Hazarların gücü ve etkisi, Azak-Hazar hattının
tüm bozkırlarına, Kırım’a kadar yayılmıştır. Hazarya’nın ilk merkezleri kuzey
Dağıstan’daki Semender ve Belenjer’dir. “Hun krallığı” da kaganlığın bir
parçası olmuştur. Arap-Hazar savaşlarında (VII-VIII yüzyıllar) değişen
başarılarla gelişen uzun vadede konumlarını elde etmek için Khazaria hayatta
kalmayı başardı ve tutunmuştur. Bu savaşlar sırasında, Aşağı Volga bölgesine
kadar olan topraklarına yönelik saldırıları püskürttüler ve Kafkas Albanya’sına,
çoğu Arapların egemenliğine giren diğer Transkafkasya ülkelerine sayısız akınlar
düzenlediler. Başarıda önemli bir rol Khazar Hanı, Alanların şahsında ve
nüfusun diğer yerel gruplarının temsilcilerinde ve ayrıca Kuzey-Doğu’nun
yaylalarına karşı kendi muhalefetinde müttefik bir potansiyel oynamıştır..
Araplar, asırlık mücadeleleri sırasında Kafkasya’da, İslam’ın güçlü bir şekilde
yayılmasına sadece Derbent ve düz Dağıstan’ın bir parçasında başarılı
olmuşlardır. Hazar hükümdarlarının bölgedeki konumlarının güçlendirilmesi,
Bulgarlara karşı mücadelede ve Alania ile zor ilişkilerin geliştirilmesinde
gerçekleşmiştir. Bulgarlar, Hazar Kağanlığı ile karşı karşıya gelmede kaybettiler,
ikisi Orta Volga ve Tuna’ya giden üç parçaya ayrıldı ve üçüncüsü Khazaria’nın
gücüne boyun eğmek zorunda kalmıştır[1].
Hazarlar, Alanları belirli bir bağımlılığa soktular. 8. yüzyılın 2. yarısında Doğu
Slavlarla sınır bölgelerinde Orta Don ve Yukarı Donets’e taşınmak için onlar
tarafından organize edildiler. Kuzey Kafkasya’nın ticaret yollarında, örneğin
Khumarin yerleşiminde güçlü Hazar kaleleri ortaya çıkmıştır. Khazaria’nın en
parlak döneminde, eğilim bir kez daha gerçekleşmiştir[2].

K.M. Baipakov, E.A. Smagulov, A.A.
Erzhigitova(К. М. Байпаков, Е. А. Смагулов, А. А.). Erken Ortaçağ
Nekropolisi Güney Kazakistan (Ержигитова Раннесредневековые Некрополи Южного
Казахстана) isimli eserinde L. M. Levina’nın Doğu’nun Etnokültürel Tarihinde
eski yerleşim yerlerinin ve nekropollerin uzun yıllara dayanan kazılarının
materyalleri yayınlandığı belirtilmektedir. Aşağı Sir Derya maddi ve manevi
kültürünün tarihine ayrıca Aral Denizi nüfusunun etnogenezisine (kökenine), D. Ö
I. binyılın ikinci yarısında Orta Asya, Kafkaslar ve Avrupa halkları D.Ö. – IX
yüzyılları gösteren Sir Derya Boylarının kültürel ve etnik bağlarına adanmış
temel bir monografi yayınlanmıştır[3].
Otrar-Karatau kültürü çalışmasında, L.M. Levina, Tik Turmas, Aktobe, Altıntau,
Tarsa-tobe ve diğer iyi bilinen yerlerden gelen seramiklerin
tarihlendirilmesini doğrulamaktadır. Daha önce MÖ 3. yy’a tarihlenen Aktobe
seramikleri için daha sonraki bir tarih oldukça kabul edilebilir. M.Ö. – III
yüzyıl Otrar vahasında ve Sir Derya’nın sol kıyısında erken dönem seramikleri
olan yerler tespit edilmiştir. Otrar-Karatau kültürüne ait tüm seramikler 7 -8
yüzyıllar her üç kültürün de seramiklerini analiz ettikten sonra, L.M. Levina,
aşağı ve orta Sir derya nüfusunun ana etnik bileşiminin neredeyse bin yıldır
değişmeden kaldığı sonucuna varılmıştır. Nüfusun çekirdeği, yeni etnik
gruplarla etkileşime rağmen varlığını sürdürmüştür. Aynı zamanda, L.M.
Levina’nın  görüşüne göre, ikinci
aşamanın başlangıcındaki görünüm Dinyester kültüründe, Güney Sibirya, Tuva ve
Moğolistan kültürlerinin karakteristik unsurları, Hunların hareketiyle ilişkilendirilebilir
ve bu da Sir derya kabilelerinin büyük hareketlerine yol açmıştır. Amu derya ve
Sir derya deltalarına hareket ve o zaman tamamen ortadan kaybolma tarihle ilişkilendirilebilir.
Kangarlar – Peçenekler ve Oğuz aşiret birliği L. M. Levina’nın çabaları
sayesinde, eski yerleşim yerlerinin ve nekropollerin uzun yıllara dayanan
kazılarının materyalleri yayınlanmıştır. Aşağı Sir derya ve ayrıca maddi ve
manevi kültürünün Aral Denizi nüfusunun etnogenezisine, Sir derya Boylarının
kültürel ve etnik bağlarına adanmış temel eser yayınlanmıştır. MÖ 1. binyılın
ikinci yarısında Orta Asya, Kafkaslar ve Avrupa halkları M.Ö. – IX yüzyıllardır.
Genel olarak, tarımsal anıt çalışmaları Sir derya ‘nın pastoral kültürleri,
“Kangyuy sorunu” sorunları farklı yıllarda ele alınmıştır. Birçok bilim
insanından oluşan ve aralarında A.N. Bernshtam, Yu.A. Zadneprovsky, Yu.F.
Buryakov, B.A. Litvinsky, Yu. A. Brikin, M.I. Filanovich, R.S. Suleimanova,
L.A. Borovkova ve diğerlerinin bulunduğu çalışmanın sonuçları büyük ölçüde temel
baskının iki cildinde özetlenen “SSCB Arkeolojisi” N.N. Lysenko’nun Kangju
tarihi üzerine son genelleme çalışmalarından birinde ilginç ama tartışılmaz bir
hipotezle formüle edilmiştir[4].

Şunu vurgulamak gerekir ki, 2004 yılından
bu yana, Kazakistan’da “Kültürel Miras” devlet programı uygulanmaktadır. Arkeolojik
bu program altında; çalışılan belirli bir biriktirme listesinin önemini ve
kullanılabilirliğini dikkate alarak önceki araştırmalardaki nesneler seçilmiştir.
Bunlar aslında önemli bir tarihi ve kültürel birikim taşıyan referans
anıtlardır. insanların hafızası kültürel genetik için önemlidir. Bunların
arasında “Kangyuy sorunu” ile ilgili anıtlar vardır. Kapsamlı bir şekilde
program araştırması devam etmekte, kazı çalışmalarının ardından ve paralel
olarak, bunları ilgili faaliyetler izlemektedir. Kazılan nesnelerin korunması
ve restorasyonu, müzeleştirmeleri “Kültürel Miras” programının bir
parçası olan “Antik Otrar’ın Canlanması” programıdır. Bu çerçevede,
anıtların incelenmesi ayrıca bilimsel ve popüler bilim çalışmalarının
yayınlanması, albümler, kitapçıklar öngörülmüştür Bu monografi, Kangyui
dönemine ait anıtlar – ilk eyaletlerden biri Kazakistan topraklarındadır. İçinde
Otrar ve Türkistan vahaları, Arys ve Talas nehirleri, vadileri nekropollerinin
kazılarından elde edilen malzemelerin sistematize edilmiş verilere ve bunların analizi
ile ilgili bir dizi sorunu ele alır. “Kangyuy sorunu”, yerleşik ve Orta Çağ’ın
başlarında şehir kültürünü göstermektedir[5].

Kurganlar-Höyükler
(Şekil.6.)

Şekil.6. Kurgan

Kolesnikova M.E., Kalinina E.V., Nevskaya
T.A., Zvereva L.A (Колесникова М.Е., Калинина Е.В., Невская Т.А., Зверева
Л.А.), Rusya tarihinde Kuzey Kafkasya, Северный Кавказ в истории России,
Kuzey Kafkasya Federal Üniversitesi Yayınevi,Stavropol, 2017 (Ставрополь,
2017)isimli eserinde Maykop höyüğü, Oshad – Erken Tunç Çağı anıtıdır. D.Ö. 4.
binyılın ikinci yarısına tarihlenmektedir. Höyüğün ayrıca eski bir adı vardır –
Adıge efsanesinden gelen “Oshad”dır. Ana mezar, bir kabile liderinin
cenazesinin defnedildiği höyüktür. Maykop şehrinin doğu eteklerinde yer
almaktadır[6].

