Şunu kesinlikle belirtmem gerekiyor ki, ABD başkanı Trump’ın egemen bir devletin Venezüella başkanı Maduro’yu karısıyla birlikte ülkesinden kaçırması kesinlikle haydutluktur.

                Maduro, devletini kötü yönetiyor, halkına kötü davranıyor olabilir, bu Venezüella halkının bileceği bir iştir. Venezüella halkı isterse demokrasi yoluyla, isterse darbe yolluyla onu bulunduğu makamdan indirebilir ama birleşmiş milletler ve evrensel, insan hakları kanunlarına göre başka bir devletin devlet başkanını alaşağı etme hakkını ona kimse vermez.

                Artık ne yazık ki günümüz dünyasında doğa kanunları hüküm sürüyor, ne Birleşmiş Milletleri ne de İnsan Haklarını dinleyen var. Emperyalist devletler, gücünün yettiğinin, gözüne kestirdiğinin pervasızlıkla gidip tepesine binebiliyor.

                Trump’un Maduro’ya yaptığı operasyon, Rusya’nın Ukrayna’ya saldırısını, Çin devletinin ise, Tayvan işgalini meşrulaştıracaktır. Bu gidişle hiçbir üniter yapının, egemen bir devlet olma güvencesi kalmamıştır.

                Trump, küstah bir tavırla bundan sonra saldıracakları ülkelerin isimlerini açıklamaktan geri kalmıyor. Hedefinde Venezüella’nın yanı sıra Küba, Meksika, Panama, gibi Lâtin Amerika ülkeleri olduğu gibi,  diğer hedefinde Asya Kıtasında İran, Avrupa kıtasında ise buzulların altında bol miktarda Nadir Toprak Elementleri bulunan Danimarka’ya ait Grönland toprakları var.

***

Dünyada olup bitenler böyle devam ederken Türkiye, emperyalist tuzaklardan uzakta değil. Bir taraftan Doğu Akdeniz’de Yunan, Rum, İsrail ittifakı oluşurken, Türkiye Mavi Vatan sisteminin dışına itilmeğe çalışılıyor. Diğer yanda Suriye de ABD’nin bütçesinden 130 Milyon Dolar bütçe ayırarak İsrail ile birlikte desteklediği PKK/SDG, ayrı bir devletçik oluşturma çabasında.

                Büyük Türk dâhisi Mustafa Kemal Atatürk, Cumhuriyet’in ilk yıllarında karşı karşıya savaştığı komşuları ile bile saldırmazlık paktları imzalamıştı. İmzalanan saldırmazlık paktları, Türkiye’nin barışçı kimliğinin en güçlü kanıtıydı. Bugün her zamankinden daha fazla aynı görüş ışığında yol almak zorundayız.

                Cumhuriyet’in kurucusu Mustafa Kemal Atatürk, savaşın yıkıcı mirasından çıkmış bir ülkeyi barışın diliyle yeniden kurdu. “Yurtta sulh, cihanda sulh” sözü, yalnızca bir ideal değil, somut bir diplomasi pratiği ile komşulara dostluk eli uzatılmasının hayata geçirilişinin öngörüsüydü.

                1925’te Bulgaristan’la, 1930’da Yunanistan’la, 1932’de Sovyetler’le ve 1937’de Ortadoğu ülkeleriyle imzalanan saldırmazlık paktları, genç Cumhuriyet’in güvenlik şemsiyesi oldu. Bu anlaşmalar sayesinde Türkiye, II. Dünya Savaşı öncesinde tarafsızlığını koruyabildi ve uluslararası saygınlığını pekiştirdi.

Bugün, küresel krizlerin ve bölgesel çatışmaların ortasında Atatürk’ün engin görüşü hâlâ yol gösterici. Barış diplomasisi, kısa vadeli çıkarların ötesinde uzun vadeli istikrar sağlar. Saldırmazlık paktları yalnızca askeri değil, kültürel ve ekonomik bağları da güçlendirir.

