfkı Atay, Zeytindağı’nda, Osmanlı’nın Arap vilayetlerinde otoriteyi korumak için başvurduğu yöntemlerden biri olarak “altın dağıtma siyaseti”ni anlatır.

Cemal Paşa, Suriye-Filistin cephesinde Arap kabilelerini Osmanlı’ya bağlı tutabilmek için büyük miktarda altın harcamıştır. Bu altınlar, özellikle Hicaz, Necef, Şam ve Filistin çevresindeki şeyhlere, kabile reislerine, aşiret liderlerine dağıtılmıştır.

Osmanlı, sadakati satın almak için harcadığı altınlarla aslında kendi sonunu hazırlamıştı. Çünkü aynı şeyhler, kısa süre sonra İngilizlerin altın torbalarıyla ikna edilerek saf değiştirdiler.

1916’da başlayan Şerif Hüseyin İsyanı, altın dağıtma politikasının trajik sonucudur. İngiliz casusu “Arabistanlı Lawrence” Hicaz ve Şam çevresinde Osmanlı’nın altınla desteklediği kabile liderlerini daha fazla altın vererek ve bağımsızlık vaadi ile İngiliz safına çekti.

Arap liderlerin çoğu Osmanlı’ya karşı İngiliz’le iş birliği içindeydi ama bu durum, bütün Filistin halkını kapsayan bir bilinçli ihanet değildi. Halkın çoğu, yoksulluk ve cehalet içinde, yöneticilerin tercihlerine mahkûmdu.

Bu süreçte Osmanlı ordusunun Suriye-Filistin hattındaki savunması çöktü. Cemal Paşa’nın komutasındaki 4. Ordu, lojistik, ikmal ve moral bakımından yıkıma uğradı.

Savaş bittiğinde, Cemal Paşa İstanbul’a dönerken Falih Rıfkı’ya şu yakınmada bulunur:

“Keşke, o kadar altını şu çöle değil, Anadolu’ya harcasaydık… En azından o altınlardan köy yolları, mektepler, tarlalar kalırdı.”

Bu cümle, bir imparatorluğun stratejik körlüğünün itirafıdır.

Halkın kaynağını halkına harcamayan; Türk halkının üretim yeteneğini artırmaya değil, dışarıdan sadakat satın almak için harcayan Osmanlı kalıcı olamadı. Osmanlı bu dersi aldığında artık çok geçti.

Buna karşılık Yahudiler parayı doğru kullanmanın, örgütlü olmanın ve kendi insanına yatırım yapmanın ödülü olarak güçlü bir devlet kurmayı başardılar.

******************************

İsrail Nasıl Kuruldu?

Atay, “Yafa’dan Kudüs’e kadar Yahudi Filistin’ini birkaç defa dolaştım. Filistin’in yeni kasabaları ve köyleri Yahudi eseridir. Bu, yeni değil, yepyeni bir Filistin’dir” der.

“Bir avuç Yahudi ile altı yüz bin Arap!” nüfusun yaşadığı Filistin’de daha o yıllarda Müslüman Araplar Yahudi efendilerin hizmetindedir.

“Simokinli İngiliz Yahudisi muhtarlık eder. Araplar üzümü sıkar, şarabını semiz Yahudi içer.” “Çıplak Arap, kapı eşiklerinde yemek artığı ve portakal kabuğu kemirip durur.”

“Eski Filistin” sefalet ve cehalet içindedir; Yahudilerin elindeki “yeni Filistin” ise modern ve düzenlidir.

O dönemde dahi para, diplomasi ve örgütlülük bir araya gelmiş; Filistin’in kaderi çoktan değişmeye başlamıştır.

Osmanlı çekilince bu altyapı, İngiliz mandası döneminde devletleşmeye elverişli bir temele dönüştü.

Yahudi nüfusun artırılması için 1882-1914 yılları arasında Rusya ve Doğu Avrupa’dan kaçan yaklaşık 30 bin Yahudi Filistin’e geldi. 1904-1914 arasında yaklaşık 40 bin Yahudi daha geldi. 1901’de kurulan Yahudi Ulusal Fonu (JNF) Avrupa sermayesiyle araziler satın aldı.