Fotoğraf.
4. Panter şeklinde koruyucu plak (D.Ö 7. yy)

Panter şeklinde koruyucu plak (D.Ö 7. yy) İskit
hayvan stilinin parlak bir örneğidir. Bir avcının gücü ve saldırganlığı
aktarılır, işitme, görme ve kokusunun keskinliği vurgulanır. Patilerdeki ve
kuyruktaki görüntülerin büyülü gücünü arttırmak için, İskit sanatının tipik bir
motifi olan 10 küçük, kıvrılmış yırtıcı hayvan daha yerleştirilmiştir(Fotoğraf.
4.)[7].

Fotoğraf. 5. Boğa, (D.Ö 7. yy)

Maykop höyüğünün arkeolojik alanı, o
sırada Kuzey Kafkasya’da yaşayan yerleşik kabilelerin liderlerinden birinin
gömüldüğü eneolitik döneme (kalkolitik veya
Bakır Çağı) aittir. Değerli süslemelere ek olarak, ölen liderin üzerine
bir gölgelik gerilmiştir. Gömme bezi, iki altın ve iki gümüş kaya balığı
figürinlerine yerleştirilmiş dört gümüş tüp çubukla desteklenmiştir. Bugün
Hermitage’da sunulan heykeller, boynuzları öne eğik ve bacakları dizlerinde
hafifçe bükülmüş bir boğayı tasvir etmektedir(Fotoğraf. 5). Yaşamsal
özelliklerin daha doğru bir şekilde iletilmesini sağlamak için, eski ustalar
önce figürleri altından yaptılar ve daha sonra detayları gravürle işlemişlerdir[8].

Millet İttifakı
Cumhurbaşkanı adayını belirleme konusunda son derece titiz ve temkinli. En
doğru adayı bulmayı ve en doğru zamanda açıklamayı planlıyor.

İYİ Parti Genel Başkanı Meral Akşener Cumhurbaşkanı adayı olmayacağını açıklamıştı.

CB adaylığına
yakıştırılan diğer isimler zamanla gündemden düştü. Dışarıdan Abdullah Gül
gibi birinin, CHP içinden İlhan Kesici, Abdüllatif Şener gibi isimlerin Millet
İttifakı’nın adayı olma ihtimali kalmadı gibi.

Millet İttifakının büyük
partisi CHP’nin içinden biri veya CHP’nin teklif edeceği bir aday olacağı adeta
kesinleşti.

Son
aylarda İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun CB adaylığı şansı iyice zayıfladı.

Kemal
Kılıçdaroğlu, “Cumhurbaşkanı adaylarının 6’lı Masada buluşan partilerin
ortak kararı ile belirleneceğini” söylüyor.

Ama
seçenekler azaldı. En güçlü iki aday olarak CHP’li Ankara Belediye Başkanı Mansur
Yavaş ile CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu kaldı.

Görünen
o ki CHP’nin Genel Başkanı veya Ankara Belediye Başkanından biri 6’lı
Masadan ortak aday olarak çıkacak. DEVA ve Gelecek Partilerinin
Cumhurbaşkanı adayı konusunda tutumu net değilse de bu partilerin 6’lı masadan
ayrılmaları beklenmiyor.

Abdülkadir
Selvi bile, “Akşener ‘Yok’ derse Kılıçdaroğlu’nun adaylığı suya düşer. Örnek
Abdullah Gül. Ama Akşener ‘Evet’ derse Kılıçdaroğlu tartışmasız bir şekilde
ortak aday olur” diyor.

İşte bu
yüzden İYİ Parti ve liderinin kimi desteklediği önemli.

Daha da
önemlisi Kemal Kılıçdaroğlu kendisi aday olmaya kararlı mı?

********************************

Kılıçdaroğlu Aday Olacak mı?

Bir görüşe göre, “Kılıçdaroğlu’nun
son zamanlardaki siyasi tavrı, gösterilecek aday’a, yapılması pek muhtemel
karalama, hakaret, küçük düşürme, yıpratma operasyonlarına mâni olmak için sergilenmektedir.”

Bir diğer görüşe göre ise “Cumhurbaşkanlığı makamı hiçbir faninin kolayca reddedebileceği bir
makam değildir. Kılıçdaroğlu ise 73 yaşındadır ve siyasi hayatının en büyük
şansını yakalamıştır. Bu fırsatı kaçırmak istemeyecek ve mutlaka aday
olacaktır. Millet İttifakının kurulmasında en büyük pay sahibi kişi olarak
bu O’nun hakkıdır. Zaten kendisi aday olduğunda 6’lı masadan kesin bir itiraz
gelmeyecektir.”

Olaya
sadece kişisel hak olarak bakılırsa, gerçekten CB adayı olmak Kemal
Kılıçdaroğlu’nun hakkıdır. Dürüstlüğü ile milletin varlıklarını
koruyacağına, çalmayacağına ve çaldırmayacağına dair güven veren bir
kişiliktir. Seçilirse, devlet tecrübesiyle kurumları ve kuralları ihya
edeceğine, soyguncu çetelere karşı cesurca mücadele edeceğine ve ortak aklı
kullanarak doğru kararlar alabileceğine dair güçlü bir kanaat vardır.

Ama
olay kişisel haktan ibaret değil, milyonların kaderi ile alakalı.

********************************

HDP Desteği Olmasa dda Seçimi Kazanacak Aday

Kılıçdaroğlu
yerine Mansur Yavaş’ın aday olmasını savunan kesimler “seçimi
kazanacak aday” tezine dayanıyor.

Anketlerde
Kemal Kılıçdaroğlu da Erdoğan’dan önde görünüyor. Fakat bu iki adayla
girilecek seçimde ilk turda CB seçilmesi ihtimalinin zayıf olduğu görülüyor. Çünkü
büyük ihtimalle HDP de aday çıkartacak.

İlk veya ikinci turda HDP oylarının kime gideceği kadar, HDP’nin
desteklediği adayın kaybedeceği milliyetçi muhafazakâr oyların ne kadar olacağı
önemli olur. Yani şu
anki verilere göre, Kılıçdaroğlu seçilebilir ama kaybetme riski de az değildir.

Oysaki
anketlere göre, “ilk turda kazanma şansı görülen tek aday Mansur Yavaş’tır.
Millet İttifakı Mansur Yavaş’la gireceği seçimi ilk turda kazanacaktır.”

“Mansur Yavaş aday gösterilmesin” diyenler ise HDP’li kitlenin Yavaş’a oy vermeyeceğini, HDP’nin
desteklemediği adayın kazanma şansı olmadığını savunuyor.

Oysaki
anketlerde Türkiye’deki, HDP dahil, bütün partilerin seçmen davranışları
değerlendirilerek açıklanıyor.

Mansur Yavaş HDP’den oy alamasa da kazanabiliyor çünkü sadece CHP ve İYİ Parti’den değil, AKP
ve MHP’li seçmenlerden ve Zafer Partisi ile diğer küçük partilerden
de oy alabiliyor. Deva ve Gelecek Partisi kitlelerinden fire olmuyor. Mansur
Yavaş ağır başlı devlet adamı vasfı ve Başkentin işine odaklanmış Belediye
Başkanı olarak başarılı bulunuyor.

Ama
unutulmasın ki, Yavaş’ın aday olması sadece Kemal Kılıçdaroğlu onay verirse
mümkün olabilir.

********************************

Seçim 2. Tura Kalırsa HDP’ye Yarar

Kemal Kılıçdaroğlu ile
Tayyip Erdoğan aday olursa ve HDP de aday gösterirse, ilk
turda CB seçilme ihtimali zayıf. İkinci turda adaylar HDP oylarına ihtiyaç
duyacak. Tabi ki Erdoğan HDP oylarını alabilmek için elinden ne
geliyorsa yapacaktır. Bu turda Erdoğan’ın HDP’ye veremeyeceği hiçbir taviz
yoktur.

HDP’nin
nasıl bir karar vereceğini bilemiyoruz.

Ben Kılıçdaroğlu’nun
bütün bu ihtimalleri düşündüğünden eminim. Bu seçimin ülkenin tek
adam rejiminden kurtuluşu için tek şans olduğunun ve mutlaka muhalefetin
kazanması gerektiğinin bilincindedir.

Bu
yüzden Kılıçdaroğlu’nun adaylık ihtimalinin gittikçe yükseliyor olduğunu görsem
de hala kesin aday olduğunu söyleyemiyorum. Kılıçdaroğlu ilk turda kazanacak
hale gelirse kesin aday olur ve olmalıdır.

Adayın
açıklanacağı muhtemelen Ocak ayına kadar anketlerin izleneceği ve buna göre
karar verileceğini düşünüyorum.

********************************

Akşener’in Tavrı

Meral
Akşener, İzmit’te, Kemal Kılıçdaroğlu’nun İYİ Parti’nin seçime girebilmesinin
yolunu açan, 15 milletvekili vermesi olayını hatırlattı. “Kendisine herhalde
ölünceye kadar şükran duyacağım” dedi.

Akşener’in bu sözleri “Kemal Kılıçdaroğlu’nun adaylığını destekliyorum”
anlamına gelir mi?

Meral
Akşener’in sözlerini canlı olarak dinledim ve kendisini gençlik yıllarından
beri tanıyorum. Şimdi, bir bilgiye dayanarak değil, buradaki sözlerinin önünde
ve arkasında söylediklerini de düşünerek yaptığım analizi ve edindiğim
kanaatimi paylaşıyorum.

