“Sağlık gibi dost, hastalık gibi düşman, açlık gibi acı yoktur”
Verem, geçen yüzyılın en önemli hastalıklarından biridir. 1950’lerde bile ölüm sebepleri arasında ilk sıralarda yer almıştır. Eski çağlardan beri bilinen bu hastalığa, hekimlerin üstadı Hipokrat “phytisis” (erime-tükenme) demiştir. Bakteriyel bir enfeksiyon olup, 1882’de Robert Koch bu mikrobu bulup göstermiştir. 1921’de BCG adı verilen aşısı bulunmuş; 1940’lardan sonra da bu bakteriye etkili ilaçlar bulunup kullanılmaya başlanmıştır. Aşının bulunması önemli bir korunma sağlarken, bu ilaçlar sayesinde verem hastalığı tedavi ve kontrol edilebilir hâle gelmiş ve korkulu rüya olmaktan çıkmıştır.
Ülkemizdeki verem savaşında ilk dernek, Dr. Besim Ömer Paşa’nın 1918’de kurduğu Veremle Mücadele Osmanlı Cemiyeti’dir.
BCG Aşısı Üretimi 1927’de Başladı
Cumhuriyet’in kuruluşu ile ilk verem savaş dispanseri İstanbul’da açılmış; 1924’te de Heybeliada Sanatoryumu hizmete sokulmuştur. Bu sanatoryum daha sonra büyütülerek verem tedavisinde ülkemizin bilinen, şöhretli bir adresi olmuştur. İzmir’de Dr. Behçet Uz’un veremle savaş cemiyeti ve benzeri derneklerin yurt geneline yayılması, bu hastalıkla mücadelede önemlidir. Ülkemizde BCG aşısı üretimi 1927’de başlamıştır. Her 25 bin nüfusa bir dispanser açılıp hizmete sokulması, aşılama ve bu hastalığın takip-tarama hizmetlerinin bu dispanserlerle yapılması, verem ile mücadelede başarılı olunmasını sağlamıştır. Hastalığın tedavisinde yeni imkânların bu dispanserler ve hastanelerdeki verem pavyonları ile sanatoryumlar vasıtasıyla Sağlık Bakanlığı tarafından ücretsiz yapılması, verem savaşında ülkemizi dünyaya örnek bir ülke hâline getirmiştir.
İzmit Verem Savaş Dispanserimizin temeli 1945’te atılmış ve 1948’de hizmete girmiştir. Tepecik Mahallesi İnönü Caddesi No: 88’deki bu dispanser hâlen aynı adreste hizmetini sürdürmektedir.
Kemal Öz’den Abdullah Özkırklar’a
Burası Verem Savaş Derneği üzerinden yapılmış olup belediye başkanı Kemal Öz, derneğin Başkanıdır. Sonraki başkan Leyla Atakan’dır (1957-1968). 2002’ye kadar Diş Hekimi Erten Okançay dâhil 6 değişik hemşerimiz bu görevi üstlenmiştir. 2002-2012 yıllarında gazeteci Orhan Balcı’nın babası Necdet Balcı, 2012-2021 yıllarında ise Ali Ayaz, şimdi de Abdullah Özkırklar derneğin başkanıdır. Kocaeli’mizde verem savaş çalışmaları hâlen sağlık müdürlüğümüzce 3 dispanser ile yürütülmektedir. İzmit Dispanseri Derince, Körfez, Kandıra ve Kartepe ilçelerine; Gölcük Dispanseri Başiskele ve Karamürsel’e; Gebze Dispanseri ise Dilovası, Darıca ve Çayırova ilçelerine de hizmet vermektedir.
Hastalık Azalınca Pek Çok Yer Kapandı
Verem hastalığı eski yaygınlığını kaybettiği için birçok dispanser ve sanatoryum bu sebeple kapatılmıştır. Bu adresler, sağlık tarihçemiz ve şehirlerimizin geçmişi yönü ile ayrı bir öneme sahiptir. Bu nedenle buraların yıkılıp yok edilmeden, kimliğine uygun yeni düzenlemeler ile bakım ve tamirleri yapılıp yaşatılmaları sağlanmalıdır.
Dr. Cemal Ilgazlı, 1948’de İzmit Dispanseri’ne hükümet tabibi olarak gelmiştir. Kendisi 1910 Sapanca doğumlu olup, babasının geldiği yer olan Çankırı sebebiyle Ilgazlı soyadını almışlardır.
1940’ta hekim, 1942’de dahiliye uzmanı olmuş ve ilk olarak İstanbul Büyükada’daki Özel Dr. Musa Kasım Sanatoryumu’nda 2 yıl çalışmıştır. Röntgen kullanma sertifikası da olan Cemal Ilgazlı, muayenehanesinde halkımızın “ayna” dediği bu imkân ile daha güvenli teşhis ve tedavi hizmetleri sunmuştur. 1967’de emekli olup muayenehane hekimliğine devam etmiştir. Bazı kurum hekimlikleri yanında, 1966’da kurulan Kocaelispor’un 2. başkanlığı ve 1973-74 yıllarında Tabip Odası başkanlığı vardır.