1917 Balfour Deklarasyonu ile İngiltere, Filistin’de “Yahudi halkı için bir milli yurt” vaat ederek Siyonist hedefe diplomatik meşruiyet kazandırdı.

1920-1948 arasında fiilen bir devlet öncesi yönetim kuruldu. Portakal ihracatı, Avrupa sermayesi, eğitim-sağlık altyapısı, savunma örgütleriyle, kurumlaşma ile Yahudi nüfusu 400 bine çıkarılarak ekonomik- idari egemenlik yaratıldı.

Yahudiler ekonomik üstünlüğü siyasal egemenliğe dönüştürmek ve Batı sermayesiyle yerel demografiyi değiştirme stratejisini başarıyla uyguladılar.

İsrail devleti 1948’de kurulduğunda, Filistin topraklarının yarısı fiilen el değiştirmişti. Falih Rıfkı’nın “Yeni Filistin” dediği yapı, yirmi beş yıl sonra İSRAİL adını alacaktı.

Türkiye, o dönemde Batı ittifakına yakın politikası gereği İsrail’i tanıyan ilk Müslüman ülke oldu.

İsrail, kurulduğundan bu yana, topraklarını sürekli genişletti. Filistinlileri Gazze ve Batı Şeria’ya sıkıştırdı.

Bugün Gazze’de yaşanan dram, bir bakıma Zeytindağı’ndaki manzaraların devamıdır. İsrail’in Gazze ve Batı Şeria’yı da yaşanmaz hale getirerek Filistinlileri tamamen göçe zorlaması, yüz yıl önce başlayan demografik mühendisliğin son perdesidir. Tıpkı Osmanlı’nın son döneminde olduğu gibi, dünya yine suskundur. İsrail’in Filistin halkına uyguladığı soykırıma karşı dünya devletleri kör ve sağırdır.

Sosyal medyada, kaybolup iade edilen cüzdanlarla ilgili bir grafik gördüm. Bir deney tasarlamışlar. Sözde kaybolmuş şu kadar cüzdanı izlemişler. Kaçının iyiliksever insanlarca sahiplerine iade edildiğini, kaçından bir daha haber alınamadığını takip etmişler. İlgi çekici. Deney, birçok ülkede tekrarlanıp ülkeler arasındaki iade oranları değiştikçe, daha da ilgi çekici hâle geliyor.

Hemen okuyucularımla paylaşayım dedim ama sosyal medya bu. Her gördüğüne inanmayacaksın ve her şeyi tekrar tekrar kontrol edeceksin. Öyle de yaptım… İyi ki yapmışım. Fikir epey eski. Kayıp mektup deneyiyle başlamış. Sonra sokağa bırakılan 100 – 200 cüzdan… Derken, birkaç üniversiteden bilim adamının birlikte yürüttüğü, gerçekten büyük ve dünya çapında bir deneye dönüşmüş.

17 000 “kayıp” cüzdan

Sayılar etkileyici. Dünyanın 40 ülkesinde, 355 şehirde 17 000 cüzdan unutulmuş/ düşürülmüş. Bu sözde unutma/ düşürme şöyle işliyor: Banka, sinema, tiyatro, kütüphane, karakol, müze, postane, otel gibi tercihen bir resepsiyonu ve sorumlusu olan kurumlara giriliyor. Kayıp cüzdan oradaki şahsa uzatılıyor, “Bunu yandaki sokakta, yerde buldum. Ben turistim, hemen gitmem gerekiyor, vaktim yok. Siz lütfen gereğini yapar mısınız?” denilip çıkılıyor. Araştırmacılar bazı sorunlarla da karşılaşmış. Biri Kenya’da şüpheli davranış gerekçesiyle göz altına alınmış. Cüzdan dolu valizler gümrüklerde zaman zaman sıkıntı yaratmış.