Akşener
Kılıçdaroğlu’na saygı duyuyor ve O’na vefasızlık etmesi söz konusu değil. Ancak
olay kişisel değil.

Meral Akşener’in hedefi Millet İttifakının ilk turda kazanması. Taraflardan birinin HDP
oylarına muhtaç olmaması. Yeni bir “çözüm süreci” dayatmasına karşı iktidara
gelenin direnecek gücünün olması.

Akşener ile Kılıçdaroğlu arasında ortak aklın işletileceğini ümit
ediyorum.

Akşener,
CHP’lilere kazanılan Belediye seçimlerini hatırlatarak, “birlikte olursak
kazanabiliriz, birlikte olursak değişimi yapabiliriz” mesajını veriyor.

Mesaj, “HDP’yi
anahtar parti görmek isteyen” ve “Muharrem İnce’nin adaylığında
iktidarın tuzağına düşen CHP’lileredir” diye düşünüyorum.

Ancak, Doğu’nun diğer erken devlet
oluşumları gibi, çeşitli alanlarda ve körelmiş sosyal olgularda eşitsiz
gelişmeyi sürdürdü. Kafkasya’daki siyasi ve etno-sosyal durum bir kez daha D.
Ö.3.–2. yüzyıllar Rus tarihçiliğine göre İranca konuşan, temelde
Sarmatyalıların yeni ve güçlü bir kabile birliğinin temsilcilerinin bölgedeki
görünümü ile bağlantılı olarak önemli ölçüde değişmiştir. N. N. Velikaya.,
S.L. Dudarev., S.N. Savenko’nun İskit ve Sarmatların İranca konuştuklarını
ısrarla vurgulamalarına rağmen günümüzde Sarmatların İskitlerin devamı bir Türk
Halkı olduğu bilinmektedir. D. Ö. VI-V yüzyıllarda bile Güney Urallardan
batıya, Don’a ve sağ kıyısına kadar göçebe göçleri vardır ve dolaylı ve
doğrudan Kafkasya’yı etkilemişlerdir. Aşağı Volga’nın Savromatları ve Volga-Don
müdahalesi de bu hareketlerde yer almıştır. İlk başta Ural göçebelerinin
Savromatlarla ve Savromatların kendilerinin Doğu İskitlerle olan ilişkileri
çoğunlukla barışçıldır. Ama zaten D.Ö IV yüzyılda bu karakter- Batıya olan
göçler ve çeşitli nedenlerle değişmektedir. Farklı iklim dalgalanmaları ile
bozkır bölgesinde artan kuraklık, Trans-Ural göçebelerin baskısı ve Güney’deki
nüfus patlaması Urallar toplumun militarizasyonuna yol açmıştır. Ural
göçebeleri üzerinde olumsuz etki D. Ö. 4.-3. yüzyılın sonlarında da patlak
vermiştir. Kuzeydeki Grek kolonilerindeki krizler Olbia’dan Volga bölgesine
ticaret yolunun işleyişini etkileyen deniz alanlarıdır. D. Ö IV. yüzyılın
sonunda ekonomik ve siyasi bağlar sisteminde önemli bir rol oynayan İskitlerin
gücü azalmaktadır.  Aynı zamanda
doğuda, Urallar ve Kuzey Kazakistan göçebeleri ile Orta Asya’nın tarım
merkezleri arasındaki geleneksel bağlarda Makedon fetihleri ​​ve müteakip
gelişmeler sonucunda bölgedeki siyasi olaylarda bir kopuş vardır. Kitlesel
göçün başlangıcı, D.Ö 4. yüzyılın ortalarına veya D.Ö 4.-3. yüzyılın başlarına
kadar uzanır. Ancak bazı araştırmacılar bu süreçlerin tezahürünü D. Ö. 4. yüzyılın
1. yarısına bağlar.  Savaşçı Sarmatyalılar
ilk olarak Manych’in aşağı kesimlerinde ortaya çıktılar ve Kuban’a doğru
ilerlediler. Daha sonra Sauromatian etkisinin ve varlığının devam ettiği Kafkasya’nın
diğer bölgelerine yayılmaya başladılar. Daha önce Kafkasya’da siyasi ve
sosyo-kültürel ilişkilere hâkim ve zaten yerel nüfusla karışmış olan İskitler
ve Kuzey Karadeniz bölgesindeki şehir devletlerinin güçlü Helen etkisine tabi
olan Kuzey Kafkasya ve Stavropol’ün batı bölgelerinde, esas olarak Kırım’da
zorlandılar. Dağların ve dağların nüfusu, ova bölgesinde büyük ölçüde İskit
etnik gruplarıyla karışık, yeni bir savaşçı bozkır komşusu ile çeşitli
temaslara girmek zorunda kaldığını Sarmatyalılar çağın başında birkaç yüzyıl
boyunca gergin bir ilişki içinde oldular. Özellikle yeni gelenlerin hücumları
D. Ö. 4. yüzyılın 2. yarısında Elizavetovsky yerleşiminde bir tahkimatın ortaya
çıkmasıyla kanıtlanmıştır. Önceki Meot mezarlarının sayısının silahlarla
artması ve bölgede müstahkem yerleşimlerin Kuban’da ortaya çıkması bunu
göstermiştir. Meotlularla çatışmaların yoğunlaşması, Meotian toprak
mezarlıklarının, “kraliyet” mezar höyüklerinin ve tahkimatlarının işleyişinin
durmasına yol açmıştır. Bazı tarihçilere göre, göçebeler başarılı olmuştur. Meot
soylularını ortadan kaldırarak yok etmek ve yerel topluma önderlik etme D. Ö.
3. yüzyılın 1. üçte birinin sonundan itibarenSarmatyalılar aittir[1].