Atatürk’ün diplomasisi bize şunu hatırlatıyor: İçerde veya dışarıda güven olmadan işbirliği olmaz. Ve işbirliği olmadan barış mümkün değildir.

                25 Şubat 1955’te Sovyetler Birliği’nin yayılmacı ve Ortadoğu’da nüfuz kurma siyaseti sonucunda CENTO (Central Treaty Organization – Merkezi Antlaşma Teşkilatı), ilk adıyla Bağdat Paktı, Türkiye, Irak, İran, Pakistan ve Birleşik Krallık arasında kuruldu.

                CENTO aynı zamanda Türkiye’nin Soğuk Savaş’ta Batı blokuyla uyumlu güvenlik politikalarının bir parçasıydı. Ancak bölgesel ülkelerin çıkar çatışmaları ve iç siyasi değişimler nedeniyle kalıcı olamadı.

                Venezüella olayından sonra Cumhur İttifakı liderleri, sık sık” iç Cephe’nin sağlam tutulmasını hatırlatma ihtiyacı duyuyorlar. İç cephenin sağlam tutulması için milletin devletine, devletin de milletine güven duyması lâzım. Milli Düşünce Merkezi yazarı Prof.Dr. İskender Öksüz Hoca: “Demokrasi güvene, diktatörlük teröre dayanır. Muhalefetin kendisini öldürme, yok etme niyetinde olduğunu düşünen siyaset adamlarıyla ne demokrasisi?” diye soruyor.

                Demek oluyor ki, iç kaleyi sağlam tutmanın ilk şartı, Güven ve Demokrasiyi sisteminize oturtmanızdan geçiyor. Memleket neredeyse kabak gibi ortadan ikiye ayrılmış. Bir kısmına düşman hukuku, diğer kısmına yandaş hukuku uygulanıyor. Öyle olunca da dünya ölçütlerine göre gerek demokrasi de, gerek güven bunalımında yerlerde sürünüyoruz.

                Gerçek demokrasi ile yönetilen ülkelerin hangisinde bizdeki kadar Belediye Başkanı, Milletvekili, Gazeteci ve siyasi görüşünden dolayı gençler içeride yatıyor? Bunlar düşünen bir insan olarak sizlere de ağır gelmiyor mu?

Not: Yazı başlığımın orijinali: “Terörist Amerika” idi. İnternet sistemi kabul etmediği için değiştirmek zorunda bırakıldım. Şimdi anlaşıldı mı büyük devlet olmak için İlimde, fende, yaşanılan her alanda en ileride olmak gerektiği?

1 Aralık 2025’te bir anket açıklandı. Pew Araştırma Şirketinin güven anketi. (https://bit.ly/pew-guven )  Yaklaşık on beş gün sonra bizim basınımızda da yer aldı. Öyle anlaşılıyor ki kamuoyunda pek ilgi uyandırmadı. Güven araştırmasıydı. Ekonomiye güven, yönetime güven falan değil. On yıllardır yapılagelen, insanların birbirine güvenini ölçen anket. Çok da basit bir anket. Tek soru şöyle:

Aşağıdakilerden hangisini doğru buluyorsunuz?

1. İnsanlara genellikle güvenilir.
2. İnsan ilişkilerinde dikkatin fazlası olmaz.

Ankette (a) şıkkını seçen, yani çevresine, vatandaşlarına en çok güvenen, en yüksek “güvenirim” cevabını veren 5 ülke şunlar: İsveç (%83), Hollanda ( %79), Kanada (%73), Almanya (%72) ve Avustralya (%69). Çevresine en az güvenen 5 ülke de azalan sırayla Güney Afrika (%27), Brezilya (%22), Kenya (%20), Meksika (%18) ve sonuncu… “İnsanlara güvenirim” diyenlerin en az (%14), “İnsan ilişkilerinde çok dikkat gerekir.” diyenlerin en çok (%84) olduğu ülke de Türkiye!