Cüzdanlar, şeffaf kartvizit kabı şeklinde. Açmak gerekmeden içindekiler görünüyor. Her birinde sözde sahibinin adı ve e-posta adresi yazılı birkaç kartvizit ve yerel dilde bir alışveriş listesi var. Bundan sonra cüzdanlar çeşitleniyor. Bir kısmında sadece kartvizit ve liste var. Bazılarında 13 dolar civarında yerel para. Demek bugün olsa Türkiye’dekilerde 500 – 600 TL civarında bir nakit var. Bazılarında da bir ev anahtarı. Cüzdanların “sahipleri” ile temas etmenin tek yolu e-posta. Her cüzdanın içindeki kartvizitte farklı bir e-posta adresi var. Dolayısıyla hangi cins cüzdanın “iade” edileceği de kayda geçiyor.

İçinde para olan cüzdanlar mı, boş cüzdanlar mı daha çok iade ediliyor? Sizin tahmininiz nedir?

Para mı özsaygı mı?

Birkaç yüz kişiye bu soru sorulmuş. Çeşitli kurumlardan üstün başarılı 279 ekonomiste de… Uzmanlar da uzman olmayanlar da içinde para bulunan cüzdanların daha sık alıkonacağını tahmin etmiş. Öyle ya, paralı cüzdanı tutmak insanların menfaatine daha uygun. Gerçekte gözlenen bunun tam tersi. Boş cüzdanlarda iade oranı, paralılardan daha düşük. Üç ülkede, ABD, İngiltere ve Polonya’da içinde 100 dolar, yani bugünkü kurla yaklaşık 4200 TL bulunan cüzdanlar da deneye dâhil edilmiş. İade oranları bir daha artmış. 40 ülkeden 38’inde içinde para bulunan cüzdanların iade sıklığı tereddüde mahal bırakmayacak derecede yüksek. İki ülkede, Şili ve Peru’da, istatistik anlam verilemeyecek kadar birbirine yakın.

Birkaç yazımda şikâyet ettiğim husus burada da kendini gösteriyor. “Beşerî bilimler” ki ekonomi beşerî bilimlerin en çok ilgi görenlerindendir, maalesef iyi tahmin yapamıyor; ki tahmin, bilimin varlık sebeplerinden en kuvvetlisidir. Psikologlardan tahmin yapmaları istenmemiş. Muhtemelen onlara sorulsaydı onlar da yanılacaktı. Fakat sonuç ortaya çıktıktan sonra psikologlar pek güzel izah etmiş: İçinde para bulunan cüzdanları alanlar, kendilerine hırsız gözüyle bakmaktan çekindikleri için cüzdanları sıklıkla iade ettiler. Parayı tutmaları hâlinde kaybedecekleri öz saygı, kazanacakları paradan daha değerli gelmiş. Makul görünüyor. Fakat olanı izah etmek olacağı tahmin etmekten her zaman daha kolay bir spordur.

2019 yılında tamamlanan bu deney, Gallup firmasının her yıl tekrarladığı dünya mutluluk anketinin de dayanak noktalarından biri olmuş. 2025 anketinde, yardımın vereni de alanı da daha mutlu ettiği, dürüst toplumların fertlerinin daha mutlu olduğu uzun uzun anlatılmış.

Dürüstlüğün neresindeyiz?

Şimdi gelelim ülkelerin medeni dürüstlük veya “sivil dürüstlük” performanslarına. Tepede en dürüst, yani cüzdanların en çoğunu iade eden toplumlar yer alıyor. Toplam 40 ülkeden en dürüst 10 veya en dürüst dörtte bir şunlar:

1) İsviçre, 2) Norveç, 3) Hollanda, 4) Danimarka, 5) İsveç, 6) Polonya, 7) Çek Cumhuriyeti, 8) Yeni Zelanda, 9) Almanya ve 10) Fransa.

En alt 10 ülke, en alt dörtte bir de şöyle:

31) Türkiye, 32) Gana, 33) Endonezya, 34) Birleşik Arap Emirlikleri, 35) Malezya, 36) Kenya, 37) Kazakistan, 38) Peru, 39) Fas ve 40) Çin.

Bizden daha iyi puan alan, Müslümanların çoğunlukta olduğu ülke yok.

