“Adam, hayatı dolu dolu yaşadı.” deniyor. Ne yapmış peki? Dünyada gezmediği ülke kalmamış, istediğini almış, istediğini giymiş. Hiçbir şeyi kendine dert etmemiş. Yarım yamalak da dolsa pek çok dili anlayacak seviyedeymiş. Birkaç defa evlenmiş, boşanmış, şimdi babasından kalan birkaç kuruşu huzur evinde tüketiyormuş. Her telden çalmış, her havadan oynamış. Bir eser ortaya koymamış, bir baltaya sap olmamış; ama hayatı doya doya yaşamış.

Diğeri için kendine yazık etti, deniyor. Niçin?  Hayatını yaşayamamış, hayatını tüketmiş? Ne yapmış peki? Başarılı bir öğrenim hayatı olmuş. Hiç boş durmamış, pek çok projede imzası varmış. Herkes uyurken o ibadet ediyormuş, herkes eğlenirken o çalışıyormuş. Bulduğuna şükreder, bulamadığında şikâyetçi olmazmış. Hayatı monotonmuş, böyle bir hayat mı olurmuş? Dostu dahi yokmuş, halen bir apartman dairesinde yaşıyormuş. Ne sigara ne içki içermiş, sinemaya dahi gittiğini gören olmamış, asosyalmiş. Bu adam, “yaşadım demesin”miş.

Yaşamak, nefes alıp vermekse, o zaten bir şekilde yaşanıyor. Kimisi bir saat, kimisi belki yüz sene yaşıyor. Hayatını yaşamak ve yaşayamamakla anlatılan başka bir şey. Hayatını yaşadı, yaşayamadı veya tüketti cümleleri kimler ve ne durumlar için kullanılırsa doğru veya değil? Anlaşılması gereken nedir? Hayattan beklentileri herkesin farklı. Bana göre hayatını israf eden, kendisine göre yaşamış veya başkasına göre ıskalayan biri, bir başkasına göre değerlendirmiş olabilir. Bu bir telakkidir, perspektiftir.

Zaman akıyor. Biz çoğu zaman onun içinde değil, arkasında sürükleniyoruz. Günler geçiyor, takvimler değişiyor; fakat insanın kendisi, yerinde sayıyor. Soru basit ama rahatsız edici: Biz bu hayatı yaşıyor muyuz, yoksa sessizce tüketiyor muyuz?

Tanpınar, zamanı bir medeniyet meselesi olarak görür. “Ne içindeyim zamanın / Ne de büsbütün dışında” derken, insanın varoluş sancısını anlatır. Bugünün insanı ise ne içinde ne dışında; zamanın esiri. Saatler hükmediyor, bildirimler yön veriyor, takvimler kimliğimizi belirliyor. Zaman artık yaşanan bir derinlik değil, yetiştirilmesi gereken bir yük. Zaman makinesi öğütüyor bizi. Trump, gene hangi manyaklığı yapmış, Netenyahu kaç Filistinliyi katletmiş? Kim, kime aşık, kim kimden nefret ediyor? Koyduğu kurallara dahi kendisinin uymadığı kaotik dünyada yaşıyoruz. Soru şu: Hangi dünyanın hayatı yaşanmaya değer?

Arkadaşları Temel’e, yüzmeye gittikleri havuz başında sormuşlar: “Temel, yüzme biliyor musun?” Temel: “Bilmiyorum; ama öğrenmek istiyorum. Havuzu boşaltın.” demiş. Suyu boşaltılmış havuzda yüzme, nasıl öğrenilecek? Hayatı teneffüs etmek zorunda olduğumuz dünya havuzundaki mantık, Temel’e rahmet okutturacak cinsten.

Modern çağ, insana çok şeyi sundu ama anlamı geri aldı. Daha çok imkân, daha az iç huzur… Daha çok iletişim, daha derin yalnızlık…  Daha çok bilgi, daha çok kakofoni… Daha konforlu hayat, daha büyük kibir… Hayat hiç bu kadar dolu görünmemişti ama hiç bu kadar da boş, sığ, anlamsız hissedilmemişti. Çünkü biz, var olma bilincinden vazgeçip sahip olmak ihtiras ve şımarıklığını tercih ettik.