Güven yoksa refah da yok

Bu konuyu ilk kez yazmıyorum. Alt Akıl- Aptallar ve Diktatörler kitabımın önemli bir bölümü buna aitti. (Panama Yayınları, sayfa 132 ve devamı, 2017.) ‘Güven’i siyaset ve ekonomi bilimi açısından ilk ele alanlardan biri Francis Fukuyama’ydı. Bu konudaki kitabının adı, Güven/Sosyal Erdemler ve Refahın Yaratılması (Türkiye İş Bankası Yayınları, 2005). Fakat bunun sahada araştırmasını yapan ve güvenin zenginlik dâhil birçok unsurdan daha önemli olduğunu ilk gösteren galiba Robert D. Putnam’dır (Making Democracy Work- Civic Traditions in Mo­dern Italy, Princeton U. Press, 1993).

Daha birçok yazar, sosyolog ve ekonomist var. Bu yazıyı bir akademik tez hâline getirecek kadar atıf verebileceğim çalışma var bu konuda. Ana fikir şu: Bir ülkenin zenginliği insan sermayesine dayanır, dayanır da insan sermayesi potansiyeldir. Yani zenginliği yaratabilme kapasitesini gösterir fakat durağandır. Onu harekete geçiren unsura toplum sermayesi deniyor. Toplum sermayesi, insanların bir araya gelip değer yaratma yeteneği. Birlikte çalışma kabiliyeti. Araştırmalar gösteriyor ki toplum sermayesinin en anlamlı ölçüsü insanların birbirine güveni. İnsanlar birbirine güveniyorsa toplum sermayesi var. Toplum sermayesi varsa refah var, kalkınma var. Güven yoksa tek başına insan sermayesi, yani bilgi ve beceri sahibi fertler, ancak yurt dışına beyin ve beceri gücü ihracına yarıyor. Yetiştirdiğiniz gençler size değil onlara yarıyor; eğitime yatırımınız da sizin değil onların aktifinde yer alıyor.

Demokrasi de yok

İşte bu yüzden, ülkeler arası güven sıralamasında sonuncu gelmemizin bizi kara kara düşündürmesi lazım. Fakat değil dert etmek farkında bile değiliz. O kadar farkında değiliz ki böyle bir ölçü olduğunu bile bilmiyoruz. Yalnız ekonomi değil demokrasi için de güven şart.

Harari’den dinleyin isterseniz (https://bit.ly/harari-demokrasi ). Demokrasi güvene, diktatörlük teröre dayanır diyor. Muhalefetin kendisini öldürme, yok etme niyetinde olduğunu düşünen siyaset adamlarıyla ne demokrasisi?

Birçok konuda uluslararası veri toplayan merkezlerden biri, İngiltere’deki kâr gayesi gütmeyen kuruluş, Verilerle Dünyamız (Our World in Data). Güven bölümüne bakmaya değer:  https://ourworldindata.org/trust Orada güvenle birçok başka konu arasındaki ilişki veriliyor. Mesela güvende alt sıralarda yer alan ülkeler gelir dağılımında da pek iyi değil. Gini indeksi ile güven ters orantılı. Bu tablolardan “İnsanlar beni istismara çalışır. (People take advantage of me)” şıkkına katılıyorum diyenler arasında da %78,4 ile en üstteyiz.

Alçak dallardaki meyveler

Hep kötü, hep kötü hükümlerle bitirmek istemiyorum. Mesela “İnsanlara genellikle güvenilir.” hükmünde 1988’den 2022’ye doğru %4,5’ten %10’lara yükselmişiz. Hâlâ en altlardayız ama artık en dipteki üç ülke arasında değiliz.

