Sağa dönüyorum, olmuyor; sola dönüyorum, olmuyor. Atalarımız, çaresizliği anlatmak için aşağı tükürsen sakal, yukarı tükürsen bıyık, demiş.

Mehmet Akif’in, “Ya hamiyetsiz (duyarsız) olsaydım, ya param olsaydı; / İşimiz doğrusu bundan daha kolay olurdu.” dizelerini dilime pelesenk ediyorum.

Beynim zonkluyor, hafsalam almıyor. Dünya egemenlerinin bu kadar zıvanadan çıkmasını kabullenemiyor, izahını yapamıyorum.

Binlerce insan öldürülüyor Gazze’de, Lübnan’da, Irak’ta, İran’da… İnsanlar evlerini terk etmek zorunda kalıyor, soğuk havada sokakta derme çatma çadırda zorlu bir hayat sürüyorlar. Beyrut’ta sığınabilecek bir metrekare yer yok. Erkekler çaresiz, kadınlar perişan, çocuklar titriyor. Kimse, bir dakika sonrasından emin değil. Sebep, teopolitik. Bu teopolitiğin adı, “arz-ı mev’ud”. Katleden, İsrail.

Bir iri adam, her gün üç beş cümle söylüyor, her sözü birbiriyle çelişiyor. Evanjelist Siyonistlerin, kendisini tanrının yeryüzündeki temsilcisi ilan ettikleri bu adamın deli saçması sözlerinde keramet arıyor bütün dünya. Yaşı seksen de olsa o, dawn sendromlu bir çocuk. Bu dünyadaki adı, Trump.

İngiltere ve Fransa’nın tarihi misyonları belli: Kan emici vampirler. Fırsatçılık en belirgin özellikleri; sinsi ve cüretkâr. Rusya, idare-i maslahatçı. Çin, “Ben buradayım.” diyor; ama yok. İslam ülkeleri, hala “öğrenilmiş çaresizliği” yaşıyor, kendini gerçekleştirme imkânı varken. Aslında yaşamak denmez bu zillete. Bedenleri ve gölgeleri var, ruhları ve cesaretleri yok. Belki uyuyan bu kadar kalabalığı uyandıracak bir uyanık bekleniyor bu âlemde. Bugünün mazlumları, tarihte hiç bu denli ezilmemişlerdi. “Ah Osmanlı, neredesin?” diyenler çıkıyor arada bir.

“Hafakanlar basıyor beni.” desem kaç kişi anlar beni ve cümlenin anlamını? Belki de “O da ne?” diyecekler. Çok sıkılmak, bunalmak, yüreği daralmak veya ani çarpıntı hissetmek anlamında deyim. Beni hafakanlar basıyor.

Amerika, İran’da okula bomba atıyor, yedi ile on iki yaş aralığında160 kız çocuğu ölüyor, “Bombayı İran kendi attı.” diyor; attığı bombalarla bütün petrol tesislerini vuruyor, yollar alev seline dönüyor, gökyüzünü dumanlar, bağ, bahçe ve tarlaları yanmış petrol artıkları kaplıyor, doğanın ekolojisi bozuluyor, bu çevre katliamını adamlar “zafer” diye kutluyor. Beni hafakanlar basıyor.

Ortadoğu’nun çıbanbaşı, insanlığın baş belası, Kur’an’ın lanetlisi Yahudilerin devleti İsrail, var olduğu ilk günden beri devam ettirdiği savaşın son birkaç yılında Gazze’de, Lübnan’da ve çevresindeki ülkelerde en az iki yüz bin insanı öldürüyor, kimse buna “Dur, sen kimsin, ne hakla ne yapıyorsun?” demiyor. Adı olup yaptırım gücü olmayan Uluslararası Adalet Divanı ve Uluslararası Ceza Mahkemesi kararları, bu adamlara işlemiyor. Diğer ülkeler için geçerli olan Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararları, İsrail’e gelinci müeyyideye dönüşmüyor. Egemen güçlerin bu ikiyüzlülüğüne sessiz kalınıyor. Bu insanlarla ayni gök kubbenin altında yaşamaktan, aynı havayı teneffüs etmekten utanıyorum. Beni hafakanlar basıyor.

