Oğuz ÇETİNOĞLU

Oğuz ÇETİNOĞLU

Ekonomist, Araştırmacı-Yazar -

ocetinoglu1@gmail.com

Hasbihaller

Hasbihaller

16,5 X 21,5 santim ölçülerinde 229 sayfalık eserin müellifi, 10 yıl önce Rahmet-i Rahman’a yolcu ettiğimiz değerli yazar Ergun Göze’nin kızı, Zeynep Uluant’tır.  Kendisini, hem babasına hem de dolaylı olarak kayınvalidesi olan, Türk fikir hayatının medar-ı iftiharı mütefekkiremiz merhume Sâmiha Ayverdi Hanımefendi’ye lâyık olmak gayret ve şuuru ile yetiştirmiş, kemâle ermiş bir kalem erbabıdır.

Uluant Hanımefendi, arka kapak yazısında kitap hakkında şu bilgileri veriyor:  

Bu kitap, çoğu yaşı sekseni aşmış olan edebiyat, kültür, sanat ve musiki dalında isim yapmış şahıslarla yapılan konuşmalardan meydana gelmektedir. ‘Konuşmalar’ diyorum zira bir sistem dâhilinde veya herhangi bir kasıtla yola çıkılmamıştır. Yapılmak istenen, belki de nostaljik bir hassasiyetle kaybolmak üzere olan bâzı değerleri zabtedip muhafaza edebilmekti. Ama bunun hilâfına az da olsa konunun veya hedeflenen dışına çıkıldığı oldu. Fakat asıl mühim olan niyetti... Zira bâzı usta röportajcıların yaptığı gibi karşısındakini sıkıntıya düşürüp terletecek bir konumum yoktu, olmamalıydı da... Çünkü yola çıkış sebebim eski üniversite hocalarımla sohbet etmek, onların birikiminden faydalanmaktı. Takdir edersiniz ki topun bazen hedef şaşırdığı da olur. İşte bu tabii ve kendiliğinden vuku bulan sapmalar beni tamamen farklı bir altyapıya sâhip olan Attila İlhan’a kadar sürükledi. İyi ki de sürüklemiş, zira içine doğduğum doğruları O’nun ağzından ibretle dinlerken aslında tamamen zıt fikirlerde olduğumuzu gülerek fark ediyordum. Söylediği, ama benim asla iştirak etmediğim bâzı konularda yaşına hürmeten sustum ve sohbeti polemiğe çevirip tadını kaçırmamak için ya sözü değiştirmeyi veya gülümsemeyi tercih ettim. İyi ki tercihimi bu yönde kullanmışım.

Çok değil bir sene sonra kendisinin vefat haberini aldığımda duyduğum üzüntü bana anlattı ki cevap hakkımı kendisini anmak için yazacağım bir yazıda kullanmak daha doğru olacaktır.

Kısaca diyebilirim ki Hasbihaller benim için bir çalışma, tanışma ve sohbet mahsûlü olmuştur. Söz uçar yazı kalır fehvâsınca... Maksada erişebildimse ne mutlu...

Zeynep Uluant’ın, röportaj yapacağı kişilerle bir araya gelmeden önce, haklarında bilgi sâhibi olmak için çok çalıştığı, sorduğu soruların engin ve derin olmasından anlaşılıyor. Her biri kültür hayatımızın zirvelerinde bulunan şahısların verdikleri cevaplar da soruların paralelindedir. Bu hâliyle eser, gelecek nesillere gönderilmiş rahmet yüklü bilgi bulutlarıdır. Her bir röportaj, topraklarında zincirleme medeniyetler inşa edilmiş ecdat yâdigârı yurdumuzun âbide şahsiyetlerinden kültür buketleridir.

Rahmetli Ergun Göze bir yazısında; ‘Gazetecilik röportajla başlar’ diyordu. Kendisi de çok usta bir röportajcıydı. Uluant Hanımefendi’nin, röportaj alanındaki bu başarısına rağmen gazeteciliği meslek olarak seçmemiş olmasının, gazeteciliğimiz için bir kayıp olduğu şüphesizdir. Magazin bağımlısı hâline getirilen gazete okuyucularının bolluğuna bakıldığında ise tercihi, kendisi ve fikir dünyamız için kazanç hanesine kaydedilecek talihli bir gelişmedir. 