Ölçümlerde en kötü puanları alanların iyileşmesi, ortalardakilere göre genellikle daha kolay ve hızlıdır. Bunları iyileştirmek, alçak dallardaki meyveleri toplamaya benzer

Onun için Türkiye, insanlar arası ve tabii onunla birlikte insanlarla kurumlar arasındaki ve kurumların birbirine güveni iyileştirebilirse sonuçlar epey yüz güldürücü olacaktır. Engel ne? Birçok engel var ama en büyüğü eksiğimizin farkında olmamamız. . Nitekim çok fakir ülkelerin kalkınma hızları da yüksek olur. Öyle ya 4’ten 5’e çıkarsanız %25 büyüdünüz demektir. 40’tan 41’e ise sadece %2,5 iyileşmişsinizdir.

Şimdi biri kalkıp şöyle söyler: Bu Pew, Dünya Değerler Taraması bize kazık atmaya çalışmasın! Geçende bir okuyucu yorumunda ve ona verilen cevapta dikkatimi çekti:

− Anket şirketleri yalan söyler mi?

− Hepsi yalan söyler.

Bu da güven anketini ispatlıyor, değil mi!

Önceki yazımı şu cümle ile bitirmiştim: Venezuela, “İÇ KALEYİ” kaybettiği için kolayca işgal edildi. İç kalemizi tahkim etmek için, teröristbaşı ile müzakere çare değildir.  Çare yoksulluğu yenmiş, adalete güvenen, kurumları sağlam ve birbiriyle barışık, kaynaşmış bir Türk milleti haline gelmektir.

Bu cümleyi yazmamın sebebi, iktidar kanadından birilerinin “İç Cepheyi Güçlendirmek” deyince hemen “Terörsüz Türkiye” adıyla yürütülen politikayı savunma aracı yapacağını sezmiş olmamdı.

Aslında “PKK ve Öcalan’la Müzakere Süreci” denilmesi gereken sürecin, iç kaleyi tahkim etmeye ve iç cepheyi güçlendirmeye yaramadığı hatta tam tersi etki yarattığı ortada.

Çünkü eskilerin deyimiyle “kem alât ile kemalât olmazdı.” Yani kötü aletlerle iyi veya mükemmel sonuç elde edilemezdi.

50 bin kişinin öldürülmesinden sorumlu mahkumla ve terör örgütünün halen faal elebaşıları ile yürütülecek bir süreçten hayır da çıkmaz, sonuç da çıkmaz. Zaten bunların kendi özgür iradeleri yoktur, sahiplerinin iradesine tabi birer aparattırlar.

****

Buna rağmen sürecin başlatıcısı ve lokomotifi durumundaki MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli Maduro’nun ABD özel kuvvetlerince ülkesinden kaçırılması ve ABD’de yargılamaya başlaması olayını iç politika açısından fırsata çevirmeye kalkıştı.

Bahçeli şöyle konuştu: “Venezuela örneği, bize aynı zamanda iç cephenin hayatiyeti ve müessiriyeti hakkında ibretlik ipuçları da vermiştir.

Şimdi anlaşıldı mı, iç cephemizi tahkim etmedeki samimi gayret ve gayemiz.

Şimdi anlaşıldı mı, Terörsüz Türkiye hedefindeki ısrar ve irademiz. Şimdi anlaşıldı mı, milli birlik, kardeşlik ve dayanışma azmimizi savunmadaki tavizsiz karar ve kararlılığımız…”

Öncelikle Bahçeli’nin bu cümlelerinde, Türkiye’nin de Venezuela’daki gibi bir operasyona maruz kalma riskinin var olduğu kabul edilmektedir.

Peki, bu endişeyi hangi ülkeler duyuyor? “ABD bizim de ülkemize böyle şeyler yapabilir” endişesine kapılan ülkeler arasında demokrasisi, ekonomisi güçlü, kurumların ve kuralların işlediği ülkelerin vatandaşları neden yok?

Biz hangi yönlerden Venezuela’ya benziyoruz ki, Bahçeli dahil bir kesim bu tür endişelere kapılıyor?

*************************************

Venezuela’da İç Cephe Nasıl Zayıflatıldı?

