Reşat Nuri, Niğde civarında tren yolculuğu yaparken yanındaki köylü bir yolcu tren penceresinden dışarıyı işaret ederek şöyle der: “Faruk Nafiz’in hanı.” Güntekin, bu hatırasını “Anadolu Notları” isimli kitabında aktarır.

Yazar, şiirin mekâna verdiği bu gücü, şu cümlelerle dile getirir: “Büyük şairin han sahibi olduğu günleri de inşallah görürüz; fakat bu bina sadece unutulmaz “Han Duvarları” şiirinde tasvir ettiği han idi.” Biz buna “sözün gücü” diyoruz.

Bazı şehirleri haritalar tanımlar, bazılarını tarih kitapları anlatır. Bazı mekânları da ölümsüzleştiren, büyük şairlerin kalemidir. Bir şair bir dağın, bir nehrin, bir mabedin, bazen tarihi bir olayın ruhunu öylesine yakalar ki artık o eserle o mekân, olay birbirinden ayrılmaz hâle gelir. İşte Türk edebiyatı, bu bakımdan dünyanın en zengin hazinelerinden biridir.

Anadolu sadece bir coğrafya değildir; çiledir, hasrettir, vakurdur. Bunu en derinden hissettiren eserlerden biri, Faruk Nafiz Çamlıbel’in “Han Duvarları”dır. Şair, gördüğü yalnızlığı, garipliği ve insan sıcaklığını öyle güçlü anlatmıştır ki “Han Duvarları” bir şiir olmanın ötesinde, Anadolu’nun ruhunu yansıtan ayna olmuştur. “Han Duvarları”, Anadolu’nun fiziki ve ruhi tapusudur, dense abartmış olmayız. Söz, senetten güçlüdür.

Bursa, Ahmet Hamdi Tanpınar’ın “Bursa’da Zaman” şiiriyle adeta zamanın dışına taşınmıştır. Tanpınar, Bursa’yı anlatırken yalnızca bir şehri değil, medeniyetimizin estetik anlayışını, mimarisini ve ruhunu da anlatır. Onun dizelerinde Bursa, geçmiş ile geleceğin buluştuğu ebedî bir iklim hâline gelir. İyi bir şiir, granitten sağlamdır.

İstanbul’un manevi zirvesi olan Süleymaniye Camii ise Yahya Kemal Beyatlı’nın “Süleymaniye’de Bayram Sabahı” şiirinde yalnızca taş ve kubbeden ibaret değildir. O şiirde cami, milletin hafızasıdır; bayram sabahı ise yüzyılların duasını taşıyan kutlu bir vakittir. Yahya Kemal, millet olmanın anlamını birkaç sayfaya sığdırmayı başarmıştır. Şiir, maddeyi manaya dönüştüren en güçlü mayadır.

Mehmet Âkif Ersoy’un “Çanakkale Şehitlerine” şiirini anlamadan 1915 Çanakkale Savaşı’nı kavrayabilmek mümkün değil. Çanakkale Zaferi, tarih kitaplarında rakamlarla anlatılabilir; ancak o cephede verilen fedakârlığın büyüklüğü Mehmet Âkif’in mısralarında hissedilir. “Bedr’in aslanları ancak bu kadar şanlı idi.” dizesi, milletimizin hafızasına kazınmış eşsiz ifadelerden biridir. Söz, gücünü şiirle gösterir.

Necip Fazıl, “Sakarya Türküsü”nde milletin kaderini, çalkantılarını ve yeniden diriliş ümidini o gür sesiyle haykırır. O ses, şiirde bütün bir milletin vicdanına dönüşür. Nehri her gördüğümde, şairin heyecanını hissederim yüreğimde. “Sakarya Türküsü”, Necip Fazıl’ın diğer adı olmuştur, milletin hafızasında. Sözün ve şiir zincirinden yoksun milletler, çürümeye mahkumdurlar.