Ramazan ayındayız. Eskiden Ramazan’ın coşkusunu yaşar, manevi iklimini teneffüs eder, sevincini paylaşırdık. Bu ayda varlığın da yokluğun da paylaşımı, bize huzur, güven verirdi. Hatıralarda ve kitaplarda kaldı bu atmosfer. Bizi insani güzelliklerden mahrum etti zalimler. Zalimin olduğu yerde zulüm doğaldır, diyorum, tarihinin tekerrürüne şahitlik ediyor, Mehmet Akif’in “Ya Râb, bu uğursuz gecenin yok mu sabâhı? / Mahşerde mi biçârelerin, yoksa felâhı! / Nûr istiyoruz.. Sen bize yangın veriyorsun! / “Yandık !” diyoruz … Boğmaya kan gönderiyorsun!” dizeleriyle dertleşiyorum. Buna rağmen beni hafakanlar basıyor.

“Adalet, mülkün temelidir.”, “Güç, geçicidir; adalet, kalıcıdır.” gibi hikmetli sözler geliyor aklıma “Çürüyen adalet neyin temeli olabilir ki” diyorum. “Haksızlık karşısında susan, dilsiz şeytandır.”, “Bir milletin gücü silahlarıyla değil, vicdanıyla ölçülür.” özlü sözlerini hatırlıyorum, sosyal medyanın şeytanlar tarafından işgal edildiğine vicdanların bir daha canlanamayacak kadar çürüdüğüne şahitlik ediyorum. “Bir çocuğun gözyaşı, bütün siyasi hesaplardan daha ağırdır.” deniyor; ne çocukların gözyaşı diniyor ne siyasi hesaplar görülebiliniyor. Beni hafakanlar basıyor.

 Tarihi, sayfa sayfa çeviriyor, sosyolojinin yasalarını bir bir tefekkür, asırları koşar adımlarla egale ediyor; hani nerede kendini ilah zanneden Firavunlar, nerede Roma, nerede Büyük İskender, nerede Haccac, nerede Bizans, nerede Hitler diyor, onların fani oluşlarını, akıbetlerini düşünüyor “Zulüm ile abat olanın, sonu berbat olur.” yasasından manevi kuvvet alarak ferahlıyorum.  Buna rağmen duyarlı yüreğimi, güzelliğe hasret hücrelerimi susturamıyorum. Beni hafakanlar basıyor.

Harp acıdır. Hayatların sarsılması, insanların evlerinden yurtlarından sökülmesidir. Geri dönülmezi de ölümdür. Eskiler şanslıydı. Harp nihayet kapılarına gelene kadar olan biteni ancak uzaktan haber diye duyarlardı. Şimdi düşmanın kapımızı çalmasına gerek yok. Televizyon, harbi evlerimize, oturma odalarımıza soktu. Bunun ilk tecrübesini ABD’nin Irak’a sebepsiz saldırısında yaşadık. Saldırının sebebi yoktu ama bize Irak’ın kitle imha silahları olduğu ve onunla sağa sola saldıracağı yalanı anlatılıyordu; biz de inanıyorduk. Belki söylenmeyen bir sebebi vardı: Irak’ın petrolü, Musul’un petrolü.

ABD nedense hep barış ve demokrasi peşindedir. Fakat barış ve demokrasi genellikle petrole sahip ülkelerde tehlikeye girer. Irak gibi, Venezüella gibi ve şimdi İran gibi.