ABD şehirlerinde yaşayan Venezuelalılar kendi devlet başkanlarını yatağından alıp ABD’ye kaçıran Trump’a teşekkür toplantıları, kutlama gösterileri yaptılar.

Demek ki Venezuela’da Maduro iç cepheyi çok zayıflatmıştı. Neler yapmıştı da böyle olmuştu?

Maduro dünyanın en zengin petrol rezervlerine ve çok zengin altın, lityum ve NTE’ne sahip ülkesinin halkını derin yoksulluk içinde yaşattı. Yolsuzluklarla yakın çevresini zengin etti. Hukuka güveni yerle bir edip, riskli muhaliflerini demokrasiye komplo kurmakla suçlayarak tutuklattı, yasakladı, sandığa sokmadı. Hileli seçimlere rağmen, kaybettiği seçimleri bile kazanmış göstererek “seçimle gitmez” kaygısı yarattı.

İşte Venezuela’da iç cephe böyle zayıflatılmıştı.

Kendilerine hayat hakkı tanınmayan muhalifler artık dış güç müdahalesini sevinçle karşılar hale gelmişti.

Türkiye elbette Venezuela değildir; ancak iç cephenin nasıl zayıflatıldığını gösteren bu ibretlik örnekten ders çıkarmamız gerekir.

Buna karşılık bir kısım Amerikan vatandaşları, Trump’ın Maduro’yu kaçırmasını ve Venezuela’nın doğal kaynaklarına çökmesini “haydutluk, hukuk tanımazlık” olarak tanımlamakta, kınayıp protesto etmekteler.

ABD vatandaşları, muhalif politikacılar, medya Başkan’ın milli güvenlik politikalarını ve operasyonlarını rahatça protesto edebiliyor. Bunlar “suç, ihanet ve milli güvenlik sorunu” diye yasaklanmıyor. Yapanlar gözaltına alınma, tutuklanma ve mahkûm olma gibi sonuçlarla karşılaşmıyor. İktidarın yaptıklarını yanlış bulanlar bu kadar hayati bir dış politika konusunda bile kendi ülkesini eleştirebiliyorlar.

ABD Başkanı Trump’ın, dünya düzenini hukuk çerçevesinden çıkarıp gücü önceleyen tavrı kabul edilemez. Ama vatandaşlarına bu serbestliği sağladığı için ABD’nin İÇ CEPHESİ sağlam.

**********************************

Şimdi Anlaşıldı mı?

Buradan Devlet Bahçeli gibi bir ders çıkaracak olursak, Bahçeli’nin üslubuyla şöyle diyebiliriz:  

Şimdi anlaşıldı mı, iç cephemizi tahkim etmedeki samimi gayret ve gayemiz?

Şimdi anlaşıldı mı, ülkede demokrasi, hukukun üstünlüğü, kuvvetler ayrılığı, ahlak, liyakat ve dürüstlük esaslı bir yönetim ısrarımız?

Şimdi anlaşıldı mı, ülkede yoksulluk ve yolsuzlukların beka sorunu olduğunu hatırlatmamız; imkân bulan gençlerimizin yurtdışına kaçma çabasına dikkat çekmemiz?

Şimdi anlaşıldı mı, Cumhuriyetin ve temel değerlerini korumada tavizsizliğimiz, bütün vatandaşlarımızı ortak ülkü etrafında birleşmiş eşit yurttaşlar olarak görmemizin önemi?

Şimdi anlaşıldı mı, “İktidar, muhalefeti ‘düşman’ değil, devletin bekası için ‘paydaş’ olarak görsün” deyişimiz. “Kutuplaştırıcı dili terk edin, ‘İÇ CEPHEYİ’ adalet ve demokrasi ile güçlendirin” çağrımız?