Deneyin popüler anlatımını ABD National Public Radio sitesinde hem metin hem ses hâlinde bulabilirsiniz: https://bit.ly/cuzdan-npr Çalışmanın bilim adabına uygun yayımı da Science dergisinde yapılmış: https://bit.ly/cuzdan-science .

Umarım birileri kızmaz. Moral bozucu ama… Vallahi ben demedim, onlar dedi!

Kuzey Kıbrıs’ta bu ara tebessüm eden insan sayısı dikkat çekecek kadar arttı. O seçim atmosferi var ya insanlar ne yapacağını şaşırıyor. Üstelik Kıbrıs Türklerinin seçimi gelişmiş batı ülkelerindeki gibi. Bir köyde, bir kahvede, bir meydanda veya herhangi bir mekânda toplanan halka liderler gelip konuşma yapıyor, onlar da ikna oluyorlar veya olmuyorlar oylarını kime kullanacaklarına dair. Öyle Türkiye’deki gibi alayiş, nümayiş yok, üstelik seçim yasaklarına uyma oranı yüksek, mesela kamu araçları sivil plaka takılıp propaganda için kesinlikle kullanılmıyor, marketlerde falan alkollü içecekler satılmıyor seçim günü vs. Muhteşem konvoylar falan düzenlenmiyordu.

Biz Birbirimize Benzeriz

KKTC’de altıncı Cumhurbaşkanı seçimi süresince hep adadaydım. Çoğunlukla bilbortlar Ersin Tatar için kiralanmıştı. Gazete ilanları daha fazlaydı. Caddelerdeki afişlerde öyleydi. Bağımsız aday Ersin Tatar’ınki keskin, köşeli spotlardı. Parti içinde aykırı tipler de barındıran CTP’nin adayı Tufan Erhürman’ın ki ise tam tersine yumuşak, mütebessim, iddiasız idi. CTP öyle bir anlatılıyordu ki insanlara, Rum kesimine çok sıcak, sonu gelmeyen müzakerelere açık, kendi halkına ve Türkiye’ye tavırlı! Çünkü birkaç haddini bilmezin Rumlarla flört ederek “İşgalci Türkiye” veya “Türk Ordusu adadan çekil” pankart ve sloganlarının hamisi gibi gösteriliyordu. İster istemez etkileniyordu toplum. Doğrusunu isterseniz haklı olarak ben de mesafe koymuştum.  Zaten, yine CTP’den cumhurbaşkanı seçilen ve Ankara’nın desteğini alan Mehmet Ali Talat ve Mustafa Akıncı cumhurbaşkanı olmuşlardı ama sol sloganlardan ileriye gidememiş, Kıbrıs Sorunu olduğu gibi kalmıştı. O dönemde üstelik Türkiye ile beraber “Annan Planı’na evet” politikası güderek, Rauf Denktaş’ı saf dışı bırakmaya çalışan irade de arkalarındaydı. Ama geçer not alamadılar. Acaba “Tufan Erhürman da seçilirse öyle mi olacaktı?” endişesini rakipleri de sürekli pompaladı.

Ersin Tatar’ın devleti öne çıkaran, bağımsız Türk Devletleri Topluluğu gözlemci üyesi ve tam bağımsızlık ilkesi teziyle, toplumlararası müzakereleri elinin tersiyle itmesiyle daha sıcaktı. Ayrıca Ankara’nın da tam desteğini almıştı. İstanbul Büyükşehir Belediyesi seçiminde olduğu gibi adaya çıkarma yapılmıştı.

Ancak gelenlerin toplumda hiçbir karşılığı yoktu. Ne Süleyman Soylu’nun ve ne de oylarını %57’den %31’e düşüren Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanı Fatma Şahin’in. Ada toplumu dine ve dindara hala mesafeli. Bunda İngiliz yönetiminin de etkisi oldu. Bir de Türkiye tarafından adaya gönderilen din adamları ve öğretmenlerin psikoloji, sosyoloji, tarih, edebiyat ve sanat bilmemesi. Hiçbiri Bayrak Şairi Arif Nihat Asya ve Şair Öğretmen İbrahim Zeki Burdurlu muallimler kadar olamadı. Hele hele bir şovmen din adamı Cübbeli Ahmet’in Kıbrıs Türk Toplumuna hiç bir şey veremeyeceğini fark edemediler.