Eserde, Samiha Ayverdi’nin, güzel Türkçemizin doyumsuz hazzını yansıtan nezih ve zengin üslûbunun, Merhume İlhan Ayverdi’nin dilimize vukufiyetinin, Ergun Göze’nin kıvrak zekâsının, Zeynep Hanım’ın annesi Hicran Göze Hanımefendi’nin didaktik üslûbunun izlerini görmek mümkün. Böylesine donanımlı bir yazarın adının, sâdece iki kitabın kapağında bulunması ise ciddî bir kayıp olarak düşünülebilir. Eserin baş tarafında yer alan ‘Birkaç Söz’ başlıklı sunuş yazısını okuyanlar, kayıp hanesine kaydedilenlerin vüs’ati hakkında bilgi veriyor. Mamafih, önünde telaşsız geçecek daha uzun yıllar var. Telâfi edebilir. Diğer taraftan, Ayverdiler’in kurduğu Kubbealtı Vakfındaki hizmetleri sebebiyle hoş karşılanabilir de… 

Eserde kendileriyle röportaj yapılan isimlerin listesi de okuyucuyu kitabı edinip, sayfalarını çevirmeye dâvet ediyor:

İlhan Ayverdi, Ali Alparslan, Orhan Okay, Kemal Eraslan, Zeynep Kerman, Oktay Aslanapa, Semâvi Eyice, Mehmet Turgut, Sabahattin Zaim, Turan Yazgan, Rüştü Eriç, Nevzat Atlığ, Alâeddin Yavaşça, Fırat Kızıltuğ, Attila İlhan, Emine Işınsu Öksüz, Yaşar Tunagür, Amiran Kurtkan Bilgiseven. 

İsimleri verilen 18 kişiden (Aralık 2019 itibariyle) 6 kişi hayattadır. Onlara, sağlıklı, verimli ve huzurlu uzun bir ömür, vefat edenlere Cenâb-ı Allah’tan rahmet dilerim. 

***

Eserdeki röportajların hepsinde, röportaj yapılan şahsiyetin bilinen hususiyetlerini yansıtan, entel medyanın ‘flaş’ olarak isimlendirdiği dikkat çekici, parlak cümlelerle dolu. Onların hepsini okumak, okumakla da yetinmeyip, zaman zaman hâfıza tazelemek maksadıyla bazı satır ve paragrafları, başucu defterine istinsah etmek gerekir.  

Bir kişi var ki, bilinen hususiyetlerinin dışında kendisinden beklenmeyen cümleler söylüyor. O cümlelerden tadımlık iki bölüm:

Türkiye’de Genç Osmanlılardan başlayarak son zamanlara gelinceye kadar çok câlib-i dikkat bir tavır var. Türk aydını Türkiye’deki yönetimi beğenmeyip onu düzeltme kararını alınca batıya gider ve oradan destek alır. Genç Osmanlılar bunu yaptı, Jön Türkler bunu yaptı, solcular bunu yaptı hâlâ bunu yaparlar. Doğuya giden bir kişi var, Mustafa Kemal Paşa... Asıl gücün nerede olduğunu görüyor ve batıya gidip vakit kaybedeceğine doğuya gidip güç kazanıyor. Amerikalılar ise kendilerini tanımıyorlar. Savaşı, filmlerdeki gibi sandıkları için de nereye girdilerse dayağı yediler. Asya’yı hiç tanımıyorlar. Avrasya halkları farklıdır. Felsefeyle ilgili bir tarafı var işin. Asya daha köklü bir medeniyet… Batılılar o zaman neredeyse yamyamdı ve zenginlik doğudan batıya gidiyordu. İpek yolu onlar için çok önemliydi. Osmanlılara düşman olmalarının sebebi ipek yolunu kapatmalardır. O sâyede de keşifler başlamıştır. Tabîi aslında oraları daha önce Asyalılar tarafından keşfedilmişti. Biliyorsunuz oranın yerlileri aslında Kızılderili filan değil, binlerce yıl önce Bering Boğazı’nın oluşmadığı dönemlerde o topraklara geçmiş Asyalılardı. Aslında Çinliler. Türkler, Moğollar, Japonlar dünyadaki medeniyetin başlangıcı... Onun için düşünmeye başlıyorlar. Bu düşünmelerden sonra vardıkları ilk sonuç şu: Bir tek gerçek vardır, ölüm... Geri kalanı lâftır. Zaten bütün dinlerin menşei de budur. Asyalılar böylece şöyle bir meleke elde ediyorlar: Ölüm aslında iyi bir şeydir. Bu dünyadan kurtulur başka bir âleme gideriz. Bu bir batılının havsalasının alacağı şey değildir. Doğulularda ölebilme kabiliyeti var onlarda yok. Şimdi meselenin özü şudur: Orta Asya ve Ortadoğu’daki petrol denizini Müslümanlara bırakmamak… (s: 189, 190)