Kurtuluş savaşlarında Türk kadının yiğitçe, fedakârca ülkesinin düşman işgalinden kurtulması adına Türk askerinin her daim arkasında veya yanında olduğunu yaşayarak görmüş, kahraman kadrosuyla ülkemizin kurucusu Gazi Paşamızın kahraman Türk kadını üzerine sözlerinden bir alıntı sunalım:
*
‘’İnsan topluluğu kadın ve erkek denilen iki cins insαndαn mürekkeptir. Kabil midir ki, bu kütlenin bir pαrçαsını ilerletelim, ötekini ihmal edelim de kütlenin bütünlüğü ilerleyebilsin? Mümkün müdür ki, bir cismin yarısı toprαğα zincirlerle bağlı kαldıkçα öteki kısmı göklere yükselebilsin?
Kαdınlαrımız için asıl mücadele αlαnı, asıl zafer kαzαnılmαsı gereken αlαnı, biçim ve kılıktα bαşαrıdαn çok, ışıklı, bilgi ve kültürle, gerçek faziletle süslenip donαnmαktır. Ben muhterem hαnımlαrımızın Αvrupα kαdınlαrının αşαğısındα kαlmαyαcαk, aksine pek çok yönden onlɑrın üstüne çıkαcαk şekilde ışıklı, bilgi ve kültürle donαnαcαklαrındαn αslα şüphe etmeyen ve buna kesinlikle emin olαnlαrdαnım’’ diyecekti

Ve Türkiye Cumhuriyetinin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk seçme ve seçilme hakkını dünyanın birçok ülkesinden önce Türk kadınına tanıdı.
3 Nisan 1930 tarihinde belediyelerde, 26 Ekim 1933’te köy ihtiyar heyeti ve muhtarlık seçimlerinde, 5 Aralık 1934’te ise Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kadına seçme ve seçilme hakkı tanındı.
Çünkü kadın kurtuluş savaşlarında yararlılık gösteren Nene Hatunlardı; onurlanmalıydı;
Laik Cumhuriyetin getirdiği kazanımlarla Türk kadını günümüzde Doktor, mühendis, iş kadını, öğretmen, akademisyen, siyasetçi, işçi, memur, çiftçi, pilot, gazeteci, sanatçı ve askerdir

*

Biliyorum ki bir toplumda kadın yüceltilirse o toplum güçlenir; Biliyorum ki güçlü aydın Türk ailesinin omurgasını o aydın güçlü kadın ana oluşturur.
*
Biliyorum ki bir toplumun kalkınmasında çağdaşlığa giden yolunda çağdaş formül; ‘’ Ben babamdan/ anamdan ileriyim ancak çocuğumdan geriyim’’ilkesi zinde kalıyor ise o toplum çağdaşlaşır medenileşir.
*
Bu formülün çalışmasında da etken olan ana olduğunu bilelim. O halde güçlü toplumlarda en rantabl/ verimli yatırımlardan başlıcası ailenin omurgasını oluşturan kadını maneviyatıyla gelenekleriyle töreleriyle çağdaş ilmiyle donatmak olacaktır.
*
İslamiyet’in geldiği çağda kadın, Türklerin dışında yeryüzündeki hemen hemen bütün milletlerde aşağılık bir mahlûk diye kabul ediliyor; hiçbir zaman ona hayat hakkı tanınmıyordu. Eski Türk Toplumunda kadın evin namusunun koruyucusudur. Kazak atasözü ”Birinci zenginlik sağlık, ikinci zenginlik ise kadındır”….
*
Aziz NESİN’İN veciz tanımıyla Türk Kadını:
Bir kadına ne verirseniz verin, Onu daha da büyük hale getirir.
Ona sperm verirseniz, size bir çocuk verir;
Ona bir ev verirseniz, size bir yuva verir;
Ona sebze verirseniz, size yemek verir;
Ona bir gülücük verirseniz, size kalbini verir;
Ona bir şarkı söylerseniz, size konser verir.
Kendisine verileni çarpıp çoğaltarak geri verir;
Bu yüzden Ona çamur atarsanız, karşılığında bir batakta boğulmanıza hazır olun
*
Yaşanan bir gerçektir ki;
Herkes bir kadının karnından gelirde çok azı bir kadının kalbinde ölür.
*
Anaerkil bir yapı içeren Türk toplumlarında hakanların boyun eğdiği kadın anadır, kadın liderdir, kadın güçtür ve kadın devlettir İslam öncesi ve sonrası toplum yapısının dinamiklerinde.
Ve ülkenin yönetiminde aydın bilge faziletli Türk kadınına fırsat verilmesinde öncelik tanınmasında bugünü değerlendirerek, yalpaladığımızı görerek yarınlarımız için asli görevimiz olmalıdır.