Sezai Karakoç’un asıl itirazı tam da buradadır. Ona göre insan, ruhunu kaybettiği gün modernleşmiştir. Diriliş, yeniden eşyaya değil, manaya dönmektir. Ama biz eşyaya tutundukça manadan uzaklaştık. Ekranlar büyüdü, vicdanlar küçüldü. Hayat hızlandı, insan yavaşladı; içten içe yoruldu.

Nietzsche, insanın en büyük tehlikesini “sürü ahlakı” olarak tanımlar. Herkes gibi düşünen, herkes gibi yaşayan, herkes gibi tüketen insan… Bugün mutsuz olmamızın nedeni kader değil; benzeşme. Kendi yolunu çizmekten vazgeçen, fıtratından uzaklaşan insan, başkasının hayatını yaşar ve buna “normal” der. Oysa normal olan şey, çoğu zaman çürümenin adıdır.

Hayatı tüketmek kolaydır; yaşamak zordur. Tüketmek; hız ister, yüzeysellik ister, unutmayı ister. Yaşamak; durmayı, düşünmeyi, bedel ödemeyi ister. Biz durmaktan korkuyoruz. Çünkü durursak düşüneceğiz. Düşünürsek yüzleşeceğiz. Yüzleşirsek bazı hayatların bize ait olmadığını fark edeceğiz. İşte asıl korku budur.

Ve şimdi, kaçamayacağımız o son gerçek: Bir gün bu telaş bitecek, telefonlar susacak, takvimler anlamını yitirecek.

O gün geldiğinde, kimse kaç ev aldığımızı, kaç fotoğraf paylaştığımızı, ne kadar meşgul göründüğümüzü sormayacak. Sadece tek bir soru kalacak geriye: “Bu hayat senin miydi, yoksa onu da mı tükettin?” Eğer cevap suskunluksa, işte asıl yoksulluk o zaman başlayacak.

Bir gün her şey duracak. Ezanlar duyulacak ama sen kendini çağrının içinde bulamayacaksın. Sala okunacak, senin için eller bağlanacak, belki “İyi bilirdik” diyecekler.  Defterler açılacak; kaç şey yaptığın değil, niçin yaşadığın sorulacak. O gün, “meşguldüm”, “hayatımı yaşadım” cümlesi, geçersiz olacak. Çünkü hayat, sana emanet edilmişti; harcaman için değil, şahitlik etmen için. “O, hanginizin daha güzel iş yapacağınızı denemek için ölümü ve hayatı yarattı. O, üstündür, bağışlayandır.” ilahi buyruğu, istemesen de beyninde zonklayacak.

 Bedenini kim ve ne için kullandın, duyguların kim ve ne için kabardı? Kalbinde neyi taşıdın, kazancını nerede sarf ettin? Arkası gelmeyecek sorular sorulacak. Bu hayatı tükettinse geriye ağır sessizlik kalacak.

Yaşadığın hayatın huzuruyla gülmek, harcadığın hayatın vicdan azabıyla kahrolmak. Üçüncü seçenek yok!

Tenkit görevimiz. Eksik, yanlış, kötü gördüğümüzde susarsak görevimizi ihmal etmiş oluruz. Susmak ahlâklı da değildir. Tamam. Bunları yapabildiğimiz kadar yapıyoruz. Yapıyoruz yapmasında da gerek benim gerekse arkadaşlarımın yazılarına gelen yorumlarda sıkça tekrarlanan bir tenkit var: Peki çözüm nedir? Çözümü söylemezseniz tenkit tek başına neye yarar?

Bu gayet haklı bir serzeniş. Zaten tenkit düzeltme gerçekleşsin diye yapılır. Yararı odur. O hâlde bütün eleştiri konularını tek tek ele alıp düzeltmek mi lazım. Lazım tabii ama hayat o kadar da zor değil. Geçen yazıda Pareto’nun invaryantlarından söz ettim. Bazen sebebin sebebini, sonra onun da sebebini bulursunuz ve görürsünüz ki derinlerdeki bazı sebepler kök sebeptir. Birçok kötülüğün, birçok aksaklığın çok değil ancak birkaç kök sebebi vardır. Hayır. Aksaklık kadar, kötülük kadar sebep yoktur. Sıklıkla bir sebep, birçok aksaklığa birden yol açar. Onu düzeltirseniz düzinelerle kötülük ortadan kalkar.

