Mutluluk
kaynağımız olan meşveret,

     Yani işlerin
danışıp görüşme ile çözümlenmesinin

     Yeri olan
Cumhuriyet Meclisi’ne

     Gölge düşürmek
isteyenler var!

     Bunlar, küçük bir
menfaat ve yararını,

     Milletin büyük
zararlara uğramasına tercih ederler!

     Bunlar, menfaat ve
çıkarlarını halkın zararında görürler!

     Bunlar, herşeye muvazenesiz / dengesiz,

     Ölçüsüz ve
muhakemesiz / akılsızca bakarlar!

     Bunlar, intikamcı
hâllerinden ve garazlarından vazgeçmezler!

     Böyleyken,
kendilerini millete feda etmekten

     Kaçınmadıkları,
dâvâsında bulunurlar!

     Böyleyken, Beylik veya Tavaif-i Mülûk /

     Küçük
Devletcikler’in öncüsü olan;

     Muhtariyet /
Özerklik peşinde koşarlar!

     Veya mutlak
istibdat / tam bir baskıcı mânâsında

     Bir Cumhuriyet
iddiasında bulunurlar!

     Daha bunun gibi,
mâkûl / aklî olmayan fikir sahibidirler!

     Üstelik, zulüm
görmüş, çeşitli sebeplerle kin bağlamış olanlara;

     Hürriyet ve
Cumhuriyet’in ihsanı olan affı, uygun görmezler! 

     Umumun / genelin
rahatını; intikam fikirlerine kurban ederler!

     Böylece, herkesin
âsab ve sinirine dokundurmakla,

     Teşeffi
edeceklerini / öç alacaklarını sanırlar!

     Madem, Hürriyet’in
en geniş şekli Cumhuriyet’tir.

     Elbette, hakikî,
kat’î ve reddedilmez ilmî / bilimsel;

     Doğru ve isabetli
kanaat ve fikirleri; âsâyişe dokunmamak şartiyle,

     Cumhuriyet’in
Hürriyet’i, o ilmî hürriyete dokunmamalı.

     Onu istibdat
altına almayı, aklından bile geçirmemeli.

     Onu asla suç
unsuru kategorisine / sınıfına sokmamalı.

     Çünkü dünyada
hiçbir hükûmet yoktur ki,

     Milleti tek bir siyasî görüş altında,

     Tek bir siyasî
kanaatin, kanatları altında toplayabilsin.

     Unutulmasın ki,
Lâik Cumhuriyet; ‘dinsiz’ demek değildir.

     Çünkü, dünyada
hiçbir millet dinsiz olarak yaşamamıştır.

     Türk Milleti ise,
asırlarca mümtaz / seçkin olarak,

     Cihanın her
tarafında yer almış; fakat Müslüman Türk olarak.

     Diğer İslâmî
unsurların, küçük de olsa, yine bir kısmı;

     İslâmiyet
hâricinde kalarak, tarihte yerlerini almışlardır!

     Böyle pek ciddî ve
hakikî dindar ve bin sene kadar hak dinin;

     Kahraman Ordusu
olarak, yeryüzünde, millî mefahir ve övünçlerini;

     Milyonlarca dinsel
menba ve kaynaklara sokmayı başaran;

     Kılıçlarının
uçlarıyla yazan mübarek bir millet;

     Elbette dinsiz
olamaz ve hiçbir zaman da olmamıştır.

     İşte bunun aksi
bir düşünce;                                                                                     

     Türk Milleti için
olmazların en olmazıdır. Çünkü:

     Asya’ın ileri
kumandanı olan Türkiye Cumhuriyeti;

     Asya’nın bu fıtrî
hâsiyet ve mâdeninden istifade ederek;

     Tarafsızlık
prensibini, dinsizlik tarafına değil,

     Şüphesiz,
dindarlık tarafına yöneltecektir.

Şahıslarla, sonra olaylarla ve en son da kavramlarla uğraşıyoruz demiştim. Bu sıralama aynı zamanda sırasıyla küçük zekâ- ortanca zekâ- büyük zekâ sıralamasıydı… Geçen haftanın sonunda Ak Parti Grup Başkan Vekili Mahir Ünal, bir konuşma yaptı ve çoğunluk o şahsa ve o beyanatla, yani olayla uğraşmaya başladı.

Şimdi ben de aynı hatayı yapıp o konuşmayı ele alacağım. Ama kendimi haklı çıkarmak için bazı sebepler sayacağım: Mahir Ünal’ın sözleri ve tavrı bir kişinin, Türk siyaset hayatından ve çevreden soyutlanmış sipsivri bir çıkışı değildir. Bu bizdeki sağın bir bölümünün artık gelenekleşmiş ve giderek o mahalleye hâkim olmuş tutumunun ifadesidir.

O mahallenin tarzı

Nedir bu tutum ve konuşma tarzı?

Evvela: İfade bombastik olmalıdır. “Oturup düşünelim, konuşalım, bak benim böyle fikirlerim var, sen ne dersin?” falan gibi tartışmalara kapalıdır. Haklılığından ve doğruluğundan o kadar emindir işte. Bu tutumu daha önce, “Cart kaba kaat!” tavrı olarak anlatmış ve “Cartizm” diye etiketlemiştim.

