Günümüzde televizyon, ev ve aile hayatının çok önemli bir parçasıdır. Televizyonun en büyük etkisi şüphesiz 0-3 yaşları arasında görülmektedir. Çünkü bu yaşlar, hayat boyu kullanılacak bazı psikososyal ve psikomotor özelliklerin kazanıldığı çok önemli bir devredir. Bu devrede oluşabilecek herhangi bir sorun bütün hayatı etkileyebilmektedir.
Çocuğun televizyon izlemesinin zararlarının başında, “dil gelişimini geciktirmesi, aile içi iletişimi azaltması, öğrenme sürecini sekteye uğratması” gibi olumsuz etkiler gelmektedir.
Evde kimse izlemediği halde, arka planda televizyonun açık olması bile bebeğin dil gelişimini geciktirmede oldukça etkilidir.
Yapılan araştırmalara göre normalde bir ebeveyn bebeğiyle saatte yaklaşık 940 kelime konuşurken, televizyon açık olduğunda kelime sayısı 770’e kadar düşüyor. Bu da bebek için daha az kelime duyması ve daha az öğrenmesi demektir.
Yapılan anketlere göre 1 yaşındaki bebeklerin yüzde 92,2’si bir mobil cihaz kullanmaktadır. Hâlbuki 18 aylıktan önce televizyon, ya da mobil cihazın ekranını izlemek, çocukların dil gelişiminin yanı sıra kısa süreli hafıza üzerinde kalıcı olumsuz etkiler bırakmaktadır.
Ayrıca uyku ve dikkat ile ilgili sorunların oluşmasına da zemin hazırlamaktadır. Televizyon, ilerleyen yaşlarda da çocuk üzerinde sorunlara neden olmaktadır.
Bebeklik döneminde daha fazla televizyon izleyen çocukların bir konuya dikkatini verme ve odaklanmada sorun yaşama olasılığı oldukça yüksektir. Televizyon ve internet alışkanlığı, okul çağındaki çocukların kitap okuma alışkanlığı kazanmasını da engellemektedir.
18 ay öncesi ekran bağımlılığı, konuşma geriliğine ve kısa süreli hafıza problemlerine yol açabilmektedir.
Gerçek ile kurmaca arasındaki farkı ayırt edemeyen çocuklar, ekrandaki şiddet içeriklerinden kolayca etkilenmektedir. Bu durum kâbuslara, uyku problemlerine, yalnızlık korkusuna, agresifliğe ve şiddete eğilime neden olmaktadır.
Günde 2 saatten fazla ekran süresi; obezite, karın bölgesi yağlanması, yüksek trigliserit, diyabet riski, hipertansiyon, astım ve göz sağlığında bozulmalar (göz kuruluğu, bulanık görme) vb. sorunlara neden olabilmektedir.
Uzun süreli ekran bağımlılığının, dikkat eksikliği, hiperaktivite bozukluğu (DEHB) ve otizm benzeri belirtilerle ilişkili olduğu yönünde çalışmalar bulunmaktadır.
Çocuğun televizyon programlarından olumsuz etkilenmemesi için en büyük görev ailelere düşmektedir.
Çocuğunuzun dengeli bir televizyon izleyicisi olmasına yardımcı olmak için bazı öneriler aşağıda sıralanmıştır:
– Çocuğunuzun televizyon izleme zamanına sınırlama getirin. Günlük olarak çocukların televizyon izleme limiti bir veya iki saattir. Çocuklar televizyon izlemeden önce ev ödevlerini ve sorumlu oldukları ev işlerini yapmalıdırlar. Televizyon ödül olarak sunulmamalıdır.
-Televizyon izlemek yerine, spor etkinlikleri, hobiler ve aile aktiviteleri yapma gibi etkinlikler bulmada çocuğunuza yardım edin. Bunlar sınırlama koymanızı daha kolay hale getirir.
-Televizyon tartışma veya kavgalara neden oluyorsa bir süre için tamamen fişten çekin.
-Televizyon izleme planı yapmada çocuğunuza yardım edin. Her haftanın başında televizyon programları listesinden programları seçin. Herkesin görebileceği şekilde hatırlatma amaçlı aile izleme panosu oluşturun. Bir kopyasını tüm aile bireylerinin görebileceği bir yere asın.