İddialara Cevap Yok mu?

İktidarı oluşturan Ulusal Birlik Partisi Çatalköy Temsilciliğinin önünden hergün geçerdim. Her geçtiğimde de uzun masalardan oluşan, kadınlı erkekli mangal partileri vardı. Kebap kokuları köyün dört bir yanından hissedilirdi. Seçimi adeta çantada keklik görüyorlardı. Ulusal Birlik Partisi mensuplarının çoğu ise kırgın, üzgün, sessiz ve yorgundu. Bazıları artık partilerini tanıyamadıklarını, mafya, kara para, fuhuş, rüşvet, iltimas, liyatsizlik, kamu malını peşkeş çekme gibi iddiaların ayyuka çıktığını, bunlara cevap verilmesi gerektiğini anlatıyorlardı. Bu iddialara ortaklar arasında Türkiye’den de isimler olduğu ileri sürülüyordu. Tam tersine mangal partileri gırla gitti. UBP sempatizanı biri “Artık Türkiye’den gelen yardımları, katkıları, bütçeleri ve programları” verilen projeye uygun olarak Ankara’nın üslendiğini söyledi. Bunda bir başbakanın Ankara’dan gelen bütçe ile ana yolları takviye edeceğine, kendi köyünün yolunu yaptırdığı iddia etti.

Cumhurbaşkanlığında Denge

Yüzde %48 oranında katılımlı bir seçim oldu, Tufan Erhürman %62.76, Ersin Tatar ise %35.81.

Bu oy oranı CTP’nin değil, başta parti içi sıkıntılar yaşayan UBP olmak üzere tamamen bütün partilerden oluşan tepki oyları. Onun için Tufan Erhürman da ilk açıklamasında “Artık partim yok, tarafsızım ve herkesin cumhurbaşkanıyım. Biz bir bütünüz, kardeşliğimiz kazandı.” Dedi. Sonra devam etti bütün ezberleri bozan “ Türkiye ile hassasiyetimizi koruyacağız, ilk ziyaretim de Ankara’ya olacak. Türkiye bütün adanın garantör ülkesidir.” Başbakan Ünal Üstel seçim sonuçlarından çıkarılacak çok ders var derken, Koalisyon ortağı bakan, Yeniden Doğuş Partisi Lideri Erhan Arıklı da Erhürman’ın sağdan çok oy aydığını söyledi ve erken seçim istedi.

Yakın tarihimize baktığımızda Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti kurucu başkanı Avukat Rauf Denktaş cumhurbaşkanlığını iki defa kazandı. Bundan sonra seçilenler Denktaş Mehmet Ali Talat’a, Talat Derviş Eroğlu’na, Eroğlu Mustafa Akıncı’ya, Akıncı Ersin Tatar’a, nihayet Tatar da bir hukukçu öğretim üyesi olan Tufan Erhürman’a devretti.

Rum yönetimi sevindi, Hristodulidis “Erhürman ile en kısa zamanda görüşmeyi sabırsızlıkla bekliyorum”derken aceleci davrandı. Rumlar da Tufan Erhürman’ı yeteri kadar tanımıyorlar demek. Üç madde hemen gündeme geldi. Yeni sınır kapılarının açılması, Kasım ayı içerisinde beşli(Rum kesimi, KKTC, Yunanistan, Türkiye ve İngiltere) konferansın toplanması, taşınmaz mal komisyonunun yeniden gözden geçirilmesi. Rum kesimi buna hiç sıcak değil. Adada bir erken seçim sinyalleri her iki tarafta da başladı.