Saniyen: “Bizim bir altın çağımız vardı. Hainler onu yok ettiler, devirdiler; bugünkü zavallı hâle bizi mahkûm ettiler.” havası hâkim olmalıdır.

Salisen: Biz ne yapacağımızı biliriz ama söylemeyiz. Hem sırdır hem söylenmesi yasaktır. Biz mağduruz, mağdur…

Rabian: “Ben ne yapacağımı biliyorum ama bırakmıyorlar işte. Keşke şöyle bir iktidara gelsek… İktidara gelmek yetmez, şöyle birkaç on yıl orada kalsak. Kalmak yetmez, ben de iktidarın önemli bir koltuğuna otursam… Şu vesayet anayasasını birkaç defa değiştirecek güce erişsek. Millî Eğitim’i, Kültür Bakanlığı’nı falan ele geçirsek… İşte o zaman sizi o eski altın çağa döndürürüm döndürmesine ama bırakmazlar ki…”

Estağfurullah

Şimdi bom diye veya isterseniz cart diye ortaya çıkan o sözleri hatırlayalım: “Ama maalesef bir kültür devrimi olarak cumhuriyet bizim lügatimizi, alfabemizi, dilimizi, hasılı bütün düşünmemizi yok etmiştir.” ve “Bugün konuştuğumuz Türkçe’nin düşünce üretebilmesi mümkün değildir. Bugün konuştuğumuz Türkçe ile bir düşünce üretemeyiz sadece ihtiyaçlarımızı karşılayabiliriz, konuşma ihtiyacımızı karşılayabiliriz.”

Sayın Ünal’ı tenkit edeceksek söze estağfurullah diye başlamamız gerek. Çünkü sözlerini ciddiye alırsak yukardaki satırlarda düşünce yoktur; Ünal, sadece ihtiyaçlarını gideriyor dememiz lazım.

Estağfurullah dedikten sonra bir sorayım: Türkiye’de Yahya Kemal’den, Ahmet Hamdi Tanpınar’dan, Kemal Tahir’den bugüne Cumhuriyet döneminin verdiği eserlerin kat be kat fazlası Cumhuriyet’ten önce mi verilmişti? Ünal bir kitap fuarında konuşmuş. Osmanlı döneminde milyonlarla kitap, on binlerce başlık fuardan fuara satılıyor muydu? Okuma yazma yüzde yüzü zorluyor, herkes çatır çatır okuyup yazıyor muydu?

Mümkün mertebe yazmak dahi şart olacaktır

Size Osmanlı döneminden küçük bir lezzet sunayım. Birinci Meşrutiyetin Teşkilâtı Esasiye Kanunu’nun 68. Maddesi şöyle başlıyor:

“MADDE 68.- Heyeti Mebusan için azalığa intihabı caiz olmıyanlar şunlardır: Evvelâ tebai devleti aliyeden olmıyan saniyen nizamı mahsusu mucibince muvakkaten hizmeti ecnebiye imtiyazını haiz olan salisen türkçe bilmiyen…” diye başlayan maddenin son cümlesi şöyle: “Dört seneden sonra icra olunacak intihaplarda mebus olmak için türkçe okumak ve mümkün mertebe yazmak dahi şart olacaktır.”

(Yazımın başındaki “evvela, saniyen, salisen vs. tadadının ilhamı bu maddeden geldi. Maddede aşaran’a – onuncuya- kadar gidiliyor.)

Öyle anlaşılıyor ki Mahir Ünal’ın sonlanmasından ye’se kapıldığı, melül, mahsun, kederli, hüzünlü, bir buhrana sürüklendiği, tahribinden inkisarı hayale duçar olduğu Osmanlı yüksek kültürü döneminde neymiş? Milletvekillerinin Türkçe konuşmaları yeterliymiş de okur yazar olmasalar da olurmuş. Ancak bir dahaki seçimde okumalarına da bakılacağı söyleniyor. Yazmalarına gelince. Artık o kadarı da fazla diye düşünülmüş ve “mümkün mertebe yazmaları” istenmiş. Ama endişeye mahal yok; 1877 meclisinde değil, bir daha seferki seçimlerde… O bir daha seferki seçim de bir türlü gelmedi biliyorsunuz.

Osmanlı’da ve Cumhuriyet’te kitap

Gerçek şu ki, Arap harfleri döneminde bugünkü Türkiye coğrafyasındaki okuryazar sayısı muhtemelen günümüz Türkiye’sinde eski yazıyı okuyabilen sayısından kat kat fazla değildir.

Şurası muhakkaktır ki Cumhuriyet devrinde basılan ve satılan kitap sayıları, Osmanlı döneminin altı asrındaki toplamından büyüktür demeyeceğim: Yüzbinlerce katıdır. Bugün bir yılda yayımlanan kitap başlığı, bütün Osmanlı dönemindeki kitap başlığından fazladır. O “altın çağ kültürü” 1447’de Gutenberg’le başlayan matbaayı asırlarca kapıdan içeri sokmadı. Sonra sokar gibi oldu ama Türkçe baskıyı yasakladı. Nihayet sakın dini kitaplar basmayın diye izin verdiğinde de yıllar boyunca basılan kitap adedi bir elin parmaklarını geçmedi. İlk Türkçe basılı kitap, Vankulu Mehmet Paşa’nın “Vankulu Lügati”, İbrahim Müteferrika’nın matbaasında 1729’da yayımlanmış! Matbaanın gecikmesi, 1729 – 1447 = 282 yıl!