Hastaların ‘Cemal Baba’sı
Evi ve muayenehanesi İzmit’in tam merkezinde, Alemdar Caddesi ile eski demiryolunun kesiştiği köşededir. Kolay bulunur ve ulaşılır bu kapı, her gün ve saat çalınabilir özelliktedir. O, hekimliğinin sorumluluk bilinci ile kendisinden hizmet isteyen herkesin derdine derman olmaya çalışmıştır.
Yoksul ve imkânı kısıtlı hastalarına da ilgi ve şefkatini esirgemeyen, gerektiğinde ilaç ve yol paralarını bile cebinden karşılayan özelliği ile şehrimiz insanından “Cemal Baba” lakabını almıştır.
50 yılı aşkın süren bu aktif hekimliğini, 1999 depremi sonrası muayenehanesini kapatarak bırakmıştır. 2009 yılında vefat etmiş olup Sapanca’ya defnedilmiştir.
Oğlu ve Torunu Da Hekim
Üç evladından Ahmet Ilgazlı, hekimliğin özel hayatı yok sayan şekli sebebiyle hiç istememesine rağmen hekim olmuş, Kocaeli Tıp Fakültesi’nin göğüs hastalıkları hocalığından emeklidir. Kızları Aydan Ilgazlı mimar, Nilüfer Yılmaz mühendistir. Torunu Ece Ilgazlı da hekimdir. Cemal Ilgazlı’nın şu sözleri çok anlamlıdır:
“Seviyorsan insanı, yoktur noksanın senin. Bu dünyada çok işin var senin. Sevmiyorsan insanı, çoktur noksanın senin. Bu dünyada ne işin var senin?”
Bu dispanserimizde Dr. İhsan Kurtbarlas ve Dr. Hüseyin Karadeniz isimli hekimlerimiz de çalışmış olup, bunlar hakkında detaylı bilgiye ulaşamadım. 1982’den 2010 yılına kadar göğüs hastalıkları uzmanı Dr. Filiz Becerik buranın sorumlu hekimidir. 2011-2014 yıllarında Dr. Mustafa Uzar, 2014’ten beri Dr. Ahmet Zorlu koordinatör hekim olarak çalışmaktadır.
Bu dispanserimiz, 2025 yılında rapor ve muayene olarak 9 bin müracaata cevap vermiştir. Dijitalgrafi şeklinde 8 bin ve cilt testi olarak da 1000’den fazla kişiye hizmet üretmiştir. Dr. İrfan Kaynar da ikinci bir hekim olarak burada çalışmaktadır.
Verem Hala Ciddi Hastalıktır
Verem hastalığı eski yaygınlığını ve korkutucu özelliğini kaybetmiş olsa da hâlâ ciddi bir hastalıktır.
Uzun süren öksürük (iki haftayı aşkın), terleme ve sebebi belli olmayan zayıflamalarda verem de düşünülmeli ve mutlaka hekime başvurulmalıdır. Teşhis konmuş ise tedavisi 5-6 ay gibi uzun sürmekte ve mutlaka dikkatle uygulanmalıdır. Bulaşıcılığı tedavi ile kısa sürede kaybolur. Aşısı önemli bir koruyucu unsur olup, doğumun ikinci ayında zorunlu aşı olarak uygulanmakta olup ihmal edilmeden yaptırılmalıdır.
Bir zamanlar insanlarımızın korkulu rüyası olan bu verem hastalığı savaşında emeği geçen sağlık ordumuzun vefat edenlerini minnet ve rahmetle anarken; sağlara iyilikler dilerim.
Sağlıkta olunuz.
İzmit Verem Savaş Dispanseri’nin 1950’li yıllardaki ilk hali. İnönü Caddesi üzerinde yine aynı yerde bulunan bina yine mimari olarak mevcut durumu koruyor. Yollar ise o zaman parke kaplı.
Verem Savaş Dispanseri’nin iki hekimi Dr.Ahmet Zorlu ve Dr. İrfan Kaynar dispanser giriş kapısında birlikte görülüyor.
Dr. Cemal Ilgazlı, ilimizin sembol hekimlerinden birisiydi. 50 yılı aşkın bu kent insanına şifa dağıtan Cemal Ilgazlı, yardımseverliği, fakir babası olması nedeniyle ‘Cemal Baba’ lakabıyla bilinirdi.
İzmit’in eski belediye başkanlarından Kemal Öz, derneğin ilk başkanıydı. Büstü bugün dispanser girişinde yer alıyor. Derneğin şimdiki başkanı olan Abdullah Özkırklar, Kemal Öz büstünün önünde.