“Ne şehittir ne gazi, pisi pisine gitti bizim Niyazi.” deyimini duyarız, ne anlama geldiğini de biliriz belki; ancak hikâyesini bilenimiz pek azdır:

Resneli Niyazi; Balkanlarda hürriyet meşalesini yakan veya isyan hareketlerini başlatan ilk kişidir. Osmanlı’da hürriyetin ilan edilmesinde öncü rol oynamış İttihatçı bir kahramandır. Balkan dağlarında bir kurtarıcı olarak önüne çıkan geyiği de en az kendisi kadar hatta kendisinden çok daha meşhurdur. Zira halkın büyük bir çoğunluğu, ne olduğunu bilmedikleri hürriyetin geyik tarafından ilan edildiğini düşünür. Bu yüzden uzun süre İstanbul’da geyik muhabbeti yapılır. “Geyik muhabbeti” deyimi de bize onun geyiğinden yadigârdır. Resneli Niyazi; kahramanlığı ve geyiği ile birlikte romanlara, öykülere ve şiirlere konu olmuştur. Ama ne yazık ki istibdada son vererek hürriyeti ilan ettiren Resneli Niyazi’nin sonu, kendisi gibi kahramanca olmamış; o, İttihat ve Terakkî’nin muhafızlık edip korumalık yapmakla görevlendirdiği kişi tarafından vurulmuştur. Öldürülme sebebinin karanlıkta kalmış ve kendi koruması tarafından vurulmuş olması “Ne şehit oldu ne de gazi; pisi pisine gitti Niyazi!” deyiminin kaynağı olmuştur

Niyazi’ye yazık mı olmuştur, yoksa Niyazi kendisine yazık mı etmiştir? Kahraman olmak ve ihanete uğramak, buna rağmen şehit veya gazi olamamak. Olaya hangi gözlükle baktığımız, nasıl bir inanç ve düşünceyle yaklaştığımız önemli.

Yazık; hata, günah anlamlarına gelen; hayıflanma, kınama, üzülme, pişmanlık gibi duygularımızı dillendirmede kullandığımız eski bir kelime. “Yazık oldu, yazık etti” fiillerini sık kullanırız. “Yazık ol-” bileşik fiili, kendiliğinden olan, irademiz ve gücümüz dışında gerçekleşen üzüntülü olaylar için kullanılır. “Yazık et-” bileşik fiilinde ise bir kılış, bir durum söz konusudur. Bu eylemin gerçekleşmesi irademiz, sorumluluğumuz, gücümüz dâhilindedir. İstem dışı ve istemli gerçekleşen eylemler diyebiliriz her birine. Kişiyle ilgili kötü bir sonucu kişi kendi hazırlamışsa kişi kendine yazık etmiştir. Kötü sonuç, kişinin gücü dışındaki etkenler tarafından gerçekleştirilmişse biz o kişiye “yazık oldu” deriz. Birinde “masumiyet”, diğerinde “suçlama” söz konusudur. Ona hep kahraman gözüyle bakanlar için Niyazi’ye yazık olmuştur, hain gözüyle bakanlar için ise Niyazi kendine yazık etmiştir.