Mahir Ünal’ın söylediklerinin hiç mi doğru tarafı yok? Var tabii. Genel kültürde ciddî bir kalite kaybı var. Yalnız bu kayıp da öyle 1920’lerde, 1930’larda değil, “muhafazakâr” iktidarlar zamanında vukua geldi. Demokrat Parti iktidarında, Demirel, Özal döneminde, Erbakanlı koalisyonlarda ama galiba en çok da son 20 yılda; Mahir Ünal’ın Grup Başkan Vekilliği yaptığı partinin mutlak iktidarında. Bunu konuşmalıyız.

https://millidusunce.com/bir-gecede-hem-cahil-hem-fikirsiz-kalmislar/

Covit 19 salgını dolayısıyla
çoğu kültürel etkinlik yapılamadı. Nihayet korona yavaşlayınca bütün dünyada
olduğu gibi ülkemizde de kültür, sanat, edebiyat programlarını yeniden hayat
buldu. İstanbul Büyükşehir Belediyesi başta olmak üzere çok sayıda yerel
yönetimler,  sivil kurumlar devreye
girdi. Dersaadet yeniden eski günlerine kavuştu. Öyle ki bazı konser, tiyatro
ve etkinliklere bir ay önceden bile yer bulmak mümkün olmuyor. Bu bakımdan
yakaladığım imkân ve şansları sonuna kadar kullanıyorum.

Gazimagusa’da Selamis
Harabelerindeki Amfi Tiyatro’da ünlü piyanist Fazıl Say’ı izledim. Solist de
yine bir başka ünlü sanatçı Serenat Bagcan idi. Çok önceden bilet almamıza
rağmen eşimle birlikte ancak taş merdivenlerde yer bulabildik. Serenat Bagcan
başta İnsan insan, Al Yüreğim Sende Kalsın, Yiğidim Aslanım Burda Yatıyor olmak
üzere bir buçuk saatlik bir programla onlarca eseri seslendirdi. Fazıl Say 10
yıldır, Serenat Bagcan ile birlikte çalışıyor(muş).

İstanbul Kültür Başkenti

Kültürel etkinliklerin
İstanbul’da önemli bir adresi de TURİNG. Seyrantepe’deki merkezindeki İki
Solist programında Aybike Demir Okan ve Bekir Ünlüataer’i dinledik.  Yönetmen M. Hulusi Yücebıyık’ın organize
ettiği konserde sanatçılar Muallim İsmail Hakkı Bey, Neveser Kökdeş, Artaki
Candan, Muhlis Sabahatin Bey, Şevki Bey, Nevrez Paşa, Refik Fersan’ın bestelerini;
Mustafa Reşit Bey, Mustafa Nafiz Irmak, Tahsin Nihat, Ethem Pertev Paşa, Nahit
Hilmi Özeren, Cemal Ethem Yeşil ve Yusuf Ziya Ortaç’ın güftelerinden oluşan
nihavent, uşşak ve mahur eserleri seslendirdiler.

Güfteleri bile insanı mest
edecek eserlerdi. Repertuvardan örnek vermek gerekirse “Neden bilmem bu iptila,
günden güne halim fena”, “Koklasam saçlarını bu gece ta fecre kadar”, “Üç yıl
beni sevdanın ipek saçları sardı”, “Kimseler gelmez senin feryad-ı
ateş-barına”, “Bekliyorum günlerdir gelmiyorsun sen a güzel”, “Bir neşe yarat
hasta gönül sen de biraz gül”, “Ver saki tazelendi derdim bu gece” ve “Dün yine
günümüz geçti beraber”. Bunlar sadece birkaçı.

Salonun yarısından fazlası
üniversitede okuyan gençlerdi. Bazı eserler dedemden, babamdan kalsa da
delikanlılarımızın neşesi ve mutluluğu gözlerinden okunuyordu.

Müzik böyle bir şey işte.
Eserlere imza atanlar toplumumuzun değişik muhitlerinde, mesleklerinde
yetişmiş, dayanışmanın en güzel örneğini sergilemiş aydınlarımızdı. Bir dönemin
ses, nefes, soluk getiren, sanatı yaşatan ustaları Udi Arsak ile İsmail Hakkı
Bey, Neveser Kökteş ile Artaki Candan birlike yaşıyor, beraber yürüyorlardı!.
Özellikle bu eserleri Bekir Ünlüataer gibi yarınımızın Alaattin Yavaşça’sı
olacak bir sanatçıdan dinlemek ve izlemek bir ayrıcalıktı.

Seyrantepe Akşamları

TURİNG Otomobil Kurumu 1923
yılında Türk Seyyahin Cemiyeti adıyla, diplomat, politikacı ve devlet adamı
Reşit Saffet Atabiner’in başkanlığında kurulmuştu. Uluslararası bir konuma
sahipti. Onlarca yıldır hayatımızda. Ama benim için iki başkanı; birincisi
Çelik Gürsoy (ki bir sene başkanlık yaptı) ve bir de bugün için 17. TURİNG
Başkanı olarak görev yapan Bülent Katkak daha fazla önem arz ediyor. Çelik
Gürsoy bize İstanbul’u yeniden hatırlattı. Günümüz için önemli bir aydın Bülent
Katkak ise hem kuruma, hem gençlere ve hem de sanatımıza sahip çıkarak bir
örnek liderlik ve öncelik yürütüyor. Günümüzdeki TURİNG yönetimi üniversite
gençlerinin daha donanımlı, birikimli, sağlıklı, bilgili olması, sosyal
sorumluluk alması için çok fazla gayret ediyor, imkanlarını değerlendiriyor.
TURİNG yayınları, konukları, atölyeleri ve programları ile bir akademi gibi
çalışıyor.