Eğlencelidir bizim televizyonlarımız

Birinci körfez savaşı ve ikincisi… Harp, daha birincide oturma odamıza misafir geldi. ABD (ve müttefikleri?) Bağdat’ı bombalarken CNN, şehirde bir otelin terasından, patlayan bombaları, hava saldırısını gösteriyor; siren ve bomba seslerini duyuruyordu. Gece bombardımanının keyfi bir başka oluyor. Havai fişek gösterisi gibi bol ışıklı ve patırtılı. Gündüz o kadar güzel görünmezdi. Sadece duman çıkardı. Hani o patlamaların asker sivil demeden, yetişkin, çocuk, erkek kadın demeden yüzlerce, binlerce hayatı söndürdüğünü bilmeseniz keyifli bir seyir diyebilirsiniz.

Bizim televizyonlar CNN’den de eğlencelidir. O günlerde CNN ve Bağdat şovundan sonra galiba Şırnak’ta teröristler yine bir yerlere saldırmıştı. (Şimdi sayın teröristler mi demek lazım acaba?) Bizim bir televizyon kanalımız da derhâl, Diyarbakır’daki bir otelin terasından yayın yapmaya başladı. Şırnak nire, Diyarbakır nire… Olsun. Gece geceydi, mesafe 200-300 kilometre falan olsa da. Ses veya ışık yoktu ama açık havanın, karanlığın ve damın heyecanı vardı.

Müthiştir televizyonlarımız. Bu son harpte de en büyük kanallarımızdan birinin habercisi, İran Hürmüz Boğazı’nı kapatırsa gemilerin Ümit Burnu’ndan dolaşmak zorunda kalacaklarını ve bunun pahalıya mal olacağını söyledi. “Allah Allah!” Ne alaka? Derken ertesi sabah diğer büyük kanal aynı yorumu tekrarladı. Belli ki Basra Körfezi’nin girişindeki Hürmüz Boğazı ile Kızıldeniz’in girişindeki Mendeb Boğazı’nı, Bab El Mendeb’i karıştırmışlar. Bir ara Süveyş Kanalı’ında bir gemi batmış ve kanal kapanmıştı. O zaman da gemiler Afrika’yı dolaşmak zorunda kalıyordu. Herhâlde bunu hatırladılar. Sonra diğer büyük kanal, diğerinden kopya çekip aynı yorumu yaptı. Serde hocalık var ya açıklayayım: Kopya çeken öğrencileri doğru cevaplardan yakalayamazsınız. Ayşe de Ali de aynı doğru cevabı verebilir. Bu kopya delili değildir. Ama Ayşe’nin yanlış cevabının aynını Ali de yazmışsa o zaman kopya kesinleşir.

İran kendini mi bombalıyor?

Harbi bizim kaynaklardan, Batı kaynaklarından, Amerikan ve Avrupa kaynaklarından, pek az da İran kaynaklarından izleyebilirsiniz. Nereden takip ettiğinize göre birbirinden pek farklı izlenim alıyorsunuz. ABD’nin Kuveyt’teki bir üssünü, İran İHA’sı vurmuş ve altı ABD askeri ölmüş. Geçen gün Batı kaynaklarında hâkim haber buydu. İkinci veya üçüncü gündü. İran’ın şu intihar İHA’ları, adları Şahid’di galiba, bir Amerikan elçiliğini vurdu. Riyad veya Katar’dı. Televizyonlarımız vurulan elçiliğin bir fotoğrafını bulmuş. Bacamsı bir çıkıntı islenmiş. Belli ki çok heyecanlı bir fotoğraf değildi. Eksiği takdim şekliyle kapatmışlar: “İran CIA’nın kalbini vurdu!”

Aynı gün İsrail, İran’da bir kız okulunu vurdu ve 165 çocuk öldü. Bunun altı asker veya isli baca kadar bir haber değeri yoktu anlaşılan. Sonra haberi BBC’den dinledim. Anlaşılan İran kendi kendini bombalıyordu. İsrail ordusu o bölgede bir faaliyeti olmadığını bildirmiş. Muhtemelen Gazze’de öldürülen on binlerce çocuktan da haberleri yoktur. Trump’ın yapacağı otel ve sosyal dinlenme tesisleri için gerekli mıntıka temizliğinin istenmeyen sonuçlarıdır.