“Yazık” ifadesini; acımayı, istenmezliği, beğenilmezliği anlatan pek çok durum için kullanabiliriz. 1999 Marmara Depremi’nde yıkılan beş katlı binasının önüne gelen avukatın söylediği “Kırk beş yıllık emeğim, kırk beş dakikada heba oldu.” cümlesi, yazık olan emeğin ifadesidir. Bir babanın veya annenin, varlığını adayarak yetiştirdiği göz nuru çocukları tarafından vefasızlığa uğraması ümitlere yazık olmasıdır. Bir iş adamının, sırdaş kabul ettiği yöneticisi tarafından kuyusunun kazılması sonucu müflis olması, bir sanatçının, büyük ümitlerle ve satış beklentisiyle açtığı sergisinin bir nedenle hiç ilgi görmemesi birer yazık olma durumudur. Herkesin kendisiyle ilgili yüksek beklenti içinde bulunduğu kişinin, beklenenin çok altında bir profildeki kişiyle evlenmesi yine bir yazık olma durumudur.

Kapsama alanındaki eşyaya, kişiye, yetkiye, hatta kendisine; haksızlık, saygısızlık yapan, değersizlik gösteren, kötü davranan kişi, “yazık etmiş” olur. Kişi, vatanına, bedenine, itibarına, mesleğine, nesline yazık edebilir. Her yazık etmede, kişiye ait sorumluluk vardır, günah vardır, vebal vardır. Yılların emeğiyle değer üretip popülerlik kazanan birinin, ahlaki olmayan bir davranışta veya söylemde bulunduğu için itibarını kaybetmesi kendisine yazık etmesidir. Bir evladın babadan kalan mirası, mirasyedi tiplemesiyle berhava etmesi, mirasın yazık edilmesidir. Yetenekli veya zeki bir çocuğun, yeteneğinin veya zekâsının kıymetlendirilememesi çocuğun yazık edilmesidir, ziyan edilmesidir. Yazık etme vebali, çocuğun vesayetini üstlenenlere aittir.

Bir deyimin oluşmasına neden olan Resneli Niyazi, halkın nazarında kendine yazık etmiş görünüyor. Bu kadar mücadeleye rağmen, dini ve milli ayrıcalık olan şehitlik ve gazilik niteliklerinden mahrum olarak ölmek, kendine yazık etmektir. Şehit veya gazi olabilseydi, kahraman isim olarak tarihteki yerini alacaktı.

Ömür, geçip gidiyor. Kendimize yazık etmemeliyiz. Kendisine yazık eden, başkalarına da yazık eder. Başkalarına değer vermek, öncelikle kendine değer vermekten geçer. Hayat, bize lütfedilen en değerli hediyedir, onunla barışık yaşamalıyız. Bir hadiste “Her konuda ifrat ve tefritten sakının. Zira helaklerden sakınmanın en iyi yolu, itidalli olmak ve orta yolu tutmaktır.” tavsiyesinde bulunur Peygamber’imiz. Nisa suresi 29. Ayette “Ey iman edenler! Mallarınızı aranızda haksızlıkla yemeyin; ancak karşılıklı rızanıza dayanan ticaret böyle değildir ve kendinizi öldürmeyin. Şüphesiz Allah size karşı çok merhametlidir.” buyrulur. İnsanın kendi hayatına zarar vermesi ya da kendisine yazık etmesi, bu ayetle kınanmakta; yaşamın değerli olduğu ve korunması gerektiği hatırlatılmaktadır. Yine bireylerin kendi davranışları ile kendilerine zarar vermemeleri gerektiğinin “Allah yolunda harcama yapın; kendi ellerinizle kendinizi tehlikeye atmayın. İyilik edin, kuşkusuz Allah iyilik edenleri sever.” cümleleriyle Allah tarafından Bakara suresi 195. ayette vurgusu yapılır.

Neyimizi ve neyimize yazık ettik, neyimiz yazık oldu? Muhasebe etmek, cesur ve samimi insanların işi. Atı alan Üsküdar’ı geçmeden…