D.Ö 3. yüzyılın üçte birinin sonundan
itibaren Sarmatyalılar uzun menzilli askeri baskınlar düzenler. Görünüşe göre,
Kuban bölgesinden Sarmatyalılar Transkafkasya’da akınlar yaparlar. Yazılı
kaynaklar, Sirakyalılar, Aorslar ve diğer Sarmat kabilelerinin liderleri ve “kralları”,
binlerce atlıdan oluşan büyük oluşumlar (örneğin Strabon’a göre, Sirakyalılar
arasında – 20.000 ve hatta Aorslar arasında – 200.000), askeri seferler
(uzaktan dâhil gelişmiş ülkeler), “topraklar” ve yerleşim bölgeleri, şehirler,
ticaret yolları vardır. Sarmat boy  birliklerinden, örneğin bilindiği gibi, boy
örgütlerine göre sosyal ve manevi yapıların daha yüksek bir aşaması olan Sirak
birliğinden bahsedilebilir. Boğaz’a komşu olan Sirakiler de kendi “krallıklarını”
yarattılar. Ama siyasi oluşumların doğası hakkında Kafkasya’daki Sarmatya
zamanına ilişkin belirli bir veri yoktur. Ve genel olarak, bilim adamları,
Kuzey Kafkasya’nın Orta kesiminin düz ve etek bölgelerinin nüfusu arasında, D.
Ö. 3.–1. İskit zamanına göre; aynı zamanda, D. Ö 1. binyılın başında
Dağıstan’ın düzlük Hazar bölgelerinde. “Dağlar Ülkesi” nüfusunun karmaşık
ve çeşitli cenaze törenine ve özellikle erken kentin oluşumuna yansıyan
sosyo-ekonomik yaşamda önemli değişiklikler meydana gelmiştir. Kafkasya’da
sosyo-politik süreçlerin hızlanmasında yeni bir aşama, Erken Alanlar’ın
tarihsel arenasındaki olguları olan bir dönemle ilişkilendirilmiştir. Yazılı
kaynaklar Alanların Bölgesi, yöneticileri, çocukları ve akrabaları, askeri
liderler, Alan tercümanları hakkında bilgi vermektedir. Boğaziçi, uluslararası
ilişkiler, varlıklı insanlar ve daha fazlası Alanların Ön-Kazak bölgesinde
ortaya çıkışı bir dizi önemli askeri olayla belirlenmiştir. Ciddi bir
askeri-politik güç olan Alanlar sadece siyasi olaylarda aktif rol almıştır. Tacitus’un  ayrıntılı anlatımı ile Alanlar, Azak
Denizi’nden Tuna bölgesine, aynı zamanda Transkafkasya’da ve Batı Asya’da D.S. 40’ların
ortalarından 1. yüzyıla halen Aorsian birliğinin bir parçası iken, Boğaziçi
krallığındaki siyasi olaylara, Mithridates savaşlarına, Roma ile Partlar
arasındaki Ermenya[2] coğrafyasındaki
mücadelesine dâhil oldular ve Kuzey Kafkasya topraklarından Transkafkasya’ya
askeri akınlar gerçekleştirdiler. Pontus lideri Mithridates’in Evnon’a teslim
olmayı tercih ettiği kabilenin Aorsi olduğu konusunda hiçbir şüpheye yer
bırakmamamıştır. Tacitus, Pliny ve Solin’in bilgileri D.Ö. yüz yıllarda Aors
kabilesi sadece Kafkasya’nın orta bölgelerini işgal etmekle kalmamış, aynı
zamanda Sarmatya Kapıları’na bitişik dağlara, yani Daryal Geçidine ilerlemiştir.
Mithridates’in Roma’da bahsettiği tals-tuals ile Aorsi bölgesi, Daryal Geçidinin
yakınında bulunabilir. Aynı dönemde, muhtemelen Alanlar, Aorian birliğinden tarihi
ve siyasi arenaya girdiler. İlk başta, Alanlar Roma’nın tarafını tutmuştur.
Ancak gelecekte, Alanların sınırları yakınında Roma İmparatorluğunun artan
faaliyeti hakkında İmparator Nero’ya karşı bir askeri sefer yapmak niyetindedirler.
D. Ö. 67 yılında Alan Birlikler Daryal Boğazı’na gönderilmiş, ancak geri
gönderilmeleri gerektiği halde durmamışlardır. Alanların Transkafkasya’daki bir
sonraki büyük istilası D. Ö 72’ye kadar uzanmaktadır. Bu olay hem Yunan-Latin
hem de eski Ermenistan ve eski Gürcü kaynaklarına yansımıştır. Flavius ​​​​Josephus,
Media-Atropatena’yı (Part Türk devletinin bir parçası olan modern Azerbaycan’ın
bir parçası) ve Partia’nın diğer bölgelerini işgal etmeyi planlayan Alanların,
her şeyden önce, kontrol eden İberyalılarla müzakerelere girdiğini yazmaktadır.  Daryal Boğazı’ndan geçiş, onların rızası ve
desteği ile Alanlar İber krallığının topraklarından geçti ve Part devletinin
sınırlarını işgal ettiler. 5. yüzyıl Khorensky’li Musa isimli Ermenistanlı bir
yazara göre Alanlar bu istilada harekete geçti. Kuzey Kafkas yaylalarıyla
ittifak kurup ve İberya’nın yarısını kendi taraflarına çekmiştir. Alanların
Ermenistan’ı işgali, Ermeni prensi Artaşes’in Alan prensesi Satinik ile
evlenmesiyle sona ermiştir. “Kartlis Tskhov- Reba”, Ovs (Alanlar) ile müttefik
olan Kuzey Kafkasya yaylalarından Djiks, Durdzuks ve Didoi, yani Adige ve
Vaynah-Dağıstan halklarının ataları ve “Pachaniks” (Peçenekler)le
ittifak yapılmıştır. Böylece Alanlar, Part devletinin Transkafkasya ve Küçük
Asya’daki çıkarlarını gerçekten tehdit etmiştir. Alanların Transkafkasya’daki
bir sonraki büyük istilası 135 yılına kadar uzanmıştır. Bu sefer de Alanlar İberyalılarla
anlaşarak hareket etmiştir. Kafkas Albanyasına ve Medya’ya büyük zararlar
verdiler, Ermenistan ve Kapadokya’ya birkaç baskın düzenlediler, ancak daha
sonra Part kralı II. Vologez’in hediyelerinden memnun olarak geri çekildiler.
Roma topraklarını da tehdit ettiler. Genellikle İberyalılarla müttefik olan Ovs-Alanlar,
Gürcistan topraklarını da işgal etmiştir. Alanların Transkafkasya’daki büyük
istilalarının sonuncusu, 4. yüzyılın ortaları Ermeni kaynaklarına göre, II.
Hüsrev döneminde ordunun bir parçası olarak Alanlar, Kafkasya’nın bir dizi dağ
kabilesini içeren Kut kralı Sanesan, Ermenistan’ı ele geçirip ve neredeyse bir
yıl boyunca elinde tutmuştur. Vagharshapat kenti yakınlarındaki savaşta işgalci
ordu yenilip ve hükümdar Sanesan öldürülmüştür. D.S. birinci yüzyılların Orta
ve Kuzey-Doğu Kafkasya’nın eteklerindeki anıtlarla ilgili son zamanlarda genelleştirilmiş
arkeolojik veriler özellikle önemli hale gelmiştir. Erken Alan Çağının’nın
sosyo-kültürel seviyesinin oldukça yüksek olduğunu belirtilmektedir[3].

Daha sonra kendi “kralları” veya
“liderleri”, çeşitli sosyal statüdeki atlılar, diğer soylular ve yetkililer,
aralarında devasa tahkimat kompleksleri, sık sık zengin mezarların bulunduğu
geniş mezar alanları vb. V.B. Vinogradov kaydetmiştir. II. Yüzyılda Alanlar Sarmatya
ve dağ kabilelerine boyun eğdirip; birliğin büyük idari ve zanaat merkezlerine
sahip güçlü bir kabileler konfederasyonu yaratmıştır. Sarmatyalılarla
karşılaştırıldığında, ilk Alanların daha yüksek sosyo-ekonomik gelişimi
hakkında S.A. Yatsenko’da diyor ki “Son yıllarda, araştırmacılar bu olguyu
anlamada önemli ilerleme kaydettiler ve belirtilen zamanda erken Alanların daha
yüksek bir sosyal yapıya ve organizasyona sahip olduğu versiyonunu doğruladılar”.
Son zamanlarda, “proto-devlet” veya ortaya çıkan erken devlet olarak
adlandırılan düzen, pratik olarak tüm Kuzey Kafkasya boyunca erken Alanların
Aşağı Don anıtları grubu ve Kuban’daki Altın Mezarlığın mezar höyükleri ile
korelasyonu açıklığa kavuşturulmuştur. “Alanların”ın Aşağı Don merkezi, D. S 1.
yarıda – D. S 3. yüzyılın ortalarında Orta Kafkasya’dan gelen insanların
yayılması sırasında harap olmuştur.  Sonuçta, Orta Kafkasya, Aşağı Don için bir “metropol”
haline gelmiştir. Aynı zamanda, Altın Mezarlık tarafından temsil edilen
yerleşik nüfus grubu da ortadan kaybolmuştur. Bu Erken Alanlar’dan Hazar
Dağıstan’a aynı dönem göçleri de içermektedir.  Yazılı geleneğin bazı verileri, D. S ilk
yüzyıllarda yerel dağ topluluklarının siyasi yapısının özelliklerinin sunulmasına
izin vermiştir. Strabo, savaşçı tsanlar hakkında notlar vermiştir. Dioscurias’ın
yukarısındaki “Kafkasya’nın tepelerini” işgal ettiler ve komşu kabilelere
hükmettiler. Bir kralları, 300 kişilik bir konseyleri vardı ve kendi
deyimleriyle 200.000 kişilik bir ordu kurabilmekteler. Bu diğer bazı yerel
topluluklar tarafından da yazılı kaynaklarda krallardan bahsedilmiştir. Erken
Alan sosyo-politik oluşumunun krizi ve diğerleri, 4. yüzyılın sonunda – 5.
yüzyılın başında meydana Ulusların Büyük Göçü döneminin başlangıcına denk
gelmiştir. Bölgenin orta kısmındaki erken ortaçağ Alan kültürünün taşıyıcıları,
dağlara ve dağlık bölgeye yaklaştılar.

Alan kültürünün mezar komplekslerine göre,
3. – 4. yüzyıllarda büyük ölçüde sosyal heterojenlik izlenebilir[4].
Princely adı verilen seçkin komplekslerin yoğunlaşması, V-IX yüzyıllarla ilgili
olarak ve V – VI. yüzyılın ortalarına tarihlenir. Kabardey-Balkarya’nın komşu
bölgelerinde “güç merkezlerinin” tahsisi hakkında soruları gündeme getirmiştir.
6. yüzyılın 3. çeyreğine ait çarpıcı bir rakam Bizans yazılı kaynaklarında
kayıtlı olan “Alan kralı” Sarozius’tur (Sarodiy, Saray). Önemli bir güce sahiptir,
Transkafkasya’daki siyasi olaylara katılmış, Bizans’ın bir müttefikidir ve diplomatik
temaslarla, uluslararası ilişkilerde arabuluculuk yapmıştır. Türklere karşı çıkmıştır.
V.B. Kovalevskaya, Sarozy’nin Kavminvod, Yukarı Kuban ve Balkarya bölgelerine hükmettiği
bir seçenek ileri sürmüştür. Bu kralın konutlarından birinin yakındaki Gornoe
Ekho yerleşimi olabileceği varsayımı da vardır. Kislovodsk Avrasya
bozkırlarının, temas bölgelerinin ve bölgenin kendisinde geniş alanlardaki
erken Orta Çağ, bir dizi göçebe ve yarı göçebe gücün oluşumu: Attila Hun
devleti, Batı Türk Kağanlığı, “Büyük Bulgaristan” ve diğerleri ile
işaretlenmiştir. Yazılı ve arkeolojik kaynaklar, 5.-7. yüzyıllarda hüküm süren
Hazar Dağıstan’da “Hunlar Ülkesi” (veya “Hun Krallığı”) hakkında bir
fikir oluşturmayı mümkün kılmaktadır. “Hunların kralı” veya
“Hunların komutanı ve büyük hakanı-” maiyetinde, orduda ve siyasi
kararlarını Boy liderleriyle koordine etmede ülkenin yapıları 7. yüzyılın
ortalarında Kuzeydoğu Kafkasya ve Güney Rusya bozkırlarında ortaya çıkan ve 10.
yüzyılın 2. yarısına kadar varlığını sürdüren Hazar Kağanlığı, sosyo-politik
anlamda daha köklü ve istikrarlı bir oluşum haline gelmiştir. Savir
askeri-politik Boy birliğinin ve Türk Kağanlığının kalıntıları üzerinde oluşan
Hazarya(Harita.2.), sosyo-politik sistemin birçok unsurunu onlardan almıştır. Bu
Devlet, 7. yüzyılın sonunda Kafkasya’ya yerleşen tüm ana bozkır nüfus Savirler,
Barsiller, Bulgar grupları, Hazarlar, Turkutler, vb. Türk gruplarını içermiştir.