TURİNG’te izlediğim ikinci
konseri Şükrü Türkmen, sanat yönetmeni olarak hazırlamıştı. Tuba Akyol ve Ertan
Bilgi gibi Kültür ve Turizm Bakanlığı Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü, İstanbul
Devlet Türk Müziği Araştırma ve Uygulama Topluluğu’nun iki solisti ile
konuklara bir müzik ziyafeti çekti.

Ertan Bilgi ve Tuba Akyol
bizlere Tanburi Numan Ağa, Dede Efendi, Cevdet Çağla, Lemi Atlı, Lavtacı
Hristo, Mustafa Nafiz Irmak, Çilingirzade Ahmet Ağa, Fehmi Tokay, Şekip Ayhan
Özışık, Tamburi Osman Bey, İsmail Baha Sürersan ve Dramalı Hasan Hasgüler’in
bestelerini; Hasan Ali Yücel, Ratip Aşir Bey, İbrahim Akçam, Hilmi Özgen ile
yazarı belli olmayan veya anonim güfteleri takdim ettiler. Bir müzik şöleni
yaşadık adeta. Bestekar Çilingirzade Ahmet Ağa bir esnaf, Hasan Ali Yücel
devlet adamı, Lavtacı Hristo Rum, Dramalı Hasan Balkanlardan. Ama hepsi bir
arada yaşamayı ve dayanışmayı ne kadar güzel yansıtıyorlar. Aynı şevk, aynı
endişe, aynı duygu ve aynı heyecan hepsinde var. Toplumun ve sosyal hayatımızın
homojenliği içindeki bu örnekler yurtseverliği artırmış rengi, ırkı, görüşü,
mesleği ne olursa olsun, birlikteliği zarar görmemiş.. Böyle bir beraberlik
yaşanmış.

Üniversitelerin Sanatçı ve Kültür Adamını Sahiplenmesi

Konser tamamlanınca
sanatçıları izleyiciler bırakmadı. İki sanatçı birlikte “Yine bir Gülnihal aldı
bu gönlümü” adlı şarkıyı birlikte söyleyerek salonu alkış yağmuruna
tutturdular.

Kültürel ve sanat
etkinliğinin bir başkasını 250. Yaşına giren İstanbul Teknik Üniversitesinde
yaşadım. Bestekar sanatçımız Erol Sayan’a İTÜ fahri doktora töreni düzenledi.
Kuruluşu 1975 yılında faaliyete geçen İTÜ Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı
Maçka Mustafa Kemal Amfisi’nde akademisyenlerin, yazarların, öğretmen, öğrenci
ve orkestranın katılımıyla bir program gerçekleştirildi. Amfi labeleb doluydu.
Sanatçı Amir Ateş, gazeteci Murat Bardakçı da gelmişti. Konservatuvar
sanatçıları Meltem Sadiye Erimli, Faruk Onur Korsay ve İbrahim Suat Orbay, Erol
Sayan’ın eserlerinden bazılarını seslendirdiler. Ahmet Özhan’ın, Sanatçı Erol
Sayan’ın bestesiyle  Asyavizyon (2014)
yarışmasına girdiği şarkı “Ömrümün baharı birlikte geçsin/ Sen beni sev
güzelim, ben seni seviyorum” adlı eserini ayrıca sanatçılar iki defa
seslendirdi. Bol bol alkış aldı. Rektör Prof. Dr. İsmail Koyuncu’nun “Bu
doktoranın bir sanatçıya verilmesi bizim için de onurdur” sözleri ayakta
alkışlandı. Dilerim diğer üniversitelerimiz de böylesi programlarla
aydınlarımızı motive eder, yüreklendirir.

Taşrada Musiki

Çocukluğumdan hatırlıyorum, Kilis’te
kapı komşumuz Dr. Alaattin Yavaşça’nın evindeki meşkleri. Masal gibi
anlatırlardı dedemler. Ayrıca memleketim Kilis’te 1950’lı yıllarda bile
başkanlığını öğretmen Nuri Ulusoy, sonra oğlu öğretmen Nahit Ulusoy’un yaptığı
Kilis Türk Musiki Cemiyeti vardı. Hala da Öğretmen Uğur Elhan yönetiminde
faaliyetini sürdürüyor. Çetin Altan Akşam gazetesindeki bir yazısında “ne zaman
köylerimize piyano girer, yükselişe başlamışız demektir” diye yazıyordu. Bence
de haklı. Musiki, özellikle kendi musikimiz olmayınca çok şey eksik kalıyor
hayatımızda. Dilerim böylesi sanata, sanatçıya sahip çıkılan konserler,
üniversitelerin doktora programları, yerel yönetimlerin sivil toplum
kuruluşlarına desteği sürer, günümüzde dibe vuran kültürümüz biraz nefes alır.