Bu yazıyı yazarken İran’da ölü sayısı bini aşmıştı.

Tesadüfe bakın!

Bunlar gülünecek değil ağlanacak konular. Okuyucularımın dikkatini ortada verilen koskoca propaganda savaşına çekmek istiyorum. Hangi taraftan kaç kişinin öldüğü haberi tamamen tuttuğunuz tarafa göre değişiyor. Ölülerin arkasından üzülmek de öyle. Mesela bakın bizim insan hayatına ve onuruna çok hassas insan hakları savunucularımız vardır. Herhangi bir yazıda veya haberde “Türk” dediğiniz anda harekete geçerler ve ne Yahudileri öldürdüğümüz kalır ne Rumları. Fakat Uygurlar ezilirken, Gazze’de siviller ve çocuklar öldürülürken çıtları çıkmaz. Şimdi de İran’da sivil, çoluk, çocuk katlediliyor. Tıs…

Olur değil mi? İran atom bombası yapıyordu. O bombaları ellerinden alıp Saddam’ın kitle imha silahlarının yanına koyacaklar. Irak’ın, Venezüella’nın, İran’ın büyük petrol üreticileri olmasının, petrollerini Çin’e satmalarının bu saldırılarla ne alakası var? Tamamen tesadüf.

Yabancı kaynak sorarsanız El Cezire oldukça objektif götürüyor. Hiç olmazsa haberleri tek kaynaktan almıyor.

Amerika Birleşik Devletleri/ İsrail ve İran arasındaki savaş sürerken, Oval Ofis’te, ABD Başkanı Donald Trump ile Evanjelist din insanları dua ayini yaptı.

Ülkenin farklı bölgelerinden gelen evanjelik papazlar gözlerini kapatıp ellerini Trump’a uzattı. Koltuğunda oturan, kollarını masaya koymuş, gözleri kapalı, derin bir trans halindeki Trump için dua ettiler. Toplantıya Evanjelik çevrelerde öne çıkan isimler katıldı. Trump’ın “Tanrı’nın kılıcı” olmasını ve “bu zor zamanlarda Trump’ı ve askerlerimizi korumanı diliyoruz” dediler.

Toplantıdaki Evanjelik liderlerden Robert Jeffress’in şu sözü çarpıcıdır: “Tanrı, Trump’a şer odağı İran’ı yeryüzünden silme yetkisi vermiştir. Bu bir siyasi tercih değil, kutsal bir görevdir.”

Trump’ın ruhani danışmanlarından Paula White-Cain’in “saldır, saldır, zafere kadar saldır” şeklindeki cezbe haliyle yaptığı dua videosu da bu atmosferi tamamladı.

****

Trump’ın dini değerlerle alakasının olmadığı biliniyor. Epstein belgelerinde ahlaki zafiyetleri, çocuk tecavüzcüsü olduğuna dair görüntüler ortaya çıktığı halde, bu dini liderlerin Trump için dua ayini düzenlemesi manidardır.

Evanjelik çevreler, Trump’ın kişisel ahlakına veya politikalarındaki tutarsızlıklara hiç takılmazlar. Onlar için Trump bir “Kral Kirus”tur. İncil’de adı geçen Pers Kralı Kirus, İsrailoğullarını Babil esaretinden kurtaran ancak kendisi bir Yahudi olmayan, yani “dışarıdan” bir liderdir.

Evanjelik liderler Trump’ı bu şekilde konumlandırarak şunu derler: “O, Tanrı’nın seçtiği ‘kusurlu bir kaptır’. Bireysel günahları önemli değil; Tanrı onu, Evanjelik ajandayı gerçekleştirmek için kullanmaktadır.” “Evanjelik ajanda”dan kasıtları İsrail’e mutlak destek, kürtaj karşıtlığı, yargı atamaları gibi politikalardır.