İstanbul’un güzellikleri, Lale Devri Nedim’de ete kemiğe bürünmüştür Türk şiirinde. Nedim’in şiirlerinde İstanbul yalnızca bir başkent değil; hayatın, sanatın ve estetiğin merkezidir. “Bu şehr-i Sıtanbul ki bî-misl ü bahâdır, / Bir sengine yekpare Acem mülkü fedadır.” beytiyle şair İstanbul’un değerini hafızalara nakşetmiştir. Söz-şiir-musiki saç ayağı üzerine kurulan medeniyetler yıkılsalar da yok olmazlar.

Namık Kemal’in “Vatan yahut Silistre” adlı tiyatrosu, vatan sevgisini nesillere aşılamış; Tevfik Fikret’in “Sis” şiiri İstanbul’a farklı bir gözle bakmayı öğretmiştir. Mehmet Emin Yurdakul, Anadolu insanının sesini şiire taşımış; Arif Nihat Asya “Bayrak” şiiriyle milletin ortak heyecanını dile getirmiştir. Cahit Külebi’nin Anadolu şiirleri bozkırın samimiyetini hissettirirken, Karacaoğlan Torosları, Dadaloğlu Çukurova’yı ve Avşar yiğitliğini ölümsüzleştirmiştir. Yunus Emre ise Anadolu’nun gönül iklimini sevgi ve hoşgörüyle yoğurarak asırlardır yaşamaya devam eden bir medeniyet dili kurmuştur.

Büyük medeniyetler yalnızca saraylar, köprüler ve kaleler inşa etmez; büyük eserler de bırakırlar. Şiirler, taşın dile gelmiş hâlidir; şairler, söz mimarıdır. Onlar bir şehri anlatırken aslında o şehrin ruhunu, insanını, tarihini ve geleceğini anlatırlar. Bugün Bursa’yı gezen Tanpınar’ı, Süleymaniye’yi ziyaret eden Yahya Kemal’i, Çanakkale’ye giden Mehmet Âkif’i, Sakarya kıyısında dolaşan Necip Fazıl’ı hatırlıyorsa, bunun sebebi şiirin zamana meydan okuyan gücüdür.

Şehirleri kuranlar, yapıları inşa edenler, mimarlar; savaşları kazananlar, komutanlar olabilir; fakat o şehirlerin, o tarihin ruhunu yaşatanlar büyük şairlerdir. Türk edebiyatı da yüzyıllardır bunu başarmış, vatan toprağını kelimelerle nakış nakış işlemiş ve gelecek nesillere unutulmaz bir kültür mirası bırakmıştır.

Söz ve şiir deyip geçmeyelim. Sözün gücü olmazsa yumruklar, şiirin kıymeti yoksa bombalar konuşur.

Şimdi, sözü dinleyip anlama, şiiri de yazıp okuma vaktidir.

Türkiye’yi üniter milli yapısından, Türk- Arap- Kürt (TAK) bileşenlerinin kurucu kabul edildiği bir federasyona dönüştürme hayalini taşıyan ve bu fikre söylemleriyle halkımızı alıştırmaya çalışanlar var. Buna karşılık bir federasyon yapısında iken üniter milli devletçiklere bölünen Yugoslavya örneğini bir kere daha hatırlatmak istiyorum:

Yugoslavya Balkanlarda İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra kurulan ve 1992 yılına kadar hüküm süren bir sosyalist federal cumhuriyetti. Bu devletin bulunduğu alanda bugün Sırbistan, Bosna-Hersek, Hırvatistan, Kuzey Makedonya, Karadağ, Slovenya ve Kosova bulunuyor.

Daha önce Kosova’nın Prizren ve Priştine şehirleri ile K. Makedonya’nın Başkenti Üsküp’ü birkaç defa ziyaret etmiştim. 2021’de Sırbistan (Niş ve Belgrad), Bosna- Hersek (Saraybosna, Mostar, Poçitel), Karadağ (Kotor ve Budva) ile Kuzey Makedonya (Ohrid)’i içine alan bir gezi yapmak ve eski Yugoslavya’nın çoğunu görmek nasip oldu.

