Şarlo Ülkeyi Poposuyla Yönetirdi

35

Altı yılım Suudi Arabistanda
geçti. Çok şey öğrendim, çok şeye şaşırdım. Bunlardan biri, ülkedeki bütün bakanlara, daha doğrusu
vezirlere, vezir
vekili denmesiydi. Kısa zamanda çözüldü. Kral Hazretleri bütün
bakanlıkların aslî bakanıydı. Televizyonda adını duyduğumuz bakanlar, ancak
kralın yerine vekâleten bakanlık yapıyorlardı. Bu anlayış bize çok yabancı
değil aslında. Bakın, bizim mecliste de grup başkanları yoktur; grup başkan
vekilleri vardır. O unvanın anlamını da bilmezdim; sonradan öğrendim: Meğer
grup başkan vekilleri, parti başkanının vekiliymiş.

 

Şarlo diktatör

 Yanlış anlaşılmasın, bütün krallıklar tek adam yönetimi
anlamına gelmez. Meselâ İngiltere de krallıktır ama d
ünyanın en demokratik ülkelerinden biridir. Buna karşılık, isimlerinde demokratik bulunan Demokratik Kore Halk Cumhuriyeti ve Kongo
Demokratik Cumhuriyeti, kabul edersiniz, o kadar demokratik sayılmaz; değil mi?
Mesele devletin ismi veya devlet reisinin unvanı değil, işlevidir. Yönetim
şemasındaki yeri ve yetkileridir.

 

Yukarıda saydığım demokratik cumhuriyetlerde, devlet
başkanları süpermenlerdir.
O kadar süperdirler
ki öldüklerinde, olağanüstü genleri ziyan olmasın diye halk, onların çocuklarını,
neredeyse oy birliğiyle başına getirir. Ülkede süper liderin eşsiz derin görüşüyle
rekabet edebilecek, ona yaklaşacak bir başka âdem bulunmadığı için de bütün denetimleri o yapar; kararları o verir.

 

 Meşhur Şarlo Diktatör filminde Tomainia lideri Adenoid Hynkel
(Adolf Hitler), işte böyle bir s
üper
liderdir ve her şey ondan sorulur; her şeyi o denetler. En sık hatırlanan
sahne, Hynkel rol
ündeki
Şarlo
nun dünyayla oynayışıdır. Makamında kocaman bir yerküre maketi vardır ve maket
balondan yapılmıştır. Yalnız kaldığında diktatör, bu balonla, yani d
ünya ile, oynar. Eliyle,
koluyla, poposuyla d
ünyayı
evirir, çevirir, havaya atar, tutar. Eh bundan g
üçlü,
bundan kibirli lider m
ümkün müdür?

 

Fakat benim favorim başka iki sahne: Hynkelin denetim sahneleri. Birinde bir mucit, imal
ettiği kurşungeçirmez gömleği reise arz eder. Şarlo, belindeki tabancayı çeker
ve ateş eder. Mucit yere serilir. Reis, umursamadan mesaisine devam eder.
Benzer ikinci sahne, paraşüt
görevi görecek bir kukuleta icat eden adamcağızda tekrarlanır. Şarlo ona
sarayın penceresinden atlama talimatı verir. Adam atlar, güm diye bir ses çıkar. Reis, mesaiye devam eder.
Belli ki Tomainiada her
icat, her hareket, devlet reisince kontrol edilmekte, tamam ve devam kararını o
vermektedir.

 

İş bölümü: Lider denetler, gerisi hata
yapar

Kontrol
Kontrol Yönetim bilimi vaka
analizlerinde kontrol
manyağı (control- freak)
liderlerden bahsedilir.

 

Ancak bütün kabahat, denetim manyağı
liderlerde değil; bu davranışı doğru bulan, başka türlüsünü düşünemeyen anlayışta Bunun en basitini, iş yönetmeyi
kasada oturmak ve çalışanları sık sık azarlamak zanneden KOBİ diktatörlerinde görürsünüz.
Her felaketten, her yolsuzluktan sonra, Denetim
efendim, denetim! Hani denetim?
diyen düşük mumlu aydınımızda da aynı anlayış vardır. Her
beceriksizlik, her yangın, her yıkım için çözüm
aynıdır: Denetim!

 

 Bu kültür ve bu klişe fikirlerle
yetişenler, kendileri yönetim konumuna geldiklerinde ilk işleri denetçiler
atamaktır. Fakat onlar da yetersiz çıkar ve işlerin çoğunun kendilerinden
sorulmasını, denetçiler denetlese de
Bir
de ben bakayım.

talimatını verirler. İşte yönetim kitaplarında bulamayacağınız fakat pek
yaygın, her şeyin tek adamdan sorulduğu organizasyon tipi budur. Ben buna simit
organizasyonu diyorum. Simit organizasyonunda şirketin m
üdürlerini
lider tayin eder; bu normaldir. Normal olmayan, m
üdür
yardımcılarını da, yardımcıların yardımcılarını da, çaycıya kadar herkesi
liderin tayin etmesi veya çoğu tayinde onun olurunun alınmasıdır. B
ütün bu sözde organizasyon, en basit işe kadar her
şeyi lidere danışmadan yapamaz. Teşkilatta inisiyatif sıfırlanır.

 

Tek adamın adamcıkları

Çalışanlar, şu iki düşünceden birine, bazen ikisine
birden duçar olur:

 

Birincisi: Ben bu kadar denetlendiğime, her hareketim kontrol
edildiğine göre, demek ki ben yanlış yaparım; yanlış yapacağım. En iyisi, bir
şey yapmayayım. Bir şey yapmam gerektiğinde de liderime sorayım. İşler kötü giderse, Size sormuştum, siz istediğiniz için öyle yaptım. derim- bunu demeye de
cesaret edemem ya

 

 İkincisi: Kontrolden ve azardan bıktığı halde şartlar isyan
etmesine izin vermediğinden öt
ürü için için hırslanması,
intikam arzusu duymağa başlamasıdır. Bunu, birinci elden görd
üm. Kontrol manyağı şirketlerde çalışanlar, yönetimi
atlatıp kendi çıkarları doğrultusunda işler çevirmeye pek meraklıydılar. Hâlbuki
birlikte, takım ruhuyla, sevdikleri bir işi başardıklarına inanan firma çalışanları,
takım arkadaşlarını aldatmayı akıllarından bile geçirmezlerdi.

 

Firma, dernek, parti, devlet Mesele insanların temel değerler etrafında bir
hedefe, bir ülküye kilitlenmesi veya süper lidere biat etmesidir.
Birinciler yükselir,
başarır; ikinciler er veya geç hüsrana
uğrar.