– Çocuğunuzun televizyonda ne izlediğini bilin. Programı çocuğunuzla birlikte izleyin. Programda uygunsuz sahneler, alkol, şiddet vb. görseller varsa izletmeyin.
– Akşam yemeği sırasında televizyon seyretmelerine izin vermeyin. Akşam yemeği, sıklıkla gün boyunca ailelerin birlikte olabileceği tek zamandır. Yemek saatinde televizyon açıksa bu durum, birbirinizle konuşmanıza engel olacaktır.
-Çocuğunuzun yatak odasına televizyon koymasına izin vermeyin. Bu sadece daha çok televizyon seyretmeye eğilimli olmasının yanı sıra, diğer aile üyelerinden ayrı kendi odasında oturma olasılığını da gündeme getirir. Kendi yatak odasında televizyon seyrettiğinde aileler için birlikte oluşturdukları program seçeneklerini kontrol etmeleri güçleşir. Daha az uyuyabilir ki bu da bir sonraki gün okulda yorgun olmalarına neden olabilir.
-Televizyon odasında kitaplar, dergiler ve oyunlar bulundurun. Çocuğunuzla birlikte sıkça kütüphaneye gidin. Her zaman televizyon seyretme yerine, bir kitap seçip okumaları için yardımcı olun.
-Yavaş yavaş öğretmek istediğiniz davranış örneklerini önce siz gösterin. Eğer çocuğunuzun daha çok okumasını istiyorsanız, siz kitap okuyarak örnek model olun. Fiziksel aktiviteler için dışarı gitmelerini istiyorsanız bunu eğlenceli aile faaliyet programının bir parçası haline getirin.
-Yerel televizyon kanallarından çocuklar için eğitsel programlar yapmalarını isteyin. Kanal görevlilerine sadece ne istemediğinizi değil nelerden hoşlandığınızı da söyleyin. İyi programlar her zaman iyi izlenme payı almaz ama övücü mektuplar gönderilmesi yayında kalması için yardımcı olur.
-Küçük çocuklar için hazırlanan programlar ve şovların en iyisi videoda, kablolu veya devlet televizyonlarındadır. Okul öncesi dönem boyunca genel olarak dikkat edilmesi gereken konu, ne kadar zaman televizyon seyrettikleri veya ne seyrettikleridir.
-Televizyonda kavga ve şiddet içeren öğeler çizgi filmlerde bile bulunmaktadır. Bu nedenle çocukların istenmeyen şiddet içeren mesajları almalarını engellemek için büyüklerin rehberliğine ihtiyaçları vardır.
Yapılan araştırmalar sonucunda, çocuklara yönelik programların ve içinde çocuk yıldızların olduğu programların gereğinden daha az yayınlandığı ortaya çıkmıştır.
Televizyonun etkilerinin olumlu ya da olumsuz olmasında izleme süresi, seyredilen program türü çok önemlidir. Televizyon ideal süresinden daha fazla izlendiği takdirde uyku, yemek yemek, saldırganlık, reklamlarda gördüğü her ürünü isteme vb. olumsuz etkileri görülür. İdeal süre izlendiği takdirde akademik başarılarını önemli ölçüde arttırması gibi olumlu özellikleri de bulunmaktadır.
Yaş Gruplarına Göre Önerilen Ekran Süreleri:
0 – 2 Yaş (0 – 24 ay): Televizyon, tablet ve telefon ekranları tamamen yasaktır. Bu dönemde beyin gelişimi çok hızlıdır; ekranlar dil, sosyal, motor ve sözel gelişimi olumsuz etkiler.
2- 3 Yaş: Günde en fazla 15 – 30 dakika ile sınırlanmalıdır.
3 – 6 Yaş: Günde en fazla 30 dakika ile 1 saat arası kontrollü izleme önerilir.
6 Yaş ve Üzeri: Günde en fazla 1 – 2 saat ile sınırlandırılmalıdır.
Ailelerin, televizyonu vakit geçirten bir araç olarak değil, çocukların yeni bir şeyler öğrenecekleri bir öğrenme aracı olarak görmesi ve bu doğrultuda kullanılması birincil amaç olmalıdır.
Sevgiyle kalın…