     Bu asra Hürriyet
ve Cumhuriyetler devridir dense yeridir. Çünkü müsavat / eşitlik esası üzerine
kurulmuş olup, tahakküm ve tagallübü / zorbalığı kaldırmak şiar ve gayesi
olmuştur. Fakat insanın sosyal hayatında bir çığır açan, eğer kâinattaki fıtrat
/ yaratılış kanununa muvafık / uygun hareket etmezse, hayırlı işlerde, terakkî
ve ilerlemede muvaffak ve başarılı olamaz. Bütün hareketi şer ve tahrip
hesabına geçer.

     Çünkü insan;
fıtrat / yaratılış kanunlarına göre hareket etmek, mecburiyetindedir. Zira
beşer / insan; fıtratını değiştirmek ve insanın hilkat ve yaratılışındaki esas
hikmeti / asıl nedeni kaldırmakla ancak; mutlak müsavat / tam bir eşitlik
kanununu tatbik edebilir.

     Fakat insan fıtrat
ve yaratılışının hikmeti ve sırrı; mutlak müsavat / tam bir eşitlik kanununa
zıttır. Çünkü Fatır-ı Hakîm / Hikmetle Yaratıcı olan Allah, kemal-i kudret /
tam kudret ve hikmetini göstermek için, az birşeyden çok kitapları yazdırır.
Bir şeyle çok vazife ve görevleri yaptırdığı gibi, insan ile de, binler nev ve
tür’ünün vazifelerini gördürür. İşte o büyük sırdandır ki, Cenabı Hak, insan nev’ini,
binler nevileri sümbül verecek ve hayvanatın; sair binler nevileri kadar
tabakat / tabakalar gösterecek bir fıtratta yaratmıştır. Sair hayvanat gibi
his, duygu ve lâtifelerine had ve sınır koymamış. Serbest bırakıp hadsiz
makamatta  gezecek istidat ve
kabiliyetler vermiş; bir nev’ iken binler nev’ / cins ve tür hükmüne geçirdiği
içindir ki, arzın halifesi, kâinatın neticesi ve zihayatın / hayat sahiplerinin
sultanı mevkiine yükseltmiştir.

     İşte insanın çok
yönlü oluşunun en mühim / en önemli mayası ve zembereği, müsabaka ile hakikî
imanlı fazilettir. Fazileti kaldırmak, insan mahiyetinin tebdili /
değiştirilmesi, aklın söndürülmesi, kalbin öldürülmesi ve ruhun mahvedilmesiyle
olabilir.

     Evet, şu hürriyet
perdesi altında, müthiş bir istibdat yaşayan, şu asrın gaddar yüzüne çarpılmaya
lâyık, şu kâmilâne sözün,

     Ne mümkün zulm
ile, bîdâd ile imha-yı hürriyet?

     Çalış, idrâki
kaldır, muktedirsen âdemiyetten!

     Yerine, bu asrın
yüzüne çarpmak için:

     Ne mümkün zulm
ile, bîdâd ile imha-yı hakikat?

     Çalış, kalbi
kaldır, muktedirsen âdemiyetten!

     Ya da:

     Ne mümkün zulm
ile, bîdâd ile imhâ-yı fazîlet?

     Çalış, vicdanı
kaldır, muktedirsen âdemiyetten!

     Demelidir.

     Evet, imanlı
fazîlet, tahakküme sebep olmadığı gibi, istibdat sebebi de olamaz.

     Tahakküm ve
tagallüb etmek / zorbalık faziletsizliktir.

     Ve bilhassa
fazîlet ehlinin en mühim meşrebi; acz, fakr ve tevazu / alçak gönüllülükle,
insanın sosyal hayatına yol göstericilik olmalıdır.

     Çünkü insan,
yalnız cesetten ibaret değildir. Cesedi beslemek için kalb, dil, akıl, dimağ
koparılıp o cesede yedirilmez. Onlar imhâ edilmez. Onlar da idare ister.

     Ve madem kabir
kapısı kapanmıyor. Madem kabrin öbür tarafındaki istikbal / gelecek endişesi
her ferdin en mühim / en önemli meselesidir.

     Elbette milletin
itaat ve hürriyetine istinat eden vazifeler, yalnız milletin dünya hayatına
ait; içtimaî, siyasî ve askerî vazife / görevlere münhasır / sadece onlardan
ibaret değildir.

     Öyleyse fikren
hukukta eşitlik yolunu tutmalı. Şefkat ve İslâmiyetten gelen adalet sırrıyla,
burjuva denilen havas tabakası yani ileri gelenlerin, istibdat ve
tahakkümlerine muhalefet etmelidir.

Türkiye’nin
yerli ve milli otomobili olma iddiası ile projelendirilen TOGG seri üretime
başlıyor. Hayırlı olsun.

Ege
Cansen “Bu yatırımın gayri iktisadi olduğunu” söylüyor. “Bu otomobil,
markası dışında, yerli ve milli olmayacaktır. Üstelik külfeti, nimetini
aşacaktır. Bu külfet hayat pahalılığı olarak halkın sırtına
binecektir” diyor.

Ege Cansen iyi bir
iktisatçıdır ve üst düzey yönetici olarak uzun yıllar süren sanayi tecrübesiyle
de gerçek bir uzmandır.