Kök sebebin peşinde

Ülkelerin geri kalmalarının birçok sebebi vardır. İki ırkçı, biri İskoç ve biri Finlandiyalı, kök sebebi bulduklarını ilan etti. Geri kalan ülkeler, halkları geri zekâlı olduğu için geri kalıyorlardı. Bu hep böyle olmuştu ve hep böyle olacaktı. Çaresi yoktu. Onlara balık tutmasını öğretemezdiniz, öğrenemezlerdi. İnsanlık icabı ölmeyecekleri kadar balık vermeniz yeterliydi.

Gerçekten de ülkelerin ortalama IQ’ları ile kişi başına yurt içi hasılalarının ilgileşim analizi yapıldığında ikisinin arasında epey kuvvetli bir bağ çıkıyordu.

Sonra geri kalmışlığın bir başka sebebini keşfettim. Geçen pazar yazımda bahsettiğim sosyal sermaye yokluğu da geri kalmanın kök sebebi gibi davranıyordu. Sosyal sermayenin en doğrudan ölçüsü, insanların birbirine güvensizliğiydi. Bunu bulduktan sonra ben de bir ilgileşim analizi yaptım. Gerçekten güvenle refah arasında da güvenle IQ arasında da kuvvetli ilgileşim vardı. Zaten bu üç bağlantının birini söylemeye gerek yoktur. İkisi doğruysa üçüncüsü de zaten doğru olacaktır. Hani A = B ve A = C ise B = C olur ya…

Nasıl zeki olunur?

Şimdi kocaman soru şu: Acaba temel sebep hangisi? Yani bunlardan birini düzeltebilirsek diğer ikisi de kendiliğinden düzelir mi?

İlgi doğrudan sebebi vermez. Güven refahla birlikte artıp azalıyorsa hangisinin sebep, hangisinin sonuç olduğunu söyleyemezsiniz. Sadece bunların birlikte yükselip alçaldıklarını söylersiniz. Belki ikisini birden yükseltip alçaltan bir başka değişken vardır.

Kök sebep olmaya en yatkını zekâ tabii ki… Zekâ düşükse insanlar üretemiyor. Belki zekâ düşükse birbirlerine güvenemiyorlar da. Öyle mi? Kendi kendimin reklamını bir daha yapayım: Alt Akıl kitabını tam bu zekâ işi için yazmıştım.

Düşünün. Tatu ve Vanhanen’in düşünmedikleri, belki de düşünüp de itiraf etmedikleri bir şey vardı. Dünyadaki gelir dağılımı hep bugünkü gibi değildi ki. Joseph Heinrich’in WEIRD (Beyaz, eğitimli, endüstrileşmiş, zengin, demokratik) insanları oraya o I harfi girene, yani endüstrileşene kadar zengin falan da değildi. Mesela geçen asrın sonunda Çin oranın altında bir gelire sahipti. Şimdi üste çıktığından, çıkacağından kimsenin şüphesi yok. Ne oldu? Çinlilerin IQ’ları mı birden fırlayıverdi?

Bilgi değil kavram! Somut değil soyut!

Alt Akıl’ı yazarken iletmek istediğim buluş — benim buluşum değil yine beşerî bilimlerdeki bilim adamlarının buluşu — IQ’nun sanıldığı ve iddia edildiği gibi eğitimden bağımsız bir değer olmadığıydı. Şimdi bunun ispatını burada anlatmayayım. Yeni birçok inceleme var ama ilk ışığı yakan meşhur Rus nöroloğu Alexander Romanovich Luria. Daha yeni bir derleme için Richard E. Nisbett’in kitabına bakılabilir. İsmi bile eğlenceli: Zekâ nedir ve nasıl edinilir?

Luria’nın bulduğu ne? Zekâ testlerinin ölçtüğü şey aslında soyutu kavrama kabiliyeti. Bu da bal gibi öğrenilebilen bir şey. Ama bu bilgi değil. Bir beceri. Bir düşünce tarzı. Dolayısıyla gençlere bilgi doldurup sınavlarda testlerle o bilgileri boşaltmaya dayanan eğitim sistemleri soyutu kavrayan insan yetiştirmede başarısız. Soyutu kavrayamayanlar ise IQ’da yolda kalıyor.