İkinci Dünya Savaşı öncesi Yugoslavya topraklarında, Sırpların öncülüğünde 1918’de kurulan, Yugoslavya Krallığı bulunuyordu. Savaş sonrası, yıkılan Krallık yerine kurulan Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti (YSFC)’nin ilk başkanı Josip Broz Tito oldu.

Eski Yugoslavya döneminde yaşayan çoğu kişi Tito’yu büyük bir sevgi ve saygı ile anmaktadır. Halkın büyük çoğunluğu Tito’nun ülkeyi çok iyi yönettiği kanaatindeler.

****

Tito’nun başkanlığındaki Yugoslavya Soğuk Savaş döneminde sosyalist olmasına rağmen tarafsız bir politika izledi. Tito Rus lideri Stalin ile anlaşmazlığa düştü. Yugoslavya’ya özgü “özyönetimci sosyalizm” sistemi uygulanmaya başlandı.

Tito’nun 1980’de ölmesinden 9-10 yıl sonra ekonomik kriz yaşandı. Federasyon yapısı, ekonomik krizle birleşince etnik fay hatlarını patlattı.

Çeşitli bölgelerde küçüklü büyüklü çatışma ve savaşların çıkmasına sebep oldu. Bu çatışma ve savaşların sonrasında Yugoslavya Federal Cumhuriyetini oluşturan Slovenya; Hırvatistan, Makedonya (1991- 1995 arası) bağlı oldukları Yugoslavya federasyon yapısından ayrılıp bağımsızlık ilan ettiler. 

Aliya İzzetbegoviç önderliğindeki Bosna toplumu referandum yaparak 3 Mart 1992’de Bosna-Hersek Cumhuriyeti’nin bağımsızlığını ilân etti. Son olarak 2006’da Karadağ ve 2008’de Kosova da bağımsızlığını ilan edince eski Yugoslavya’dan 7 bağımsız devlet ortaya çıkmış oldu.

İlk ayrılma dalgasında en büyük acıyı nüfusunun büyük kısmı Müslüman olan Bosna-Hersek gördü.

Eski Yugoslav Halk Ordusu’nun teçhizatıyla donatılmış Sırbistan ordusu ve milis güçlerinin saldırıları ve bunların yanında küçük çaplı Hırvat saldırıları ile Bosna-Hersek, insanlık dışı olaylara sahne oldu. Boşnak tarafı ise BM tarafından silahsızlandırılmaları, yaşadıkları alanların çevrelenmiş olması ve dış desteğin olmaması gibi sebeplerle oldukça güçsüz bir durumda kalmıştı.

Bosna’daki Sırp güçleri, Müslümanların ağırlıklı olarak yaşadığı Srebreniça, Zepa, Gorazde, Saraybosna ve Bihaç; Hırvatlar da Mostar kentini kuşatma altına aldı.

Srebrenitsa kasabasında 13-18 Temmuz 1995 tarihleri arasında 8.372 Müslüman Boşnak, ağır silahlarla donatılmış Sırp güçler tarafından öldürüldü. Oysaki Birleşmiş Milletler (BM) 1993 yılında Srebrenitsa’yı Boşnaklar için “güvenli bölge” ilan etmişti.

Srebrenitsa’da yaşanan katliam II. Dünya Savaşı’ndan bu yana Avrupa’da gerçekleşmiş en büyük toplu insan kıyımıdır ve Lahey Adalet Divanı tarafından soykırım olarak tanınmıştır. 

Savaş, 1995’te imzalanan Dayton Anlaşması’yla sona erdi.

Savaşta Bosna’daki Müslüman nüfusun yüzde 10’u hayatını kaybederken, birçoğu da başka ülkelere göç etti.