Avrupa Birliği Türk’e Kesin Tavırlı

Amerika, İngiltere, Fransa ve İsrail’in askeri üssü ve mühimmat deposu haline gelen adada Avrupa Birliği öldürülen, katledilen, toplu mezarla gömülen, banyoda bir aileyi kurşuna dizen, köyleri yakan Rum-Yunan ikilisin değil de Erhürman’ın açıklamasına göre; kayıp Rumlarla alakalı bir anıt kararını kabul etmesi kınandı. Ayrıca mümkünü de yoktu. Çünkü kayıp şahıslar komitesi hala adada çalışmasını sürdürüyor. Dahası var, Avrupa Parlamentosu 2 Türk milletvekilli yerini Rum politikacılarla doldurdu. Kabul edilemez diyor Erhürman. Temenni ederim Cumhurbaşkanı Erhürman Rum-Yunan ikilisinin katlettiği toplu mezarlar konusunu, hala Rum okullarında okutulan ders kitaplarındaki Türk düşmanlığını Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine götürür, tapusunun çoğu Türk Vakıflar İdaresine ait Kapalı Maraş’ı açar. Başka ne diyor Cumhurbaşkanı Erhürman “İsrail savaş uçaklarının Rum kesimindeki üslerinden havalanması Garantör Türkiye’nin yetki alanının gaspıdır” Ersin Tatar buna yapamadı ama tam tersi hala kesin rakamları bilinmeyen İsraillilere ev sattı.

Tufan Erhürman’ı bu defa tuttum. Diyor ki özetle; “Bu seçimin kaybedeni yoktur. Herkesin kazanacağı çözüme odaklandım. Kıbrıs Türkü öz güvenini kazandı. Anlaşmalarda Türkiye’nin çıkarları gözetilmeli. Türkiye ile ilişkileri, başka devletlerle kıyaslamak yanlıştır. Her zaman her konuda iyi ilişkiler ve istişare içinde olacağız. Türkiye tüm adanın garantörüdür ve böyle olacak. Bugünkü koşullarda daha da önemli hale geldi. Çünkü bizim kendimizi güvende hissetmemiz günden güne daha da güçleniyor.”

Aynı Hakkı Talep Etmek

Aldığım notlara devam ediyorum. Erhürman diyor ki;

-Kıbrıslı Rum hangi haklara sahipse, Kıbrıs Türkü çocuk da aynı haklara sahiptir. Kıbrıs Rum halkı adada ne kadar egemense, Kıbrıs Türk Halkı da o kadar egemendir. Kıbrıs Adası üzerinde ve etrafında ne varsa Kıbrıs Türk halkı bunun ortağıdır. Geçiş kapılarının rahatlaması gerekiyor. Mülkiyet konusundaki görüşmelere devam edilmeli. Evliliklerden doğan çocuklara Avrupa Birliği vatandaşlığı verilmeli.

Cumhurbaşkanı Erhürman; “Birleşmiş Milletler, Avrupa Birliği, Türk Devletler Topluluğu ve İslam İşbirliği Teşkilatı örgütlerinde de konular anlatılacak, ele alınacak.” Diyor. Daha ne desin.

Bir müddet sonra önce CTP kendi içinde bunları tartışacak, sonra Rum kesimi. Öyle ki “Tufan Erhürman da nereden çıktı?” bile diyebilecekler. Ecevit rahmetlinin “tarihi yanılgı” sözü bu defa da gündeme gelebilir.

Cumhurbaşkanlığı yerleşkesini halka açan, rakipleriyle kucaklaşan Tufan Erhürman Ankara Hukuk Fakültesi mezunu. ODTÜ ve Hacettepe Üniversitelerinde dersler de verdi, Adalet Bakanlığımızda da bir süre çalıştı. Halen adadaki üniversitelerde öğretim üyesi olarak görev yapıyordu. Dilerim kurmaylarını da liyakat sahibi aydınlardan seçer. Çünkü Ersin Tatar’ın yanında ve televizyonunda çalışanlar daha sonra onun aleyhinde kampanya yürüttüler. Güven en önemli gelişmedir. Güven olunca yatırım da peşinden gelir.

Dilerim aynı hataya düşmez. Kıbrıs meselesini en iyi bilen ve takip eden Kıbrıs Türkü Gazeteci Sabahattin İsmail’dir. Bu takibi kendine milli bir görev olarak algılıyor. Doğruya doğru eğriye eğri diyor. Bendeniz de kendisiyle tanışmak için sabırsızlanıyorum.