Tabii mesele bilgi testi yerine IQ testini geçirmek değil. Mesele gerçekten soyut kavramlarla düşünebilmek. Soyut kavramlarla tartışabilmek. Bunun daha çok yazılacak tarafı var eğitim sisteminin kavrama dayanması için tutulacak yol hakkında şu eskilere bir göz atın.

Biraz zor bir yazı oldu, farkındayım. Ama Türkiye’nin bütün sıkıntılarını bir vuruşta yok ediyoruz. Biraz zahmet edin. (Yok aklım henüz başımda, sadece şaka yapıyorum. Biraz da canım sıkılıyor.)

1. Richard Lynn, Tatu Vanhanen “IQ and the Wealth of Nations”, Praeger/ Greenwood 2002 ve “IQ and Global Inequality”, Washington Summit Publishers 2006.
2. Alexander Luria, “Cognitive Development: Its Cultural and Social Foundations” (Rusça’dan İngilizce’ye tercümesi) Harvard University Press, 1976.
3. Richard E. Nisbett, “Intelligence and How to Get It?- Why Schools and Cultures Count”, W. W. Norton and Company 2009.
4. https://bit.ly/karar-bloom https://bit.ly/mdm-bloom

İran’da rejimin kötü yönetimi, ambargolar ve kuraklık sebebiyle ortaya çıkan büyük toplumsal huzursuzluk sokaklara taştı. Yapılan protestoların 14. gününde can kaybı 116’ya çıktı. Bu rakamları veren ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA) protestolar süresince 2 bin 600’den fazla kişinin yaralandığını, şu ana kadar 2 bin 638 kişinin de gözaltına alındığını aktardı.

İran Genel Başsavcısı Muhammed Muvahhidi, savcılıklara gönderdiği talimatla “kargaşa çıkaranlara” yönelik yargı süreçlerinin hızlandırılmasını istedi. Kargaşa çıkaran tüm failler muharebe (savaş) suçu işlemiş sayılacaktır” uyarısı yaptı.

İran Ceza Kanunu’nun 282. maddesi, “muharebe suçunun” işlendiği durumlarda idam cezasını öngörüyor. Ancak aynı maddede, hâkimlere sanığa sürgün ya da sağ el ile sol ayağın kesilmesi gibi alternatif cezaları uygulama yetkisi de tanınıyor.

Olaylar kontrol edilemeyince İran’daki rejimin daha da sertleşeceği anlaşılıyor. Rejim şiddet sarmalına girerse meşruiyetini kaybetme riski artar ve ABD/İsrail için müdahale gerekçeleri üretmiş olur.

Stratejist Cahit Armağan Dilek, İran’da patlak gösteren olayları, “Bu gelişmeler bölgede domino etkisi yaratır. Türkiye için çok tehlikeli bir süreç” diye değerlendirdi.

**********************************

İran Hakkında

Bu yazıda İran’daki olayların Türkiye üzerine etkilerine ağırlık vereceğim.

Öncelikle İran hakkında şu temel konularda tespitlerimizi ortaya koyalım:

• İran “Azerbaycan’a karşı Ermenistan’ı destekliyor zira Türkiye’nin Azerbaycan ve Orta Asya Türk dünyası ile bağ kurmasını istemiyor.”

İran, Türk dünyası birleşirse Türklerin güçleneceğini biliyor ve bunu istemiyor. Türkler ile İran aynı dine inanıyor ama İran din kardeşlerini destekleyeceğine Ermenileri destekliyor. İran yıllarca PKK’yı destekledi.

(Filistin’deki örgütler de aynı tutum içinde. Ama Türkiye Gazze konusunda Hamas’ı destekliyor. Stratejik olarak doğruyu yapıyor.)

• Diğer taraftan İran nüfusunun yaklaşık yarısı Türk. Özellikle İstanbul’dan sonra Tahran en kalabalık Türk şehridir.

2013 yılında İran seyahatimiz sonrasında yazdığım gibi; İranlı Türkler kendilerini hem Türk ve hem İranlı olarak görüyor. Türk olmakla da gurur duyuyor, İran tarihi ve kültürünün bir parçası olmaktan da. Kalkışmayı veya belli şehirlerde hâkimiyet sağlayıp buralarda bağımsız bir devlet kurmayı düşünmüyorlar. Çünkü onlar kendilerini İran’ın asli sahipleri olarak görüyorlar. Tıpkı Farslar, Araplar, Beluçlar gibi. “Biz bütün İran’da söz sahibi olmalıyız. Ülkenin tamamı için hedeflerimiz olmalı” diyorlar.