**************************

Balkanlarda Türklerin Tarihi

Osmanlıların Balkanları XIV. yüzyılda fethetmesinden yüzyıllar önce, eski Türk boyları bölgeye göç etmiş ve burayı yurt tutmuşlardı. Prof. Dr. Muzaffer Turan bu konuda şu bilgileri veriyor:

6. yüzyılda, yani Malazgirt savaşından 5 asır önce, “Avar Türkleri Karadağ bölgesinde Tivar isminde bir şehir kurmuş. İpek isminde bir şehir öteden beri “İpek Yolu”nun kilit noktalarından biridir. İpek kentinden sonraki karayolu Prizren’den geçerek Elez Han vadisine ulaştıktan sonra Üsküp şehrine varır. Üsküp önemli bir kavşaktır.

İlk Türk Avar, Türk Peçenek, Türk Kuman ve diğer boylar Karadeniz’in Kuzey kısmından göç ederek Romanya ve Bulgaristan’ı aşarak Balkanlara yerleşmişler. XIV. yüzyılda Osmanlı fethinden sonra eski Türk boylarının mensupları Osmanlı’nın ana unsuru olan Oğuz Türkleriyle birleşmiş, kaynaşmışlardır.

Belgeler göstermektedir ki Türkler, Osmanlı döneminden önce Bulgaristan, Makedonya ve Yunanistan’da yaşamakta ve bu toprakların sahibi bulunmaktaydılar. Türk asıllı eski Bulgarların, eski Makedonyalıların bir kısmı Balkanlardaki Osmanlı hâkimiyeti döneminde Müslüman olmuşlar, bir kısmı da Ortodoks Hıristiyan olarak kalmışlardır.

Zamanla Avar, Bulgar, Peçenek, Oğuz, Kuman ve diğer Türk kavimlerin Slav kızları ile evlilikleri ve karşılıklı kültür etkileşimleri Türk kökenli boyların bir kısmının erimesine yol açmıştır.” 

Yüzyıllar boyunca Türkler, Arnavutlar, Makedonlar, Bulgarlar, Sırplar vb. arasında etkileşme son derece gelişmiş ve çok boyutludur. Nasıl olmasın ki; Osmanlı döneminde buraların fethi İstanbul’dan önce gerçekleşti.

Türkler Sırbistan, Karadağ, Hırvatistan, Makedonya, Bosna-Hersek, Kosova’da 539 yıl, Bulgaristan’da 545 yıl hâkim oldu.

İşte bu köklü Türk yurdu mikro-milliyetçilik yüzünden bugün paramparça…

**************************

Yugoslavya’dan Ders Çıkaralım

Sancılı bir ayrışmanın yaşandığı eski Yugoslavya coğrafyasını gezenler/ gezecekler bir de bu gözle etrafa baksınlar. Türkiye’ye bugün yaşatılmak istenen bölünme sancısının bedellerini düşünsünler isterim.

Hırvat topçuları tarafından yıkılan, Osmanlı’nın 1566’da inşa ettiği Mostar Köprüsü yenilenmiş, diğer tarihi binalardan zarar görenler restore edilmiştir. Ancak soykırımın ruhlarda bıraktığı derin acılar silinmiş olabilir mi? Saraybosna’da bazı binalarda özellikle muhafaza edilmiş kurşun ve bomba izlerinden daha derin olan ruhlardaki yaralar silinemez.

Sırbistan’da, Belgrad’da çok azı kalan Osmanlı eserlerinden Taşmeydan, Kalemeydan, Bayraklı Camii gibi yaşayan izler bizi heyecanlandırır. Bosna– Hersek’te Saraybosna özellikle Başçarşı ve çevresinde, Mostar Köprüsü ve çarşısı ile Sarı Saltuk Tekkesi (Blagay Tekkesi) bizleri Türkiye’de gibi hissettirir. 