Katil İsrail’in aylarca bombaladığı Filistin le ilgili yaptığım bir araştırma;
Evet; Tarih1918 Pusuya düşürülüp şehit edilen Türk Askerî Birliği
Filistinli çeteciler yakalayıp soydukları Türk Yüzbaşının dürbününü işe yaramaz düşüncesi ile kendisine doğru uzatırlar.
Yüzbaşı: Hayır der ve ekler; Uzakları gören bu aleti iyi saklayın.
Bu çöllerde gelecekte bir gün Türk askerinin çarığını bununla arayacaksınız..!
*
1’inci Dünya Savaşı’nda İngilizlerle işbirliği yapıp ayaklanan, askerlerimizi taşıyan trenleri bombalayan, Mehmetçiklerimizin ölüsünün gözünü bile oyan (Tam 15.000 Türk askerinin gözü kör edildi.), 1991 yılında kendi topraklarında PKK’yı eğitip, tıpkı Kaddafi gibi Kürdistan kurulmalı diyen, Ermeni Soykırımı yalanında Türkler soykırım yapmıştır ve en son KIBRIS İŞGAL ALTINDADIR yaygarası koparan Filistin değil miydi?
Bize yaptıkları büyük ihanetlerin bedelini ödüyorlar şimdi.
Arap sevicilerinin palavralarına inanmayın.
Toprak satmakla bitmez diyordu Arafat, şimdi ölülerini gömecek mezar yerleri bile kalmadı.
(Sıla Yazıcı)
*
Gazzenin kumundan çokmuş meğer kalleşi,
Nasıl sırtından vurur insanı din kardeşi,
Dönün yiğitler, dönün geri,
Türk’e Türkten başka dost bulamadım.
Filistin, Trablusgarp, Yemen illeri
Hangisini kanım ile sulamadım,
Gezdim cephe-cephe bütün çölleri,
Burnumda tüttü köyümün deli gülleri,
Türk’e Türkten başka dost bulamadım.
Üstünüze titredik, busatımızı bitledik,
Susuz kaldık, aç kaldık, biraz azık istedik,
Süngümüzle kızgın kumu eşeledik,
Türk’e Türkten başka bir yudum su,
verecek kul bulamadım.
Dönün, yiğitler, dönün geri,
Kurumadı mendilimde alın teri,
Müslüman gardaşın bitmedi kini,
Türk’e Türkten başka yar bulamadım.
Çok özledim yârimi, anamı,
Selam ederim bubama, ellerinden öperim,
Dönün yiğitler, dönün geri,
Türk’e Türkten başka dost bulamadım.
Mehmet Hüseyin Çavuş, 1914
*
Türk tarihini incelerseniz ‘’Türk’ün tarihi dostu kendisidir’’ olduğunu görürsünüz,
Arap’tan dost olmaz!
Yaşanan yakın tarihi vakalardan;
‘’Araplar; 1900 yıllarda Anglo-saksonlarla işbirliği yaparak Türk’ü arkadan hançerlemiş ve topraklarına onları yerleştirerek, Güney bölgelerimizin işgaline yardım etmişlerdir. Türklerin içlerine sızarak genellikle şeyhülislamlık makamlarına gelmişler. Çıkardıkları fetvalarla, Anadolu Türklerini aşağılamışlar, yönetimin güvenine dayanarak Kavm-i Necip (üstün kavim) unvanıyla her türlü hileye başvurmuşlardır. İngiliz Lawrence’le işbirliği ederek onları korumak amacıyla orada bulunan Türk askerini arkadan hançerleyerek Arap çöllerinde binlerce Vatan evladını şehit etmişlerdir’’.
*

Filistin halkına bugün yapılan alçak ve acımasız İsrail saldırılarına elbet karşı olacağız ve yapılması gereken her eylemin yanında ve destekleyicisi olacağız. Gerçek şu ki sadece güvenliğimiz adına; İnsanlık adına!