***

Bir yanlışı düzeltmek lâzım. Dil devrimi filan yoktur, Gazi ondan vazgeçmiştir. Bu yanlışı devam ettiren İsmet Paşa’dır. Fâlih Rıfkı’nın hâtıralarında bahsettiğine göre, Gazi ‘…bunun hesabını bizden sorarlar. Bu dil işini böyle bırakamayız.’ Der. Ondan sonra harekete geçilir. Buna göre üç kural vardır. Bir: halkın konuştuğu dil Türkçedir. İki: Ecnebi dillerden kural alınmaz. Yâni ‘Kuvâ-yı Milliye’ demeyeceksin. Eğer dile girmişse onu da atmayacak, klişe hâlinde kullanacaksın. Üç: Türkçe terminoloji yaratılacaktır. Gazi daha önce kullandığı Öztürkçe kelimelerden de sonra vazgeçmiştir. Yalnız Türk imlâsının kabulünde de büyük hatâlar yapılmıştır. İmlâ yoktur. (s: 192, 193)

Zeynep Uluant, entelektüellere has araştırması ile bir tesbitini kaynak göstererek, dipnot hâlinde okuyucunun dikkatine sunuyor: “Yavuz Bülent Bâkiler ‘Atatürk’ün üç ayrı Türkçe anlayışı’ başlıklı makalesinde aynı görüşleri seslendiriyor.” 

KUBBEALTI İKTİSÂDÎ İŞLETMESİ:

 Peykhâne Sokağı Nu: 3 Çemberlitaş, İstanbul. Telefon: 0.212-516 23 56, Belgegeçer: 0.212-638 02 72. E-posta: info@kubbealti.org.tr  //  www.kubbealti.org.tr  

 

ZEYNEP ULUANT: 

     1958 de İstanbul’da doğdu. Moda İlkokulu ve Kadıköy Kız Lisesi’ni bitirdi. 1979’da İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümünden mezun oldu. Lisans tezi ‘Cenap Şahabeddin’in Avrupa Mektupları’dır. 

     1995 yılından beri Kubbealtı Akademi Mecmuası, Türk Edebiyatı, Yeşilay, Türk Dünyası Tarih Mecmuası ve Orkun başta olmak üzere çeşitli dergilerde yazıları yayınlanmıştır. 

     Kubbealtı Akademisi Kültür ve Sanat Vakfı bünyesinde faaliyet gösteren Ayverdi Enstitüsü’nde çalışmaktadır. Evli ve üç çocuk annesidir. 

     Yayınlanmış kitapları: Hasbihaller, İlhan Ayverdi, Bir Hayat - Bir Lugat (Aysel Yüksel ile birlikte).    

 

KUŞBAKIŞI:

TÜRK DEMOKRASİSİNİN SIFIR NOKTASI                                                                                                   AMERİKAN DIŞİŞLERİ BELGELERİ IŞIĞINDA TÜRKİYE’DE ÇOK PARTLİ HAYATA GEÇİŞ

Eserin yazarı Dr. Öğretim Üyesi Efe Sıvış, 1986 yılında Kanada’da doğdu. 13,5 X 21 santim ölçülerindeki 407 sayfalık kitabında; Türk-Amerikan ilişkilerinin 18. Yüzyılın sonlarında başladığını ve dâima inişli-çıkışlı bir seyir tâkip ettiğini belirtiyor. 

Türkiye’de çok partili siyâsî hayata geçiş süreci, pek çok makale ve kitaba konu olmuştur. Dr. Sıvış, ‘tekrar’ kolaylığına düşmemek için Amerikan belgelerinden faydalanmış, bununla yetinmemiş, aradan 75 yıl geçtiği için arşiv belgelerindeki bilgileri teyit edecek bir kişi bulunabilmiş ve onunla dostları vasıtası ile görüşebilmiştir. 

İlişkiler, Amerika’nın ticâret gemilerine Kuzey Afrika’daki korsanların saldırılarının önlenmesi talebi ile başlıyor. Söz konusu bölge, Osmanlı Devleti’nin tâyin ettiği beylerbeyi tarafından yönetiliyorsa da fiilî güç, ‘dayı’ denilen mahallî kabilelerin önderlerindeydi. Güçlükler sebebiyle bu talep kısmen karşılanabilmiştir. 

