Sağlıkta dönüşüm önce ve sonrası (4)
Acil denilince aklımıza hemen sola bakan kırmızı hilali ve yürek hoplatan sireni ile cankurtaranlar (ambulans) aklımıza gelir. Bunlar kaza, yaralanma ve beklenmedik şekilde ortaya çıkan sağlık sorunlarımızda imdadımıza yetişirler.
İlk olarak askeri amaçlı, cephede yaralanan askerleri taşımak amaçlı at arabaları şeklindedirler. Bizde de at arabaları yanında 1. Cihan Harbinde, Filistin ve Yemen cephelerinde, at arabaları yanında 2 yaralıyı taşıyacak şekilde düzeneklenmiş develer de bu amaçla kullanılmıştır. Ambulanslar sivil amaçlı olarak ilk defa 1869’da Newyork’ta hizmete girmiştir. Bunlar 30 saniye içinde harekete hazır, o günün sağlık imkânı ile donatılmış arabalardır. 1900’lerde ise Londra ve Newyork’ta motorlu taşıtlar bu amaçla kullanılmaya başlanmıştır.
Ülkemizde; cumhuriyet döneminde, 1930’da çıkarılan Umumi Hıfzısıhha Kanunu ile tıbbi imdat ve yardım teşkilatı kurulma görevini belediyelere vermiştir. İlk cihan harbi ve Milli Mücadelemizde Hilal-i Ahmer’in bu alanda hizmetleri vardır. Kızılay bu alanda imkân ayırmakla birlikte Belediyeler ve sağlık müdürlükleri işbirliği ile ambulans hizmetleri hasta taşıma şeklinde yürütülmüştür.1955’de İstanbul Belediyesinin 15 cankurtaran ile yapmaya başladığı çalışma en bilinenidir.
Sağlık Hizmeti Giderek Gelişti
Karayolları ağının artması ve şehirleşmenin hızlanarak nüfusun şehirlere kayması bu alanda yeni düzenlemelere ihtiyaç doğurmuştur.1983’deki trafik kanunundaki bir düzenleme ile şehirlerarası yollarda Sağlık Bakanlığı, merkezlerde ise belediyeler bu konuda sorumlu tutulmuştur. O tarihlerde taşıt, şoför ve yakıt belediyelerce, sağlık ekipman ve personeli sağlık müdürlüklerince karşılanan şeklinde bu hizmet yürütülmüştür. Büyük şehirlerde özel teşebbüslerin de bu alanda hizmet verdiği bilinmektedir.1985’de bu alanda önemli bir gelişme olmuştur. Bu; Başbakan Turgut Özal’ın da katıldığı bir törenle, ALO 077 ile başvurulan, Ankara Numune Hastanesinde, 22 ambulans ile Hızır Acil Servisi hizmete sokulmasıdır. Bu çalışma 1994’de ALO 112 olarak değişmiştir. Bu değişim Avrupa Birliği uyumu gereği yapılmıştır. Önce İstanbul ve İzmir’de de hizmete girmiş olup 1998’de 49 ilimize vardır. 2008’den itibaren 81 ilimizde de hayata geçirilmiştir. Bu numara 2021’den itibaren acil sağlıkla birlikte diğer acillerin(polis, jandarma, itfaiye) de numarası haline getirilerek tüm acillerin müracaat anonsu olmuştur.
Yeni Gelişmeler Oldu
Acil sağlık hizmetleri ihtiyacındaki gelişmeler bunun önemini artırmıştır. Dünyada ve bizde de önemli gelişmeler olmuştur. Ambulanslar donanım ve personel yönü ile acil sağlık hizmetini verir özelliklere kavuşturan şekle kavuşmuştur. Bu amaçla yeni eğitim yerleri kurumlar hizmete sokulmuştur.1984’de Ankara Gülhane Askeri Hastanesinde Acil Yardım Eğitim Merkezi Başkanlığı, 1993’de İzmir Dokuz Eylül’de Acil Tıp Anabilim dalının açılıp paramedik eğitiminin başlaması,1996’da sağlık meslek liselerinde acil tıp teknisyenliği(ATT) bölümlerinin açılması, 2006’da acil tıp uzmanlığının hekimlik branşına eklenmesi bunlardandır. 2004 yılında 500 acil tıp teknikerinin(paramedik) atanarak acil hizmetleri kadrosuna atanması, 2002 yılından itibaren ATT’lerin KPSS üzerinden kadrolara alınması, yeni yönetmeliklerle acil durumlarda kısıtlı olmak üzere vakalara müdahale etme imkânının sağlanması da bunlardandır.
Acil Sağlık Hizmetleri şimdi Sağlık Bakanlığında Genel Müdürlük, illerde ise sağlık müdürlüğünde daire başkanlığı şeklinde hizmet vermektedir. Bu genel müdürlüğün bünyesinde bugün 3 bin istasyon, 5 bin 112 acil ambulansı(kırmızı şeritli) 34 bin çalışanı ile 7/24 hizmet vermektedir. Bu ambulansların 250’si paletli, 91’i yoğun bakım imkânlı, 17 helikopter,3 uçak,62’si motosiklet şeklinde olup her şartta ihtiyaca cevap verebilir özelliğe kavuşmuştur. Kocaeli’mizde ise 2000’lerdeki 12 ambulansımız şimdi 97’ye çıkmış olup 57 istasyon üzerinden vatandaşlarımızın müracaatlarına cevap vermektedir.
50 Bine Yakın Hasta Taşındı
Günde ortalama 500 vakaya çıkılmaktadır. Kocaeli’mizde ayrıca Kocaeli Büyükşehir Belediyemizin 2005’de 11 mavi çizgili taşıma ambulansı ile başlayan ve şimdi 28 olan ambulanslar ile taşıma hizmeti de verilmektedir. Alo 153 veya 444 11 41 no ile ulaşılan bu birimimizde 2024 yılında 50 bine yakın hastaya taşınmasında yardımcı olmuştur. Görüldüğü gibi acil sağlık hizmeti olan ambulans hizmetleri son 20 yılda kurumsal, personel, donanım ve imkân olarak çok büyük gelişmeler kaydetmiş olup gelişmiş ülkeler seviyesindedir.
Acil 112 üzerinden 2025’de 2 milyona yakın çağrı yapıldığı söylenmektedir. Bunların büyük bir kısmı sağlık hizmeti özelliğindedir. Görsel ve yazılı basında da çok sık seslendirilen bir husus gereksiz ve uygun olmayan müracaatların fazlalığıdır. İnsanlarımızın bu konuda daha dikkatli ve sorumlu davranması; buraların daha verimli çalışmasına katkı verecektir. Gereksiz müracaatların yapılmasına yönelik bilgilendirme çalışmaları yanında bu konularda cezai müeyyidelerin uygulanması kamu menfaati gereğidir.
Acil sağlık ihtiyacına düşmememiz, böyle bir durum olduğunda da buna cevap alabilme imkânımızın her daim karşılanabilir olması dilek ve temennilerimle sağlıkta kalınız.