İran’da Şah rejimi varken Türklere çok zulüm ve baskı uyguladı. İranlı Türkler yeni bir Şah rejimi istemiyorlar.

Şu andaki rejim, Türkler bağımsız devlet talebinde bulunmasın diye, Türkçe konuşan bir Türk Cumhurbaşkanı seçilmesine izin veriyor.

Halen Türklerin yoğun ve hâkim olduğu iki önemli şehirde Tahran ve Tebriz’de protesto eylemlerine geniş çaplı ve kitlesel katılımların olmadığı görülüyor.

**********************************

İran’daki Olaylar Türkiye’yi İlgilendiriyor

İran rejiminin devrilmesine doğru evrilebilecek protestolar –başta İsrail ve Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere- bazı ülkeler tarafından sürdürülmek isteniyor. Buna karşılık Çin ve Rusya rejimin devrilmemesi için her türlü desteği verecektir.

Ancak sürecin nereye evrileceğini kestirmek kolay değil.

İran’da ortaya çıkacak bir iç savaş ve savaş tehdidi Türkiye’yi yakından ilgilendiriyor.

Zafer Partisi Genel Başkanı Prof. Dr. Ümit Özdağ, “İran’ın böyle bir durumda içinde tutmuş olduğu çok sayıda milyonlarca Afgan’ı Türkiye sınırına doğru zorlayacağını görüyoruz” dedi. Gerekli tedbirlerin alınmasını istedi.

İran’daki olaylar ABD/İsrail’in istediği yönde gelişirse; PKK’nın İran kolu PJAK’ın güçleneceği, Suriye’deki SDG/YPG gibi düzenli ordusu olan ve İran içinde özerk bir devlet haline getirileceğini öngörebiliriz.

Böyle olursa Irak, Suriye, İran ve Türkiye’de kurulması planlanan 4 parçalı Kürdistan hedefi için önemli bir eşik geçilmiş olur.

**********************************

PKK Türkiye’nin Kuşatılmasından Çok Mutlu

Türkiye Irak ve Suriye’de yaşanan gelişmelerle güney cephesinden büyük ölçüde kuşatılmakta.

Kuzeyde Rusya ve Ukrayna savaşının olumsuz etkilerini iki ülke arasında tarafsız kalmaya çalışarak minimize etme çabasındayız. Ancak Rus dronları Türkiye semalarında cirit atıyor. Karadeniz, Türk gemileri için güvenli olmaktan çıktı.

Batı’da Yunanistan’ın merkez, Ege adaları, Dedeağaç, GKRY’de yaptığı yoğun silahlanma yanında İsrail, Mısır ve Ermenistan’la yaptığı antlaşmalar Türkiye’yi kuşatma çabası olarak önemli. Türkiye Doğu Akdeniz’de ve Mavi Vatan’da etkisiz ve hareketsiz hale getirilmekte.

Şimdi İran’da olanlar sadece ülkenin iç dinamikleriyle açıklanamayacak bir boyuta evriliyor.

Türkiye ateş çemberiyle kuşatılıyor.

Bu gelişmeler dosta kaygı, düşmana mutluluk veriyor.

****

PKK elebaşlarından Duran Kalkan Türkiye’nin kuşatılması konusunda olan gelişmelerden oldukça keyifli.

Duran Kalkan, Türkiye ile iyi ilişkiler içindeki Libya Genelkurmayının en tepesindeki 3 kişinin uçağının Türkiye’de düş(ürül)mesini hatırlattıktan sonra şunları söylüyor:

“İsrail-Kıbrıs-Yunanistan ilişkileri, Doğu Akdeniz üzerindeki hakimiyet ortada. Türkiye Akdeniz’e açılıyordu, Akdeniz’de birtakım şeyleri geliştirmekle hatta petrol aramakla övünüyordu. Kendisinin alanı diyordu. Şimdi neredeyse Akdeniz’e inemeyecek duruma gelmek üzere.

Güneyden kuşatılıyor, Orta Doğu’ya inemez hale getiriliyor. Kuzeyden kuşatıldı, Karadeniz’e çıkamaz hale getiriliyor. Yani keşif uçakları dolaşıyor, savaş uçakları düşüyor. Türkiye’de düşüyor Türkiye uçakları. Azerbaycan’da bile bir uçak düştü. Neden kaynaklandığı gizli tutuluyor.