19. Yüzyılın ortalarından itibaren Amerikalılar, Osmanlı topraklarında, Protestan mezhebinin yaygınlaştırılması için çalışmaya başladılar. Bu faaliyetler, Bulgarlarda, Makedonlar, Arnavutlar ve Ermenilerde ayrılıkçı düşüncelerin gelişmesine sebebiyet verdi. Robert Kolej’in, Merzifon Amerikan Koleji’nin açılması, kritik bölgelere ajan vazifesi gören konsolosların tâyinleri sebebiyle Amerika’nın Türkler aleyhindeki çalışma alanları merkeze doğru genişletildi. Birinci Dünya Savaşı’nda Türk-ABD arasındaki diplomatik ilişkiler kesildi. Bir müddet sonra da devşirilmiş Türk (sözde) aydınları Amerikan Mandası lehindeki fikir beyanları başladı. Durumdan rahatsız olan Sovyetler Birliği, 1925 yılında imzalanan Türk-Sovyet Saldırmazlık Paktı’nı 1945 yılında tek taraflı olarak feshetti. Türkiye’deki yer altı faaliyetlerini artırdı, toprak talebinde bulunmaya başladı. Türkiye, çözüm olarak Amerika’yla yakınlaşma denemelerine başladı. Bunun üzerine ABD, günümüzde de bütün ülkelerde yapmaya çalıştığı metodu geliştirdi. Ülke içindeki azınlıkları kışkırtmak ve yönetime muhalif grupları teşkilatlandırmaya teşvik etmek… 

Kâzım Karabekir’in kurduğu Cumhuriyet döneminin ilk siyasî partisi olan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın ABD ile ilişkisi, hiçbir şekilde söz konusu olmasa da, Demokrat Parti’nin Amerika’nın icâzeti ile kurulduğu telmih yolu ile olsa bile söylenemezse de ikincisinin, Amerika’dan destek gördüğü ispat edilemese bile inkâr da edilemez.  

Eserin giriş bölümünü, satır arkalarında bulunanları sezinlemek maksadıyla dikkatle okuyan okuyucunun bu düşüncelere kafasında yer vereceği tabîidir. Türkiye’de sağ kültür zeminindeki fikir adamları ve yazarlar da, 1939-1950 yılları arasındaki yönetimin, Rusya’nın husûmetinden korunmak için Moskova’dan esen rüzgârlara sıcak değilse bile ılımlı bakıldığından söz etmektedirler. 

Dr. Sıvış, kitabının diğer bölümlerinde daha net bilgiler veriyor: 1943 yılında Kâhire’de İnönü - Roosevelt Churchil görüşmesi, 1944 yılında Moskova’da Stalin - Churchil görüşmesi, 1945 yılında Yalta Konferansı, Aynı yıldaki Potsdam Konferansı, Sovyetlerin Türkiye’den toprak stalebine Churchil’den gelen tepki, Amerika’nın Türkiye ile alâkalı tereddütleri ve ardından Türkiye’ye desteği, bu maksatla Moskova’ya muhtırası, yazarın en ince tefrruatı bile ihmal etmeksizin ele aldığı konulardır. (s: 35-156) 

İkinci bölümde; çok partili hayata geçişte Türkiye’nin iç siyâsetindeki gelişmeler, ekonomisindeki dalgalanmalar, 29 Nisan 1946’da yapılan tek dereceli il mahallî seçim, 10 Haziran 1946 târihinde çok partili ilk genel seçim, seçimler hakkında yabancı basının ve yabancı siyâset adamlarının yorumları yer alıyor. (s:157-373) 

Değerlendirme’ başlıklı son bölümde, yazarın değişik kişilerle yaptığı görüşmeler yer alıyor. (s: 374-388)

Siyâsetle alakadar olan herkesin, merakla ve zevkle okuyacağı, okuması gereken bir eser…

ÖTÜKEN NEŞRİYAT A. Ş. 

İstiklal Caddesi, Ankara Han Nu: 63/3 Beyoğlu 34433 İstanbul Telefon: 0.212- 251 03 50                                                  Belgegeçer: 0.212-251 00 12 e-Posta: otuken@otuken.com.tr  www.otuken.com.tr  

 

ALPARSLAN VE MALAZGİRT ZAFERİ:

Büyük Selçuklu İmparatorluğu’nun kurucusu Selçuk Beg, Aral Gölü'yle Hazar Denizi arasındaki topraklara hâkim olan Oğuz Türklerinin Kınık boyundandır. Babası Dukak Beg, Hazar Türk Kağanlığı’na bağlı Oğuz Yabguluğu’nun* ordu komutanı (sü-başı) idi. ‘Temür Yalıg / Demir Yaylı’ unvanı ile anılırdı.  Dedikodular sebebiyle, ailesi efradı ve kendisine bağlı askerlerle birlikte Yabguluktan ayrılıp 960 yılında Cent şehrine geldi. Bölgede Müslüman Türkler vardı. Çevreden gelebilecek tehlikelere karşı, ancak Müslüman Türklerle güç birliği yapılabileceğini düşündüğünden İslâmiyet’i kabul etti. Vefat edince yerine geçen oğlu Arslan Beg, 1025 yılında Gazneli Sultanı Mahmud tarafından hile ile esir alınıp Kalincar Kalesi’ne hapsedildi. Orada vefat edince, Selçuk Beg’in, oğlu Mikail’den torunları Çağrı ve Tuğrul Begler yönetimi ele alıp 1040 yılında Dandanakan Meydan Savaşı’na Gaznelileri yenip Selçuklu Devleti’ni kurdular. Hükümdar olan Tuğrul Beg ve Ordu Komutanı olun Çağrı Beg vefat ettiğinde, Tuğrul Beg’in oğlu olmadığından Çağrı Beg’in oğlu Alparslan, Selçuklu Devleti’nin başına geçti. 

300’den fazla çocuk hikâyesinin, bir kısmı târihî olmak üzere 7 adet romanın yazarı olan Emekli Öğretmen Sara Gürbüz Özeren Hanımefendi, 13,5 X 21 santim ölçülerindeki 330 sayfalık eserinde, Selçukluların Anadolu’yu yurt hâline getirişini anlatıyor:    

Alparslan atalarının yolundan giderek İslam’ın ve Türklüğün bayrağını daha ileriye taşımak için ant içti, İ’la-yı Kelimetullah için bütün gücüyle çalıştı. Bizans’ın mağrur hükümdarı Romenos Diogenes’i Malazgirt’te mağlup etti. Anadolu’nun kapılarını Türklere ve Müslümanlara açtı.

Böylece Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasının temelleri atıldı. Yazar, Anadolu’yu yurt tutan cihangir orduların kökleşmesini dile getirirken, Horasan erenlerinin bu topraklarda ektikleri tohumlarla yeşeren mânevî fütuhat için gösterdikleri üstün gayrete de dikkat çekiyor.

*Yabguluk: Büyük hükümdara bağlı bir siyâsî teşkilattır. ‘İçişlerinde serbest diğer devletlerle ilişkilerinde büyük hükümdara bağlı devlet’ olarak düşünülebilir. 

MİHRÂBAD YAYINLARI: 

Prof. Dr. Kâzım İsmail Gürkan Caddesi Nu: 8 Cağaloğlu, İstanbul. Telefon: 0.212-514 28 28

Belgegeçer: 0.212-528 24 01 bilgi@mihrabadyayinlari.com  www.mihrabadyayinları.com 

 

A’DAN Z’YE TIBBÎ BİTKİLER:

Bitkilerin ilmî muhtevâlarını ve hazırlama metotlarını konunun hakîki uzmanı 6 Prof. Dr; L. Ömür Demirezer, Tayfun Ersöz, İclal Saraçoğlu, Bilge Şener, Ayşegül Köroğlu ve Funda N. Yalçın  rehberliğinde öğrenmek isteyenler için mühim ve faydalı bir kitap. Tamamlayıcı tıbbın tasdik ettiği, tedâvide kullanılabilecek 224 adet bitki hakında bilgiler ve derman olduğu sağlık problemlerini ihtivâ ediyor.

HAYY KİTAP:

 Zeytinoğlu Caddesi, Şehit Erdoğan İban Sokağı Nu: 36 Akatlar 34335 İstanbul. Telefon: 0.212-52 00 50

 

Belgegeçer: 0.212-352 00 51 www.hayykitap.com   e-posta: info@hayykitap.com 

 

KISA KISA… / KISA KISA…  

1-İSTANBUL TRENİ: Graham Greene – Hüseyin Gündoğdu / Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. 

2-ÖKÇESİZ HANİFE: Prof. Dr. Birsen Karaca / Tün Kitap.

3-ASYA KÜLTÜRÜNÜN DÜNYADAKİ İZLERİ: Halûk Berkmen / Bilgeoğuz Yayınları. 

4-KÜÇÜK YAZARIN EL KİTABI: Zümrüt Bıyıklıoğlu / Dinozor Çocuk Yayınları.

 

5-KAR: Emre Gül / Pegasus Yayınları. 

 

2/7/2020 -

HABER LİSTEMİZE KATILIN

To Top