Devam edecek

Öyle kitaplar vardır ki edebiyatımızda,
etkisi sadece sizin üzerinizde kalmaz, bir nesil, hatta birkaç nesil boyu devam
eder. Değişik dünya dillerine tercümeleri yapılır. Hatta filme çekilir. Mesela
Çalıkuşu, Aşk-ı Memnu, Safahat vs

Benim kuşağın hatırladığı öyle
isimler vardır adı geçer geçmez iyi, kötü, sempatik, sevimsiz, komik olarak
hafızanızda birdenbire uyanır. Sinema sanatçılarımızdan örneklersek yakışıklı
kahraman deyince Ayhan Işık, kötü ama sempatik bir sanatçı deyince gözünüzün
önüne Ahmet Tarık Tekçe gelir ve kendisine hiç de söz konusu kötü adam rolünü
yakıştıramazsınız. Sevmeyi sürdürürsünüz. Şişmanlıklarıyla dikkat çeken Necdet
Tosun ve Dursune Şirin hep bahçıvan, aşçı, hizmetli rolünde beyaz perdeye
gelirlerdi de nerede ise “Ah keşke bizim evde de böyle biri olsa “diye
düşünürdünüz.

Etkileşim

Hanımefendi sanatçılara
gelince ilk akla gelen Belgin Doruk idi. Yanında da mutlaka Suna Pekuysal gibi
bir arkadaşı olurdu filim boyunca. Küçük Hanım Efendi ve yoldaşı.

Futbolcular içinde Metin
Oktay ve Lefter Küçükandonyadis rakip takımlarda olmasına rağmen spor ahlakıyla
ahlaklandıklarını hep yaşardınız. Tümü de vuslata erdi.

Gazeteci, yazar, avukat
ustamız Ergun Göze’nin bir kitabının adı ise Meşhurların Son sözleri idi.
Tanınmış insanların vefat etmeden önce söylediklerini derlemişti. Bunlardan bir
kısmı “Bismillah” deyip dünyalarını değiştirirken, bir kısmı ise kendi
karakterlerine uygun sözler sarf etmişler.

Bunlar nereden aklıma geldi
derseniz, Kanlıca’daki bir sabah kahvaltısında edebiyatçı arkadaşlarla birlikte
iken kitaplarını okuduğumuz yazarların nasıl ve ne ile tanındığını ve
hatırlandığını konu ettik. Bir arkadaşımız “edebiyat dedikodudur” dese de ilginç
tespitler ortaya çıktı.

Türk Edebiyatında; Onbaşı, Cimri, Yalaka

Görüş ayırt etmeden cimriler
ilk sıraya girdi. Türk edebiyatının, fikir hayatının cimrilerini sayacak
olursak Mizah Yazarı Aziz Nesin ve Sebilürreşat Dergisinin sahibi yazar Eşref
Edip Fergan akla ilk gelenler oldu. Zengin Gazeteci Halil Lütfi Dördüncü’nün
cimriliği üzerine kitaplar yazılacak kadar örnekleri bir hayli fazla.
Milletvekilliği de yapmış olan Hakkı Tarık Us da cimri ama bir başka özelliği
ise koleksiyoncu olması.

Yalakalık da Yakup Kadri, Falih
Rıfkı Atay ve Ruşen Eşref Ünaydın en önde.

Halide Edip Adıvar onbaşı.
Kocası Adnan Adıvar Doktor.

Şair Ahmet Haşim obur,
Filibeli Ahmet de öyle. Sessiz gemi Yahya Kemal Bayatlı, yemek ve otelle dost.

Hikaye Yazarı, Yarınki Turan
Devleti’nin müellifi genç yaşta kaybettiğimiz Ömer Seyfettin “hazin” ile örtüşüyor.

Lise kitaplarına hikayelerini
okuduğumuz Ahmet Hikmet Müftüoğlu iyi bir gözlemci, önemli bir devlet adamı.

Tercüman Gazetesinde birlikte
çalıştığımız ve yazdığı Küçük Ağa adlı İstiklal Savaşının romanını bastırmak
için epeyi süre bekleyen, kapı kapı dolaşan, sonunda Yağmur Yayınevi’nce
neşredilen kitabın yazarı Tarık Buğra iyi bir tavla oyuncusu; tavlacı. Peyami
Safa, Server Bedii’nin evinde oturan romancı.

İdeolojik Döneme Doğru

Şükufe Nihal Hanım edebiyle
örnek bir müellife. Kerime Nadir ve Muazzez Tahsin Berkant aşk ve romantizm,
Esat Mahmut Karakurt Ankara Ekspresi ile hatırlanıyor.

Halide Nusret Zorlutuna’nın
vatan-millet mefhumu vaz geçemediği güzelliklerden.

Türkçü, Bozkurtlar romanları dizisinin
yazarı, Türk Ülküsü’nün müellifi, Ötüken Dergisinin sahip ve yayıncısı Nihal
Atsız çılgın fikir adamı, ama kötü bir mütefekkir. Üç Kemallerden Romancı Kemal
Sadık Gökçeli, “gomünist kör kemal”, Kemal Tahir; hapishane ve sarı gazi, Orhan
Kemal; orta direğin romancısı. Kadir Mısıroğlu Atatürk düşmanı. Çetin Altan
Güzel Türkçemiz, şeytanın gör dediği ve viski.

Öykü Yazarı Mustafa Kutlu’yu
tanıyınca şapka ve sigarası hemen yerini alarak saf tutar. Ülkücü Emine Işınsu da
sigara tiryakisi.

İsyan Ahlakının müellifi,
mütevazi felsefeci, Paris Sorbon’da üniversite birincisi olduğundan Türk
bayrağını göndere çektiren Nurettin Topçu; hoca ve ahlakçı.

Prof. Dr. Kaya Bilgegil alim;
köşe yazarı Vecihi Ünal ve ressam-yazar Gürbüz Azak birer İstanbul beyefendisi.

Prof. Dr. Abdülkadir Karahan aklı
gelince Ord. Prof. Ali Nihat Tarlan ile kavgası hafızalarınıza kazınmış..

Yakın Çekimdekiler ve Son Huysuzlar

Hikâyesi filme çekiler, dergi
yayımcısı, köşe yazarı Rasim Özdenören, ego sahibi. Aynı ekolden Sebep Ey Şairi
Erdem Beyazıt ise celadetli, Şair Akif İnan mücadeleci.

Çalıkuşu yazarı Reşat Nuri
Güntekin deyince akla hemen sigara geliyor. Sabahattin Ali de öyle, Nurullah
Ataç da.

Beş Şehir ve Huzur ile hala
eserleri basılan siyasetçi Ahmet Hamdi Tanpınar kahve tiryakisi ve aşırı
dağınık.

Abdülhak Şinasi Hisar titiz
ve ev işlerinde bir usta. Hüseyin Rahmi Gürpınar da müzmin bekar ve ev
işlerinde hamarat hanımlara bile örnek biri. Bu dalın bir başka örneği de ev
işlerinin olmazsa olmazı Yazar Cemal Kaygusuz. Serdengeçti, kravatını beline bağlayan
adam.

Romancı Halit Ziya Uşaklığil
bade sofrası açık biri imiş.

Yusuf Ziya Ortaç’ın midesi hep
tatlılarla dostmuş.

Halit Fahri Ozansoy huysuz,
Tarihçi İsmail Hami Danişment kırıcı, İbnül Emin Mahmut Kemal huysuz ihtiyar,
peynir, kadın ve sarhoş düşmanı gibi çok özelliklere sahip. Nizamettin Nazif
Tepedelenlioğlu 7 defa evlenmiş, gözü hala çöplükte.

Romancı Osman Cemal Kaygılı eski
bir İstanbul akşamcısı.

Faruk Nafiz Çamlıbel, Necip
Fazıl Kısakürek, Mahmut Yesari, Fikret Adil bohem. Necip Fazıl ayrıca müsrif ve
mükrim.

Nazım Hikmet Ran banyo
yapmayı hiç sevmiyor. Cahit Sıtkı Tarancı hüzün şairi.

Sessizlik, Zıtlık, Nostalji ve Naiflik

Suat Taşer kendisini tiyatro
ile örtüştürmüş.
Sezai Karakoç sessizlik ile güçlü ses veriyor. Nuri Pakdil de sessizlik
grubunda yer alıyor, konuşmayla arası iyi değil. Birkaç saat birlikte olunsa
bile bazen hiç konuşmayabiliyor.

Mehmet Şevket Eygi’nin evi
güzel, nostaljik, eski zaman insanı.

Cemil Meriç zıtlıkların
adamı.