Saraybosna’da Aliya İzzetbegoviç’in ve binlerce şehidin mezarını ziyaret ederken dört tarafımızdan minarelerden ezan dinlemek ruhlarımızı ürpertir.

Ohrid’de tarihi çarşı ve daracık sokakları olan eski mahalleleri de Türkiye’nin bir parçası gibidir. Ohrid Gölü muhteşem manzarasını tarihsel geçmişini düşünerek izlemekten büyülenirsiniz.

Yakın gelecekte çocuklarımız/ torunlarımız “bölünmüş Türkiye’nin” pasaportla girebildikleri bölümlerinde eski izleri aramak zorunda kalacak olursa bunun vebali hepimizin olacaktır.

Özel gereksinimli gruplar; toplumsal, ekonomik, fiziksel, kültürel ya da çevresel nedenlerle kamusal hizmetlere, sosyal yaşama, eğitime, istihdama ve karar alma süreçlerine eşit biçimde erişmekte güçlük yaşayan birey ve toplulukları ifade eder. Engelliler, yaşlılar, çocuklar, kadınlar, yoksulluk riski altındaki bireyler, göçmenler, bakım ihtiyacı olan kişiler ve kronik hastalığı bulunan yurttaşlar bu kapsamda değerlendirilebilir. Ancak bu grupları yalnızca “yardıma muhtaç” bireyler olarak görmek yerine, eşit haklara sahip yurttaşlar olarak ele almak gerekir. Bu nedenle yerel yönetimlerin temel sorumluluğu, özel gereksinimleri kalıcı hale getiren engelleri azaltmak ve herkes için erişilebilir, adil ve kapsayıcı bir yaşam alanı oluşturmaktır.

Türkiye’de yerel yönetimlerin özel gereksinimli gruplara yönelik politikaları uzun yıllar boyunca çoğunlukla sosyal yardım ve destek hizmetleri çerçevesinde ele alınmıştır. Ancak bu alanın yalnızca geçici yardımlarla değil, hak temelli, sürdürülebilir ve güçlendirici bir sistem anlayışıyla değerlendirilmesi gerekir. Çünkü kalıcı sosyal politikaların amacı, bireyleri yardıma bağımlı kılmak değil; onların yaşamın her alanına eşit, güvenli ve bağımsız biçimde katılabilmesini sağlamaktır. Gelişmiş toplumlarda bu konu bir lütuf ya da merhamet meselesi olarak değil, insan onurunu ve eşit yurttaşlığı esas alan bir hak meselesi olarak görülür. Özel gereksinimli grupta yer alan bir bireyin toplu taşımaya ücretsiz ve engelsiz binebilmesi, bir devlet dairesine kimseye muhtaç olmadan girebilmesi lütuf değil; sistemin ona olan borcudur.

Gonca Engelsiz Yaşam Merkezi’ni değerli kılan nokta tam da burada ortaya çıkmaktadır. Gonca, özel gereksinimli bireylere yönelik hizmetleri bir merhamet, yardım ya da geçici destek meselesi olarak değil; insan onurunu, bağımsız yaşam hakkını ve toplumsal katılımı merkeze alan kurumsal bir sorumluluk olarak ele almaktadır. Merkezde sunulan imkânlar, özel gereksinimli bireylerin yalnızca bakım veya rehabilitasyon ihtiyacı üzerinden tanımlanmadığını; eğitim, terapi, sosyal yaşam, sanat, spor, mesleki beceri ve bağımsız yaşam alanlarında desteklenmesi gereken tam ve eşit bireyler olarak kabul edildiğini göstermektedir.

Bu yönüyle Gonca Engelsiz Yaşam Merkezi, yalnızca modern bir bina ya da teknik donanımı güçlü bir tesis değildir. Daha önemlisi, özel gereksinimli bireylere “ne yapamaz?” sorusuyla değil, “hangi desteklerle neyi başarabilir?” sorusuyla yaklaşan bir anlayışın ürünüdür. Bu bakış açısı, özel gereksinimli bireylerin toplumsal hayatın kenarında değil, tam merkezinde yer alması gerektiğini güçlü biçimde hatırlatmaktadır.