İran üzerindeki baskıları da Türkiye kendi üzerine almalı.”

Söyleyene değil, söylenen söze ve söyletene bakmak gerek. Bu yüzden bu caninin sözlerini aktardım.

Bu anlayıştaki düşman bir terör örgütü ile görüşerek, Türkiye’de İÇ CEPHEYİ güçlendireceklerini sananlara duyurulur.

  Kıbrıs konusuyla ilgili bir haber oluştuğunda akla ilk gelen şey adada istenen çözümdür. Her türlü sorunun çözüldüğü bir ülkede yaşamayı kim istemez ki?

  Ama gelin görün ki, bazı bölgelerde bu o kadar kolay olmuyor. Hele ki o ülkede yaşayan kimliği, dini dili, örf ve âdeti apayrı iki halk var ise bu hiç olmuyor!

  Pekiyi ne olacak? Bu bölgelerde yaşayanlar nasıl huzur bulup, geleceğe umutla bakacak?

  Kıbrıs adasında aranan çözüm aslında 1974’te gerçekleşmiş, adanın gerçeklerini barındıran çözüm yıllar önce bulunmuş, adaya barış ve huzur gelmiştir.

  Nedir bulunan çözüm?

  52 yıldan beri var olan iki devletin varlığıdır.

  Bu gerçeği görmeden haydi bakalım Kıbrıs konusuna yeniden çözüm bulalım demek, Kıbrıs adasında yaşanan bu gerçeği görmezden gelmekten başka bir şey değildir.

  Aslında adada yeni bir çözüm arayanların görmezden geldikleri, görmek istemedikleri yegâne şey Kıbrıs Türk Halkının adadaki varlığı, Türkiye’nin ve Türk askerinin bu varlığı korumak adına adada bulunması, yasal garantörlük hakkını kullanmasıdır.

 Kıbrıs adasında, özellikle de bu adanın çevresinde bulunan zengin doğal gaz yataklarında gözü kulağı olan devletler, onların temsil ettiği BM, AB gibi kuruluşlar yapmış olduğu her açıklamada, ortaya koydukları her planda adada çözüm arayışlarını ön plana çıkararak tarafları görüşme masasına çekerler!

  Görüşme masası kurulur ve her defasında da sonuç alınamadan bozulur!

  Bunun tek nedeni Rum tarafının çözüm için dayattığı adanın tek hâkimi, tek temsil edeni olması isteğidir.

  Hiçbir zaman değişmeyecek olan bu isteğin tek amacı Kıbrıs Türk’ünün adadaki diğer azınlıklar gibi Rum’un yönetimi altına girmesinden başka bir şey değildir.

 Bu amaç için Rum tarafının yapmış olduğu en önemli hamle 1963 yılında Kıbrıs Cumhuriyetinin anayasal kurucu ortağı olan Türklerin bu yönetimden atılmaları olmuştur. Ancak bunun cevabını 11 yıl sonra 1974’te alarak, böyle bir teslimiyetin olmayacağını öğrenen Rumlar. Yıllar sonra bu defa 2004 yılında Annan tuzak planı ile AB çatısı altında adayı ele geçirmek istemişseler de Türkiye’nin buna karşı çıkması sonucu yine muvaffak olamamışlardır.

  Bugün hala böylesi bir teslimiyetin peşinde koşarak, Kıbrıs Türk’ünü yok sayan bir zihniyetin ve bu zihniyeti destekleyen Hristiyan âleminin var olduğu bir dünyada adada adil ve kalıcı bir çözüm olabilir mi?

 Daha geçtiğimiz hafta içinde AB’nin dönem başkanlığı görevine başlayacak olan GKRY lideri Bay Hristo’nun görevi devir alma töreninde AB Komisyonu başkanı Ursula von der Leyen’in yapmış olduğu konuşmada adanın gerçeklerini görmezden gelerek, Türklerden tek kelime dahi etmeden ‘’Birleşik Kıbrıs’’ için çalışılmasını istemesi ne kadar doğrudur?