Ziya Gökalp Mücadeleci.

Orhan Veli popüleştirmeci ve
kibar.

Mehmet Emin Yurdakul vatan ve
millet adamı.

Zaman zaman kendisi için öldü
haberleri çıkararak yayan, sonra tepkileri ölçen Refik Halit Karay duru
Türkçeci, 2000’lı yılın sevgilisi.

Ahmet Ümit enaniyet. Selim
İleri Naif Adam. Doğan Hızlan deyince akla hemen dolma kalem koleksiyonu
geliyor. Prof. Dr. Nabi Avcı için ise düz kalem koleksiyonu.

İlhan Selçuk dürüst.

Ayşe Kulin anıların yazarı
Boşnak hanım.

Kocasının soyadını
kullanmayan dinazor Mina Urgan itirafçı, doğru anlatıcı. Şule Yüksel Şenler
mücadelesine adanmış bir ömür.

Mehmet Akif Ersoy tevazu ve
istiklal.

Kim, Sizi Nasıl Tanıyacak?

Günümüzün şöhretli yazarları
ve sanatçıları acaba nasıl hatırlanacak ve nasıl anılacaklar? “Eserleri dünya
dillerine tercüme edilen aydınımız” veya “gururumuz” yahut “fikir ve edebiyat dünyasını
alt üst eden münevver” şeklinde mi, “Yalaka” diye mi, “ebedi muhalif” eleştirisiyle
mi, “kalemini satan” veya “kiraya veren” biçiminde mi, şöhret, unvan, imkân
budalası olarak mı, “para onun için her şey” diye mi, çok satan, çok okunan,
teknoloji hastası yoksa bir başka yakıştırmayla mı anılacaklar zaman
gösterecek.

18 Haziran 2023 Genel Seçim takvimi yaklaşırken siyaset
sahnesinde tansiyon her geçen gün dozunu artırarak yükseliyor. Seçim sathına
girilmiş olmasına rağmen Millet İttifakının adayı henüz belli değil.

            Cumhur
İttifakının adayı hepimizin malumu olduğu üzere belli ki Recep Tayyip Erdoğan. Bu
ittifaka mensup olan partilerden Doğu Perinçek’in Vatan Partisi ve Mustafa
Destici’nin Büyük Birlik Partisi hükümeti yaptığı icraatlar la zaman zaman
uyarırken aynı ittifakın ikinci büyük partisi Milliyetçi Hareket Partisi Recep
Tayyip Erdoğan’a kayıtsız şartsız destek veriyor.

            Normal
olarak her partinin kuruluş gayesi partisini büyütüp iktidar yapmak olmalıyken Türkiye’nin
CHP den sonra en eski partilerinden Milliyetçi Hareket Partisi gibi bir
partinin öyle bir iddiadan vaz geçip, şartsız şurtsuz AKP iktidarını
destekliyor olması; önce içerisinden İYİ Parti kurucularının kopuşuna, sonra
büyük çoğunluğu daha önceden Ülkü Ocaklarında Genel Başkanlık, il ve ilçe
yöneticiliği yapmış kişiler olmak üzere hızla MHP’den uzaklaşıyor olmaları partide
büyük oy kayıplarına neden olmaktadır.

            Türkiye’nin
son 21 yıllık kaderine mührünü vurmuş AKP iktidarının bugünkü görüntüsü:
ekonomiden eğitime, hukuktan dış politikaya savrulmuş, yolsuzluğa bulaşmış Cumhurbaşkanı
ve Başbakan danışmanları, milletvekilleri mafya liderleri ve uyuşturucu
kaçakçılarıyla boy boy resimleri çıkan bir içişleri bakanı…

            Recep Tayyip
Erdoğan’ın karizmatik liderliğine rağmen AKP, yukarıda sıraladığım savrulmalar
dolayısıyla hissedilir derecede oy kaybına sebep olmaktadır.

Ama Altılı Masayı oluşturan partiler seçimi kazanacak bir
aday çıkarmadıkları takdirde her gün yayınlanmakta olan kamuoyu araştırmaları, Cumhurbaşkanı
Recep Tayyip Erdoğan’ın gene de her şeye rağmen kazanabilir olmasını açıklıyor.

O halde Ne Yapılmalı?

            Geçmiş
yıllarda MHP Lideri Dr. Devlet Bahçelinin dahi övgüsüne mazhar olan(o
sözlerinin üzerine şuan internet erişimine engel konulmuş) Millet İttifakını
oluşturan partilerden Ana Muhalefet Partisi Lideri Sayın Kemal Kılıçtaroğlu’nun
son çıkışlarıyla anlaşılıyor ki, Millet ittifakının Cumhurbaşkanı adaylığına
resmen talip.

            Kemal Kılıçtaroğlu
gerek aktif siyasete girmeden önceki memuriyet hayatında olsun, gerekse siyasi
liderliğindeki tutum ve davranışlarıyla tam bir liyakat sahibi devlet adamı
görüntüsü veriyor. Bilinen hayatında kendisini kırığı olmayan ender liderlerden
biri olarak tanıyoruz.

            Ancak…sokağın
ağzı ve yayınlanan anketlerin diliyle HDP olmadan seçim kazanması kendi
partisine mensup yetkililerin ve konuşmacıların da belirttiği gibi ihtimal dışı
görünüyor.

            Şu konu
hiçbir zaman akıldan çıkarılmamalı ki, HDP ile işbirliği yapılarak girilecek
bir seçimden sonra seçim kazanılsa dahi, Türkiye Cumhuriyetini bekleyen beka
sorunları kaçınılmaz olacak.

            Bugün
yurdumuzun güneydoğusundan ve Kuzey Suriye’den gelen şehit haberleriyle millet
olarak ciğerlerimiz dağlanırken, bunda HDP’nin de büyük payının olduğunu hiç kimse
yadsıyamaz. HDP’nin gölgesinin düştüğü bir seçim kazanıldığında bu parti daha
fazla şımaracak, Demoklesin Kılıcı gibi devletin tepesinde sallanacaktır. Taviz
tavizi doğuracak, Türkiye Cumhuriyetince asla kabul edilmeyecek taleplerde
bulunacaklardır.

            1970’li
yıllarda Şerafettin Elçi ve Abdülmelik Fırat gibi isimleri partisinde
barındıran merhum Süleyman Demirel dahi hem partilerine hem vatana
ihanetlerinin sonucunda: “Kavun değiller
ki kıçlarını koklayayım” sözleriyle bu tip insanların ne kadar güvenilmez
birer hain olduklarını dile getirmiştir.

            Oysaki
açıklanan kamuoyu araştırmalarında HDP oyları olmadan da kazanabilecek isimlere
rastlıyoruz.

Bunlardan birisi özüne, sözüne, duruşuna güvenilir tam bir devlet
adamlığı görüntüsü veren, sokaktaki vatandaşa: “senin Cumhurbaşkanı adayın kim
olmalı” sorusunda ilk söylenen isim Mansur Yavaş, diğeri İstanbul Büyükşehir
Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu. Böyle isimlerin var olduğu bir Türkiye’de HDP
ye güvenerek seçime girmek ve “HDP ye de
bakanlık verilebilir” gibi sözlerle şimdiden onlara vaatlerde bulunmak ayıyla
aynı yatağı paylaşmaktan farksız olmayacaktır. Böyle bir devlet idaresi Türk
Milletine ne kazandırır bunu okuyucularımın takdirine bırakıyorum.

Sağlıklı kalın.

Türkiye’deki parçalanmış, kokuşmuş ve çatışmacı siyasi
ortamından kurtuluşun yolu, başarılı olması için en önemli unsur, ‘’evvela Türk
milletine sarsılan ortak değerlerini ve zayıflayan birlik ve beraberlik ruhunu
kazandırmak, sonra da çöken, güven vermeyen devlet ve hukuk düzenini kurmaktır.
İdeolojik körlükten kurtulup Türkiye’nin ulusal çıkarlarının yönünü tayin etmek
ve sorunlara akılcı çözümler üretmek yeteneğine kavuşmaktır. Umutsuzluğa
kapılmadan ‘’Atatürk’ün dediği gibi, Milletin istiklalini, yine milletin az-mü
kararı kurtaracaktır’’ sözünü eyleme geçirmektir. Türkiye’ye karşı yürütülen
fiili saldırılara karşı akılcı hareket tarzı ‘’çözüm’’ inisiyatifinden
vazgeçmemek, fakat bunu aktif bir terörle mücadele stratejisiyle birlikte
yürütmektir.

Türkiye’nin, demokrasi, insan hakları ve hukukun üstünlüğü
alanındaki eksikliklerini gidererek, hiçbir ayrımcılığın olmayacağı ve tüm
vatandaşların eşit hukuku paylaşacağı bir demokratik sistem inşa etmek
olmalıdır. Yönetimlerde ‘’adalet ruhu’’ kutsiyet kazanmalıdır.