Gonca Engelsiz Yaşam Merkezi’ne ilişkin sahadaki gözlemler, merkezin yalnızca teorik olarak değil, somut imkânları ve teknik kapasitesiyle de güçlü bir sosyal hizmet modeli ortaya koyduğunu göstermektedir. Özellikle duyu bütünleme ve fizyoterapi alanlarındaki donanımın yüksek standartlarda tutulması, özel gereksinimli bireylerin nitelikli desteklere erişimi açısından önemlidir. Bunun yanında merkezin yalnızca bireyin rehabilitasyonuna odaklanmayıp, ailelerin üzerinde çoğu zaman görünmez kalan ağır bakım yükünü hafifletecek psikososyal destek mekanizmalarını da içermesi, hizmetin bütüncül niteliğini güçlendirmektedir. İstihdama yönelik atölyeler ise özel gereksinimli bireyleri pasif hizmet alıcısı olarak değil, üretime ve toplumsal yaşama katılabilecek bireyler olarak görmesi bakımından değerlidir.

Ancak bu atölyelerin yalnızca vakit geçirme alanları olarak kalmaması, Kocaeli’nin sanayi yapısıyla ilişkilendirilerek gerçek istihdam olanaklarına dönüşmesi, projenin uzun vadeli başarısı açısından belirleyici olacaktır. Bu önemli yatırımı takdir etmekle birlikte, yapıcı bir yaklaşımla bazı hususların da altını çizmek gerekir. Merkezin İzmit Vinsan Kampüsü gibi kentin çeperinde ve korunaklı bir alanda yer alması teknik açıdan avantaj sağlasa da, özel gereksinimli bireylerin kentin gündelik ritminden ve kamusal yaşamından uzaklaşması riskini de beraberinde getirebilir. Gerçek kapsayıcılık, bu bireylerin yalnızca özel merkezlerde desteklenmesiyle değil; kent merkezlerinin, kaldırımların, toplu taşımanın, parkların ve tüm kamusal alanların herkes için erişilebilir hale gelmesiyle mümkündür. Bu nedenle Gonca Engelsiz Yaşam Merkezi bir vaha niteliği taşımalı; ancak kentin geri kalanındaki erişilebilirlik eksiklerini görünmez kılan bir perdeye dönüşmemelidir.

Ayrıca Kocaeli’deki özel gereksinimli birey nüfusu dikkate alındığında, bu nitelikte tek bir merkezin tüm ihtiyacı karşılaması mümkün görünmemektedir. Benzer merkezlerin, Gebze’de açılacak olmasının yanı sıra, diğer ilçelere de yayılarak yerelleştirilmesi, hizmete erişimde adaletin sağlanması açısından önemlidir. Son olarak merkezin başarısı yalnızca binanın modernliği ya da teknik donanımın yeterliliğiyle değil, burada hizmet alan bireylerin bağımsız yaşama, eğitime, sosyal hayata ve istihdama katılım düzeyleri ile ölçülmelidir. Bu nedenle büyükşehir belediyesinin, üniversitelerin özel eğitim, psikoloji, sosyal hizmet ve rehabilitasyon alanlarıyla iş birliği yaparak merkezin çıktılarını düzenli, bilimsel ve şeffaf biçimde izlemesi, Gonca modelinin sürdürülebilirliği ve geliştirilebilirliği bakımından büyük önem taşımaktadır.