Evanjelik (Hristiyan Siyonist) yorumlara göre İsa Mesih’in dönüşü öncesinde Orta Doğu’da büyük bir savaş yaşanacaktır. Bu yorumlarda “savaş ne kadar büyürse Mesih’in gelişi o kadar hızlanır” düşüncesi dile getirilmektedir.

Bu tür dini motivasyonların siyasete etkisi yalnızca ABD ile sınırlı değildir. Benzer bir fanatizmin izleri savaşın diğer aktörü İsrail’de de görülmektedir.

*******************************

İsrail Fanatizmi

Savaşın ikinci aktörü İsrail Başbakanı Netanyahu şu sıfatlarla anılıyor: “Sadece Gazze’de onbinlerce Filistinliyi, çocuk, kadın, sivil demeden katleden bir cani. Lübnan, Suriye’de binlerce insanı öldürerek topraklarını genişleten ve sebepsiz yere İran’a saldıran hukuk tanımaz bir suçlu. Epstein dosyalarını kullanıp Trump’a şantaj yaparak, ABD’yi İran’a saldırtan çağın Hitler’i.”

Netanyahu’nun 7 Ekim sonrası Gazze operasyonları için Tevrat’tan alıntıyla kullandığı “Amalek’in size ne yaptığını unutmayın” ifadesi sıradan bir tarihi atıf değildir. Tevrat’ta Amalekliler, İsrailoğullarının kadim düşmanları olarak geçer ve yok edilmeleri emredilir.

Bu anlayışta, “Amalek” denilen karşı tarafın insanlığı veya hakları anlamsızlaşır; çünkü “Tanrı düşmanı” ilan edilmiştir.

Netanyahu’nun “amelek” kavramına yaptığı atıf, radikal hahamlar tarafından “bebekler dahil herkesin öldürülebileceği” şeklinde fetvalara dönüştürüldü. Bu yüzden İran’da okulları bombalanarak 168 kız çocuğunun öldürülmesi bile onlar için meşrudur.

Netanyahu ve çevresindeki aşırı sağcı bakanlar Gazze’deki (ve İran’daki) savaşı “modern bir kutsal savaş” çerçevesine oturtuyorlar. Hahamlar da bu görüşe destek veriyorlar.

*******************************

İran Rejimi Fanatizmi

İran rejimi, 1979 devriminden bu yana devlet otoritesini “dini kutsallık” ile perçinledi. Rejim, “Vilaet-i Fakih” (Fakihin Vesayeti) anlayışıyla, ruhani liderin emirlerini doğrudan “Allah’ın emri” seviyesine çıkardı. “Rejime muhalefet etmek, Allah’a savaş açmaktır” anlayışı kendi halkına, sokaktaki protestocuya gerçek kurşun sıkmanın dini gerekçesi oldu.

Rejimin kurucu ideolojisini şekillendiren, Humeyni’nin “Biz İran’a değil, Allah’a tapıyoruz. Vatanseverlik putperestliktir. Gerekirse İran yansın ama İslam zafer kazansın” sözleri, bugün halkın yoksulluğuna rağmen kaynakların savaşa aktarılmasının temel dayanağıdır.

İran’daki “Hüccetiye” benzeri anlayışlar, “Kaos ve zulüm ne kadar artarsa, “12. İmam” (Mehdi) o kadar çabuk zuhur eder” inancındadır.

Ali Hamaney, 2024-2026 ekonomik krizlerini ve halk protestolarını “İlahi bir imtihan” ve “Dış güçlerin (Şeytan’ın) saldırısı” olarak niteleyerek, her türlü sivil hak talebini “dine başkaldırı” ile eşdeğer tutuyordu.

Halk yoksulluk içindeyken, rejimin “dini elitleri” ve Devrim Muhafızları komutanları servet biriktiriyordu. (Batılı kaynaklarda Ali Hamaney’in 96 Milyar dolarlık, yerine atanan oğlu Mücteba Hamaney’in 3 Milyar dolarlık serveti olduğu iddia ediliyor.)  