“Yaklaşık
dört yıl önce Başkan Erdoğan “yerli ve milli” otomobil üretme kararı
almıştı. Ben de bunu “akla ziyan bir proje” diye nitelendirmiştim. Çünkü
gümrük birliği içinde kalındıkça, bu yatırımın öngörülebilir hiçbir
vadede kâra geçmesi mümkün değildir. Bugün de aynı kanıdayım” diyor.

****

Otomotiv
konusundaki ilgisi ve bilgisi bilinen Fatih Altaylı, Habertürk’teki
yazısında, asıl sorulması gereken soruları gündeme getirdi:

“TOGG
tartışmasız bir Türk otomobilidir.

Mesele üretici
firmanın yeni model üretme kapasitesi ve hızı ne olacak? Türkiye’de ve
dünyada ne kadar pazar payı elde edecek? Yatırımını ne kadar sürece geri
döndürecek, döndürebilecek mi?

Yoksa biraz
özel sektör, bolca da kamu kaynağı bir süre sonra yabancıların eline
geçmesi muhtemel bir proje için heba mı ediliyor?

Sorulması
gereken soru parça oranı değil, bu markanın ne kadar süre ayakta
kalabileceğidir.

Üretilen her bir otomobil için ettiği zararın ne zaman artıya geçeceğidir.

O dev fabrikanın üretiminin satılıp satılamayacağıdır.”

***************************

Ya Büyüyecek Ya Satılacak

TOGG
tartışmaları siyasi saiklerle yapılmakta. Ama ben, geçmişte en seçkin KİT’lerden
olan Petkim’deki tecrübelerimin ışığında, ekonomik bir değerlendirme
yapacağım.

Ege
Cansen’in “Türkiye’nin Otomobili Girişim Grubu (TOGG) bir KİT’tir ve KİT
kalacaktır. Söylenildiği gibi ortada dört babayiğit özel girişimci yoktur.
Erdoğan’ın baskısıyla bu projeye para kaptırmış dört firma vardır” tespiti
haksız değildir.

Ama bu
ister özel sektör yatırımı olsun isterse devletin bir yatırımı olsun, önemli
olan ürünün yoğun rekabetin olduğu piyasada tutunabilmesidir.

İlk
yılda üretilecek 16 bin adet TOGG elektrikli otomobilin sadece devlet
kurumları ve belediyelere satılsa/ kiralansa, bir miktarda vatandaşlarımız
alması halinde satış sorunu olmayacağı söyleniyor. Ancak yine de yaygın bir pazarlama,
şarj istasyonları ve servis ağlarına ihtiyaç var. İç piyasa daraldığında
dışarıda alternatif piyasalar da oluşturulmalıdır.

Bu
ölçekte bir üretimin dev ölçeklerde üretim yapan rakip firmaların maliyetinden
daha yüksek fiyatlara mal olacağı kesindir.

Bütün
dünyaya satabilecek bir üretim kapasitesine, pazarlama ve servis ağına
kavuşuncaya kadar şirketin zarar etmesi büyük ihtimaldir. Böyle bir
zararı “yatırımcı babayiğit firmaların” kaldırması mümkün olmayacaktır. Resmiyette
bir özel şirket söz konusu olduğuna göre şirketin zararını devlet de
üstlenemez.

Bir
süre sonra -diğer yüzlerce özel şirketimiz gibi- yabancılara kelepir
fiyatına satılması gündeme geldiğinde de “ülkeyi beyaz filden kurtardık”
diyeceklerdir. (Beyaz fil benzetmesi masrafı çok getirisi az olduğunu
anlatmak için kullanılır.)

***************************

Petkim Örneği

Petkim
Yarımca Kompleksinde 27 sene hizmet verdim. Üretimde Başmühendis, Satış ve
İK’da Müdür olarak çalıştım.

Burada PVC,
Polietilen gibi (bunların Aliağa Kompleksinde daha büyük kapasitelileri
kuruldu) plastik fabrikalarının yanında, Türkiye’de tek olan fabrikalar vardı. DDB
(deterjan hammaddesi), Kaprolaktam, Klor, Polistiren fabrikaları ve
ayrıca Lastik Fabrikalarının temel hammaddeleri olan Sentetik Kauçuklar (SBR
ve CBR) ile Karbon Siyahı fabrikaları Türkiye’nin ihtiyacını karşılıyordu.

Turgut Özal
döneminde Türkiye’de ithalatın serbestleşmesi ve sonrasında Gümrük
Birliği Petkim’i sarstı. Çünkü bu ürünler için, her biri dünya
devi olan şirketlerle, devlet koruması olmadan, rekabet etmek zorunda
kaldı.

****

Petkim
Yarımca Kompleksi üretim kalitesi yönüyle rekabet edebiliyordu. Fakat maliyetleri
rakiplerinden daha yüksekti. Çünkü kapasiteler dünya ölçeğine göre çok
küçüktü. Bir milyon ton üreten bir fabrika ile 20-80 bin ton üreten
fabrikaların rekabet etmesi mümkün değildi.

Petkim’in
kurulmaya başladığı yıllarda (1975) o günün Türkiye’sinin ihtiyacının iki katı
olarak hesaplanan kapasiteler bir süre sonra yetmez oldu. Fakat ne devlet ve ne
de özel sektör Türkiye’nin artan ihtiyacını da karşılayacak ve aynı zamanda
dünyada pazar payı edinebilecek Petrokimya tesislerine yatırım yapmamıştı.