Durum endişe vericidir. Çünkü terörden siyasi ikbal bekleyen
siyasetçiler var… Siyasete, demokrasiye, ekonomiye, adalete güvensizlikten
beslenenler var…

Kandan beslenen, ancak barış ve kardeşlik sözünü dillerinden
düşürmeyen odaklar, devletimizin tüm kurumlarına ve teşkilatımızın kılcallarına
giren örgütle de kol kola girerek ihanetle buluşan paralelcilerden söz
ediliyor…

Öyle ki, küresel ölçekte fitne, fesat ve çıkar amaçlı
sergilenen büyük bir savaştan ülkemiz de etkilenmektedir ve malum terörün ortasındadır.
Asırlardır kardeş olmuş, komşu olmuş, dost olmuş, elleri birbirine kavuşmuş
Türk Milleti birbirine düşürülmek istenmektedir. Buna karşılık bize düşen güzel
yurdumuza fitne ve fesat tohumları ekmeye çalışan odaklara hiçbir zaman fırsat
tanımamaktır. Bu büyük ve insafsız oyuna karşı her daim basiretli olmaktır.
Kararlı davranmaktır. Gün, birbirimize kenetlenme günüdür. Gün, kardeşliğimizi
perçinleme günüdür. Gün, birbirimizin gözyaşına ortak olma günüdür. Gün,
vahşete ve teröre karşı uyanık olma günüdür. Gün dayanışma günüdür, dirlik
günüdür. Türk Milleti geçmişte olduğu gibi bugün de bütün bu badireleri
sebatla, metanetle, sağduyu ile aşacak güçtedir. Biliyor ve inanıyoruz ki tarih
boyunca yaşattığımız yüce değerler etrafında kenetlendiğimiz müddetçe hiçbir
güç birliğimizi, dirliğimizi ve huzurumuzu bozamayacaktır. Daha güçlü ve
huzurlu bir geleceğe bu birlik ve beraberliğimizle ulaşabileceğimizi
unutmamalıyız.

Ülkemizde yaşanan müessif hadiseler sebebiyle, kardeşlik
duygularımızın ve gönüllerimizin onulmaz yaralar almasına izin vermemeliyiz.
Yüzlerce yıl gönülleri bir, zihinleri bir, gayeleri bir kardeşlerin arasına
ayrılık- gayrilik tohumları atılmasına asla müsaade etmemeliyiz. Birbirine
ülfet, muhabbet, samimiyet, ünsiyet beslemesi gereken gönüller, hırs, menfaat,
bencillik, kin ve intikam ateşiyle kavrulmamalıdır. Yüreklerimizi dağlayacak,
birlik ve dirliğimizi bozacak fitne ve fesat ateşleri körüklenmemelidir.

Türkler ve Kürtler hep iç içe yaşadılar, kız aldılar/
verdiler, akrabadırlar, aynı dinin mensuplarıdırlar. Türk Milleti adı altında
tarihte var oldular. Türkler bu toprakları ne Kürtlerden aldı, ne de Kürtlerle
aldı. Türk Milleti adıyla aldı. Tarihi vesikalar ortada. Türkiye Cumhuriyeti
Devleti bir Türk İmparatorluğu olan Osmanlının devamı olduğu tarihi bir gerçek
ortada iken yönetim kadrolarına diyeceğimiz sözümüz olmalı:

‘’Devlet adabı ve yönetiminden, içinde bulunduğu tarih ve
kültürden habersiz, her şeye ticari kafa ile bakmanın sonucudur bu yaşananlar’’
dersek. Hayır diyebilir misiniz?

Ve unutmayalım ki 6 asır süren ecdadımız Osmanlı
imparatorluğunun mevcudiyetindeki asıl unsur, farklılıkları kaşıyan değil
birleştiren, ayrılıkları kışkırtan değil bütünleştiren, kimlikleri tahrik eden
değil millet kimliğinde barındıran, dirliği ve düzeni bozmaya kalkışana dersini
veren bir yönetim tarzı anlayışının bozulmaya başlaması gerileme devrinin de
başlangıcı oldu.

Kendine yabancılaşmamış, milli değerlerini içselleştirmiş
(dindar ya da değil, gerçek kimliğini gizleyerek ırkçılıkla suçlama şovuna soyunanların
değil ) varoluş ıstırabıyla yoğrulan ‘’can’’lara ne kadar da ihtiyacımız var.
Millet olarak bu netameli ve yaşlı coğrafyada güçlü kalmanın, ebedi kalmanın
reçetesi, bir bilgenin ifadesiyle ‘’Birleyerek Oluşalım’’ ifadesinde
billurlaşır, gerçek yerini alır.

Bu reçete, ’’Türk Ulusal Kimliğinin’’ reçetesidir.

Erken ve Orta Tunç Çağı’nın başında
Dağıstan ve Dağlık Çeçenya dağlarında, büyük ihtimalle daha organize ve sosyal
olarak daha gelişmiş sınıflara ait olan toplu mezarların ve diğer mezarların
ortaya çıkması özellikle sosyal öneme sahiptir. Ekonomik ve sosyal ilişkilerde,
bozkır kültürlerinin temsilcileri ile Kuzey-Batı ve Orta Kafkasya’nın daha
büyük topraklarındaki sakinler ve Hazar kültürlerinin temsilcileri Dağıstan’da,
son aşamasında akrabalarının cenaze töreninde gözle görülür farklılıklar göstermektedir.
Novosvobodnenskaya mezarlarındaki tekerlekli araba kalıntılarının özellikle
erken buluntuları ile bağlantılı olarak kültür veya Maykop-ovosvobodnenskaya
topluluğu, arabaların Kuzey Kafkasya’da ortaya çıkma ve buradan Orta Doğu ve
Avrupa’ya yayılma olasılığı hakkında soru soruldu, ancak böyle bir yorum sorun
tartışılıyor bunlar yeraltı mezarlığının yerel varyantlarının tarihsel ve
kültürel topraklarında değişen derecelerde dağıtıldılar. Topluluk ve bölgenin
doğusunda (Utamış ve diğerleri) tekerlekli ulaşımın ortaya çıkması ve bölgedeki
önemli bir sosyal değişimin ve geçiş sürecinin bir yansıması olarak
düşünülmelidir. Bu durum bölgenin nüfusunu niteliksel olarak yeni bir devlete
dönüştürmüştür. Bu en gelişmiş yerel toplulukların olduğu varsayılabilir. Dış
etkiyi hisseden ve içinde yabancı bileşenler bulunan aşiret ilişkileri, uzun,
çok aşamalı bir toplumsal yaşam sürecinin oluşumu ve başlangıcı tabakalaşma,
farklılaşma ve tabakalaşma ataerkil kabile toplumlarında zaten belirli
bağımlılık biçimlerinin olduğu tespit edilmiştir. Mülkiyetten ve kişisel
özgürlükten yoksun bağımlı insanlar, her şeyden önce yabancı ve yabancı
tutsaklar arasındadır. Sosyal konumları kölelere yakındır. “ataerkil kölelik”
kullanılır ve ataerkil köle kategorisi öne çıkar ancak, bu olgunun bölgedeki
ölçeğini yeniden üretmek zordur, çünkü bu dönem için gerçek arkeolojik
materyaller tek bilgi kaynağıdır. Aşağılık ve bağımlılık belirtileri şunları
içerir: Önde gelen envanter dışı veya düşük envanterli mezarlara eşlik eden,
cenaze törenindeki itaat göstergeleri kompleksler, özel olarak öldürülen
insanların ritüel cenazeleri, kafatasları veya insan iskeletlerinin diğer
bireysel parçalarıdır. Bu tür olaylar bölgede tarihsel gelişimin farklı
aşamalarında meydana gelmiş, ancak sosyal ilişkilerin düzeyi ve doğası hakkında
geniş genellemeler ve sonuçlar çıkarmak için kayıtlı vakalar nadirdir[1].