*******************************

Çıkış Yolu: Akıl ve Ahlak Eksenli Din Anlayışı

Dinler bütün toplumlar için göz ardı edilemeyecek bir faktör. “Doğrudan savaşların sebebi dinlerdir” demek doğru değildir. Ama dinlerin fanatik yorumlarının savaşlarda ve dünya politikasına çok olumsuz etkileri olduğu açıktır.

TEOPOLİTİK anlayış iktidar olduğunda yani dini inançların dış politikayı belirleyen ana aktör olması durumunda insanlık için tehlikeli sonuçlar doğurabilmektedir.

Mesela “Vaadedilmiş Topraklar” inancı ile Siyonist- Evanjelist ittifakın Nil’den Fırat’a toprak talebine yol açıyor.

Bugün Orta Doğu’da füzeler havada çarpışırken, arkasındaki motivasyon kaynaklarından ilki; her biri kendi kutsal kitabından deliller bulan fanatiklerdir. Evanjelik papazın ‘İsa gelsin’ diye, Haham’ın ‘Süleyman Mabedi kurulsun’ diye ve Molla’nın ‘Mehdi zuhur etsin’ diye körüklediği çatışmalar ve kaos, aslında aynı teolojik bakışın mahsulleridir.

Bugün Washington’da Trump’ın omuzlarına el koyup dua eden papazla, Kudüs’te ‘Amalek’ çığlıkları atan haham ve Tahran’da kadınlara “ahlak polisliği” yapan, vatandaşına kurşun sıkan molla aynı madalyonun farklı yüzleridir.

Aslında sorun, dinin kendisi değil; dinin fanatik yorumlarla siyasi iktidarın aracı haline getirilmesidir.

Bu yüzden devletlerin laik olması, sapkın fanatik dini yorumlara inananların iktidar olmaması insanlık için çok önemlidir.

Bunun yanında, dini inancı olanların -son birkaç makalemde yazdığım- Maturidi-Hanefi-Yesevi yorumuna benzer şekilde “Akıl ve Ahlak” eksenine oturmuş bir dini anlayışta olmaları insanlığın huzur ve mutluluğu için elzemdir.

Devletin gerçekten laik olması, dinin fanatik ellerde bir imha silahına dönüşmesini engeller.

Bireyler açısından ise, aklı merkeze alan Maturidi bilinci, adaleti esas alan Hanefi hukuku ve insanı ve sevgiyi esas alan Yesevi ahlakını benimsemek, barış içinde bir toplum inşa etmenin en sağlıklı yollarından biridir.

            Ortadoğu’yu Ateş Çemberi sarmış durumda. Komşumuz İran, ABD/İsrail saldırısı altında orantısız bir güç ile karşı karşıya. Daha önce de bu orantısız güç savaşını Gazze’de görmüştük. Savunmasız on binlerce çocuk, kadın ve yaşlı acımadan öldürüldüler.

            İran’da ABD okul bombalıyor, 170 kız çocuğu enkaz altında can veriyor. Ne birleşmiş milletlerden ne de insan hakları adalet divanından bir ses çıkıyor. Sanırsınız dünya Domuz yasalarıyla yönetiliyor.

            İran, gelenek görenekleri ile savaşçı bir kökten(Perslerin devamı) olarak tarih boyu varlığını sürdürmüş bu günlere kadar gelmiştir. Ama 1979 yılında bir darbe ile Humeyni İran’da yetkileri eline geçirdikten sonra İran ordusunun bütün üst düzey subay kadrosunu idam ettirdi. Yani koskoca savaşçı bir geleneğe sahip olan nizami bir orduyu dağıttı, ülke devrim muhafızlarına kaldı.