****

Son
yıllarda ayakta 4 fabrika kalmıştı. Bunlardan Polistiren fabrikası
yoğurt kabı, kaset vb malzemelerin hammaddeleri olan antişok ve kristal
türlerini üretiyor fakat rekabetçi olamayan fiyatlarımız yüzünden kapasitenin
yarısını bile satamıyorduk.

Bu
fabrikada izolasyon malzemesi olarak kullanılan PS- köpük üretme kararı
alındı.  Yapılan ilk deneme üretimlerini
piyasada belli fabrikalarda teste başladık. O zamana kadar bir tonunu 1200
dolara satan dünyaca ünlü rakip firma fiyatını 900 dolara çekiverdi. Oysa bizim
maliyetimizin 1100 doların altına çekilmesi mümkün değildi. Bu çalışma sona
erdirildi ve bir süre sonra fabrika kapatıldı.

****

Petkim Yarımca Kompleksindeki fabrikalar kâr edemiyordu. Fakat Türkiye
ekonomisine sağladığı yarar, ettiği zarardan kat kat büyüktü. Buna rağmen bir zamanlar 18 fabrikanın
üretim yaptığı kompleks tamamen kapandı.

Kamunun elindeki diğer işletmeler SEKA, Tekel Fabrikaları, Sümerbank,
Telekom, Limanlar, Madenler, Elektrik Santralleri vd tesisler aynı durumdaydı. Hepsi de satıldı veya kapatıldı.

****

TOGG da başlangıçta zarar
etse bile toplumsal faydası daha büyük olacaktır. Yaşaması ve
yaşatılmasını dilerim.

Ancak böyle
bir rekabetçi sektörde bu küçük ölçekle rekabet edemeyeceğine göre büyümek
için yabancı ortak veya sahibe ihtiyaç duyacak demektir.

İktidarlar
TOGG zarar etse de ülkemize sağlayacağı toplumsal faydayı düşünerek
ayakta tutabilecek bir siyasi irade gösterir mi?

AKP bile
bu anlayışta değildir. Olsaydı, bugüne kadar yok pahasına elden çıkardığı
KİT’leri ve ülkemizin varlıklarını satmazdı. 

    Cumhuriyet; adalet,
meşveret ve kanunda inhisar-ı kuvvetten;

    Kuvvetin bir
merkezde toplanmasından,

    Kuvvetin; kanunun
emrinde olmasından ibarettir.

    Kısaca Cumhuriyet;
kuvvetin kanunda cem edilmesidir.

    Aynı zamanda,
hakikî malikiyetin Cumhuriyette olmasıdır.

    Cumhuriyet,
muhteşem ünvan sahibi olup, müessir ve etkilidir.

    Mahzâ / sırf adaleti tazammun eder / içerir.

    İstinat ve dayanak
noktamızı temin edip sağlar.

    Metîn / sağlam bir
esasa dayanır.

    Evham / vehimler ve
şükûk / şek ve şüpheler sahibini,

    Varta-i hayretten /
hayret ve kararsızlık hâl ve tehlikesinden kurtarır.

    İstikbâl ve
âhiretimizi tekellüf eder / kazanmamızı kolaylaştırır.

    Menafii umumiye /
umumî menfaatler olan hukukullahı / Allah’ın hukukunu;

    İzinsiz tasarruftan
bizleri tahlis / halâs eder / kurtarır.

    Millî hayatımızı
muhafaza eder / korur.

    Umum / bütün ezhanı
/ zihinleri manyetizmalandırır / telkinle etkiler.

    Ecanibe /
yabancılara karşı metanetimizi / dayanıklılığımızı,

    Ve kemalimizi /
olgunluk yetkinliğimizi ve mevcudiyetimizi gösterir.

    Bizleri dünya ve
âhirette kınanmak, paylanmak ve azarlanmaktan kurtarır.

    Maksat ve neticede,
herkesin ittihad ve birliğini tesis eder / kurar.

    O ittihadın ruhu
olan efkâr-ı ammeyi / kamuoyunu tevlîd eder / doğurur.

    Çürük mesavi-i
medeniyeti / medeniyetin kötü taraflarının;

    Hudud-u hürriyet ve
medeniyetimize girmesini yasaklar.    

    Bizleri Avrupa
dilenciliğinden kurtarır.

    Geri kaldığımız
uzun terakki mesafesini i’caz sırrına binaen,

    Bir zaman-ı kasırda
/ kısa zamanda tayyettirir / aldırır.

    Arap, Turan, İran
ve Sâmileri, yani mânen beraber olanları tevhîd eder / birleştirir.

    Kısa zamanda bize
büyük bir kıymet verdirir.

    Hükümetin manevî
şahsını müslüman gösterir.

    Avrupa’nın eski
zann-ı fasidlerini / yanlış zanlarını tekzîb eder / yalanlar.

    Hz. Muhammed’in
şeriat ve dininin ebedî olduğunu tasdîk ettirir / doğrular.

    Medeniyeti tahrib
eden ve anarşiliğe yol açan dinsizliğe karşı set çeker.