 ‘’Birleşik Kıbrıs’’ 1963 yılında Rumların Türkleri yok etmek istemesiyle tarihin derinliklerine gömülmüş, bir daha hiçbir şekilde var olmayacaktır.

  ‘’Birleşik Kıbrıs’’ demek, Kıbrıs Türk Halkının tarihsel ve hukuksal kazanımlarının yok edildiği bir yapının içinde yaşamak demektir.

    Ki, böyle bir yapının hayata geçmesi Kıbrıs Türk’ünün Rum tarafına teslimiyetinden başka bir şey değildir. Böylesi bir duruma Kıbrıs Türk halkı hiçbir zaman evet demeyecek, Türkiye de buna müsaade etmeyecektir.

 AB Komisyonu başkanı, BM Genel sekreteri koltuğunda oturan siyasetçiler, bu Rum taraflı siyaset uygulamalarını terk etmedikleri sürece adanın bugünkü yapısı değişebilir mi? Onlarda Rum taraflı siyaset uygulamalarını değiştirmeyeceklerine göre adada geçmişe yeniden dönmek hiçbir zaman mümkün olmayacaktır.

   Yazımın giriş bölümünde de belirttiğim gibi adada çözüm 52 yıl önce bulunmuş, tarihi gerçekler yerini bulmuştur.

   Çözümün adı; günümüzdeki iki devletli yapıdır.

    Bu gerçek bugün kabul görmeyebilir ama yıllar içinde bu yapının varlığı giderek ön plana çıkacak, Türkiye’nin de çabalarıyla adanın kuzeyinde kurulu KKTC mutlaka tanınacaktır.

   İşte Rum tarafının ve onların işbirlikçisi AB ve BM’in asıl korktuğu da budur. Onlar her ne kadar adadaki çözümü; Kıbrıs Türk Halkının Rum tarafının tüm isteklerini kabul etmeleri olarak görseler de bu Türklerin Rumlara teslimiyetinden başka bir şey değildir. Bu Enosis rüyası ise hiçbir zaman gerçekleşmeyecektir.

Geçen yazılarımdan birinin başlığı şöyleydi: “Yapıyor çünkü yapabiliyor”. O yazıdaki hüküm iç siyasete aitti. Şimdi aynı başlığı dış siyaset için de atabilirim ve kimse yadırgamaz. Yapıyor, çünkü yapabiliyor. Trump, Maduro ve Venezuela…

Bazı çok bilmişler — aslında cahiller — sık sık eski günlerin geride kaldığını, birçok kavramın “çağımızda” artık kullanılamayacağını iddia eder. Doğrudur. Bugünle dün çok farklı. Fakat bir başka doğru daha var: Dün de bugün de hatta bin yıl önce de dünya tarihini dipten hareket ettiren tektonik güçler değişmedi. Milletlerarası ilişkilerde ve kavgalarda dün de bugün de sürücü güç millî çıkardır. Bazıları bunları açıkça dile getiriyor, bazıları daha “siyaseten doğru ~ politically correct” davranıyor.

Kimin nasıl davranacağı gücüne bağlı. Güçlüyseniz doğrucu Davut olabilirsiniz. Nasıl güç? Siyasi güç. Nedir siyasi güç? Ekonomik güçtür, illa askerî güçtür. Biraz da yumuşak güç, kültür gücüdür. Siyasi güç arttıkça “Bu benim menfaatim!” diye konuşuluyor. Azaldıkça “barış, hürriyet, demokrasi, insan hakları, hak, hukuk” demeye başlıyorlar.

Doğrucu Davut

Bakınız, ABD’nin tarihinde imzaladığı ilk anlaşma Osmanlı Beyliği Cezayir’ledir. O anlaşmada Amerikan tarafını temsil eden Komodor Stephan Decatur, bu anlaşmadan başka bir sözüyle de tarihe geçmiş: “Bizim ülkemiz! Yabancı milletlerle ilişkilerinde dilerim her zaman haklı tarafta olur; fakat ister haklı ister haksız, bizim ülkemiz!“

Trump besbelli kendini [Doğrucu Davut – Siyaseten doğru] değneğinin Davut tarafında hissediyor. “Amerikan menfaatleri, bizim petrol çok hafif işe yaramıyor, Venezuela’nınki yoğun, çok para kazanacağız!” Bunları açıkça söylüyor. Golan tepelerini İsrail’e bırakırken oraların ne kadar zengin kaynaklara sahip olduğunu bilmediğini, bilseydi daha pahalıya satacağını da söyledi.