Erken Tunç Çağı’nın sonunda Maykop
kültüründen sonra, sosyal evrimin ilerici süreçleri yavaşladı, ancak devam etmiştir.
Zor bir sorun, ünlü dolmen kültürünün taşıyıcılarının durumu D. Ö III-II
binyılda Batı Kafkasya’da yaygındır. Büyük ve yapısal olarak karmaşık anıtsal
taş mezarların inşası ve bunlara eşlik eden hesaplar, platformlar, taş höyükler
vb. çok emek gerektirerek ustalar ve birçok insan tarafından hazırlanmıştır[2]. Kuzey
Kafkas İskitlerinin sosyal gelişimi sorunu tartışmalıdır. 19. yüzyıldan başlayarak
bazı bilim adamları, oldukça gelişmiş ve farklı olmasına rağmen, İskitlerin
sosyal sistemini sınıf öncesi kabile olarak kabul ettiler. M İ. Rostovtsev,
İskit toplumunu “askeri-feodal” olarak adlandıran ilk kişidir, Yani
İskitler arasında askerler “özel bir sınıftır”.[3] İskitler
arasında “nüfusun özel bir askeri sınıfının, özel bir askeri örgütlü
aristokrasinin” varlığını kurmuştur. Rusyadaki daha sonraki araştırmacılar da,
askeri aristokrasinin varlığını ve ayrıcalıklı konumunu kabul etmekte
hemfikirdir. Özel bir yönüde, bu sosyal tabakanın sadece erkekleri değil, aynı
zamanda “Amazonlar” gibi asil kadın savaşçıların mezarlarına yansıyan buluntuları
da içerdiği gerçeğiyle ilgilidir. İskit toplumunda, yoksul topluluk üyeleri de dâhil
olmak üzere bağımlı insanların da olduğu genel olarak kabul edilir ve çoğunlukla
bunlar mahkumlar arasından gelen kölelerdir. Ancak toplumsal ilişkilerin
doğası ve genel düzeyi, halen İskitler’de belirsiz bir şekilde yorumlanmıştır.
1930’ların ortalarından itibaren egemen Rus tarihçiliğinde, köle sahipliğinin onaylanması
konusundaki konum İskit sistemi herkes tarafından desteklenmemiştir. Hukuk
tarihçisi S.V. Yuşkov 1940’larda İskit devletinde üç yol arasında bir çatışma
olduğu görüşünü dile getirmiş: ataerkil, köle sahibi ve feodallerdir. Bunlar
arasında, gelişme sürecinde, kadınlar feodal sistemi kazanacaktır. M İ.
Artamonov, farklılaşmış İskit toplumunun henüz sınıf düzeyine ulaşmadığı ve
askeri kaldığı düşüncesine geri dönmüştür. İskit toplumu demokratiktir
ve kölelik çoğunlukla yerel kalmış ve üretimde önemli bir rol oynamamamıştır.
B.N. Grakov ve öğrencileri, D. Ö. 7. yüzyılın 1. yarısında bunu tahmin
etmektedir. Bir İskit kabile birliği, ilgili tek etnikli kabilelerin birlik
olarak ortaya çıkmıştır. D.Ö 5. yüzyılın sonuna kadar tarıma dayalı göçebe
unsurlar vardır. D. Ö. 5. yüzyılın sonundan 4. yüzyılın başlarından itibaren İskit
toplumu askeri-demokratikti, ancak yönetici kraliyet gücünün özelliklerine
sahiptir. İskit ve Yunan dünyaları arasında bir ara devlet köle sahibi bir
devlet ortaya çıkmıştır. 1970’lerin başında V.A. Ilinskaya ve A.I. Terenozhkin,
İskit toplumunun erken sınıf ataerkil-feodal bir toplum olduğu görüşünü dile
getirmiştir. Aynı zamanda, A.M. Khazanov’a göre İskit devleti ve toplumu
erken az gelişmiş sınıf yapıları olan bir toplumdur.  Herhangi bir sınıfın geri dönüşü olmayan
baskınlığı söz konusu değildir. Daha sonra E.P. Bunyatyan, İskit toplumunu
bir mülk veya mülk sınıflı toplumu olarak tanımlamıştır. Daha kabul
edilebilir bir terim olarak F.Kh. Gutnov için İskitler tabakalı bir toplumdur”.
Son derece ilginç bir sosyal olgu, kadınların Sauromatian ve Sarmatya
toplumundaki önemli konumunu vurgulamıştır. Eski yazarlar, “Savromat halkının
bir kadın tarafından yönetildiğine” dikkat çekmiştir. Onlara göre “Sauromatlar…
hanımlarına her konuda itaat ederler…”. Sauromatyalı kadınların ata bindiği,
dövüştüğü, ok attığı ve fırlattığı bildirilmiştir. Savaşta kızlar, üç düşmanı
öldürmeden evlenemezdiler. Evli kadınlar sadece acil durumlarda savaşlara
katılmışlardır. Kocalarıyla birlikte ya da onlarsız ava çıkarlar ve erkeklerle
aynı kıyafetleri giymişlerdir. Bununla bağlantılı olarak, arkeolojik açıdan
Güneydoğu Avrupa’daki Amazonların (Fotoğraf. 3.)  mevcudiyetinde ve derecesinde bunlar sorunlu
meseledir[4].

Fotoğraf.
3. Bir Amazon Kadın Savaşçı, Antik Grek resmi

Kırmızı
Figürlü Vazo

Zengin kadınların çeşitli bozkır
topluluklarında varlığı ve dağılım derecesi silahlı definler ve dini
faaliyetlerde ifade edilmiştir. Unutulmamalıdır ki, “kadın savaşçılar” Kuzey
Kafkasya’da da bulunmuştur. Antik yazarlardan Strabon vd.  Amazonları özellikle Kafkasya’da göstermeleri
tesadüf değildir. Erken bir aşamada bir dizi kitle hareketi ve yeniden
yerleşimin yanı sıra sosyo-politik eylemler sonucunda Kafkasya ve güney Rus
bozkırlarındaki İskitlerin yerini alan yoğun Sarmat kabileleri sosyal gelişme
düzeyinde hızlı gelişmiş Bu yazılı kaynakların verileri ve arkeolojik olarak
kaydedilmiş gerçeklerle kanıtlanmıştır[5].

Sarmat kabile adının temelinin aor-
Aors’un Sarmat kabile adının temelinin, Oset dilinde sabitlenmiş ve “beyaz” anlamına
gelen ors (urs) terimi olduğu varsayılmaktadır. Etnik isimlerdeki “beyaz” ve “hafif”
sıfatları, kural olarak, özgür, “asil” bir kabileyi veya ona bağlı “Kara-Halk”
ile ilgili olarak bir kabilenin bir kısmını belirtir. N. N. Velikaya., S.L.
Dudarev., S.N. Savenko’nun bu ifadesi Türk tarihindeki “ak budun-kara budun”
sosyal tanımı ışığında değerlendirilmelidir. Ak Tatar- Kara Tatar,
Ak-Tork-Kara-Tork (Ak-Çerkes-Kara-Çerkes) vb. bunlardan bir kaçıdır. Türklerde
yöneten yönetilen açısından mutlak sınırlar yoktur liyakata göre geçişlidir.
Metehan’ın babası Kara-budunda iken Hun devletinin başına geçebilmiştir. Bundan,
Aorsların kabile adının sosyal bir çağrışımı olduğu ve Sarmatyalı-Alanların
diğer Sarmat kabilelerine göre baskın bir konuma sahip olan bölümünü belirlemeye
hizmet ettiği sonucuna varılabilir. Sonuç olarak, Batlamyus’un Alanorlarının
kabile adı, büyük olasılıkla “Ak-Alanlar”, lehçe anlamına gelebilir. Bir
varyasyonu başka bir Sarmat kabilesinin adıdır – aynı sosyal çağrışımla “parlak
Alanlar” anlamına gelen “Roksolany” bu anlama gelir. Aynı zamanda, bilim
adamları bunun D.Ö. IV-I yüzyıllarda olduğunu belirtiyorlar. Kuzey Kafkasya’nın
orta ve kuzeydoğu bölgelerinin çoğunun yerel nüfusu arasında, sosyal
tabakalaşma henüz önemli ölçüde ulaşmamıştır. Sosyal farklılıklar ve düzeyi yumuşatılmıştır.
Kuzey Kafkasya Alanları’nın erken dönemdeki sosyal yapısına ilişkin bilgiler az
ve parça parçadır. Ancak mevcut malzeme temelinde Alan toplumunun yapısı
hakkında bir fikir edinilebilir. Sosyal hiyerarşinin tepesinde askeri-klan
aristokrasisi vardı, çünkü Alanların ilk zamanlarda sık görülen
Transkafkasya’nın zengin tarım bölgelerinde ve Roma İmparatorluğu sınırlarında
askeri birlikleri vardır. Bu Alan toplumunun sosyal evriminde önemli bir
faktördür. Alan soylularının zenginliği, Kuzey Kafkasya’daki mezarlık
alanlarındaki buluntularla değerlendirilebilir. Elit gömülerde bulunan mezar
eşyalarının bolluğu ve çeşitliliği başta Boğaziçi (Bosfor-Bosforos[6]) ve
Transkafkasya menşeli olmak üzere çoğunlukla yabancı değerli eşya ve
mücevherlerle de doludur. Alan atlılarının ana silahları uzun kılıçlar,
mızraklar, kement, oklar, yayalar, koruyucu metal deri veya kemik pullu veya
zincir zırhlardır. Ana kuvvet ve Alan ordusunun çoğu süvaridir. Ağır silahlarla
birlikte süvari – esas olarak soylularının temsilcilerinden oluşan tamamen
korunaklı zırlı atlılar (katafraktlar) (Şekil.5.), Sarmatyalılar ve Alanlar da
daha çok sayıda hafif silahlı süvari oluşumuna sahiptir. Alanlar arasında yaya
ordusu popüler ve sosyal açıdan önemli değildir çünkü yardımcı işlevleri yerine
getirirler. Kitlesel savunma sırasında esas olarak topluluk milisleri şeklinde
kuruludur.  Kişisel niteliğe örnek olarak
D. Ö son yüzyılların mezar höyük komplekslerinde bulunan bireysel
kafataslarının gömülmesi gösterilebilir. Kuzey Osetya – Alan bölgesinin düz
kısmında ve diğer bazı bölgelerinde kafatasları çeşitli dönemlere ait gömülerde
belgelenmiştir. Ancak bunlar özellikle ana Kafkas sıradağları’nın hem dağlık
eteklerinde hem de düz bölgelerde, mezarlarda her iki tarafta Tunç Çağı ve
Erken Demir Çağı’na aittir.[7]

Şekil.5.
Sarmatlarda tamamen korunaklı zırlı atlılar (katafrakteri)