            Ortadoğu’da çok eski tarihlerden buyana kan ve gözyaşı bir türlü dinmek bilmiyor. Bu gidişle dineceğe de benzemiyor. Dünya savaş otoriteleri 3. Dünya savaşının ha çıktı, ha çıkacağını dile getiriyorlar. Öyleyse Türkiye olarak biz olası böyle bir savaşa ne kadar hazırız, yeteri kadar gıda ve buğday stokumuz var mı?

            Bugün iktidardakilerin beğenmedikleri “100 yıllık parantez arası, eski Türkiye” dedikleri zamanlarda Türkiye, dünyada tarım ürünleri ve hayvancılık bakımından kendi kendine yeten nadir ülkelerden biriydi. Oysa şimdi öyle mi… etinden tutun da mercimeğine, buğdayına ve samanına kadar her şeyimizi ithal ediyoruz. Özelleştirmelerin ilk yıllarında kamuya ait arazilerin, işletmelerin özelleştirilmesine karşı çıkanlara: “Ne bağırıyorsunuz, devlet hayvancılık mı, ziraatçilik mi yapacak, paramız var dışardan alıyoruz.” Diyorlardı.

            O sözleri söyledikleri yıllarda Türkiye’nin 120 Milyar dolar dış borcu, bugün 600 Milyar doları tavan yapmış bulunuyor. Ve işte bu çöküş ve israf yüzünden bugün emekliye 4000 Tl. Bayram ikramiyesini bütçemizde karşılığı yok diyerek 5000 Tl. Yapamıyorlar.

            Fransa ve Sırbistan’dan et ithal ettiğimizin ilk yıllarında Fransa, bizim o günkü Tarım ve Hayvancılık Bakanımıza törenle Şövalye nişanı takılmıştı da şaşırıp kalmıştık. İşte bugün anlaşılıyor ki, o günlerden itibaren Türk tarım ve hayvancılığı çökertildi, yabancı devletlerin tarım ve hayvancılığı kalkındırıldı.

            Egemenlik hakkı olan bir devletin devlet olabilmesi için onun bazı kuralları vardır. Bunu en yakın tarihimiz Mustafa Kemal ATATÜRK ve arkadaşlarının Türkiye Cumhuriyeti devletini kurarken kongrelerde karşılaştıkları çeşitli güçlüklerden anlayabiliyoruz. Özellikle Sivas Kongresinde Mustafa Kemal’in bir kısım delegelerin karşısında ne kadar zorlandığını arşivlerden öğreniyoruz. Delegelerin birçoğu Türkiye’nin parçalanmadan ayakta kalabilmesi için Amerikan mandası güdümüne girmesini savunuyorlar. Hatta Halide Edip Adıvar, Rauf Orbay gibi isimler dahi mandacılık güdümü taraftarıydılar. Ancak, Kongre delegeleri toplantı halindeyken askeri Tıbbiye öğrencisi Hikmet adında bir delege      Mustafa Kemal’e dönerek: “Paşam temsilcisi bulunduğum Tıbbiyeliler beni buraya bağımsızlığımızı başarmak yolundaki çalışmaya katılmak için gönderdiler, Amerikan güdümünü kabul edemem. Eğer kabul edecek eden olursa bunları red ve çirkin görürüz. Örneğin güdüm fikrini siz uygun görürseniz sizi de reddeder, Mustafa Kemal’i “vatan kurtarıcısı değil vatan batırıcısı ilan ederiz.”

            Devletin egemen bir devlet olarak yaşayabilmesi için borç almamanız gerekir, borç alanın emir alacağı unutulmamalı. Hükümetlerin, tarımda, sanayide kendine yeter kaynaklar yaratmak mecburiyeti var. Tarım ve sanayide dışa bağımlı bir ülke gelişmişliğini asla tamamlayamamış demektir. Unutulmamalı biz Seydişehir Alüminyum fabrikasını Ruslara yaptırırken karşılığını narenciye ürünü satarak ödedik. Yani üretim vardı, alacaklarımızın karşılığı vardı, dolayısıyla bağımsızlığımız vardı.