Efendim, Maduro seçimde hile yapmış. Bu yüzden iktidarı meşru değilmiş. Bunu yalnız Trump değil birçok demokrasi de söylüyor. Ama bu devletlere, “Orada seçimde hile yapıldı, öyleyse bombalayıp hileyle kazananı kaçıralım!” deme hakkını vermez herhâlde. Yoksa verir mi? Yapabiliyorsa yapar mı? Bu arada karabasan gibi bir şey hatırladım. Trump, Sayın Erdoğan’a da “O hileyi iyi bilir.” demişti. Hatırladınız mı? Genel Vali Tom Barrack da “Erdoğan meşruiyet istiyor.” buyurmuştu. Paranoid mi oluyorum ne. Neyse. Allah’tan bizim petrolümüz yok.

Musaddık meşruydu ama

Venezuela’nın petrol tesislerini Amerikanlar yapmış, sonra millîleştirilmiş. Şimdi istirdat ediyormuş! Bakın yine eskilerden ne geldi aklıma. CIA’nın, İran’ın seçimle gelmiş yönetimini devirip yerine şahı getirmesi. Amerikalı ünlü gazeteci Stephen Kinzer, operasyonun ayrıntılı hikâyesini Şahın Bütün Adamları (İletişim 2018) kitabında anlatır. İran petrollerini BP işletirken Musaddık kaynakları millîleştirmiştir. O tarihte İngiltere’nin İran’a müdahale edecek yeterli gücü yoktur. ABD’nin kapısını çalar. Önce reddedilir. “Bir zamanlar biz de sizin koloninizdik, emperyalist müdahale yapmayız.” cevabını alır. Sonra başkan değişir. Soğuk harp kızışır. MI6, Eisenhover’e başka bir satış yapar: “Bak bu Musaddık, Ruslarla flört ediyor. İran’ı komünist yapacak.” Theodor Roosevelt’in torunu Kermit Roosevelt, ekibi ve valizinde bir milyon dolarla İran’a gönderilir ve operasyonu başlatır. İran sokaklarına pehlivanlar çıkar. Onların gösterileri halkı sokağa döker ve kalabalık hükümet aleyhine kışkırtılır. Hep o bir milyon dolarla… İran demokrasisinin sonu böyle gelir.

Millî çıkar

Artık çağ değişti. Eskiler eskide kaldı… Değil mi?

Şimdi demokrasi, hukuk, barış, insan hakları çağıdır. Değil mi?

Trump, göstere göstere yapıyor ve izah ediyor: Bu Amerikan menfaatidir.

Netenyahu, dünyanın gözü önünde on binleri katlediyor. Komşularına saldırıyor. İşgal ediyor. Golan Tepeleri’ni ABD’den ucuza kapatmış. Göstere göstere: Bu, İsrail’in menfaatidir.

Çağın getirdiklerine, değişenlere gayet tabii dikkat edeceğiz. Fakat eskilerden gelen bir fikri de dinleyelim. Bin marifetli sosyolog, iktisatçı, siyasetçi Wilfredo Pareto, “olayların sebeplerine bakın” der. “Her olayın birden fazla sebebini bulacaksınız. Her olayda sebepler çok ve çeşitlidir. Ancak hepsinde tekrarlanan bir sebep bulursanız, işte o hepsine müşterek sebebi yakından inceleyin.” Pareto, o müşterek sebebe “invaryant” diyor. Değişmez… Sosyoloji için Pareto’nın değişmez arayışını son bir asırda fizikçiler fiziğe uyguluyor. Değişmezi bulmak, invaryantı bulmak.

İran’da Musaddık, Venezuela’da Maduro. Biri namusuyla seçimi kazanmış. Öbürü hile yapmış. Birini Eisenhover ve İngilizler devirmiş, diğerini Trump. Biri Batı Asya’da, ötekisi Güney Amerika’da… Netenyahu soykırım yapıyor. O da hemen güneyimizde… Tutuklanması için uluslararası mahkeme kararı var. Tısssss. Farklı olaylar, farklı sebepler. Müşterek nedir? İnvaryant nedir? Milletlerin çıkarı. İngiliz çıkarı, Amerikan çıkarı, İsrail çıkarı.