    Aykırı fikirlerin
karanlığını ve katı fikirleri, nurlu safhası ile ortadan kaldırır.

    Umum ulema /
âlimler ve vâizleri ittihad ve milletin saadeti için hizmet ettirir.

    İcraat-i hükûmeti /
hükümetin icraatlarını, meşru meşrutaya / şartlara hâdim / hizmet ettirir.

    Adâlet-i mahzâsı /
tam adaleti merhametli olduğundan; gayr-ı müslim unsurları,

    Daha ziyade telif
ve rapt eder. Devlete bağlar.

    En cebîn / korkak
ve âmi / câhil adamı; en cesur ve en has adam gibi,

    Hakikî terakki
duygusunu; fedakârlık ve vatan sevgisiyle mütehassis kılar, hislendirir.

    Medeniyet yıkıcı
olan sefahet ve israftan insanı uzak tutar.

    Zarurî olmayan
ihtiyaçlara, bizleri muhtaç etmez.

    Âhiretimizi
muhafaza etmekle beraber, dünyamızı da imar ettirir.

    Sa’ye / çalışmaya
neşat / sevinç verir.

    Medeniyetin hayatı olan, güzel ahlâka
yöneltir.

    Ulvî / yüksek
hislerin düstûr ve prensiplerini, gözler önüne serer.

    Sizleri icma-i
ümmete / aynı hükümde birleşmelere; küçük, meşru bir misal olarak gösterir.

    Hüsn-ü niyetiniz /
iyi niyetiniz sebebiyle, âmâl / amellerinizi ibadet sayar.

    Cumhuriyet’in
bunlar gibi, daha nice, sayısız fazîlet ve güzellikleri vardır.

Kutsal
bildiğimiz kavramlar bir bir asaletini ve haysiyetini kaybediyor. Kaybolan
irfanımızın yerine siyaset ve din bezirgânları, insanlığın yüzyıllardır oluşturduğu
irfan meşalelerini birer birer söndürüp yerine hırsızlığı, ahlâksızlığı ve
şiddeti pazarlıyor.

            Ve ne yazık ki bu bezirgânların
sattıklarının alıcısı toplum içinde gittikçe artıyor. Düşünmüyor yığın, ah bir
düşünüp idrak edebilse…

            Bezirgânlar
pazarı boş,

            Pazarladıkları sahtelik ellerinde
kalacak.

            Kimisi siyasetçinin peşinde, kimi
şeyhinin,

            Onlar
ne söylerse şuursuzca onu şakıyorlar.

            Çözüm süreci esnasında Diyarbakır
meydanında gördük:

            Kanun
kaçağı Şivan Perver öldürülen bir PKK’lı için yakılan ağıtı anırıyordu: “megri,
megri…”

 Herkesin elinde birer mendil salya-sümük terörist
için yakılan ağıta ağlıyor.

            Şartlanmışlardı bir kere şuur kaybolmuş,
düşünce melekeleri iflas etmişti!

            Kaderin cilvesine bakın ki, o gün terörist
ağıtına salya-sümük ağlayan insanlar, bugün siyasi karşıtlarını PKK yandaşı
olmakla suçluyorlar.

            Yetmedi… dün FETÖ taraftarlarına: “Ne istediniz de vermedik” diyenler, Ankara’yı
parsel parsel satanlar koro halinde karşı tarafı FETÖ’cü olmakla suçluyorlar.

            Akıl alacak şey değil!

             Sedat Peker’in rüşvet ve yolsuzluk
iddialarında adı geçen AKP Erzurum Milletvekili Zehra Taşkesenlioğlu, geçen
hafta AKP Meclis Grup Toplantısı’nda “Erzurum
seninle gurur duyuyor” nidalarıyla karşılandı.

            Hep bir ağızdan tempo tutuyordu
yığın: “Erzurum seninle gurur duyuyor!”
tıpkı arenada birbirini öldürmek için kılıç sallayan gladyatörlere şuursuzca:
Oley, oley diye çığlık atan,

 Kana susamış,

Şuurunu
yitirmiş kalabalıklar gibi.

            Neyin gururuydu bu peki…senin,
benim, fakir fukaranın ödediği vergilerle beslenen hazinenin parasını haksızca
kendi tasarrufuna almanın gururu mu?

            Arkadaş!

            Onlar, senden, benden aldıklarıyla
zenginliklerine zenginlik katarken, okula giden çocuğunun okul masraflarını, geleceğini
ve sofrandan çalınan ekmeğini:  “Erzurum seninle gurur duyuyor”  derken… hiç düşünmedin mi?

            Bu olay sadece Sedat Peker’in
iddialarından ibaret değil; Taşkesenlioğlu’nun boşanma sürecindeki eşi Ünsan
Ban; iddiaların doğru olduğunu sosyal medya hesabından itiraf ediyordu.

            Oylarını alarak seçildiği Erzurum’da
esnaf ziyaretinde dahi korkusundan devletin iki koruma polisiyle birlikte dolaşan
birisine, Erzurum neden, nasıl gurur duyar anlamanın mümkün atı yok!

            Ezcümle, Türk milletinin birer ferdi
olarak kendimizi yığın dan soyutlayıp şahsiyetimizi koruyamadığımız müddetçe,
ömrümüz boyunca başkalarının amigoluğunu yapmaktan kurtulamayız.