Gonca Engelsiz Yaşam Merkezi, bize bir kez daha göstermiştir ki gerçek belediyecilik yalnızca yol, kavşak, bina veya altyapı yapmak değildir; insanın hayatına dokunan, özellikle de özel gereksinimli bireylerin ve ailelerinin yaşamını kolaylaştıran kalıcı sistemler de kurabilmektir. Bu yönüyle Gonca, Kocaeli adına gurur verici ve Türkiye’ye örnek olabilecek nitelikte bir sosyal belediyecilik uygulamasıdır.

Soy bilincimiz Türkçe temelinin üstüne oturur. Dili bozulan milletler yozlaşır, tarih sahnesinden silinirler.
Güzel Türkçemize giren Arapça sözcükler Arap kültürünü, Farsçalar Fars kültürünü, İngilizceler Amerikan kültürünü beraberinde taşırlar. Kültür işgali düşman ordularının vatan topraklarını çiğnemesinden daha tehlikelidir.

Cumhuriyet dönemi milliyetçileri “izm”lerin kurbanı oldular. Türkçenin Türkleşmesine karşı çıkıp Kaşgarlı’nın sözlüğünde yer alan “yanıt”ı öteleyip Arap’ın cevabını savundular. Yunus’un şiirlerinde yer alan “tanık”a karşı çıkıp Arapça “şahit”i kullandılar. Aslında Türkçenin Türkleşmesine en çok Türkçülerin katkı vermesi gerekiyordu ama olmadı.

Cumhuriyet dönemi milliyetçilerinin etkisinden kurtulmadan duru Türkçeyi yakalayamazsınız. Nazım Hikmet’in şiirleri güzel Türkçenin örneğidir, Necip Fazıl’ın dili Arapça ve Farsça yığınıdır.
Türkçe karşılığı varken Arapça, Farsça, İngilizce kullanmak yozlaşmadan yana olmaktır.
*
Okuduklarımızdan bahisle;
Türk dili, Ortaasya coğrafyasından doğarak Türk milletinin gönül coğrafyasında beslenmiştir. Ortaasya ‘dan Ahmet Yesevi’nin Horasan Erenleri vasıtasıyla Anadolu ve Balkan coğrafyasına taşınmıştır. Hacı Bektaşi Veli, Hacı Bayramı Veli, Taptuk Emre, Sarı Saltuk ve Somuncu Babaların birer kültür elçisi olarak taşıdıkları Türkçe bayrağını 13. yüzyılda Yunus Emre zirveye taşımıştır. 8. yüzyılda Bilge Kağan, Göktürk Yazıtlarında dilin millet hayatındaki büyük önemini vurgulamıştır. 13 Mayıs 1277’de Karamanoğlu Mehmet Bey Türk dilini resmi dil olarak ilan eden ilk devlet adamı olmuştur. Bu tarihi olay her yıl Karaman’da Türk Dil Bayramı olarak kutlanmaktadır.

Türk dilini resmi dil olarak ilan eden ikinci Türk devlet adamı, Türkiye Cumhuriyeti devletini kuran Mustafa Kemal Atatürk’tür. “Milli his ile dil arasındaki bağ çok kuvvetlidir. Dilin milli ve zengin olması, milli hissin gelişmesinde başlıca etkendir. Türk dili, dillerin en zenginlerindendir. Yeter ki, bu dil şuurla işlensin. Ülkesini, yüksek bağımsızlığını korumasını bilen Türk milleti, dilini de yabancı diller boyunduruğundan kurtarmalıdır” diyen Atatürk önce Türk Dili Tetkik Cemiyeti’ni kurmuş, 26 Eylül 1932’de de ilk Türk Dili Kurultayının açılışını yapmıştır. 26 Eylül tam 84 yıldır Dil Bayramı olarak kutlanıyor. Bu vesileyle dört parmağıyla (Tek vatan, tek millet, tek devlet, tek bayrak) diyen Cumhurbaşkanımıza diyoruz ki, başparmağınızı açarak (Tek dil) diyerek de haykırınız. Çünkü dil olmazsa millet de olmaz. Dil milli birliğin çimentosudur.